Araç Değer Kaybı Hesaplama

1 Temmuz 2026'da Değişen Nedir?

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında değişiklik yapan düzenleme 12 Haziran 2026 tarihli ve 33278 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı, 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girdi. Değer kaybı bakımından üç şey aynı anda değişti.

Birincisi, hesabın kanuni formülünü içeren Ek-1 yürürlükten kaldırıldı. İkincisi, değer kaybının nasıl tespit edileceği yeniden yazıldı: artık atanacak sigorta eksperi, aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarımından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki farkı dikkate alarak tespit yapıyor. Üçüncüsü, ayrı başvuru şartı kaldırıldı: araç hasarı için başvuran hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş sayılıyor.

Bu üçünün pratik sonucu şudur: sabit katsayılara dayanan, herkesin aynı tabloyu doldurarak yaptığı hesap dönemi kapandı. Yerine, her dosyada ayrı ayrı kurulması gereken bir piyasa değeri karşılaştırması geldi. İnternette bulacağınız hesaplama araçlarının neredeyse tamamı hâlâ kaldırılan formülü çalıştırıyor; verdikleri rakam bugünün ölçüsü değil.

Kaldırılan Ek-1 Formülü ve Katsayıları

Kaldırılan formül üç adımdan oluşuyordu. Önce baz değer kaybı bulunurdu: aracın rayiç değerinin yüzde on dokuzu. Bu tutar sırasıyla hasar boyutu katsayısı ve kullanılmışlık (kilometre) katsayısı ile çarpılırdı. Sonuç, ödenecek değer kaybıydı.

Formülün en çok eleştirilen yanı, aracın gerçek piyasa tepkisini ölçmemesiydi. Kilometre katsayısı yüz elli bin kilometreyi geçen araçlarda sonucu onda bire indiriyordu; oysa ikinci el piyasasında hasar kaydının değere etkisi kilometreyle bu kadar sert azalmaz. Aynı şekilde katsayılar, arka çamurluğu boyanan bir otomobil ile aynı işlemin yapıldığı bir prestij aracını aynı orana bağlıyordu.

Aracımız bu formülü tamamen silmedi; 1 Temmuz 2026 öncesi kazalarda karşılaştırma satırı olarak gösteriyor. Buna karşılık formülün eski rayiç bedel bantlarını kullanmıyor: o bantlar 2020-2021 fiyat düzeyine göre yazılmıştı ve bugünün araç fiyatlarında her araç en üst banda düştüğü için sınıflandırma işlevini çoktan yitirmişti.

Yeni Ölçü: İki İkinci El Değeri Arasındaki Fark

Yeni hüküm, değer kaybını doğrudan tanımlıyor: aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarımından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark. Bu, hukuken zaten yerleşik olan gerçek zarar ölçüsüdür; yeni olan, sigorta mevzuatının da bu ölçüyü benimsemesidir.

Ölçünün basitliği yanıltıcıdır. Kaza öncesi değer görece kolay gösterilir: aynı marka, model, model yılı, donanım ve benzer kilometredeki hasarsız araçların ilanları yeterlidir. Zor olan ikinci rakamdır. Onarım sonrası değer, aracınızın satılmadığı sürece fiilen gerçekleşmemiş bir değerdir; hasar kayıtlı emsallerden tahmin edilir. İşte aracın tek rakam yerine aralık vermesinin sebebi budur.

Aralığın alt ucu, karşı tarafın farkın bir bölümünü hasara bağlamaması ihtimaline karşı girilen düşüşün yüzde sekseni üzerinden kurulur. Üst uç, farkın tamamının kabul edildiği varsayımıdır. Bu yüzde seksenlik oran kanundan gelmez; uygulamada tartışmanın hangi yöne aktığını gösteren bir yöntem parametresidir ve araç bunu sonucun içinde açıkça yazar.

Geçiş Hükmü Yok: Eski Tarihli Kazalar Ne Olacak?

Değişiklik metninde, hangi tarihli kazalara veya poliçelere uygulanacağına dair bir geçiş hükmü bulunmuyor. Yalnızca yürürlük tarihi var: 1 Temmuz 2026. Bu boşluk, 2024'te veya 2025'te gerçekleşmiş bir kaza için bugün dosya açan kişi bakımından somut bir belirsizlik yaratıyor.

