Akıllı İlaç SGK Davası: Görevli Mahkeme, İhtiyati Tedbir ve Yargıtay’ın Aradığı Dört Şart

Akıllı ilaç SGK davası, hekimin yazdığı hedefe yönelik kanser ilacının bedelini Sosyal Güvenlik Kurumu ödemediğinde açılan davadır. Tablo çoğu dosyada aynı biçimde başlar: onkoloji uzmanı ilacı reçete eder, sağlık kurulu raporu düzenlenir, hatta Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ilacın endikasyon dışı kullanımına onay verir; ardından Kurum tek cümlelik bir yazıyla “söz konusu ilaç Sağlık Uygulama Tebliği’nin bedeli ödenecek ilaçlar listesinde yer almamaktadır” der ve ödemeyi reddeder. Kür başına ödenmesi gereken tutar altı haneli rakamlara çıkabildiği için karar, hastanın tedaviye devam edip edemeyeceğini doğrudan belirler.

Akıllı İlaç SGK Davasının Konusu: Hangi İlaçlar Kapsama Girer

“Akıllı ilaç” günlük dilde kullanılan bir tabirdir; tıp literatüründeki karşılığı hedefe yönelik tedavidir. Klasik kemoterapi bölünen bütün hücreleri etkilerken, hedefe yönelik ilaç kanser hücresinin yüzeyindeki ya da içindeki belirli bir yapıya bağlanır ve etkisini orada gösterir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bu ayrımı kararlarının gerekçesinde kendisi tanımlamıştır: trastuzumab emtansin etken maddeli ilacın, meme kanseri hücrelerinin yüzeyindeki HER-2 reseptörünü hedef aldığı, bu reseptöre bağlandıktan sonra hücreye girerek büyümeyi durduran bir kimyasalı serbest bıraktığı kararda ayrıntısıyla anlatılmaktadır.

Uygulamada dava konusu olan ilaçlar iki gruba ayrılır. Birincisi hedefe yönelik akıllı ilaçlardır; ikincisi bağışıklık sistemini kanser hücresine karşı harekete geçiren immünoterapi ilaçlarıdır. Yargı kararlarında en sık geçen etken maddeler pembrolizumab, trastuzumab emtansin ve abemasiklibdir. Hukuki açıdan ikisi arasında fark yoktur: uyuşmazlığın konusu ilacın tıbbi sınıfı değil, bedelinin Kurumca karşılanıp karşılanmayacağıdır.

Bu ayrımın davada önemi şudur: ilacın “akıllı ilaç” sayılması tek başına ne bir hak doğurur ne de bir engel yaratır. Mahkeme, ilacın adına ya da sınıfına değil, o hastanın o evresindeki hastalığında sürekli ve anlamlı bir yarar sağlayıp sağlamadığına bakar. Dilekçede ilacın “yeni nesil” olduğunu vurgulamak yerine, hastaya özgü tıbbi verinin ortaya konması sonuç üzerinde çok daha belirleyicidir.

Akıllı İlaç SGK Karşılıyor mu, Hangi Şartla Kapsama Girer

Kanun ilacı açıkça kapsam içine almıştır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 63. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi, finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri arasında “teşhis ve tedavileri için gerekli olabilecek kan ve kan ürünleri, kemik iliği, aşı, ilaç, ortez, protez, tıbbî araç ve gereç” kalemlerini saymaktadır. Yani genel sağlık sigortalısının ilaç bedelinin karşılanması, kanunun tanıdığı bir haktır.

Ancak aynı maddenin ikinci fıkrası Kuruma geniş bir belirleme yetkisi verir: Kurum, finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile (f) bendindeki hizmetlerin “türlerini, miktarlarını ve kullanım sürelerini, ödeme usul ve esaslarını” belirlemeye yetkilidir. Ödenecek bedelleri belirleme yetkisi ise 72. maddeyle Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu’na verilmiştir; komisyon dokuz üyeden oluşur ve kararlarını salt çoğunlukla alır.

1. maddenin çizdiği ölçütler davada iki tarafın da dayandığı hükümdür. Komisyon bedelleri belirlerken “sağlık hizmetinin niteliği itibarıyla hayati öneme sahip olup olmaması, kanıta dayalı tıp uygulamaları, maliyet-etkililik ölçütleri ve genel sağlık sigortası bütçesi” dikkate alır. Kurum bu ölçütlerden bütçe ve maliyet-etkililiği öne çıkarır; davacı taraf ise aynı cümledeki “hayati önem” ölçütüne dayanır. Kanun metnini ilk elden görmek isteyenler 5510 sayılı Kanun’un mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metnine bakabilir.

Kurumun Ret Gerekçesi ve “SUT’ta Yok” Savunmasının Kanuni Dayanağı

Ret yazılarının neredeyse tamamı aynı gerekçeye dayanır: ilaç, Sağlık Uygulama Tebliği’nin EK-4/A bedeli ödenecek ilaçlar listesinde yer almamaktadır. Sağlık Uygulama Tebliği 24 Mart 2013 tarihli ve 28597 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır ve o tarihten bu yana çok sayıda değişiklikle güncellenmektedir.

Bu savunmanın kanuni dayanağı çoğu yazıda atlanır. 5510 sayılı Kanun’un 64. maddesinin birinci fıkrasına 2012 yılında 6270 sayılı Kanun’la eklenen (d) bendi, “63 üncü maddeye göre yöntem, tür, miktar ve kullanım sürelerinin belirlenmesi sonucunda Kurumca finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin kapsamı dışında bırakılan sağlık hizmetleri“ni, finansmanı sağlanmayacak hizmetler arasında saymıştır. Yani Kurum listeye almadığı ilacı ödememekle keyfî davranmış olmaz; kanunun kendisi bu sonucu öngörmüştür.

Akıllı ilaç SGK davasının hukuki zorluğu tam olarak buradadır. Talep, Kurumun listeye alma yetkisini ortadan kaldıracak nitelikte olamaz — Yargıtay bunu her kararında tekrar eder: “Kanun tarafından tıbbi cihaz ve ilaçların finansmanı konusunda yetki verilen idarenin yetkisini ortadan kaldıracak şekilde karar verilemez.” Dava, listeyi değiştirmeyi değil, o hasta bakımından somut şartların gerçekleştiğini ispat etmeyi hedefler.

TİTCK Onayı Aldım, SGK Yine Ödemiyor: İki Ayrı Kapı Vardır

Hastaların en sık şaşırdığı nokta budur. Hekim, ruhsatında yazmayan bir kullanım için Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’na endikasyon dışı ilaç kullanım başvurusu yapar; Kurum ilacın o hastada kullanılmasını uygun görür. Bunun ardından SGK’ya yapılan ödeme başvurusunun kabul edileceği sanılır. Uygulama böyle işlemez.

Hukuk Genel Kurulu’nun önüne gelen bir dosyada tablo birebir şöyleydi: Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi onkoloji hekiminin başvurusu üzerine Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, hastanın tedavisinde pembrolizumab etken maddeli ilacın üç aylık dozda kullanılmasının uygun olduğunu bildirmişti. Buna rağmen SGK, ilacın Tebliğ’in EK-4/A listesinde yer almadığını belirterek bedeli karşılamamıştı.

