Geçici 20 Kapsam Dışı Kalan Yaralanmalarda Başvuru, Dava ve Anayasa Mahkemesi Yolu

Bu yazı, Geçici 20 kapsam dışı sayılan bir yaralanmalar özelinde; terörle mücadele görevinde yaralanıp malul sayılmayan, ancak yaralanması mermi, şarapnel, patlayıcı ya da yakın saldırı kalıbına tam oturmayan personel için yazılmıştır. Maddenin genel işleyişi, aylık tutarı ve başvuru kanalları Terörle Mücadele Kanunu Geçici 20. Madde Kimleri Kapsar, Başvuru Nasıl Yapılır? yazımızda ayrıca anlatılmıştır; burada yalnızca dışarıda kalan yaralanmalar ele alınmıştır.

Geçici 20 kapsam dışı sayılan bir yaralanma, hakkın kesin olarak kapandığı anlamına gelmez; yaralanmanız maddede sayılan şekillerden biriyle oluşmadıysa bile başvuru ve dava yolu açıktır. Madde, sayılan mühimmat ve saldırı türlerini üç yerde “veya benzeri” ifadesiyle açık bırakıyor; aynı Kanunun 21. maddesi ise terörle mücadele görevindeki kazaları da kapsıyor. Bu iki nokta, kapsam dışı görünen bir yaralının hem başvuruda hem davada dayanabileceği iki ayrı yol açıyor. Yazımızda konuya dair detaylara yer verilmiştir.

3713 Sayılı Kanunun Geçici 20 nci Maddesi Kapsamı Hangi Yaralanmaları Dışarıda Bırakıyor?

Madde, aylığı yaralanmanın oluş biçimine bağlıyor ve bu biçimi iki bentte sayıyor. Bu iki bendin dışında kalan her yaralanma, idare tarafından kapsam dışı sayılma riski taşıyor. Ayrıca her iki bendin üstünde ortak bir giriş şartı var: yaralanmanın, Kanun kapsamında yürütülen terörle mücadele görevlerinin ifası sırasında meydana gelmesi.

Bent	Kapsanan yaralanma	Kanundaki ek şart
(a) birinci kısım	Ateşli silah mermi çekirdeği, şarapnel veya benzeri mühimmatın vücutta penetran yaralanmaya neden olması	Terör eylemleri sonucu olması
(a) ikinci kısım	Ateşli silah, el yapımı patlayıcı (EYP), mayın, havan, roket, el bombası, şarapnel veya benzeri patlayıcı mühimmatın etkisiyle ya da bunların oluşturduğu blast ve termal etki sonucu yaralanma	Terör eylemleri sonucu olması
(b)	Kesici, delici, ezici veya benzeri yakın muharebe niteliğindeki saldırılar sonucu yaralanma	Saldırının terör örgütü mensuplarınca yapılması
Her iki bent	Olay tarihindeki yaralanmanın hafif nitelikte olmaması ve olayla illiyet bağı	En az bir adli tıp uzmanının yer aldığı sağlık kurulu raporu

Kapsam dışı kalmanın başlıca üç nedeni vardır ve her birinin çaresi farklıdır. Birincisi yaralanmanın hafif sayılmasıdır; bu bir tıbbi değerlendirme meselesidir. Maddede karara esas alınacak nihai rapora ayrı bir itiraz yolu yoktur; rapor esas alınarak verilen ret işlemi dava edilecek ve raporun eksikleri davada ileri sürülecektir.

İkincisi yaralanmanın sayılan şekillerin dışında oluşmasıdır; bu yazının asıl konusu budur. Üçüncüsü, kişinin zaten malul sayılmış olması veya Ek Madde 3 kapsamında derece tespiti yapılmış olmasıdır; malul sayılan kişiye vazife malullüğü hükümleri, derece tespiti yapılana Ek Madde 3 uygulanmaktadır. Geçici 20’nin kendisi de, bu madde uyarınca aylık bağlandıktan sonra malul sayılan veya derece tespiti yapılan kişinin aylığını keserek onu bu hükümlere geçirir. Bu ayrım malul sayılmayan gazilere verilen haklar yazısında ayrıntılı olarak işlenmiştir. Bunların dışında, olayın maddenin yürürlüğe girdiği 18 Ağustos 2026’dan önce yaşanmamış olması ya da kişinin maddede sayılan personel grupları dışında kalması da kapsam dışı kalma nedenidir; madde yalnızca yürürlükten önce meydana gelen olaylara bir defaya mahsus uygulanır.

Veya Benzeri İfadesi Listeyi Açık Bırakıyor

Madde, her bentte saydığı mühimmat ve saldırı türlerini kapalı bırakmıyor. “Veya benzeri” ifadesi üç yerde geçiyor: “şarapnel veya benzeri mühimmatın”, “şarapnel veya benzeri patlayıcı mühimmatın etkisiyle” ve “kesici, delici, ezici veya benzeri yakın muharebe niteliğindeki saldırıları”. Her seferinde bu ifade, hemen önündeki sayımı genişletiyor; yani açık olan, mühimmatın ve saldırının türüdür. Yaralanmanın bir mühimmat, patlama veya yakın saldırı unsuruna dayanması şartı ise yerinde duruyor. Madde, sayılan türlerin benzerlerine de uygulanabilecek biçimde yazılmış; neyin “benzer” sayılacağı tek tek yazılmamış.