Bir görüşe göre genel şartlar poliçenin ayrılmaz parçasıdır; poliçe düzenlendiği anda yürürlükte olan hükümler sözleşmeye dâhil olur ve sonraki değişiklik geçmiş poliçeleri etkilemez. Bu görüş, eski tarihli kazalarda mülga formülün uygulanmaya devam etmesi sonucunu verir. Karşı görüş ise değer kaybının sözleşmesel bir hesap kalemi değil gerçek zararın tespiti olduğunu, kaldırılan formülün zaten gerçek zararı ölçmediğini, dolayısıyla bugün yapılacak tespitin yeni ölçüye göre yapılması gerektiğini savunur.

Bu tartışmanın nasıl sonuçlanacağı bugünden söylenemez. Araç bu nedenle eski tarihli kazalarda iki sonucu birden üretir ve aralığı ikisini de kapsayacak şekilde genişletir. Dosyanızda hangi ucun esas alınacağı, karşı tarafın hangi görüşe dayandığına ve bunun ne kadar iyi karşılandığına bağlıdır.

Sigorta Yolu ile Dava Yolu Aynı Hesaba Tabi Değildir

Rakip hesaplama araçlarının en yaygın hatası, tek bir formülü herkese uygulamaktır. Oysa değer kaybının hesabı, talebi kime yönelttiğinize göre değişir.

Karşı tarafın zorunlu trafik sigortasına başvurduğunuzda sigortacı, sigorta mevzuatındaki usule tabidir; tespiti eksper yapar ve ödeme poliçe teminatıyla sınırlıdır. Buna karşılık kusurlu sürücüye, işletene veya araç malikine karşı açtığınız davada mahkeme, sigorta mevzuatındaki hesap yöntemiyle bağlı değildir. Haksız fiil sorumluluğunda ölçü gerçek zarardır ve mahkeme bunu bilirkişi incelemesiyle belirler. Mülga formülün dava yolunda hiçbir zaman bağlayıcı olmaması da bundandır.

İki yol birbirini dışlamaz. Sigortadan tahsil edilen tutar teminat sınırında kaldığı için zararı karşılamıyorsa, aşan kısım için kusurlu tarafa başvurulabilir. Aracın sonuç ekranında talebin muhatabını ayrı bir satır olarak göstermesinin sebebi budur.

Hasar Başvurusu Artık Değer Kaybını da Kapsıyor

Eski uygulamada hak sahipleri araç hasarı için dosya açtırır, değer kaybını ayrıca talep etmezse bu kalem hiç değerlendirilmezdi. Değer kaybı taleplerinin büyük bölümünün zamanaşımına uğramasının ya da hiç istenmemesinin sebebi de buydu. 1 Temmuz 2026 itibarıyla bu şart kalktı: araç hasarı için başvuruda bulunan hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş sayılıyor.

Bunun iki pratik sonucu var. Birincisi, hasar dosyanız açıldıysa eksperin raporunda değer kaybına da yer vermesi gerekir ve hesaplanan tutarın size bildirilmesi beklenir; düzenleme, bildirimin nihai eksper raporunun sigortacıya ulaşmasını takip eden iş günü içinde yapılmasını öngörüyor. İkincisi, "ben değer kaybı istememiştim" gerekçesiyle talebin geçiştirilmesi artık savunulabilir değildir.

Buna karşılık bildirilen tutarı kabul etmek zorunda değilsiniz. Bildirim, hesabın doğru olduğu anlamına gelmez; yalnızca sigortacının vardığı sonucu gösterir. Rapordaki iki ikinci el değerinin hangi emsallere dayandığını sormak, itirazın ilk adımıdır.

İki İkinci El Değeri Nasıl Belgelenir?

Yeni ölçüde dosyanın kaderini iki rakam belirliyor. Bu rakamları site önermez, ekspertiz raporu ya da sizin araştırmanız ortaya koyar. İkisini de aynı özenle toplamak gerekir.

Kaza öncesi değer için: aynı marka, model, model yılı, donanım paketi ve benzer kilometredeki hasarsız araçların ilanlarını, tarih görünecek şekilde ekran görüntüsüyle saklayın. Tek bir ilan değil, en az beş ilandan oluşan bir küme daha ikna edicidir. İlanların kaza tarihine yakın olması esastır; aradan zaman geçtiyse ilgili döneme ait fiyat verisi istenmelidir.