Ayrım şudur: Sağlık Bakanlığı’nın onayı ilacın kullanılmasına, SGK’nın kararı ilacın parasına ilişkindir. Biri diğerini getirmez. Bu nedenle dava dilekçesinde endikasyon dışı kullanım onayı tek başına yeterli bir delil olarak sunulamaz; onay, ilacın tıbben uygun görüldüğünü gösteren zincirin yalnızca bir halkasıdır. Endikasyon dışı kullanım başvurularının usulü ve güncel duyuruları için Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun resmî sitesi izlenebilir.

Geri Ödeme Listesine Girmek İçin Ayrı Bir Süreç İşler

İlacın ödeme listesine alınması, davadan bağımsız yürüyen idari bir süreçtir ve kendi yönetmeliği vardır. Burada sık rastlanan bir hata, 10 Şubat 2016 tarihli ve 29620 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik’e atıf yapılmasıdır. O Yönetmelik yürürlükte değildir. Yerine geçen Sosyal Güvenlik Kurumu İlaç Geri Ödeme Yönetmeliği 25 Ağustos 2022 tarihli ve 31934 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır ve 17. maddesiyle eski Yönetmelik’i açıkça yürürlükten kaldırmıştır.

Yürürlükteki Yönetmelik iki komisyon kurar. Birincisi, Kurum Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü başkanlığında dokuz asıl üyeden oluşan İlaç Geri Ödeme Komisyonudur. İkincisi, on üç asıl ve dört gözlemci üyeden oluşan Tıbbi ve Ekonomik Değerlendirme Komisyonudur. Başvurular, Yönetmelik’in 14. maddesi uyarınca İlaç Başvurularına İlişkin Usul ve Esaslar’a uygun olarak yapılır.

Burada bir kavram karışıklığına dikkat etmek gerekir: İlaç Geri Ödeme Komisyonu ile 5510 sayılı Kanun’un 72. maddesindeki Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu aynı kurul değildir. Yargı kararlarında ikisi de geçtiği için sıklıkla birbirine karıştırılır. Fiyatlandırma Komisyonu bedelleri belirler; Geri Ödeme Komisyonu ilacın listeye girip girmeyeceğine karar verir.

Dava Açmadan Önce SGK’ya Başvurmak Zorunlu mu?

Zorunludur ve bu bir dava şartıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4. maddesi açıktır: “5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda … dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulması zorunludur.” Aynı fıkra devamla, “Kuruma karşı dava açılabilmesi için taleplerin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır” der.

Arama motorlarında “akıllı ilaç SGK başvuru dilekçesi örneği” ifadesinin bu kadar çok aranmasının sebebi budur: başvuru bir formalite değil, davanın ön şartıdır. Başvuru yapılmadan açılan dava, esasa girilmeden dava şartı yokluğundan reddedilir.

Maddede çoğu kaynağın atladığı bir güvence de vardır: “Kuruma başvuruda geçirilecek süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz.” Yani başvuru beklerken geçen süre hastanın aleyhine işlemez.

Bir noktayı da netleştirmek gerekir: 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki arabuluculuk dava şartı bu davada uygulanmaz. O hüküm işçi veya işveren alacağı ile işe iade talepleri içindir. SGK’ya karşı açılan ilaç bedeli davasının ön şartı arabuluculuk değil, 4. maddedeki Kuruma başvurudur. Kanun metnine 7036 sayılı Kanun’un mevzuat.gov.tr sayfasından ulaşılabilir.

Akıllı İlaç SGK Başvuru Dilekçesi Örneği Arayanlara: Dilekçede Neler Yer Almalı

Başvuru bir dava şartı olduğu için içeriği de sonradan tartışma konusu olabilmektedir. Kanun başvuru için özel bir şekil şartı öngörmemiştir; ancak talebin yazılı yapılması, kayda girmesi ve kayıt numarasının alınması, altmış günlük sürenin başlangıcını ispat edebilmek bakımından zorunludur. Sözlü görüşme ya da telefonla bilgi alma başvuru sayılmaz.

Dilekçede bulunması gereken asgari unsurlar şunlardır: başvuranın kimlik ve sosyal güvenlik bilgileri ile hangi statüde (4/1-a, 4/1-b ya da 5434 kapsamında) sigortalı olduğu; hastalığın tanısı ve evresi; ilacın ticari adı ile birlikte etken maddesi; ilacı reçete eden hekimin uzmanlık alanı ve bağlı olduğu sağlık kuruluşu; sağlık kurulu raporunun tarih ve sayısı; varsa Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun endikasyon dışı kullanım onayının tarih ve sayısı; talebin açık ifadesi, yani ilaç bedelinin tedavi süresince karşılanması ve varsa geçmişte ödenen bedellerin iadesi.

Belgelerin eklenmesi de önemlidir. Sağlık kurulu raporu, epikriz ve durum bildirir raporlar, reçete, ödeme yapılmışsa fatura ve ödeme belgeleri, endikasyon dışı kullanım onayı ve görüntüleme sonuçları dilekçeye eklenir. Bu belgeler dava aşamasında zaten istenecektir; başvuruya eklenmiş olmaları hem sürecin hızlanmasını sağlar hem de Kurumun ret gerekçesinin somutlaşmasına yol açar.

Ret cevabı geldiğinde yazının tarihi ve sayısı mutlaka saklanmalıdır. Dava dilekçesinde iptali istenen işlem bu tarih ve sayıyla belirtilir; ilerleyen aşamalarda yeni ret işlemleri geldiğinde her birinin ayrı ayrı gösterilmesi gerekeceği için bu kayıt düzeni baştan kurulmalıdır.

Altmış Günün Gerçek Anlamı: Yaygın Bir Süre Hatası

Bu konudaki en yaygın yanlış bilgi, altmış günün dava açma süresi sanılmasıdır. Kimi kaynaklar “redden itibaren 60 gün içinde dava açılmalıdır” der, kimileri aynı hatayı “2 ay içinde dava açılması gerekir” biçiminde tekrarlar. İkisi de doğru değildir.

7036 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki altmış gün, Kurumun cevap verme süresidir: “Diğer kanunlarda öngörülen süreler saklı kalmak kaydıyla yapılan başvuruya altmış gün içinde Kurumca cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır.” Yani altmış gün dolduğunda dava açma hakkı doğar, sona ermez. Kurum bu süre içinde açıkça reddederse dava yolu daha erken açılır.

Yanlışın kaynağı büyük olasılıkla idari yargıdaki dava açma süresidir. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda idari işleme karşı altmış günlük bir dava açma süresi vardır ve Emekli Sandığı iştirakçilerinin davası idare mahkemesinde görüldüğü için bu süre bir kısım dosyada gerçekten uygulanır. Ancak iş mahkemesinde görülecek dosyada aynı süreyi genellemek hatalıdır ve hastayı “sürem geçti” düşüncesiyle hak aramaktan vazgeçirebilir.

Akıllı İlaç Davası Hangi Mahkemede Açılır? Görevli Mahkeme Statüye Bağlıdır

Görevli mahkeme kişinin sosyal güvenlik statüsüne göre değişir; tek ve sabit bir cevap yoktur. Kural, 5510 sayılı Kanun’un 101. maddesinde yazılıdır: “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür.”