Kanun teklifinin madde gerekçesi (TBMM Sıra Sayısı 289) bu boşluğu doldurmuyor. Gerekçe yalnızca iki şeyi tanımlıyor. Hafif nitelikte olmama değerlendirmesinde Adli Tıp Kurumunun “Türk Ceza Kanunu’nda Tanımlanan Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi Rehberi” esas alınacaktır. Penetran yaralanma ise mühimmatın vücuda girerek penetrasyon oluşturduğu, vücut içinde kaldığı, vücuda girip çıktığı veya tıbbi müdahaleyle çıkarıldığı yaralanmalar olarak açıklanmıştır.

Komisyon aşamasında bu belirsizlik muhalefet şerhlerinde açıkça dile getirilmiştir (TBMM Sıra Sayısı 289). Şerhlerde yaralanma türlerinin “veya benzeri” ibareleriyle açık uçlu biçimde sayılmasının uygulamada kapsam tartışmalarına yol açma riski taşıdığı, bu çerçevenin travma sonrası stres bozukluğu, patlama kaynaklı travmatik beyin hasarı, kalıcı işitme kaybı ve kimyasal maruziyet gibi görünmeyen yaralanmaları dışlama riski taşıdığı belirtilmiştir. Ancak mekanizma sınırı ne komisyonda ne Genel Kurulda değiştirilmemiş; Genel Kurulda kabul edilen önergede yalnızca illiyet bağına ve korucularla ilgili ibareye dokunulmuştur.

Yazının hazırlandığı tarih (11 Kasım 2026) itibarıyla maddenin “benzeri” kapsamını açıklayan bir uygulama yönetmeliğine rastlanmamıştır. Bu yüzden sınırı fiilen iki makam çiziyor: başvuruyu ön değerlendirmeden geçiren olay tarihindeki kurum ve raporu düzenleyen sağlık kurulu.

Yorumla kapsama girebilecek yaralanmalar

Aşağıdaki yaralanmalar ilk bakışta listede yok gibi görünür, ancak madde lafzıyla savunulabilir:

• Penetrasyon oluşturmayan ama hafif olmayan ateşli silah yaralanması: (a) bendinin ikinci kısmının, lafzına göre, penetrasyon aramadan “ateşli silah … etkisiyle” oluşan yaralanmayı da kapsadığı savunulabilir. Ancak bu kısımdaki “patlayıcı” sıfatının yalnızca sondaki sayıma mı, listenin tamamına mı bağlandığı belirsizdir. Kırığa yol açan teğet bir isabet bu kola dayandırılabilir; “hafif olmayan” şartı ise Adli Tıp ölçütüyle dosyaya göre belirlenir, kırık tek başına bunu garantilemez. Basit bir sıyrık hafif yaralanma sayılacağından ayrıca ağırlık şartına takılır.
• Patlamanın dolaylı etkileri: Patlamayla savrulup düşme ve bu yüzden kırık ya da beyin hasarı oluşması, yıkılan yapının altında kalma, patlamaya bağlı araç devrilmesi ve patlama kaynaklı yanık. Tıbbi sınıflamada (ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin (CDC) patlama yaralanmaları rehberi) savrulma üçüncül, ezilme ve yanık ise dördüncül patlama yaralanması olarak sayılır. Bu sınıflama, “blast ve termal etki sonucu” ifadesinin yalnızca basınç dalgasıyla sınırlı okunmaması gerektiği yönünde ileri sürülebilecek bir tıbbi dayanaktır; hukuken bağlayıcı değildir. Patlama kaynaklı travmatik beyin hasarı ve kalıcı işitme kaybı da “blast etki sonucu” yaralanma olarak savunulabilir; bunlar muhalefet partisinin ek görüşünde dışlanma riski taşıyan örnekler arasında sayılmıştır.
• Terör örgütü mensuplarının sopa, taş veya darbe ile saldırısı: “Ezici veya benzeri yakın muharebe” ifadesi kapsamında savunulabilir; “yakın muharebe niteliği” şartı dosyaya göre tartışılabilir.

İki durum tartışmalıdır ve dosyanın kendi kayıtlarına göre değerlendirilmelidir: kaçırılan personele uygulanan işkence ile terör örgütü mensubunun araçla ezme saldırısı. Her ikisinde de “yakın muharebe niteliği” ve “görevlerin ifası sırasında” şartlarının nasıl yorumlanacağı belirleyici olur.