Onarım sonrası değer için: aynı ölçütlerle, ancak bu kez hasar kayıtlı emsalleri toplayın. İki kümenin aynı tarihe ait olması, karşı tarafın "aradaki fark hasardan değil piyasa dalgalanmasından kaynaklanıyor" savunmasını doğrudan karşılar.

Ekspertiz raporundaki iki rakamı görmeden kabul etmeyin

Sigortacının ödeme teklifi, raporda yazan iki değerin farkına dayanır. Kaza öncesi değer düşük, onarım sonrası değer yüksek yazıldığında fark kendiliğinden küçülür ve bunu ödeme yapıldıktan sonra fark etmek çok geç olur. Raporu isteyin, iki rakamın dayandığı emsalleri sorun; tutarsızlık varsa itiraz süresi işlemeye devam ederken hareket edin.

Kusur Oranı Tutarı Nasıl Sınırlar?

Değer kaybı, kusurlu tarafın sorumluluğuna dayanır. Bu nedenle bulunan tutar doğrudan ödenmez; karşı tarafın kusur oranıyla çarpılır. Kusur oranı yüzde ellide kalıyorsa aracın verdiği aralığın iki ucu da yarıya iner. Karşı taraf kusursuzsa talep hiç doğmaz.

Uygulamada en sık yapılan yanlış, kaza tespit tutanağındaki değerlendirmeyi kesin sanmaktır. Tutanak bir delildir, hüküm değildir; kusur oranı dosyada alınan bilirkişi raporuyla yeniden belirlenir ve tutanakta kusurlu görünen sürücü yargılamada kusursuz çıkabilir. Bu yüzden tutanağa bakarak talepten vazgeçmek, çoğu zaman erken verilmiş bir karardır.

Önceki Hasar Kaydı Hesabı Nasıl Etkiler?

Değer kaybı, aracın ikinci el değerinde bu kazanın yarattığı ilave düşüşü karşılar. Araçta zaten hasar kaydı varsa karşı taraf, düşüşün bir bölümünün önceki kayıttan geldiğini ileri sürer. Bu savunmanın gücü, önceki hasarın nerede olduğuna bağlıdır.

Önceki hasar farklı bölgelerdeyse talep engellenmez; her kaza kendi yarattığı düşüşten sorumludur. Önceki hasar bu kez hasar gören parçadaysa ilave etki daralır. Ancak burada gözden kaçan bir ayrım vardır: ilk kazada onarılan bir parça bu kez değişiyorsa durum farklıdır. İkinci el piyasasında onarım ile değişim aynı sonucu doğurmaz; değişim kaydı ilave bir düşüş yaratır ve bunun ekspertiz raporunda açıkça yazılması gerekir.

Kim Öder, Teminat Nerede Biter?

Değer kaybı, kural olarak karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından karşılanır. Ödeme, poliçenin araç başına maddi hasar teminatı ile sınırlıdır ve bu teminat, aracın onarım bedeli ile değer kaybı için birlikte kullanılır. Onarım bedeli teminatın büyük bölümünü tüketmişse değer kaybına ayrılan pay daralır.

2026 yılı için araç başına maddi hasar teminatı 400.000 TL olarak belirlenmiştir. Teminatı aşan kısım kusurlu sürücü, işleten ve malikten istenir; bu kişiler zarardan müteselsilen sorumludur. Kendi kaskonuz ise kural olarak değer kaybını karşılamaz — poliçenizde bu yönde özel bir teminat varsa dayanak sözleşmenin kendisidir.

Pert ve Ağır Hasar Kaydında Talep Değişir

Pert kaydına giren araç onarılmadığı için "onarım sonrası değer" diye bir rakam da oluşmaz. Bu dosyalarda talep edilen kalem değer kaybı değil, aracın kaza tarihindeki rayiç bedelinden sovtaj (kalan hurda) değerinin düşülmesiyle bulunan tutardır. Sigortacının önerdiği sovtaj değeri düşük tutulduğunda tazminat da düşeceği için sovtaj için ayrıca teklif toplanması gerekir; aracı sovtaj bedeliyle kendinizde tutma hakkınız da vardır.