İstisnayı 7036 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi koyar. Bende göre iş mahkemeleri, “İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere” SGK’nın taraf olduğu uyuşmazlıklara bakar. 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na tabi olanlara ilişkin geçiş hükmüdür.

Statü	Görevli mahkeme	Dayanak
4/1-a (SSK) sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler	İş mahkemesi	5510 m.101 + 7036 m.5/1-b
4/1-b (Bağ-Kur) sigortalısı, yaşlılık aylığı alanlar dâhil	İş mahkemesi	5510 m.101 + 7036 m.5/1-b
5434 sayılı Kanun’a tabi iştirakçi (Emekli Sandığı)	İdare mahkemesi	7036 m.5/1-b istisnası + 5510 geçici m.4

Bu ayrım pratikte dosyanın kaderini belirler. Görevsiz mahkemede açılan dava esastan incelenmez, görevsizlik kararıyla gönderilir ve aylar kaybedilir. Kanser tedavisinde zamanın taşıdığı ağırlık düşünüldüğünde, statünün dilekçe yazılmadan önce netleştirilmesi gerekir.

Akıllı İlaç Davası Yetkili Mahkeme: Hangi Yer Mahkemesinde Açılır

Yetki kuralı 7036 sayılı Kanun’un 6. maddesindedir: yetkili mahkeme, “davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.” Davalı SGK olduğuna göre, ret işlemini tesis eden sosyal güvenlik il müdürlüğünün bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Maddenin ikinci fıkrası, davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinin de yetkili olacağını düzenler. Beşinci fıkra ise kesindir: “Bu madde hükümlerine aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.” Taraflar anlaşarak başka bir yer mahkemesini yetkili kılamaz.

Yargılama usulü bakımından iki hüküm hastanın lehinedir. 7036 sayılı Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca iş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır; beşinci fıkra ise kanun yoluna başvurulan kararların bölge adliye mahkemesi ve Yargıtayca ivedilikle karara bağlanmasını emreder.

Akıllı İlaç SGK Dava Dilekçesi Örneği Yerine: Talep Sonucu Nasıl Kurulur

Dilekçenin talep sonucu bölümü, dosyanın kapsamını baştan belirlediği için bu davanın en kritik parçasıdır. Uygulamada üç talep bir arada ileri sürülür: Kurum işleminin iptali, tedavi süresince ilaç bedelinin kesinti yapılmaksızın karşılanması ve varsa geçmişte hasta tarafından ödenmiş bedellerin iadesi. Yargıtay kararlarına konu dosyalarda davanın adı da bu şekilde geçmektedir: “Kurum işleminin iptali ile ilaç bedelinin Kurumca karşılanması davası”.

İptali istenen işlem, tarihi ve sayısıyla tek tek gösterilmelidir. 19.01.2026 tarihli Yargıtay kararında görüldüğü gibi, birden fazla ret işlemi varsa her biri ayrı bir dava konusudur; dilekçede bunların toplu ifadelerle geçiştirilmesi, ilerleyen aşamada derdestlik tartışmasına zemin hazırlar.

İhtiyati tedbir talebi dilekçenin içinde, ayrı bir başlık altında ve gerekçesiyle birlikte yer almalıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 390. maddesinin üçüncü fıkrası, tedbir sebebinin ve türünün açıkça belirtilmesini zorunlu kılar. Aynı yerde teminat konusuna da değinilmeli; talebin resmî belgeye dayandığı ya da adli yardım talebinde bulunulduğu belirtilerek 392. maddedeki istisnalar açıkça ileri sürülmelidir.

Delil listesi bakımından, mahkemeden getirtilmesi istenecek belgeler de dilekçede sayılmalıdır: Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’ndan ruhsat ve faz çalışmalarına ilişkin kayıtlar ile endikasyon dışı kullanım onayı, SGK’dan ise ilacın Tebliğ kapsamına alınmamasına ilişkin komisyon gerekçesi ve bilimsel görüşler. Bu talep dilekçede yer aldığında, aşağıda anlatılan geri çevirme sebebi baştan ortadan kalkar.

Dava Açma Süresi Ne Kadar? İki Yıl ve Beş Yıl

Sürenin gerçek cevabı 5510 sayılı Kanun’un 97. maddesinin beşinci fıkrasındadır: “Genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin alacakları, hakkı doğuran olayın öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde istenmezse zamanaşımına uğrar, hakkı doğuran olay tarihinden itibaren ise beş yıl sonunda düşer.”

İki süre birlikte işler ve farklı sonuç doğurur. İki yıl bir zamanaşımı süresidir ve öğrenme anından başlar; beş yıl ise hak düşürücü süredir ve olayın kendisinden başlar. Cebinden ödediği ilaç bedelini geri isteyen hasta bakımından “hakkı doğuran olay” her bir ödeme ya da her bir ret işlemidir; bu nedenle sürenin hangi tarihten hesaplanacağı dosya bazında değerlendirilir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası bir esneklik tanır: “Kuruma müracaat etmemenin haklı bir sebebe dayandığını genel hükümlere göre ispat edenler hakkında, yukarıdaki hükümler uygulanmaz.” Ağır seyreden bir hastalık sürecinde başvurunun gecikmesi bu kapsamda değerlendirilebilir; ancak haklı sebebi ispat yükü başvurandadır.

Süre	Ne için	Nereden başlar	Dayanak
60 gün	Kurumun cevap vermesi; geçerse zımni ret	Başvuru tarihi	7036 m.4/1
2 yıl	Zamanaşımı	Hakkı doğuran olayın öğrenildiği tarih	5510 m.97/5
5 yıl	Hak düşürücü süre	Hakkı doğuran olay tarihi	5510 m.97/5
2 hafta	Dava açılmadan alınan tedbirde dava açma	Tedbirin uygulanmasının istendiği tarih	HMK m.397/1

Yargıtay’ın Akıllı İlaç SGK Davasında Aradığı Dört Şartlı Ölçüt

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, bir ilacın yargı kararıyla ödenebilmesi için aradığı şartları müstakar hâle gelmiş bir formülle ifade eder. Karar metnindeki hâliyle bu şartlar şunlardır: ilacın tıbben ve fennen zorunlu, hayati öneme haiz olması, kısa süreli etkinliğin ötesinde sürekli olarak etkin ve yararlı olması, bütün faz çalışmalarını tamamlamış olması, tıbbi otoritelerce kabul görmüş bir ilaç olması ve davalı Kurumun kabul edilebilir itiraz ve çekincelerinin bulunmaması.

Daire, bu şartların neden konduğunu da gerekçelendirir: “hiçbir sınırlama ve incelemeye tabi tutulmaksızın, etkinliği şüpheden uzak bir şekilde belirlenmemiş, piyasaya sürülen her ilacın mahkemelerce kabulü hâlinde hem hastaya bir fayda sağlamadığı gibi idarenin de maddi olarak zarara uğrayacağı açıktır.” Yani ölçüt, hastayı engellemek için değil, kanıtlanmamış ilaçları elemek için kurulmuştur.