Yorumla kapsama girmesi zor görünen yaralanmalar

Yorumun bir sınırı var: açık metni aşamaz. Aşağıdaki gruplar, madde lafzıyla kapsama alınması en zor görünenlerdir; ancak hiçbiri için kesin bir sonuç söylenemez, çünkü idarenin ve mahkemelerin uygulaması henüz oluşmamıştır. Bu gruptakiler iki kümede toplanır:

• Terör olayı sırasında, ama sayılan şekillerin dışında oluşan yaralanmalar: ateş altında siperden ya da kayalıktan düşme, silah isabeti olmadan çatışma sırasında yaşanan araç kazası, kimyasal madde veya zehirlenme, patlayıcı kullanılmadan çıkarılan yangın, yalnızca ruhsal hasar. Bunların bir kısmında olayda ateşli silah ya da patlayıcı unsuru bulunduğundan, “etkisiyle” ifadesine dayanan bir yorum tartışılabilir; ancak yaralanmanın bu unsurun etkisiyle oluştuğunu kayıtlarla göstermek gerekir.
• Terörle mücadele görevi sırasında veya bu göreve gidiş-dönüşte yaşanan görev kazaları: trafik kazası, yürüyüşte düşme gibi, hiçbir mühimmat, patlama veya saldırı unsuru taşımayan kazalar.

Eğitim veya tatbikat sırasındaki kazalar ayrıca tartışmalıdır: Geçici 20 yaralanmanın “terörle mücadele görevlerinin ifası sırasında” oluşmasını, 21. maddedeki kaza fıkrası ise “terör olaylarının önlenmesi, takibi veya etkisiz hale getirilmesi amacıyla ifa edilen görevler”i arar; eğitimin bu ifadelere girip girmediği dosyaya göre değerlendirilir.

Lafızla kapsama alınamayan yaralanmalar için yol, davada Kanunun Anayasa’ya aykırılığını ileri sürmektir. Bu yolun dayanakları ve riskleri aşağıda ayrı başlıklarda anlatılıyor.

Geçici 20 Kapsam Dışı Görünse de Başvuru Yapılmalı mı?

Evet, yapılmalı. Dava açabilmek için önce idarenin bir ret işlemi gerekir; ret işlemi de ancak bir başvuruya cevap olarak doğar. Başvuru yapılmazsa ortada dava edilecek bir işlem olmaz, Anayasa Mahkemesine giden yol da hiç açılmaz. Ayrıca aylık, başvuru tarihini takip eden ay başından itibaren bağlanır; başvuruyu geciktirmenin bu yüzden doğrudan bir maliyeti vardır.

Başvuru süresi maddenin yürürlüğünden itibaren bir yıldır. 7594 sayılı Kanun 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve bu madde, 1 Eylül 2026’dan itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Güvenli son gün 18 Ağustos 2027‘dir. Başvuruların 1 Eylül 2026’da başladığına bakarak süreyi Eylül 2027’ye bırakmak hak kaybı riski taşır.

Başvuruda yaralanmanın nasıl oluştuğunu olduğu gibi anlatın. Olayı listeye uydurmak için farklı anlatmak, ileride kayıtlarla çelişen bir dosya yaratır. Belirsiz bir vakada yapılması gereken, yaralanmanın tıbbi karşılığını belgelemektir: örneğin “düştü” yerine, kayıtlar destekliyorsa “patlamanın etkisiyle savrularak düştü”.

Başvuru Hangi Aşamada Reddedilebilir?

Ret iki aşamada çıkabilir. Kurum, ön değerlendirmede yaralanmanın “bu madde kapsamında olabileceği” sonucuna varmazsa kişiyi hastaneye hiç sevk etmeyebilir. Sevk edilen kişi için ise hastanenin sağlık kurulu, olay tarihindeki yaralanmanın madde kapsamında olmadığına dair rapor verebilir ve kurum başvuruyu bu rapora dayanarak reddeder.

Her iki durumda da dava, olay tarihindeki kurumun ret işlemine karşı açılır. Sağlık kurulu raporunun tek başına dava edilip edilemeyeceği konusunda uygulama tek yönlü değil. Bu yüzden güvenli yol, ret işlemini dava etmek ve raporun eksiklerini bu davanın içinde ileri sürerek Adli Tıp Kurumundan ya da bilirkişiden yeni bir inceleme istemektir.

Süreler kısadır. Açık ret yazısının tebliğinden itibaren dava açma süresi 60 gündür (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7). Başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve 60 günlük süre bu 30 günün bittiği tarihten işlemeye başlar (m.10). Geçici 20 başvurusu kurum değerlendirmesi, hastane sevki ve sağlık kurulu raporu zincirinden geçtiği için sonuç birkaç hafta içinde belli olmayabilir; ancak 30 günlük sessizlik bile dava süresini başlatabilir. Başvuru tarihinden itibaren 30 günü ve ardından gelen 60 günü takvime yazın. Bu süre kaçırılmış ve dava açılmamışsa, idarenin sonradan verdiği açık ret cevabının tebliğinden itibaren yeniden 60 günlük dava süresi işler. (İptal davasının genel işleyişi idari işlemin iptali davası yazısında anlatılmaktadır.)

Ret yazısının hangi kurumdan geldiğine de bakın. Ret SGK’dan gelirse ya da uyuşmazlık aylığın bağlanmasına ilişkinse, davanın idare mahkemesinde mi iş mahkemesinde mi açılacağı ayrıca incelenmelidir. Anayasa Mahkemesinin aşağıda anlatılan bir kararına konu dosyalardan birinde iş mahkemesi görevli bulunmuştu. Dava yeri konusunda tereddüt varsa, en kısa süre olan 60 günlük süreye göre hareket edilmelidir.

Davada Benzeri İfadesi Nasıl Savunulur?

Yorum yolunun dört dayanağı var ve bunlar dava dilekçesinde bu sırayla kurulabilir.

Metin: “Veya benzeri”, “etkisiyle” ve “blast ve termal etki sonucu” ifadelerinin, sayılan türleri örnekleyici okumaya imkân verdiği savunulabilir. Patlamanın etkisiyle oluşan savrulma, ezilme ve yanık tıbbi sınıflamada da patlama yaralanması sayılır.

Kanunun bütünü: Aynı Kanunun 21. maddesi, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’un haklarını tanırken yaralanmanın oluş biçimine bakmaz ve görev kazalarını da kapsar; Ek Madde 3 de terör eylemi nedeniyle yaralanıp derece tespiti yapılanlara mekanizma ayrımı yapmadan aylık bağlar. Belirsiz bir ifadenin, Kanunun geri kalanıyla uyumlu biçimde, dar değil geniş okunması gerektiği savunulabilir.

Amaç: Kanun teklifinin genel gerekçesi, Devlet adına “üstün fedakârlık gösteren kişiler” ile ailelerine sağlanan koruma mekanizmalarının “hakkaniyete uygun” hâle getirilmesini hedef olarak gösterir. Aynı cümle korumanın “sürdürülebilir” olmasını da hedefler; idare bunu mali sınır savunmasında kullanabilir.

Yargının yaklaşımı: Anayasa Mahkemesi, bir olayın 3713 sayılı Kanun kapsamı dışında sayılmasının somut ve yeterli gerekçeyle açıklanmasını arıyor. Bu kararın ayrıntısı bir sonraki başlıkta açıklanmıştır.

Dava açıldığında raporun şu yönlerden eleştirilmesi de mümkündür: kurulda en az bir adli tıp uzmanının bulunması, değerlendirmenin olay tarihindeki yaralanmaya göre yapılması ve mevcut tıbbi kayıtlar ile diğer sağlık belgelerine dayanması. Bunlar maddenin kendisinin aradığı unsurlardır; mahkemelerin bu hususları nasıl denetleyeceği ise henüz belli değildir. (Raporun hazırlanış biçimine dair genel bilgi heyet raporu nasıl alınır yazısında yer alıyor.)

Aynı Kanunun 21. Maddesi Görev Kazasını Açıkça Kapsıyor, Geçici 20 Kapsamıyor

Eşitlik itirazının başlıca dayanağı, kanun koyucunun aynı Kanunda bu kişileri başka hükümlerle zaten korumuş olmasıdır. 3713 sayılı Kanunun 21. maddesi üç ayrı hükümle terörle mücadele görevinde yaralananları 2330 sayılı Kanun rejimine alır:

• Birinci fıkra: Görevleri nedeniyle “terör eylemlerine muhatap olarak yaralanan” kamu görevlilerine, yaralanmanın oluş biçimine bakmaksızın 2330 sayılı Kanun uygulanır.
• (h) bendi: Erbaş, er ve geçici veya gönüllü köy korucuları için, terör eylemine muhatap olma şartı aranmadan, “terörle mücadele görevi ifa ederken yaralanarak” malullük aylığı koşullarının oluşması yeterlidir. Bu bent malul olanlara ilişkindir.
• 2012’de eklenen fıkra: Kamu görevlileri ile (h) ve (j) bentleri kapsamındakilerden, terör olaylarını önlemek amacıyla patlayıcı maddeye bağlı olaylarda ya da “her ne şekilde olursa olsun terör olaylarının önlenmesi, takibi veya etkisiz hale getirilmesi amacıyla ifa edilen görevler sırasında veya bu görevlere gidiş dönüşler esnasında meydana gelen kazalar sonucunda yaralanan”lar da birinci fıkranın durumlarına uygun hükümlerinden yararlanır.

Bu rejimde malul sayılmayan bir yaralıya, derece tespiti yapılmamışsa, aylık değil tek seferlik nakdi tazminat ödenir (2330 m.3/b). Kanunun Ek Madde 3’ü ise 21. maddenin (a), (h), (i) ve (j) bentleri kapsamında “terör eylemi nedeniyle yaralanmış” olup malul sayılmadığı için aylık bağlanamayanlardan, talepleri üzerine Nizamname’ye göre derece tespiti yapılanlara aylık bağlar; bu hükümde de yaralanmanın oluş biçimine göre bir ayrım yoktur. Geçici 20 ise derece tespiti yapılmayan, malul sayılmayan kişiler arasında yeni aylık bakımından yalnızca yaralanma mekanizmasına göre ayrım yapar. Bu fark, 21. madde ve Ek Madde 3’teki rejimle karşılaştırıldığında tutarsızlık iddiasının dayanağı olarak ileri sürülebilir.

Anayasa Mahkemesinin bir kararında da yüksek yargı içtihadının, terörle mücadele amacıyla ilişkilendirilen kazaları 3713 sayılı Kanun kapsamında değerlendirdiği belirtilmiştir. Aziz Bankur ve diğerleri kararında (Başvuru No: 2018/25145, 14.6.2023, Genel Kurul) olay, Mahkemenin basın duyurusuna göre şöyledir: yeni atanan bir şube müdürünün havalimanına giderken korunması için görevlendirilen polisler trafik kazasında hayatını kaybetmiş; görevlendirme yazısında Muş-Bitlis karayolundaki yol kesme ve mayınlı saldırı gibi terör eylemlerine atıf yapılmıştı. Mahkeme, Danıştayın ve Yargıtayın kazanın temelinde terör olaylarının önlenmesi amacı yatıyorsa olayı 3713 sayılı Kanundan ayrı düşünmediğini belirtti ve olayın neden Kanun kapsamı dışında kaldığını gerekçelendirmeyen bölge idare mahkemesi kararında gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Karar, kazanın 3713 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine ve gerekçeli karar hakkına ilişkindir; Geçici 20’yi doğrudan yorumlamaz. Bu yazıda karar metni değil, basın duyurusu esas alınmıştır. Kararın özeti Anayasa Mahkemesinin basın duyurusunda okunabilir. Madde metinleri için 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu esas alınmalıdır.

Anayasa Mahkemesine Hangi Yolla Gidilir?

Kanun hükmünün iptalini bireyler doğrudan Anayasa Mahkemesinden isteyemez. Bu yol, görülmekte olan bir dava üzerinden işler ve somut norm denetimi olarak adlandırılır (Anayasa m.152).

• Başvuru ve ret: Önce süresinde başvuru yapılır; ret işlemine karşı görevli yargı yerinde dava açılır. Ret doğrudan olay tarihindeki kurumdan geliyorsa bu kural olarak idare mahkemesidir.
• Aykırılık iddiası: Dava dilekçesinde, uygulanacak kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülür. Mahkeme bu iddiayı ciddi bulursa ya da kendisi aykırılık kanısına varırsa davayı bekletir ve kuralı Anayasa Mahkemesine götürür. İddiayı ciddi bulmazsa, bu iddia kanun yolu incelemesinde esas hükümle birlikte değerlendirilir.
• Beş ay kuralı: Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar vermezse mahkeme davayı yürürlükteki hükme göre sonuçlandırır. Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır.
• İptalin etkisi: İptal kararları geriye yürümez. Mahkeme iptal kararının yürürlüğünü en çok bir yıl erteleyebilir (m.153).

Bireysel başvuru ise başka bir yoldur. Kanunun kendisini değil, somut dosyada bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğini inceler; yukarıdaki Aziz Bankur kararı da bu yolla verilmiş bir ihlal kararıdır.

Eşitlik itirazını güçlendiren noktalar

Anayasa Mahkemesi eşitlik denetiminde önce “aynı ya da benzer durumda bulunan kişilere farklı muamele yapılıp yapılmadığı”nı, ardından “farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olup olmadığı”nı inceliyor (E.2024/51, K.2025/138, 17.6.2025, § 34). Sosyal güvenlik alanında benzer durumdakiler arasında nesnel ve makul nedeni olmayan farklı muameleyi eşitliğe aykırı bularak iptal ettiği kararlar da var (ör. 14.3.2024 tarihli, E.2022/21 sayılı karar).

Geçici 20 kapsam dışı yaralılar bakımından bu ölçüt şöyle işler:

• Terör olayı içinde, sayılan şekillerin dışında yaralananlar bakımından karşılaştırma grubu dar ve nettir: aynı görev, aynı terör eylemi, aynı ağırlık eşiği, aynı illiyet şartı, aynı “malul sayılmama” durumu; tek fark yaralanmanın mekanizmasıdır. Görev kazalarında ise ayrıca terör eylemi unsuru da bulunmadığından karşılaştırma daha zayıftır.
• Kanun koyucu, aynı Kanunun 21. maddesinde 2330 sayılı Kanun haklarını, Ek Madde 3’te de derece tespiti yapılanların aylığını yaralanma biçimine göre ayırmamıştır. Bu iç tutarsızlık, ayrımın nesnel bir nedene dayandığı savunmasını zayıflatabilir. Erbaş, er ve korucular bakımından 21. madde karşılaştırması, (h) bendinin malullüğe bağlı olması nedeniyle daha zayıf kalabilir.
• Yaralanmanın ağırlığı zaten Adli Tıp ölçütüyle süzülüyor. Bu yüzden mekanizma ayrımı, ağır yaralanmayı ayırt etmek için gerekli bir araç değildir.
• Anayasa m.60 sosyal güvenlik hakkını, m.61 ise Devletin harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimlerini, malul ve gazileri koruma ödevini düzenler. Anayasa m.10’un üçüncü fıkrası malul ve gaziler lehine alınacak tedbirleri eşitliğe aykırı saymaz; ancak muhalefet grubunun komisyondaki ek görüşünde de belirtildiği gibi bu hüküm korunan gruplar arasında yapılan ayrımları denetim dışı bırakmaz.

İtirazı zayıflatan noktalar

Aynı dürüstlükle karşı tarafın dayanaklarını da bilmek gerekir:

• Geçici 20, prim karşılığı olmayan ve yalnızca yürürlükten önceki olaylara bir defaya mahsus uygulanan yeni bir aylıktır. Kanun teklifinin genel gerekçesi de korumanın “sürdürülebilir” bir yapıya kavuşturulmasını hedefliyor. Anayasa Mahkemesi, sosyal güvenlik düzenlemelerinde, özellikle fiilî çalışmaya dayanmayan haklar bakımından kanun koyucunun takdir yetkisinin bulunduğunu vurguluyor (aynı karar, § 29). Anayasa m.65’e göre Devlet sosyal ve ekonomik alandaki ödevlerini mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.
• İdare, düşmanla doğrudan temasın ayrıca ödüllendirilmesini, mekanizmanın kayıtla kolay ispatlanmasını ve mali sınırı nesnel neden olarak ileri sürebilir.
• Bir düzenlemenin belirli kişileri kapsam dışında bırakmasına ilişkin içtihat tek yönlü değildir.
• Mekanizma sınırı, komisyonda muhalefet şerhleriyle dile getirildiği hâlde değiştirilmedi. Mahkeme bunu kanun koyucunun bilinçli tercihi olarak görebilir. Öte yandan kanun teklifinin madde gerekçesinde bu ayrımın nesnel nedenine yer verilmemiştir.

En ağır risk usuldedir. Anayasa Mahkemesi işin esasına girerek başvuruyu reddederse, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı hükmün Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuru yapılamaz (Anayasa m.152, son fıkra). Zayıf hazırlanmış tek bir dosya, aynı durumdaki herkesin yolunu uzun süre kapatabilir. İlk dava; terör olayı içinde gerçekleşmiş, ağırlığı ve illiyeti raporla kesinleşmiş, belgeleri eksiksiz bir dosyayla açılmalıdır.

İptal edilirse madde nasıl okunur?

Sonuç, hangi ibarenin iptal edildiğine göre değişir.

Terör olayı içinde, sayılan şekiller dışında yaralananlar için: (a) bendindeki mekanizma ibareleri iptal edilirse bent “Terör eylemleri sonucu meydana gelen yaralanmaların” şeklinde okunur. Yeni bir hüküm kurulmadan, yalnızca iptal yoluyla ulaşılabilecek bir sonuç olduğu için bu grupta kapsamın dolaylı olarak genişlemesi teknik olarak mümkündür.

Görev kazasında yaralananlar için: (a) ve (b) bentlerinin tamamı iptal edilirse metin, terörle mücadele görevlerinin ifası sırasında oluşan ve hafif nitelikte olmayan bütün yaralanmaları kapsayacak biçimde okunur. Bu okuma terörle bağlantısı olmayan kazaları da içine alır; “ifası sırasında” ifadesi yüzünden göreve gidiş-dönüş kazalarını ise yine dışarıda bırakır. Kanun koyucunun amacını aşan bu sonuç nedeniyle Mahkeme iptali yeni hüküm kurmak sayabilir; Anayasa m.153 iptal kararıyla kanun koyucu gibi hareket ederek yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edilmesini yasaklar. Bu grupta daha gerçekçi sonuç, kuralın bu kişileri kapsamaması yönünden iptal edilip yürürlüğünün ertelenmesi ve düzenlemenin TBMM’ye bırakılmasıdır.

Hiçbir senaryoda iptal kararı garanti değildir. Bu yazıda anlatılanlar bir yolun hukuken kurulabileceğini gösterir, sonucunu göstermez.

Geçici 20 Dışında Kalan Yaralıya Açık Olan Diğer Haklar

Geçici 20 kapsam dışı kalmak, terörle mücadele görevindeki bir yaralının bütün haklarını kaybettiği anlamına gelmez. Üç hak ayrıca kontrol edilmelidir.

Ek Madde 3 aylığı: 3713 sayılı Kanunun Ek Madde 3’ü, 21. maddenin (a), (h), (i) ve (j) bentleri kapsamında terör eylemi nedeniyle yaralanıp malul sayılmadığı için aylık alamayanlardan, talepleri üzerine Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname’ye göre derece tespiti yapılanlara aylık bağlar. Bu hükümde yaralanmanın mermi, patlama ya da yakın saldırıyla oluşması aranmaz; aranan, terör eylemi nedeniyle yaralanma ve Nizamname’deki derecelerden birine girilmesidir. Geçici 20’deki şekillerin dışında, terör eylemi içinde yaralanan biri için derece tespiti talebi Geçici 20’den bağımsız bir yol olabilir. Terör eylemiyle bağlantısı kurulamayan görev kazaları ise bu hükmün lafzı dışında kalır.

Nakdi tazminat: 3713 sayılı Kanunun 21. maddesi ve 2330 sayılı Kanunun 3/b maddesi uyarınca “yaralananlara”, en yüksek Devlet memuru brüt aylığının yüz katı tutarının, yaralanma derecesine göre, “% 20’sini geçmemek üzere” tek seferlik nakdi tazminat ödenir. Geçici 20’de sayılan şekiller dışında, terör eylemine muhatap olarak yaralananlar ile terörle mücadele görevi veya gidiş-dönüşü sırasında kazada yaralananlar, daha önce ödenmemişse bu tazminata Geçici 20’den bağımsız olarak hak kazanabilir. Erbaş, er ve korucular bakımından dayanak ayrıca incelenmelidir: kaza fıkrası bunlardan birinci fıkranın “(h) ve (j) bentleri kapsamına girenlerden” söz eder ve (h) bendi malullüğe bağlıdır; ancak fıkra yaralananları da saydığından bu ifadenin yalnızca kişi grubunu gösterdiği savunulabilir. Ayrıca 2330 sayılı Kanunun 2/a-2 maddesi, iç güvenlik ve asayişin korunması konularında görevlendirilen Silahlı Kuvvetler mensuplarını doğrudan kapsar. Bu başvurunun süresi ve zamanaşımı dosyaya göre ayrıca hesaplanmalıdır. Polis memurları için bu tazminatın işleyişi görevi sırasında yaralanan polis memuruna nakdi tazminat yazısında anlatılıyor.

Sonradan malul sayılma: Yaralanmanın sonuçları zamanla ağırlaşabilir. Yaralanmaya bağlı olarak sonradan malul sayılırsanız veya derece tespiti yapılırsa, olay 21. madde kapsamındaysa vazife malullüğü ve Ek Madde 3 hakları ayrıca değerlendirilmelidir. Geçici 20’deki sonradan malul olma kuralı ise yalnızca bu madde uyarınca aylık bağlanmış olanlara ilişkindir. Askerlik hizmeti sırasında yaralananların genel hakları askerde yaralanan askerin hakları yazısında, gazilik statüsü ise gazi hakları yazısında ele alınıyor.

Dosyada Hangi Belgeler Bulunmalı?

Kapsam dışı sayılma riski olan bir dosyada belgeler, yaralanmanın nasıl oluştuğunu ayrıntılı anlatmalıdır; yalnızca yaralandığınızı göstermek yetmez.

• Olay ve operasyon tutanakları; olayın terör eylemiyle ya da terörle mücadele göreviyle bağlantısını gösteren birlik kayıtları
• İlk müdahale kayıtları, adli muayene raporu ve hastane epikrizleri
• Varsa önceki sağlık kurulu raporları ve tedavi sürecine ait görüntüleme sonuçları
• Yaralanmanın mekanizmasını anlatan tanık beyanları (patlamanın etkisiyle savrulma, saldırı anında düşme gibi)
• Olay daha önce nakdi tazminat veya başka bir başvuruya konu olduysa o dosyanın yazışmaları

Eski olaylarda kayıtların eksik olması sık karşılaşılan bir sorundur. Sağlık kurulu, madde gereği mevcut tıbbi kayıtlar ve diğer sağlık belgeleri üzerinden karar verir; bu yüzden kayıtlar ne kadar erken toplanırsa o kadar iyidir. Ancak eksik kayıt, başvuruyu ertelemek için bir neden değildir: süre işlemeye devam eder, kayıt arayışı başvuruyla paralel yürütülmelidir.

18 Ağustos 2027 Geçmeden Dosyayı Kurmak

Kapsam dışı görünen bir yaralanmada asıl kayıp, hiç başvurmadan süreyi kaçırmaktır. Başvurusu reddedilen kişi dava ve Anayasa Mahkemesi yolunu kullanabilir; başvurmayan kişi bu yolları hiç kullanamaz. Yaralanmanızın hangi kalıba girdiğini, yorum yolunun mu yoksa Anayasa’ya aykırılık iddiasının mı sizin dosyanız için uygun olduğunu ve nakdi tazminat hakkınızın açık olup olmadığını süre dolmadan birlikte inceleyebiliriz; görev yaralanmalarındaki tazminat dosyaları için Ankara tazminat avukatı sayfamıza göz atın.

Bu yazı ne değildir? Belirli bir dosya için hukuki görüş değildir; genel bilgilendirme niteliği taşır ve madde yeni olduğundan idarenin ve mahkemelerin uygulaması henüz oluşmamıştır. Burada anlatılan yolların sizin dosyanızda kullanılıp kullanılamayacağı, kayıtlarınızla birlikte bir avukata danışılarak değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçici 20 kapsam dışı sayılan yaralı dava açabilir mi?

Evet. Başvurunun reddine karşı, ret yazısının tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılabilir; ret olay tarihindeki kurumdan geliyorsa bu kural olarak idare mahkemesidir, ret SGK’dan geliyorsa ya da uyuşmazlık aylığın bağlanmasına ilişkinse görevli yargı yeri ayrıca incelenmelidir. Başvuruya 30 gün içinde cevap verilmemesi de ret sayılır. Davada hem “benzeri” ifadesinin yorumu hem de kuralın Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülebilir.

Geçici 20. maddedeki yaralanma listesi kapalı mı?

Kısmen. Madde her bentte sayılan mühimmat ve saldırı türlerini “veya benzeri” ifadesiyle açık bırakıyor; ancak yaralanmanın mühimmat, patlama veya yakın saldırı unsuruna dayanması aranıyor. Listede adı geçmeyen bazı yaralanmalar yorum yoluyla kapsama girebilir; bu kesin değildir ve uygulama henüz oluşmamıştır.

Patlamanın etkisiyle savrulup yaralanan kişi kapsamda mı?

Savunulabilir. Tıbbi sınıflamada patlamanın savurması sonucu oluşan kırık ve beyin hasarı da patlama yaralanması sayılır. Madde “blast ve termal etki sonucu” oluşan yaralanmaları kapsadığı için bu vakalar (a) bendine dayandırılabilir; idarenin ve mahkemelerin bu yorumu kabul edip etmeyeceği henüz belli değildir.

Operasyon sırasında trafik kazasında yaralanan asker Geçici 20’den aylık alabilir mi?

Mevcut metinle büyük olasılıkla hayır. Kaza bir patlama veya saldırıdan doğmadıysa madde lafzına girmez. Bu durumdaki kişi için yol, başvuru ve ret sonrası davada kuralın Anayasa’ya aykırılığını ileri sürmektir. Aynı olay, kamu görevlisi için 3713 sayılı Kanunun 21. maddesi kapsamında nakdi tazminata ayrıca konu olabilir; erbaş, er ve korucular için dayanak, (h) bendinin malullük şartı ve 2330 sayılı Kanunun 2/a-2 maddesi birlikte değerlendirilerek ayrıca incelenmelidir. (Sayılan konuların kapsam dışı tutulmaması gerektiği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları ile kapsamın dolaylı olarak genişletilebileceği akıldan çıkarılmamalıdır.)

Yalnızca psikolojik hasar Geçici 20 kapsamına girer mi?

Madde yaralanmayı oluş mekanizmasına göre tanımlıyor: mühimmat, patlama ve yakın saldırı. Yalnızca ruhsal hasarın, bu mekanizmalardan kaynaklanması hâlinde kapsama girip girmeyeceği açık değildir ve uygulama henüz oluşmamıştır. Aynı olayda fiziksel bir yaralanma da varsa başvuru o yaralanma üzerinden yapılabilir; her iki durumda da süresinde başvurmak gerekir.(Psikolojik hasarın kapsam dışı tutulmaması gerektiği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları ile kapsamın dolaylı olarak genişletilebileceği akıldan çıkarılmamalıdır.)

Geçici 20. madde Anayasa Mahkemesine götürülebilir mi?

Bireyler doğrudan götüremez. Görülmekte olan bir davada mahkeme, aykırılık iddiasını ciddi bulursa ya da kendisi aykırılık kanısına varırsa kuralı Anayasa Mahkemesine götürür. Bu yüzden önce süresinde başvuru yapılması ve ret işlemine karşı dava açılması gerekir. Bireysel başvuru ise ayrı bir yoldur; kanunun kendisini değil, somut dosyada bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğini inceler.

Anayasa Mahkemesi maddeyi iptal ederse aylık geriye dönük ödenir mi?

İptal kararları geriye yürümez ve Mahkeme kararın yürürlüğünü en çok bir yıl erteleyebilir. Kuralı Anayasa Mahkemesine götüren davada mahkeme, Anayasa Mahkemesinin kararı esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse buna uymak zorundadır. Kararın somut dosyaya ve ödenecek aylığa etkisi ise iptalin kapsamına, erteleme olup olmadığına ve davanın aşamasına göre değişir; bu yüzden kesin bir sonuç vaat edilemez.

Anayasa Mahkemesi itirazı reddederse ne olur?

Mahkeme işin esasına girerek reddederse, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı hüküm için yeniden başvuru yapılamaz. Bu kural, ilk davanın güçlü ve belgeli bir dosyayla açılmasını önemli kılar.

Geçici 20 kapsamına girmeyen yaralının başka hakkı var mı?

Olabilir. Terör eylemi nedeniyle yaralanan ve Nizamname’ye göre derece tespiti yapılan kişiye Ek Madde 3 uyarınca aylık bağlanır; bu hükümde yaralanma şekli aranmaz. Terör eylemine muhatap olarak ya da terörle mücadele görevi veya bu göreve gidiş-dönüş sırasında kazada yaralananlara ayrıca, daha önce ödenmemişse, 3713 sayılı Kanunun 21. maddesi ve 2330 sayılı Kanun uyarınca yaralanma derecesine göre tek seferlik nakdi tazminat ödenebilir; başvuru süresi dosyaya göre ayrıca hesaplanmalıdır. Bu haklar Geçici 20’den bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Yaralanma sonradan malullüğe dönüşürse vazife malullüğü hükümleri de gündeme gelir. (Sayılan konuların kapsam dışı tutulmaması gerektiği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları ile kapsamın dolaylı olarak genişletilebileceği akıldan çıkarılmamalıdır.)

Kapsam dışı görünüyorsam başvurmam gerekir mi?

Gerekir. Dava ve Anayasa Mahkemesi yolu fiilen ancak süresinde yapılmış bir başvurunun reddiyle işler. Güvenli son gün 18 Ağustos 2027’dir; bu tarihten sonra yapılan başvuru, kapsam tartışmasına hiç girilmeden süre yönünden reddedilebilir.

Nihai sağlık kurulu raporu olumsuz çıkarsa ne yapılır?

Rapora karşı maddede ayrı bir itiraz yolu düzenlenmemiştir. Raporu esas alan ret işlemine karşı dava açılır ve raporun eksikleri bu davada ileri sürülür; mahkeme gerekirse Adli Tıp Kurumundan veya bilirkişiden yeni bir inceleme isteyebilir.