Pert kaydı ile ağır hasar kaydı aynı şey değildir. Ağır hasarlı olup onarılan ve trafiğe çıkan araçlarda değer kaybı doğar; üstelik kayıt aracın ikinci el değerini kalıcı olarak düşürdüğü için bu dosyalarda düşüş genellikle daha yüksektir. Aracınız onarıldıysa hesaplama aracındaki pert kutusunu işaretlememelisiniz.

Eksper Raporuna İtiraz ve Tahkim Yolu

Yeni sistemde tutarı belirleyen belge eksper raporudur. Rapor size bildirildiğinde yapılacak ilk iş, hesabın dayandığı iki ikinci el değerini ve bu değerlerin hangi emsallere dayandığını görmektir. Rapor talep edilebilir; hesabın nasıl kurulduğunu göremeden yapılan bir kabul, sonradan geri alınması güç bir sonuç doğurur.

Tutarı yetersiz buluyorsanız önce sigortacıya yazılı olarak başvurup itirazınızı ve dayanaklarınızı sunmanız gerekir. Başvurunuza cevap verilmez ya da olumsuz cevap verilirse Sigorta Tahkim Komisyonu'na gidebilirsiniz; sigortacının üye olduğu hâllerde bu yol dava yoluna göre belirgin biçimde hızlıdır. Dava yolu her hâlde açıktır ve kusurlu tarafa karşı doğrudan dava açmak da mümkündür.

Ödeme kabul edilmiş olsa bile fark talebi kural olarak sürer. Ancak imzaladığınız belgede ibra veya feragat ifadesi varsa durum değişir. Bu nedenle sigortacının önüne koyduğu evrakı, ödeme sevincine kapılmadan okumak gerekir.

Değer Kaybı Hangi Kalemlerle Karıştırılıyor?

Maddi hasarlı bir trafik kazasında birden çok kalem aynı anda doğar. Bunların tek kalem gibi istenmesi, çoğu dosyada eksik tazminatla sonuçlanır.

Değer kaybı ile hasar farkını ayırmak özellikle önemlidir: birincisi aracın değerindeki düşüşü, ikincisi onarım masrafının eksik ödenen kısmını karşılar. Aynı dosyada ikisi birden doğabilir ve biri diğerinin yerine geçmez.

Aracı Satmamış Olmak Talebi Düşürür mü?

Hayır. En yaygın yanlış inanış, "aracı satmadım, zararım doğmadı" düşüncesidir. Değer kaybı zararı satış anında değil kaza anında doğar; aracın malvarlığınızdaki değeri kaza sonucunda azalmıştır. Satış yalnızca bu azalmayı görünür kılar.

Aracı gerçekten sattıysanız satış sözleşmesi ve bedeli gösteren belgeler dosyanın en güçlü delili hâline gelir. Satmadıysanız da emsal ilan araştırması, ekspertiz raporu ve hasar kaydının kendisi zararı ortaya koymaya yeter. Aynı şekilde aracı bir daha satmayacak olmanız da tazminatı etkilemez.

Hangi Belgeler Toplanır?

Bu belgelerin çoğu kazadan aylar sonra da temin edilebilir; ancak emsal ilanlar için aynı şey geçerli değildir. İlanlar yayından kalktığında geriye dönük fiyat verisi elde etmek zorlaşır. Kaza sonrası ilk hafta içinde alınacak ekran görüntüleri, sonradan ödenecek bilirkişi masraflarından daha değerlidir.

Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Değer kaybı talebi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir. Sürenin başlangıcı kaza tarihi değil öğrenme tarihidir; değer kaybı çoğu zaman aracı satmaya çalışırken fark edildiği için öğrenme tarihi daha geç olabilir.

Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa —yaralanmalı kazalar tipik örnektir— ceza kanununda o suç için öngörülen daha uzun zamanaşımı süresi tazminat talebine de uygulanır. Bu nedenle "iki yıl geçti, hakkım gitti" sonucuna varmadan önce dosyanın ceza boyutuna bakılmalıdır.

Sigortacıya yapılan başvuru zamanaşımını durdurur; sürenin kesilmesi için dava açılması ya da icra takibi başlatılması gerekir. Başvuru yaptıktan sonra dosyanın akıbetini izlemeyip beklemek, sürenin sessizce tükenmesine yol açabilir.