Kararlarda faz çalışmalarının ne olduğu da açıklanır: Faz 0 deney hayvanlarında, Faz 1 az sayıda sağlıklı gönüllüde güvenilirlik, Faz 2 az sayıda hastada etkinlik ve güvenilirlik, Faz 3 geniş popülasyonda etkinlik ve yan etki, Faz 4 ise ruhsat sonrası geniş hasta gruplarında etkinlik-maliyet-risk analizidir. Ruhsat, Faz 3’ün tamamlanmasının ardından ülkemizde Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’ndan, Avrupa’da EMA’dan, Amerika Birleşik Devletleri’nde FDA’dan alınır.

“Sürekli Etkin ve Yararlı” Ne Demek? 2026 Kararının Getirdiği Tanım

Yıllarca tartışmalı kalan asıl mesele, bu ölçütlerin ne anlama geldiğiydi. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2026/5994 E., 2026/4410 K. sayılı ve 13.04.2026 tarihli kararı, üç kavramı ilk kez parantez içinde tanımlamıştır. Bu tanımlar, dilekçe ve bilirkişi sorularının hangi eksende kurulacağını doğrudan belirler.

Karara göre “sürekli olarak etkin ve yararlı olma” şartı, “genel sağ kalım, özellikle progresyonsuz (hastalık ilerlemeden geçen) sağ kalım süresine uzun ve anlamlı bir katkı sağlaması” demektir. “Tıbbi otoritelerce kabul görmüş olma” şartı, ilacın “dünya çapında kabul gören ve hekimlerin tedavi kararlarına yön veren kılavuzlarda yer alan” bir ilaç olmasıdır. Kurumun “kabul edilebilir itiraz ve çekinceleri” ise “ilacın ruhsatının iptali, tüm dünyada geri ödeme kapsamından çıkarılması, ilacın toplatılması veya satışının durdurulması” gibi hâllerdir.

Bu üçüncü tanım özellikle önemlidir: Kurumun her itirazı “kabul edilebilir” sayılmaz. Bütçe kaygısı ya da ilacın listede olmaması, kararda sayılan ağırlıkta bir çekince değildir. Kurum, ilacın ruhsatının iptali gibi somut ve nesnel bir olguya dayanmadıkça itirazının bu kategoriye girdiğini ileri süremez.

Aynı kararın sonucu da dikkat çekicidir: Daire, daha önce verdiği bozma kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesinin direnme kararını, dosyadaki tıbbi otorite raporunun içeriğini gözeterek onamıştır. Yani ölçüt karşılandığında Daire kendi bozmasından dönmektedir.

2023’te Reddedilen Ölçüt 2026’da Nasıl Kabul Edildi?

Bu damarın en az bilinen ama en belirleyici gelişmesi, ölçütün son üç yılda geçirdiği değişimdir. Zincir üç kararla kurulur ve aynı dosyanın 2023’te kaybedilip 2026’da kazanılabilmesinin sebebini açıklar.

Birinci halka, Hukuk Genel Kurulu’nun 2022/1137 E., 2023/1112 K. sayılı ve 22.11.2023 tarihli kararıdır. Akciğer kanseri olan ve pembrolizumab kullanması gereken davacının davasını ilk derece mahkemesi kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, 10. Hukuk Dairesi kararı bozmuş, ilk derece mahkemesi direnmişti. Direnme gerekçesi, “davacının ilacın kullanımından fayda gördüğü, karar tarihi itibarıyla ve hâlen hayatta olduğu” idi. Hukuk Genel Kurulu bu direnmeyi oy çokluğuyla ve kesin olarak bozdu. Hastanın ilaçtan fayda görmesi ve hayatta olması, tek başına yeterli sayılmadı.

İkinci halka, aynı kararın içindeki azınlık görüşüdür. Kurul görüşmeleri sırasında, bozma kararında aranan “hastanın sağlığına kavuşması ve hastalığın iyileşmesi” koşulunun “hastalığın mahiyeti dikkate alındığında katı bir yaklaşım” olduğu; bunun yerine ilacın hastalığın ilerlemesine engel olup olmadığı, gerilemesini sağlayıp sağlamadığı, yaşam kalitesini artırıp artırmadığı ve yaşam süresinin uzamasına katkıda bulunup bulunmadığının ölçülmesi gerektiği ileri sürülmüştür. Karar metni bu görüşün akıbetini açıkça yazar: “bu görüş Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.”

Üçüncü halka, o azınlık görüşünün Dairenin kendi ölçütü hâline gelmesidir. 10. Hukuk Dairesi’nin 2024/13292 E., 2025/11447 K. sayılı ve 08.09.2025 tarihli kararında ölçüt şöyle yazılır: ilacın kullanılmasının “tıbben ve fennen sigortalının iyileşmesine (tam iyileşme aranmaksızın mevcut durumdan sürekli olarak daha iyi hale gelmesi) katkıda bulunup bulunmayacağı”. 13.04.2026 tarihli karar ise bunu progresyonsuz sağ kalım kavramıyla somutlaştırmıştır.

Tarih	Karar	Ölçüt
22.11.2023	HGK 2022/1137 E., 2023/1112 K.	“Sağlığına kavuşma ve hastalığın iyileşmesi” — azınlığın itirazı benimsenmedi
08.09.2025	10. HD 2024/13292 E., 2025/11447 K.	“Tam iyileşme aranmaksızın mevcut durumdan sürekli olarak daha iyi hale gelme”
13.04.2026	10. HD 2026/5994 E., 2026/4410 K.	“Genel sağ kalım, özellikle progresyonsuz sağ kalım süresine uzun ve anlamlı katkı”

Pratik sonuç şudur: metastatik bir hastalıkta “tam şifa” sağlanamayacağı gerekçesiyle reddedilen talep, bugünkü ölçüt karşısında aynı sonucu doğurmak zorunda değildir. Dilekçe ve bilirkişi soruları da “hasta iyileşecek mi” değil, “progresyonsuz sağ kalıma anlamlı katkı var mı” ekseninde kurulmalıdır.

Bilirkişi Raporunun Alınacağı Merci ve Raporda Aranan İçerik

Yargıtay bu konuda tereddüde yer bırakmamıştır: rapor, “hastalığın uzmanlık alanı olan üniversitelerin tıbbi onkoloji anabilim dalı başkanlığından en az 3 kişilik bilirkişi kurulundan” alınmalıdır. Tek hekimden alınan rapor ya da uzmanlık alanı dışındaki bir kuruldan alınan görüş, bozma sebebidir.

Raporun içeriği bakımından da ölçüt konmuştur. 08.09.2025 tarihli kararda ilk derece mahkemesinin aldığı rapor “soyut ifadeler” taşıdığı ve “ilacın sürekli olarak daha etkin ve daha yararlı olduğunun ve kullanılmasının tıbben zorunlu bulunduğunun yöntemince belirlenmediği” gerekçesiyle yetersiz bulunmuştur. Yani lehte bir rapor almak yetmez; raporun hastaya özgü verilere dayanması ve ölçütün her unsurunu ayrı ayrı karşılaması gerekir.

Bilirkişi incelemesinin genel usulü ve rapora itiraz yolları hakkında ayrıntı için bilirkişi raporuna itiraz ve mahkeme kararlarının süreleri konusundaki yazımıza bakabilirsiniz. Sağlık kurulu raporlarının nasıl alındığı ve itiraz usulü ise heyet raporu nasıl alınır başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Mahkemenin Dosyaya Getirtmesi Gereken Belgeler

08.09.2025 tarihli karar, ilk derece mahkemesine dokuz maddelik bir araştırma listesi vermiştir. Bu liste, davanın hangi verilerle kazanılabileceğini gösterdiği için dilekçe aşamasında da yol göstericidir.

Mahkemenin araştırması gereken hususlar özetle şunlardır: hastanın tüm tedavi ve durum bildirir raporlarının eksiksiz getirtilmesi; ilaca ilişkin faz çalışmalarının Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’ndan ve üretici firmanın yurt içi temsilcisinden istenmesi; hastaya genetik test uygulanıp ilaca uyumlu olup olmadığının araştırılıp araştırılmadığı; ilacın hastada kaçıncı basamak tedavi olarak uygulandığı; tedavinin kür (tam şifa) amacıyla mı yoksa palyatif amaçla mı verildiği; kanserin evresi ve türü ile geleneksel yöntemlerin (cerrahi, kemoterapi, radyoterapi) uygulanıp uygulanmadığı.

Listenin en kritik maddesi sondan ikincisidir: “Kurum tarafından bedeli ödenen ilaçların, hastanın hayatını idame etmesine yönelik asgari düzeyde tedavinin karşılanıp karşılanmadığı” belirlenmelidir. Bu belirleme lehe çıktığında, yani Kurumun ödediği ilaçlar asgari tedaviyi karşılamıyorsa, dava konusu ilacın gerekliliği güçlenir.

Kararda ayrıca ilacın kullanılmasından sonra çekilen PET görüntülemesinde ne kadar fayda sağlandığının, tümörde küçülme olup olmadığının ve bu faydanın sürekli mi geçici mi olduğunun ölçülmesi istenmektedir. Hasta ilacı henüz kullanmamışsa emsal hastalardaki verilerin gözetilmesi gerekir.

SGK “Listede Yok” Demekle Yetinebilir mi?

Yetinemez. 10. Hukuk Dairesi’nin 2025/1783 E., 2025/3921 K. sayılı ve 10.03.2025 tarihli kararı bu bakımdan öğreticidir: Daire, temyiz incelemesini yapmadan dosyayı bölge adliye mahkemesine geri çevirmiştir, çünkü “uyuşmazlık konusu ilacın SUT kapsamına alınmamasına ilişkin bilgi ve belge dava dosyası içerisinde ve UYAP ile oluşturulan elektronik ortamda bulunmadığı” tespit edilmiştir.

Karar, dosyaya getirtilmesi gereken belgeleri tek tek saymıştır. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’ndan ruhsat başvurusunun yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa dayanak belgeler ile Kurumun ruhsat verilmesine veya verilmemesine ilişkin bilimsel görüş, itiraz ve çekinceleri; ayrıca endikasyon dışı kullanımın uygun görülmesine ilişkin tıbbi komisyon görüşleri istenecektir.

Asıl önemlisi ikinci kalemdir: davalı SGK Başkanlığından, ilacın “SUT kapsamına alınması veya alınmamasına ilişkin tüm dayanak belgeler“, bu konuda alınan bilimsel görüşler ve komisyonun gerekçesi getirtilecektir. Yani Kurum, “listede yok” demekle savunmasını tamamlamış olmaz; listeye neden almadığını belgelemek zorundadır. Bu belgeler dosyaya girmediğinde Yargıtay temyiz incelemesi dahi yapmamaktadır.

İlaç Dava Sonuçlanana Kadar Nasıl Temin Edilir?

Kanser tedavisinde yargılama süresi beklenemeyeceği için, dilekçede ihtiyati tedbir talep edilir. Dayanak, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 389. maddesidir: mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle ciddi bir zararın doğacağından endişe edilen hâllerde tedbir kararı verilebilir.

Talebin usulü 390. maddededir. Tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise asıl davanın görüldüğü mahkemeden istenir. İkinci fıkra hastanın lehine önemli bir imkân tanır: “Talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk bulunan hâllerde, hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir.” Üçüncü fıkra uyarınca talep eden, tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır — tam ispat aranmaz.

Tedbir kurumunun şartları, türleri ve genel işleyişi hakkında ayrıntılı bilgi için ihtiyati tedbir nedir başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Teminat Yatırmak Zorunlu mu?

Kural olarak tedbir talep eden, haksız çıktığı takdirde doğacak zararlar için teminat gösterir. Ancak Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 392. maddesinin birinci fıkrası iki istisna içerir ve bu istisnalar akıllı ilaç dosyalarında doğrudan işleyebilir.

Birinci istisna şudur: “Talep, resmî belgeye, başkaca kesin bir delile dayanıyor yahut durum ve koşullar gerektiriyorsa, mahkeme gerekçesini açıkça belirtmek şartıyla teminat alınmamasına da karar verebilir.” Kamu hastanesinden veya üniversite hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu resmî belgedir; Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun endikasyon dışı kullanım onayı da öyledir.

İkinci istisna daha nettir: “Adli yardımdan yararlanan kimsenin teminat göstermesi gerekmez.” Dava masraflarını karşılayamayacak durumdaki hasta adli yardım talep ederse, teminat şartı kendiliğinden ortadan kalkar. Bu iki istisna dilekçede açıkça ileri sürülmediğinde mahkemenin resen değerlendirmesi beklenmemelidir.

Tedbir Kararının Kendiliğinden Kalktığı İki Hâl

İhtiyati tedbirde iki süre vardır ve kaçırılmaları hâlinde karar hükümsüz kalır. Birincisi 393. maddenin birinci fıkrasındadır: “İhtiyati tedbir kararının uygulanması, bu kararın, tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde talep edilmek zorundadır. Aksi hâlde, kanuni süre içinde dava açılmış olsa dahi, tedbir kararı kendiliğinden kalkar.”

İkincisi 397. maddenin birinci fıkrasındadır: tedbir kararı dava açılmasından önce alınmışsa, talep eden, kararın uygulanmasını istediği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki davasını açmak ve dava açtığına ilişkin evrakı dosyaya koydurtmak zorundadır; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.

Aynı maddenin ikinci fıkrası ise güvence verir: “İhtiyati tedbir kararının etkisi, aksi belirtilmediği takdirde, nihai kararın kesinleşmesine kadar devam eder.” Yani tedbir kararı alındıktan sonra ilaç temini, istinaf ve temyiz aşamaları boyunca sürer. Karara karşı gidilecek yollar ve istinafın verebileceği kararlar için istinaf mahkemesinin verebileceği kararlar başlıklı yazımız ayrıntı sunar.

Tedbiri Davadan Önce mi, Dilekçeyle Birlikte mi İstemeli?

Burada, kaynakların neredeyse hiçbirinde kurulmayan bir usul çatışması vardır ve pratikte hak kaybına yol açabilir. Bir yandan Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 397. maddesi, dava açılmadan alınan tedbirde iki hafta içinde dava açılmasını zorunlu tutar. Öte yandan 7036 sayılı Kanun’un 4. maddesi, SGK’ya başvurulmadan ve talep reddedilmeden ya da altmış gün geçmeden davanın açılmasına izin vermez.

İkisi üst üste geldiğinde sonuç şudur: SGK’ya başvurmadan alınan bir ihtiyati tedbir, iki hafta içinde dava açılamayacağı için kendiliğinden kalkma riski taşır. Dava şartı henüz gerçekleşmediğinden açılacak dava da usulden reddedilir.

Bu nedenle sıra şöyle kurulur: önce SGK’ya başvuru yapılır; açık ret gelir ya da altmış gün dolarak talep reddedilmiş sayılır; ardından açılan dava dilekçesinin içinde ihtiyati tedbir talep edilir. Bu sırayla ilerlendiğinde 397. maddedeki iki haftalık süre zaten işlemez, çünkü tedbir dava açıldıktan sonra istenmiş olur.

Bir usul ayrıntısı daha vardır: 391. maddenin üçüncü fıkrası 2020 yılında değiştirilmiş ve tedbir talebinin reddi kararına karşı da kanun yolu açılmıştır. Karar gerekçeli verilir, başvuru öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır. Yani ilk aşamada tedbir reddedilirse süreç orada bitmez.

SGK Tedbir Kararına Uymazsa Ne Olur?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 398. maddesi, 2020 yılında 7251 sayılı Kanun’la yeniden yazılmıştır. Maddeye göre “ihtiyati tedbir kararının uygulanmasına ilişkin emre uymayan veya tedbir kararına aykırı davranan kimse, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet edilmesi üzerine, altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır.”

Görevli ve yetkili mahkeme, esas hakkındaki dava açılmışsa bu davayı gören mahkemedir. Şikâyet üzerine duruşma açılır, şikâyet olunanın savunması alınır ve mahkeme dosyadaki delilleri değerlendirerek karar verir. Karara karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir; itiraz mercii bir hafta içinde kararını verir ve bu karar kesindir.

Maddenin sekizinci fıkrası pratikte en çok işleyen hükümdür: “Tedbir kararına aykırı davranışın sona ermesi veya tedbir kararının gereğinin yerine getirilmesi ya da şikâyetten vazgeçilmesi hâlinde, dava ve bütün sonuçlarıyla beraber ceza düşer.” Yani şikâyetin amacı cezalandırmak değil, kararın uygulanmasını sağlamaktır.

İlaç Her Kürde Yeniden Reddediliyor: Ayrı Dava Açılabilir mi?

Açılabilir. Bu, damarın en pratik sorunudur: dava sürerken Kurum yeni tarihli ret işlemleri tesis eder, davacı bunlar için de dava açar ve mahkeme “derdestlik” itirazıyla karşılaşır. 10. Hukuk Dairesi’nin 2025/15954 E., 2026/8 K. sayılı ve 19.01.2026 tarihli kararı meseleyi çözmüştür.

Olayda meme kanseri ve kemik metastazı tedavisi gören davacıya abemasiklib etken maddeli ilaç reçete edilmiş, Kurum ödememiş, farklı tarihlerde üç ayrı dava açılmıştı. İlk derece mahkemesi “her üç davanın da taraflarının ve konusunun aynı olduğu” gerekçesiyle davaları derdestlik nedeniyle usulden reddetmiş, bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddetmişti. Yargıtay bozdu.

Bozma gerekçesi nettir: “Dava konusu, iptali istenen idari işlemin kendisi olup; farklı tarih ve sayılı, ayrı iradelerle tesis edilmiş idari işlemlerin, sonuçları benzer olsa dahi, aynı dava konusu olarak kabul edilmesi mümkün değildir.” Daire ayrıca “sonraki tarihli işlemlerin önceki davaların varlığı gerekçe gösterilerek yargısal denetim dışında bırakılmasının, hak arama özgürlüğünü zedeleyici nitelik taşıdığını” belirtmiştir. Dayanak, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114/1-(i) ve 115. maddeleridir.

Pratik karşılığı şudur: her yeni ret işlemi ayrı bir dava konusudur ve mahkemenin her biri için ayrı ayrı hukuka uygunluk denetimi yapması gerekir. Kurum işlemlerinin tarih ve sayılarının dilekçede tek tek gösterilmesi bu nedenle önemlidir.

Cebimden Ödediğim İlaç Bedelini Geri Alabilir miyim?

Dava iki talebi birlikte taşıyabilir: bundan sonraki tedavi süresince ilaç bedelinin Kurumca karşılanması ve geçmişte hasta tarafından ödenmiş bedellerin iadesi. 19.01.2026 tarihli kararın konusu olan dosyada davacı, hem kesinti yapılmaksızın ödeme yapılmasını hem de “daha önce kesinti adı altında yapılan tüm ödemelerin iadesine” karar verilmesini talep etmişti.

İade talebinde belge düzeni belirleyicidir. Reçete, fatura, ödeme belgeleri ve ilacın Tebliğ kapsamına alınma tarihleri dosyaya eksiksiz sunulmalıdır. 08.09.2025 tarihli karar, mahkemenin “reçete, fatura, Sağlık Uygulama Tebliği kapsamına alınma tarihleri ve ilacın ödenmesi talebiyle yapılan başvuru neticesinde ilacın karşılanmayacağı şeklinde verilen Kurumun red cevabı da gözetilerek” değerlendirme yapmasını istemektedir.

Tarih meselesi ayrıca önemlidir. Aynı karar, ilacın “Tebliğ şartlarına haiz değil veya Tebliğ’e alınma tarihi öncesi ise” ek araştırma yapılmasını emreder. Yani ilaç sonradan listeye alınmış olsa bile, listeye alınmadan önceki döneme ait bedeller bakımından uyuşmazlık devam eder ve dört şartlı ölçüt o dönem için uygulanır. Zamanaşımı bakımından 5510 sayılı Kanun’un 97. maddesindeki iki yıl ve beş yıl süreleri burada işler.

Akıllı İlaç Davası Ne Kadar Sürer, Karara Karşı Hangi Yollar Vardır?

Süre bakımından kesin bir rakam verilemez; dosyanın seyri bilirkişi incelemesine, getirtilecek belgelerin gelme hızına ve kanun yollarına bağlıdır. Yukarıda anılan kararların dosya geçmişleri fikir verir: 19.01.2026 tarihli karara konu dosyada dava 2022 yılında açılmış, ilk derece kararı 2023’te verilmiş, bölge adliye mahkemesi aşamasından sonra Yargıtay kararı 2026’da çıkmıştır.

Kanun koyucu bu gecikmenin farkındadır. 7036 sayılı Kanun’un 7. maddesinin beşinci fıkrası, “kanun yoluna başvurulan kararlar, bölge adliye mahkemesi ve Yargıtayca ivedilikle karara bağlanır” hükmünü taşır. Aynı maddenin birinci fıkrasındaki basit yargılama usulü de süreci kısaltmayı amaçlar. Buna rağmen pratikte süreler uzayabildiği için ihtiyati tedbir talebi bir seçenek değil, tedavinin sürekliliği bakımından zorunluluktur.

Kanun yolları bakımından sıra şöyledir: iş mahkemesi kararına karşı istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz. Yargıtay bozma kararı verdiğinde ilk derece mahkemesi direnebilir; direnme kararı Hukuk Genel Kurulu’nun ya da — 13.04.2026 tarihli kararda görüldüğü gibi — bazı hâllerde Dairenin önüne gider. İstinaf aşamasının tipik süreleri hakkında tazminat davasında istinaf ne kadar sürer başlıklı yazımız karşılaştırma imkânı verir.

Dava Sürerken Hasta Vefat Ederse Ne Olur?

Bu soru arama verilerinde de sık karşımıza çıkıyor ve iki talebin ayrılmasıyla cevaplanır. Tedavi süresince ilaç bedelinin karşılanmasına ilişkin talep, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir tedaviye yöneliktir ve hastanın vefatıyla konusuz kalır.

Buna karşılık, hasta hayattayken cebinden ödenmiş ilaç bedellerinin iadesine ilişkin talep bir alacak talebidir ve terekeye dâhil olur. Mirasçılar davaya devam edebilir. İki talep bir arada ileri sürülmüşse dosyanın bir kısmı konusuz kalırken diğer kısmı görülmeye devam eder.

Bu ayrım, dilekçenin kuruluşunu doğrudan etkiler. Talep sonucunda yalnızca “tedavi süresince ilacın karşılanması” yazılmışsa, vefat hâlinde geçmiş ödemeler için ayrıca dava açılması gerekebilir. Talep sonucu baştan iki kalem hâlinde yazıldığında bu risk doğmaz.

Yurt Dışından Getirilecek İlaçta Durum Farklı mı?

Kural, sağlık hizmetlerinin yurt içinden sağlanmasıdır. 5510 sayılı Kanun’un 66. maddesinin ilk cümlesi bunu açıkça söyler. Ancak aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi bir istisna tanır: “Sağlık Bakanlığının uygun görüşü üzerine yurt içinde tedavisinin yapılamadığı tespit edilen kişilerin” sağlık hizmetleri yurt dışında sağlanır.

Bu bendin mali sonucu güçlüdür. Maddenin ilerleyen fıkrasında, “(c) bendi gereğince yurt dışına sevk edilen kişilerin sağlık hizmeti bedelinin tümü ödenir” denilmektedir; ancak bu tutar, Kurumun yurt dışında sevke konu tedaviye ilişkin sözleşmeli olduğu sağlık hizmeti sunucularına ödenen tutarı geçemez. Bu kişilerin 65. madde kapsamındaki yol ve gündelik giderleri de ayrıca karşılanır.

Maddenin son fıkralarından biri sınırı çizer: “Yukarıdaki hâller dışında, yurt dışında sağlık hizmetlerine ilişkin giderler Kurumca ödenmez.” Yani yurt dışından ilaç temini yolu kendiliğinden açık değildir; Sağlık Bakanlığı’nın uygun görüşü ve yurt içinde tedavinin yapılamadığının tespiti şarttır.

Anayasa Mahkemesi ve AİHM Yolunun Açıldığı An

Bu davada olağan kanun yolları tüketilmeden anayasal ya da uluslararası yollara gidilemez. Bireysel başvuru, istinaf ve temyiz dâhil olağan başvuru yollarının tüketilmesinden sonra gündeme gelir. Başvuruda dayanılan haklar tipik olarak Anayasa’nın 17. maddesindeki yaşama hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı, 56. maddesindeki sağlık hakkı ve 5. maddedeki devletin ödevleridir.

Hukuk Genel Kurulu’nun 22.11.2023 tarihli kararında ilk derece mahkemesinin direnme gerekçesi tam da bu anayasal çerçeveye dayanmıştı; kararda Anayasa’nın 2, 5, 17, 56 ve 65. maddelerine yer verildiği ve sosyal hukuk devleti ilkesinin ayrıntısıyla tartışıldığı görülmektedir. Kurumun karşı argümanı ise Anayasa’nın 65. maddesindeki “mali kaynakların yeterliliği” ölçüsüdür. Uyuşmazlık, hukuken 17 ve 56. maddeler ile 65. madde arasındaki dengede kurulur.

Yargıtay kararlarında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına da atıf yapılmaktadır. 08.09.2025 tarihli karar üç karara dayanır: Nitecki/Polonya (21.3.2002), Pentiacova/Moldova (4.1.2005) ve Scialacqua/İtalya (1.7.1998). Bu kararlarda Mahkeme, sağlık hizmetlerinin finansmanı konusunda devletlere takdir alanı tanımış; devletin tedavi masraflarını kısmen üstlenmesini pozitif yükümlülüğün yerine getirilmesi saymıştır. Başvuru usulleri için Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru nasıl yapılır ve AİHM’e bireysel başvuru başlıklı yazılarımız yol gösterir.

Dava Masrafını Karşılayamayan Hasta Ne Yapabilir?

Adli yardım kurumu tam da bu durumlar için düzenlenmiştir. Yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kişi, iddiasında haklı olduğu yolunda kanaat uyandırmak kaydıyla adli yardım talep edebilir. Talep, asıl davaya bakan mahkemeye yöneltilir.

Adli yardımın bu dosyalardaki en somut sonucu ihtiyati tedbir aşamasında görülür: Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 392. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi uyarınca adli yardımdan yararlanan kimsenin teminat göstermesi gerekmez. Kanser tedavisi gören ve ilaç bedelini kendi imkânlarıyla karşılamaya çalışan bir hasta bakımından bu, tedbir kararının önündeki en somut engeli kaldırır.

Talebe ekli belgelerin gerçek mali durumu göstermesi gerekir. Ayrıca vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin dava sonundaki durumu ayrı bir konudur; güncel tarifeler ve kimin ne ödeyeceği hakkında 2026 avukat vekalet ücreti rehberimize bakılabilir.

Akıllı İlaç SGK Davasında En Sık Yapılan Beş Hata

Birincisi, SGK’ya başvurmadan doğrudan dava açmak. 7036 sayılı Kanun’un 4. maddesi bunu dava şartı saydığı için dosya esasa girilmeden reddedilir. Başvurunun yazılı yapılması ve kayıt altına alınması gerekir.

İkincisi, altmış günü dava açma süresi sanmak. Bu sürenin dolması dava hakkını sona erdirmez, aksine doğurur. Gerçek süreler 5510 sayılı Kanun’un 97. maddesindeki iki yıl ve beş yıldır.

Üçüncüsü, statüyü belirlemeden mahkeme seçmek. Emekli Sandığı iştirakçisinin dosyası idare mahkemesine, diğerlerininki iş mahkemesine aittir; yanlış tercih aylarca süre kaybettirir.

Dördüncüsü, tedbir talebini dilekçeye koymamak ya da teminatsız tedbir imkânını ileri sürmemek. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 392. maddesindeki resmî belge ve adli yardım istisnaları açıkça talep edilmedikçe kendiliğinden uygulanmayabilir.

Beşincisi, tıbbi delili genel tutmak. “İlaç yeni nesildir ve etkilidir” biçimindeki soyut ifadeler, Yargıtay’ın 08.09.2025 tarihli kararında açıkça yetersiz bulunmuştur. Rapor, hastaya özgü verilerle ve progresyonsuz sağ kalıma katkı ekseninde kurulmalıdır. Sağlık raporlarına itiraz sürecinin genel işleyişi için sağlık raporundan elenenler ve itiraz yolu başlıklı yazımız incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kanser ilacı SGK dava görevli mahkeme hangisidir?

SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki kişiler bakımından görevli mahkeme iş mahkemesidir; dayanağı 5510 sayılı Kanun’un 101. maddesi ile 7036 sayılı Kanun’un 5. maddesidir. 5434 sayılı Kanun’a tabi Emekli Sandığı iştirakçilerinin davası ise idare mahkemesinde görülür.

SGK ilaç davası yetkili mahkeme hangisidir?

7036 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Bu kurala aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.

Dava açmadan önce SGK’ya başvurmak şart mı?

Şarttır. 7036 sayılı Kanun’un 4. maddesi, dava açılmadan önce Kuruma başvurulmasını ve talebin reddedilmesini ya da reddedilmiş sayılmasını dava şartı olarak düzenler.

Akıllı ilaç davasında dava açma süresi ne kadar?

5510 sayılı Kanun’un 97. maddesine göre alacak, hakkı doğuran olayın öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde istenmezse zamanaşımına uğrar; olay tarihinden itibaren beş yıl sonunda düşer.

Kanser ilacı SGK tarafından karşılanmıyorsa ne yapılmalı?

Önce yazılı olarak SGK’ya başvurulur. Ret gelir ya da altmış gün geçerse görevli mahkemede Kurum işleminin iptali ve ilaç bedelinin karşılanması istemiyle dava açılır; dilekçede ihtiyati tedbir talep edilir.

Yargıtay ilacın ödenmesi için hangi şartları arıyor?

İlacın tıbben ve fennen zorunlu ve hayati öneme haiz olması, kısa süreli etkinliğin ötesinde sürekli olarak etkin ve yararlı olması, bütün faz çalışmalarının tamamlanmış olması, tıbbi otoritelerce kabul görmesi ve Kurumun kabul edilebilir itiraz ve çekincesinin bulunmaması aranır.

“Sürekli etkin ve yararlı olma” şartı ne anlama geliyor?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 13.04.2026 tarihli kararında bu şart, genel sağ kalıma ve özellikle progresyonsuz sağ kalım süresine uzun ve anlamlı bir katkı sağlanması olarak tanımlanmıştır.

Bilirkişi raporu kimden alınır?

Üniversitelerin tıbbi onkoloji anabilim dalı başkanlığından en az üç kişilik bir bilirkişi kurulundan alınır. Soyut ifadeler taşıyan rapor yeterli sayılmamaktadır.

Tedbir için teminat yatırmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir. Talep resmî belgeye dayanıyorsa mahkeme gerekçesini belirterek teminat almamaya karar verebilir; adli yardımdan yararlanan kişinin ise teminat göstermesi hiç gerekmez.

İlaç her kürde yeniden reddediliyorsa yeni dava açılabilir mi?

Açılabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 19.01.2026 tarihli kararında, farklı tarih ve sayılı Kurum işlemlerinin sonuçları benzer olsa dahi aynı dava konusu sayılamayacağına ve derdestlik itirazının kabul edilemeyeceğine karar vermiştir.

TİTCK endikasyon dışı onay verdiyse SGK ödemek zorunda mı?

Zorunlu değildir. Sağlık Bakanlığı’nın onayı ilacın kullanılmasına, SGK’nın kararı ilacın bedeline ilişkindir; onay tek başına ödeme sonucunu doğurmaz.

Daha önce kendi cebimden ödediğim ilaç bedelini isteyebilir miyim?

İstenebilir. Dava, hem bundan sonraki tedavi süresince ilacın karşılanmasını hem de geçmişte ödenen bedellerin iadesini kapsayacak biçimde açılabilir; reçete, fatura ve ödeme belgeleri dosyaya sunulur.

Akıllı ilaç SGK kapsamında mı?

İlaç, 5510 sayılı Kanun’un 63. maddesinin (f) bendi uyarınca finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri arasında sayılmıştır. Ancak hangi ilacın hangi şartlarla ödeneceğini Kurum belirler; Sağlık Uygulama Tebliği’nin EK-4/A listesinde yer almayan ilaç için ödeme kural olarak yapılmaz ve uyuşmazlık buradan doğar.

SGK ilaç davası davacı ölürse ne olur?

Tedavi süresince ilacın karşılanmasına ilişkin talep konusuz kalır. Buna karşılık hasta hayattayken kendi ödediği bedellerin iadesine ilişkin talep bir alacak talebi olduğundan terekeye dâhil olur ve mirasçılar davaya devam edebilir.

SGK ilaç davası kesinleşmeden icraya konulabilir mi?

Hastanın ilacı kesintisiz temin etmesi bakımından belirleyici olan icra takibi değil, ihtiyati tedbirdir: Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 397. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tedbirin etkisi, aksi belirtilmedikçe nihai kararın kesinleşmesine kadar devam eder. Geçmiş dönem bedellerinin tahsili bakımından ilamın icraya konulması ise genel icra hükümlerine tabidir; kamu kurumları aleyhine icrada uygulanan özel hükümler nedeniyle bu değerlendirme dosya bazında yapılmalıdır.

Endikasyon dışı ilaç başvurusu nasıl yapılır?

Başvuruyu hasta değil, tedaviyi yürüten hekim Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’na yapar. Onay ilacın kullanılmasına ilişkindir; bedelinin SGK tarafından karşılanacağı anlamına gelmez, o ayrı bir başvuru ve gerekirse ayrı bir dava konusudur.

Akıllı İlaç SGK Davasında Öne Çıkan Noktalar

Akıllı ilaç SGK davası, Kurumun ret işleminin iptali ile ilaç bedelinin karşılanması istemiyle açılan bir davadır. Dava şartı SGK’ya başvurudur; görevli mahkeme statüye göre iş ya da idare mahkemesidir; süre altmış gün değil, iki yıl zamanaşımı ve beş yıl hak düşürücü süredir. Yargıtay’ın aradığı dört şartlı ölçüt son üç yılda hastanın lehine somutlaşmış, “tam şifa” beklentisinin yerini progresyonsuz sağ kalıma anlamlı katkı ölçütü almıştır. Tedavinin kesintiye uğramaması için dilekçede ihtiyati tedbir talebi, teminatsız tedbir imkânıyla birlikte ileri sürülmelidir.

Dosyanın kaderini belirleyen şey, ilacın adı ya da fiyatı değil, hastaya özgü tıbbi verinin doğru eksende ortaya konmasıdır. Kurum işlemlerinin tarih ve sayıları, sağlık kurulu raporları, endikasyon dışı kullanım onayı ve tedaviye başlandıysa görüntüleme sonuçları en baştan derli toplu biçimde dosyaya girdiğinde, mahkemenin yapması gereken araştırma da kısalır.

Tedavi sürecinde vakit dar olduğu için başvurunun ve dilekçenin gecikmeden hazırlanması önem taşır. Sürecin sizin dosyanızda nasıl kurulacağını değerlendirmek isterseniz çalışma alanlarımız sayfasından konuya ilişkin hizmetlerimizi inceleyebilir, iletişim sayfasındaki bilgilerden bize ulaşabilirsiniz.

---

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın tıbbi ve hukuki koşulları farklıdır; sonuç, hastalığın türü ve evresi, ilacın tıbbi verileri ve dosyaya sunulan belgelere göre değişir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir. Yazıda anılan mevzuat ve içtihat, hazırlandığı tarihteki hâliyle verilmiştir.