Faiz, Masraflar ve Görevli Mahkeme

Araç değer kaybı hesaplama sonucunda bulunan tutar, dosyanın tamamı değildir; talebe faiz de eklenir. Sigortacıya karşı faiz, başvurunun ve ödeme süresinin sonuçsuz kalmasıyla doğan temerrütten itibaren işler. Kusurlu tarafa karşı açılan davada ise kural farklıdır: haksız fiilde borçlu, ayrıca ihtara gerek olmaksızın zarar tarihinden itibaren temerrüde düşmüş sayılır. Aradaki fark, uzun süren dosyalarda hatırı sayılır bir tutara karşılık gelir.

Görevli mahkeme bakımından ayrım şudur: sigorta şirketine karşı açılan davalar asliye ticaret mahkemesinde, kusurlu sürücü, işleten veya malike karşı açılan davalar ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir; haksız fiilde kazanın gerçekleştiği yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulmuşsa dosya bu yoldan yürür.

Tutarın tam olarak bilinemediği dosyalarda talep, belirsiz alacak davası ya da kısmi dava olarak açılabilir; bilirkişi raporundan sonra talep artırılır. Bu tercih hem harç yükünü hem de eksik talep riskini doğrudan etkilediğinden, dava açılmadan önce verilmesi gereken bir karardır.

Üç Dosya Üzerinden Örnek Hesap

Aşağıdaki üç örnek, aracın ürettiği aralığın nasıl okunacağını gösterir. Rakamlar temsilidir; gerçek tutar her hâlde emsal araştırması ve eksper ya da bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Birinci dosyada aralığın genişliği yalnızca yöntem payından doğar: iki rakam da kabul edilirse üst uca, karşı taraf farkın bir kısmını tartışırsa alt uca yaklaşılır. İkinci dosyada mülga formül 36.337,50 TL veriyor; ikinci el farkına dayanan hesap ise 48.000 TL'den başlıyor. Aradaki uçurum, kaldırılan formülün gerçek piyasa etkisini neden ölçmediğini tek başına gösterir ve eski tarihli dosyalarda tartışmanın nerede yoğunlaşacağını da açıklar. Üçüncü dosyada kusurun paylaşılması her iki ucu da yarıya indirmiştir; burada kusur raporuna itiraz, değer tartışmasından daha yüksek getirili bir çabadır.

Hesapta Sık Yapılan Dokuz Hata

Araç değer kaybı hesaplama sırasında yapılan yanlışların çoğu matematikten değil, hangi verinin hesaba gireceğinin bilinmemesinden kaynaklanır.

Birincisi, kaldırılan formüle güvenmek. İnternetteki araçların hemen tamamı hâlâ Ek-1 katsayılarını çalıştırıyor; verdikleri rakam 1 Temmuz 2026'dan sonraki kazalarda hiçbir şey ifade etmiyor.

İkincisi, kusur oranını hesaba katmamak. Tam tutarı hesaplayıp yüzde elli kusurla dosya açan kişi, sonuçtan kaçınılmaz olarak hayal kırıklığına uğrar.

Üçüncüsü, ekspertiz raporunu görmeden ödeme kabul etmek. Farkı belirleyen iki rakam raporun içindedir.

Dördüncüsü, aracı satmadığı için talep etmemek. Zarar satışta değil kazada doğar.

Beşincisi, değer kaybı ile hasar farkını tek kalem sanmak. İkisi ayrı doğar, ayrı istenir.

Altıncısı, emsal ilanları toplamayı kazadan aylar sonraya bırakmak. İlanlar yayından kalkınca geriye dönük fiyat göstermek zorlaşır.

Yedincisi, pert kaydı olan araçta değer kaybı hesaplamaya çalışmak. O dosyada ölçü rayiç bedel ile sovtaj farkıdır.

Sekizincisi, kaza tarihini önemsememek. Aracın ilk sorduğu bilgi budur; hesabın hangi rejime tabi olduğunu tek başına belirler.

Dokuzuncusu, ibra içeren belgeyi okumadan imzalamak. Ödeme almak fark talebinden vazgeçmek değildir, ama imzalanan metin bunu değiştirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular