Vergi, SGK veya Belediye Borcu Ödenmezse Ne Olur?

Vergi borcu ödenmezse borç vade gününün ertesinden itibaren her ay yüzde 3,7 gecikme zammıyla büyür, ardından vergi dairesi 15 gün süreli bir ödeme emri gönderir; bu süre de ödemesiz ve mal bildirimsiz geçerse banka hesabına, maaşa, araca ve taşınmaza haciz uygulanabilir. SGK prim borcu ve emlak vergisi gibi belediye alacakları da aynı tahsil kanununa, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a bağlıdır; ancak SGK borcunda faiz hesabı, zamanaşımı süresi ve itiraz edilecek mahkeme farklıdır.

Borcun hangi idareye ait olduğu, hangi sürelerin işlediğini ve borçlunun başvurabileceği yolları belirler. Vergi dairesi ile belediyenin borcu beş yılda, SGK’nın prim alacağı ise on yılda zamanaşımına uğrar. Taksit imkânı 2026’da genişledi; tecil süresi 72 aya çıktı. Vergi borcu yüzünden yurt dışına çıkış yasağı ise 2011’den beri kanunda yer almıyor.

Vergi Borcu Ödenmezse Ne Olur? Vadeden Satışa Kadar Takip Sırası

Ödenmeyen kamu borcu, kanunda belirli bir sırayla takip edilir. İdare her aşamayı atlayarak doğrudan satışa geçemez; her adımın bir süresi ve borçluya tanınan bir hakkı vardır. Bu sıra vergi, SGK primi, emlak vergisi, çevre temizlik vergisi ve idari para cezaları için temelde aynıdır, çünkü 6183 sayılı Kanun m.1 kapsamına Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza ve bunlara bağlı gecikme zammı gibi bütün amme alacakları girer.

Aşama	Ne olur	Süre	Dayanak
1. Vade geçer	Borca gecikme zammı eklenmeye başlar	Vade gününün ertesinden ödeme gününe kadar	6183 m.51
2. Ödeme emri	Borcun ödenmesi veya mal bildirimi istenir	Tebliğden itibaren 15 gün	6183 m.55
3. Dava	Borç yoksa, ödendiyse veya zamanaşımına uğradıysa dava açılabilir	Tebliğden itibaren 15 gün	6183 m.58
4. Mal bildirimi	Ödenmeyen borç için mal ve gelirler bildirilir	15 gün; yoksa en çok üç ay hapsen tazyik	6183 m.59-60
5. Haciz	Banka, maaş, araç, taşınmaz ve alacaklar haczedilir	Ödeme emri süresinden sonra	6183 m.62, 79
6. Satış	Haczedilen mal paraya çevrilir	Haczin ardından	6183 m.54
7. Zamanaşımı	Takip edilmeyen borç tahsil edilemez hâle gelir	Vergi ve belediyede 5 yıl, SGK’da 10 yıl	6183 m.102, 5510 m.93

Bu sıranın her halkası ayrı bir yazının konusu olacak kadar ayrıntılıdır. Burada her aşamada borçlunun karşılaştığı sonucu ve yapabileceği işi topluca anlatıyoruz; ayrıntı isteyen her başlıkta ilgili rehberimize bağlantı verdik.

Takibin başlaması için borcun vadesinin gelmiş olması gerekir. Kanun, amme alacağının kendi özel kanununda belirlenen zamanda ödeneceğini; özel kanununda ödeme zamanı yazılmayan alacağın ise tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceğini söyler ve ödeme süresinin son gününü vade günü sayar (6183 m.37). Gelir vergisi, KDV, emlak vergisi ya da SGK primi için vade, o verginin veya primin kendi kanunundaki ödeme günüdür.

Gecikme Zammı Aylık Yüzde 3,7: Borç Her Ay Nasıl Büyür

Vergi borcu ödenmezse ilk sonuç borcun büyümesidir. Vadesinde ödenmeyen kısma, vadenin bittiği tarihten itibaren her ay için ayrı ayrı gecikme zammı uygulanır ve ay kesirleri için zam günlük hesaplanır (6183 m.51/1). Kanundaki oran aylık yüzde 4’tür, fakat Cumhurbaşkanı oranı değiştirmeye yetkilidir. 13 Kasım 2025 tarihli ve 33076 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 10556 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile gecikme zammı oranı her ay için aylık yüzde 3,7 olarak belirlendi. Bu karardan önce, 2024’ten beri aylık yüzde 4,5 uygulanıyordu; 2026’da yayımlanmış bazı yazılarda hâlâ yüzde 4,5 oranının geçmesi bu yüzdendir.

Hesap basit faiz mantığıyla yapılır; zam, anaparaya her ay ayrı ayrı uygulanır, bir önceki ayın zammına zam eklenmez. Örneğin vadesi geçmiş 20.000 TL’lik bir vergi borcu beş ay on gün sonra ödenirse:

• Beş tam ay için: 20.000 × 0,037 × 5 = 3.700 TL,
• On gün için: 20.000 × (0,037 / 30) × 10 = yaklaşık 246,67 TL,
• Toplam gecikme zammı yaklaşık 3.946,67 TL olur.

Vadesi 13 Kasım 2025’ten önceye uzanan borçlarda o tarihe kadarki aylar eski oranla hesaplanır. Kesin rakamı vergi dairesinin borç dökümü veya e-Devlet’teki borç sorgulaması gösterir.

Gecikme zammıyla ilgili üç kural sıklıkla gözden kaçar:

• Asıl borcun ödenmesi zammı silmez. Anapara ödendikten sonra da biriken gecikme zammının takip ve tahsiline devam edilir (6183 m.52/3).
• Gecikme zammı ayrıca bildirilmez. İdarenin borçluya “zam işliyor” diye haber vermesi gerekmez (6183 m.52/2).
• Her ceza zamma tabi değildir. Vergi ziyaı cezasına aynı oranda, mahkemelerin verdiği ceza niteliğindeki alacaklara bu oranın yarısı kadar zam uygulanır; bunların dışındaki ceza niteliğindeki alacaklara gecikme zammı uygulanmaz (6183 m.51/3). Trafik cezası gibi idari para cezalarının kendi özel kanunlarındaki artırım kuralları ayrıca bakılması gereken bir konudur; trafik cezalarında takip sürecini trafik cezası ödeme emri yazımızda anlattık.

Gecikme faizi ile gecikme zammı aynı şey mi?

Değildir. Gecikme zammı, zamanında tahakkuk etmiş ama ödenmemiş borca vade gününden sonra işler. Gecikme faizi ise vergi incelemesi veya takdir sonucunda sonradan, yani ikmalen ya da re’sen tarh edilen vergiye, verginin asıl vadesinden tahakkuk tarihine kadar geçen süre için uygulanır. Vergi Usul Kanunu m.112, gecikme faizinin 6183’e göre belirlenen gecikme zammı oranında hesaplanacağını söyler; bu yüzden iki kalemin oranı aynıdır, işledikleri dönem farklıdır.

Ödeme Emri Geldiğinde 15 Gün Nasıl Kullanılır

Vadesinde ödenmeyen borç için borçluya, 15 gün içinde borcunu ödemesi veya mal bildiriminde bulunması gerektiğini bildiren bir ödeme emri tebliğ edilir (6183 m.55/1). Ödeme emrinde borcun aslı ve ferileri, nereye ödeneceği ve süresinde ödeme ya da bildirim yapılmazsa borcun cebren tahsil edileceği yazılıdır. Cebri takip, ödeme emrinin tebliğiyle başlamış sayılır.

Bu süre 1 Ocak 2018’e kadar yedi gündü; 7061 sayılı Kanunla 15 güne çıkarıldı. İnternette bugün hâlâ “ödeme emrine yedi gün içinde uyulmazsa haciz gelir” diye anlatan metinler bulunuyor; vergi, belediye ve SGK ödeme emirlerinde süre 15 gündür. İcra dairesinden gelen ödeme emriyle karıştırılmaması gereken bu farkı ödeme emrine itiraz süresi yazımızda belge türlerine göre tabloyla gösterdik.

Ödeme emrine karşı ileri sürülebilecek itirazlar kanunda sınırlıdır: böyle bir borcun olmadığı, borcun kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı (6183 m.58/1). Borcun bir kısmına itiraz eden kişi, o kısmın ne olduğunu ve miktarını açıkça göstermek zorundadır; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır. Vergi dairesinin ödeme emrine karşı dava vergi mahkemesinde, SGK’nın ödeme emrine karşı dava ise Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinde açılır (5510 m.88). Hangi hâlde hangi itirazın dinlendiğini ödeme emrine itiraz ve SGK ödeme emrine itiraz yazılarımızda ayrı ayrı inceledik.

15 gün itirazsız geçerse ödeme emri kesinleşir ve sonradan açılan haciz davasında borcun esasına ilişkin itirazlar artık incelenmez. Danıştay 8. Dairesi’nin 14.05.2024 tarihli ve E.2021/6736, K.2024/2835 sayılı kararında onanan hükümde, usulüne uygun tebliğ edilip dava konusu yapılmayan ödeme emrinden sonra “şirketin malvarlığına önce gidilmedi” ve “kanuni temsilci değilim” iddialarının haciz davasında dinlenemeyeceği kabul edildi. Kesinleşmenin bütün sonuçlarını ödeme emrine itiraz edilmezse ne olur yazımızda anlattık.

Mal Bildirimi Yapılmazsa Hapis Gelir mi?

Ödeme emrine rağmen 15 gün içinde borcunu ödemeyen ve mal bildiriminde de bulunmayan borçlu, mal bildiriminde bulununcaya kadar bir defaya mahsus olmak ve üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilebilir (6183 m.60/1). Bu bir ceza değil, bildirimi sağlamaya yönelik bir zorlama aracıdır: tahsil dairesinin yazılı talebi üzerine icra mahkemesi hâkimi karar verir, Cumhuriyet savcılığı kararı infaz eder ve borçlu bildirimde bulunduğu anda tazyik sona erer.

Mal bildirimi; borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerin elinde bulunan mal, alacak ve haklarını, gelirlerini, haczedilebilir malı yoksa bunu, geçim kaynaklarını ve borcunu nasıl ödeyebileceğini yazılı ya da sözlü olarak tahsil dairesine bildirmesidir (6183 m.59). Malı olmadığını bildiren borçlu, aynı bildirimle birlikte veya 15 gün içinde son ikametgâh ve iş adresini de bildirmek zorundadır (m.114).

Bildirimin kendisi ile sonrası ayrıca cezai sonuç doğurur:

Davranış	Sonuç	Dayanak
Ödeme emrinden sonra 15 günde bildirim yapmamak	En çok üç ay hapisle tazyik (ceza değil)	6183 m.60
Gerçeğe aykırı mal bildirimi veya bildirime uymayan yaşayış tarzı	Üç aydan bir yıla kadar hapis	6183 m.111
Sonradan edinilen malı veya gelir artışını 15 gün içinde bildirmemek	Bir yıla kadar hapis	6183 m.61, m.112
Takip başladıktan sonra tahsili engellemek için mal kaçırmak, gizlemek, muvazaalı devretmek	Altı aydan üç yıla kadar hapis	6183 m.110
Malı olmadığını bildirenin adres ve kayıt bilgilerini vermemesi	Elli güne kadar adli para cezası	6183 m.114

Borcun ödenmemesi tek başına suç değildir. Suç, takip başladıktan sonra malın gerçek veya muvazaalı biçimde elden çıkarılması ve kalan malların borcu karşılamaması ile oluşur. Hangi satışın bu kapsama girdiğini amme alacağının tahsiline engel olma suçu yazımızda kararlarla açıkladık.

Vergi Borcu Haciz Hangi Mallara Uygulanır?

Vergi borcu ödenmezse ve ödeme emri süresi de geçerse, borçlunun mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen taşınır ve taşınmaz malları, alacak ve haklarından borca yetecek miktarı haczedilir (6183 m.62). Haciz için borçlunun evine gelinmesi gerekmez. Bankadaki para, maaş ve kira alacağı gibi üçüncü kişilerdeki haklar, o kişiye haciz bildirisinin tebliğiyle haczedilir ve bu bildiriler bankalara elektronik ortamda gönderilebilir (m.79/1). E-haciz adı verilen uygulama budur.

Haciz bildirisi alan banka veya işveren, borcu olmadığını ya da malın elinde bulunmadığını yedi gün içinde yazıyla bildirmek zorundadır; süresinde itiraz etmeyen üçüncü kişi için mal elinde ve borç zimmetinde sayılır (m.79/3). Bu kural işverenleri ve bankaları doğrudan ilgilendirir.

Vergi borcu yüzünden maaşa haciz konabilir mi?

Konabilir, ama sınırlı. Aylıklar, ücretler ve emeklilik aylıkları kısmen haczedilebilir; haczedilecek miktar dörtte birden az, üçte birden çok olamaz. Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczedilemez (6183 m.71). Danıştay 9. Dairesi 12.10.2022 tarihli ve E.2020/6142, K.2022/4736 sayılı kararında, maaş hesabına konan e-haczi maaşın üçte birini aşan kısmı bakımından hukuka aykırı buldu; maaş dışındaki bakiye için ise haczi yerinde gördü. Oran ve hesap blokesini vergi dairesi maaş haczi, emekli aylığına özgü tartışmayı emekli maaşına haciz vergi borcu yazımızda ele aldık.

Ev ve araç haczedilir mi?

Araç ve taşınmaz haczedilebilir. Borçlunun “haline münasip evi” ise haczedilemeyen mallar arasındadır; evin değeri fazlaysa bedelinden haline münasip bir ev alınabilecek kısım borçluya bırakılarak satış yapılabilir (6183 m.70/11). Anayasa Mahkemesi, Güven Bostan başvurusunda (B. No: 2016/4293) şirket borcu yüzünden ortağın konutuna konan hacizde haline münasip ev iddiasının hiç incelenmemesini mülkiyet hakkının ihlali saydı. Aracın üzerindeki haczin nasıl kaldırıldığını araç üzerindeki haciz nasıl kaldırılır, şirket borcunun eve yansımasını şirket borcu eve haciz yazımızda anlattık.

Vergi borcu haciz nasıl kalkar?

Haciz, borç faiz ve masraflarıyla ödendiğinde kalkar. Borç tecil edilirse, daha önce konan ve borcun tamamını karşılayan hacizler yapılan ödemeler oranında kaldırılır (6183 m.48/5); yani taksitlendirme hacizleri tek seferde silmez. Haczin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, örneğin ödeme emri usulüne uygun tebliğ edilmemişse veya borç zamanaşımına uğramışsa, haciz işlemine karşı dava yolu açıktır.

SGK Prim Borcu Ödenmezse Ne Olur?

SGK’nın süresinde ödenmeyen prim ve diğer alacakları da 6183’e göre tahsil edilir; ancak kanun üç maddeyi açıkça dışarıda bırakır: gecikme zammını düzenleyen m.51, zamanaşımını düzenleyen m.102 ve terkini düzenleyen m.106 SGK alacaklarına uygulanmaz (5510 sayılı Kanun m.88). Bu üç istisna, SGK borcunu vergi borcundan ayıran farkların kaynağıdır.

Konu	Vergi ve belediye borcu	SGK prim borcu
Gecikme bedeli	Aylık yüzde 3,7 gecikme zammı (6183 m.51)	İlk üç ay aylık yüzde 3 gecikme cezası, ayrıca Hazine iç borçlanma faizine bağlı gecikme zammı (5510 m.89)
Zamanaşımı	5 yıl (6183 m.102)	10 yıl (5510 m.93)
Ödeme emrine dava	Vergi mahkemesi	Alacaklı birimin bulunduğu yer iş mahkemesi (5510 m.88)
Şirket yöneticisinin sorumluluğu	Kanuni temsilci, 6183 mükerrer m.35	Üst düzey yönetici ve kanuni temsilci işverenle müteselsil (5510 m.88)

SGK borcunda gecikme cezası, ödenmeyen kısma sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç ay için her ay yüzde 3 oranında uygulanır; ayrıca her ay için, Hazinenin bir önceki aya ait iskontolu iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır (5510 m.89/2). Dava veya icra takibi açılmış olsa bile ödenmemiş kısım için gecikme cezası ve zammı işlemeye devam eder. Bu nedenle SGK borcunu vergi borcunun yüzde 3,7’lik oranıyla hesaplamak doğru sonuç vermez.

Şirketin prim borcunda yönetim kurulu üyeleri dahil üst düzey yöneticiler ve kanuni temsilciler, haklı bir sebep olmaksızın ödenmeyen borçtan işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur (5510 m.88). Müdürün şahsi malvarlığına nasıl gidildiğini şirketin SGK borcundan kim sorumlu yazımızda anlattık. SGK borcu için maaş, araç ve banka hesabına haciz kurallarını ise SGK borcu haciz yazımızda topladık; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 30.04.2026 tarihli ve E.2025/19856, K.2026/5998 sayılı kararında, emekli maaşı yatan hesabın tamamına konan haczi 6183 m.71’deki sınırlar gözetilmediği için bozdu.

Kurumdan gelir veya aylık alan kişinin genel sağlık sigortası primi dahil prim borcu ise 1 Ocak 2026’dan itibaren haciz yoluna gidilmeden, yüzde 25’i geçmemek üzere aylığından kesilerek tahsil edilebiliyor (5510 ek m.24, 7566 sayılı Kanunla eklendi).

GSS prim borcu ödenmezse hastaneden yararlanabilir mi?

Kanundaki kural, 60 günden fazla prim borcu bulunan genel sağlık sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetinden yararlanamamasıdır; borcunu 6183 m.48’e göre tecil ve taksitlendiren ve taksitleri devam eden kişiler bu engelin dışındadır (5510 m.67/1-b). Kural mutlak değildir: 18 yaşını doldurmamış kişiler, başkasının bakımına muhtaç olanlar, trafik kazası, acil hâl, iş kazası ve meslek hastalığı, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar gibi durumlarda borç sorgulanmaz.

Bu engel yıllardır geçici düzenlemelerle erteleniyor. 7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 10812 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 2002/3654 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararın geçici 77. maddesindeki tarihi “31/12/2026” olarak değiştirdi. Duyurulara göre bu erteleme Bağ-Kur sigortalıları ile gelir testine göre GSS primi ödeyenleri ve onların bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsıyor ve kamu hastaneleriyle sınırlı. Erteleme borcu silmez; prim borcu gecikme cezası ve zammıyla birlikte durur.

4b prim borcu ödenmezse ne olur?

Bağ-Kur’lu (4/b) sigortalıda prim borcu, sigortalılık haklarını doğrudan etkiler. Kanun, 4/b sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği ödenmesi, sürekli iş göremezlik geliri ve malullük aylığı bağlanması ile hak sahiplerine gelir bağlanması için genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olmasını açıkça şart koşar (5510 m.18, 19, 20 ve 26). Yaşlılık aylığı için bu şart Kanunun 28. maddesinde yazılı değildir; Kurumun tahsis mevzuatında yer alır ve SGK, 4/b borcu kapatılmadan yaşlılık aylığı bağlamamaktadır. Emeklilik başvurusundan önce e-Devlet’ten borç dökümü almak bu yüzden önemlidir. Daha ağır sonuç zamanaşımında ortaya çıkar: 4/b sigortalının zamanaşımı nedeniyle primi ödenmeyen süreleri sigortalılık süresinden sayılmaz ve bu süreye ilişkin haklar düşer (5510 m.93/4). Yani on yılı aşan eski Bağ-Kur borcu “silinmiş” görünse de o yıllar emeklilik hesabından da çıkar.

İşveren SGK borcu ödenmezse ne olur?

İşverenin prim borcu yalnız gecikme cezası, zam ve haciz anlamına gelmez; şirketin kamuyla ilişkilerini de kilitler. Kamu idarelerinin ihale yoluyla yaptırdığı işlerde işverenin hakedişi, Kuruma prim, idari para cezası ve prime ilişkin borcu olmaması kaydıyla ödenir; kesin teminat da borç olmadığı tespit edildikten sonra iade edilir (5510 m.90/2). Devlet yardımı, teşvik ve desteklerden ise ancak muaccel prim borcu kesilip Kuruma aktarıldıktan sonra kalan kısım üzerinden yararlanılabilir (m.90/6). Vergi tarafında da benzer bir mekanizma vardır: Hazine ve Maliye Bakanı, kamu idarelerinin yapacağı ödemelerde, ihale hakedişlerinde, devlet desteklerinde, tapu ve trafik harcına konu işlemlerde vadesi geçmiş borç bulunmadığına ilişkin belge aranmasını ve borcun ödemeden kesilmesini zorunlu tutabilir (6183 m.22/A).

Belediye Borcu Ödenmezse Ne Olur? Emlak Vergisi ve Diğer Belediye Alacakları

Emlak vergisi, çevre temizlik vergisi, ilan ve reklam vergisi gibi belediye alacakları ödenmezse vergi dairesi yerine belediye takibe geçer, ama kullandığı kanun aynıdır. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, bu kanuna göre alınacak vergiler hakkında Vergi Usul Kanunu ile 6183’ün uygulanacağını söyler; 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu m.98 de belediyenin vergi, harç ve katılma payları için aynı kuralı koyar. Belediyenin tahsil servisi bu durumda vergi dairesinin sahip olduğu ödeme emri, haciz ve satış yetkilerini kullanır.

Emlak vergisi iki eşit taksitte ödenir: birinci taksit mart, nisan ve mayıs aylarında, ikinci taksit kasım ayı içinde (1319 m.30). Taksitin son günü geçtiğinde, ertesi günden itibaren aynı yüzde 3,7’lik gecikme zammı işlemeye başlar.

Emlak vergisi son gün ödenmezse ne olur?

Son günü kaçırmak borcu hemen takibe sokmaz, ama ertesi gün gecikme zammı başlar ve ay kesirleri için zam günlük hesaplanır. Birkaç gün sonra yapılan ödemede ek yük küçüktür. Borç aylarca ve yıllarca ödenmezse belediye ödeme emri gönderir, banka hesabına ve taşınmaza haciz uygulayabilir. Belediye alacaklarında tecil yetkisi belediye başkanına aittir (6183 m.48); taksit talebi belediyeye yazıyla yapılır.

Emlak vergisi hiç ödenmezse ne olur?

Hiç ödenmeyen emlak vergisi, vadenin rastladığı yılı izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (6183 m.102). Ancak ödeme emri tebliği, haciz veya kısmi ödeme süreyi keser ve kesildiği yılı izleyen yılın başından itibaren süre yeniden işler (m.103). Belediyenin bu süre içinde gönderdiği her ödeme emri, borcu yeniden beş yıl ayakta tutar.

Su, elektrik ve doğalgaz bedeli ise bir vergi değil, abonelik ilişkisinden doğan bir bedeldir; özellikle kiracının bıraktığı borçlarda kimin sorumlu olduğunu kiracı abonelikleri kapatmadan giderse yazımızda ayrıca anlattık.

Vergi Borcu Yurt Dışına Çıkışa Engel mi?

Hayır. Vergi borcu ödenmezse bile bugün bu borç ya da SGK borcu, kişiye yurt dışı çıkış yasağı getirilmesi için tek başına bir sebep değildir. Anayasa m.23’e 2010’da eklenen hükme göre vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.

Bu sonuca uzun bir mevzuat zinciriyle varıldı:

• 2007: Pasaport Kanunu m.22’deki “vergiden borçlu olduğu pasaport vermeye yetkili makamlara bildirilenlere” pasaport verilmeyeceğini söyleyen ibare, Anayasa Mahkemesi’nin 18.10.2007 tarihli ve E.2007/4, K.2007/81 sayılı kararıyla iptal edildi. Mahkeme kuralın hiçbir koşul ve borç tutarı öngörmemesini ölçülülük ve belirlilik ilkelerine aykırı buldu.
• 2008: 5766 sayılı Kanunla 6183’e eklenen 36/A maddesi, belli tutarı aşan amme borçluları için yurt dışı çıkış yasağını yeniden düzenledi.
• 2010-2011: Anayasa m.23’e hâkim kararı şartı eklendi; 36/A maddesi 13.02.2011 tarihli 6111 sayılı Kanunun 165. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.

Bu nedenle yalnızca vergi veya prim borcu yüzünden havalimanında geri çevrilme beklenmez. Durum farklıdır eğer borçla bağlantılı bir ceza soruşturması varsa: örneğin vergi kaçakçılığı suçu veya amme alacağının tahsiline engel olma suçu nedeniyle yürütülen bir soruşturmada hâkim, adli kontrol olarak yurt dışına çıkış yasağı verebilir. Bu yasak borçtan değil, soruşturmadan kaynaklanır.

Taksit ve Tecil: Kamu Borcu 72 Aya Kadar Bölünebilir

Borcun vadesinde ödenmesi, haczin uygulanması veya haczedilmiş malların satılması borçluyu çok zor duruma düşürecekse, borçlunun yazılı talebi ve teminat göstermesi şartıyla amme alacağı faiz alınarak tecil edilebilir (6183 m.48/1). 21.05.2026 tarihli 7582 sayılı Kanun bu maddede iki değişiklik yaptı: azami tecil süresi 36 aydan 72 aya, teminat aranmayan borç tutarı 50.000 TL’den 1 milyon TL’ye çıkarıldı. Cumhurbaşkanı bu tutarı on katına kadar artırmaya yetkilidir; 13 Haziran 2026 tarihli ve 33279 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 11414 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile teminatsız tecil sınırı 10 milyon TL olarak uygulanmaya başladı.

Tecilin bilinmesi gereken sonuçları şunlardır:

• Tecil faizi işler. Tecil edilen borca gecikme zammı yerine tecil faizi uygulanır; gecikme zammı tecilin yapıldığı güne kadar işler (6183 m.52/1).
• Taksit aksarsa koruma düşer. Tecil şartlarına uyulmaması, değerini kaybeden teminatın tamamlanmaması hâllerinde borcun tamamı muaccel olur (m.48/7).
• Talep reddedilirse 30 gün. Tecil talebi reddedilen borçlu, reddin tebliğinden itibaren idarece verilebilecek 30 güne kadar sürede öderse borç, ödendiği tarihe kadar faizle tecil edilmiş sayılır (m.48/3).
• Haciz hemen kalkmaz. Tecil öncesi konan hacizler ödemeler oranında kaldırılır (m.48/5).
• SGK tarafında sağlık hakkı korunur. Prim borcunu 6183 m.48’e göre tecil ettirip taksitlerini ödeyen genel sağlık sigortalısı, 60 günü aşan borç nedeniyle sağlık hizmetinden mahrum kalmaz (5510 m.67/1-b).

Tecil, borcu silen bir af değildir. 7582 sayılı Kanun da gecikme zammını Yİ-ÜFE’ye çeviren ya da cezaları silen bir yapılandırma getirmedi; kalıcı olarak taksit süresini uzattı. Vergiye uyumlu mükellefler için ayrıca, vadesi bir yılı geçmemiş vergi borçlarını Hazine ve Maliye Bakanının 36 aya kadar tecil edebildiği özel bir yol vardır (6183 m.48/A); bunun için en az üç yıllık mükellefiyet ve son üç yılın beyannamelerinin süresinde verilmiş olması gerekir.

Kamu Borcu Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar?

Vergi ve belediye alacakları, vadenin rastladığı takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (6183 m.102). SGK’nın prim ve diğer alacakları için bu süre on yıldır ve ödeme süresinin dolduğu tarihi izleyen takvim yılı başından işlemeye başlar (5510 m.93/2). İki sürede de zamanaşımından sonra yapılan rızai ödeme kabul edilir, iade edilmez.

Süre kendiliğinden işlemez; şu işlemler onu keser ve kesildiği yılı izleyen yılın başından itibaren yeniden başlatır: ödeme, haciz, cebri tahsilat, ödeme emri tebliği, mal bildirimi, borcun teminata bağlanması ve özel kanunlara göre ödemek üzere başvuru veya ödeme planına bağlanma (6183 m.103). Borçlunun yabancı ülkede bulunması gibi takibi imkânsız kılan durumlar ise süreyi durdurur (m.104).

Dolmuş bir zamanaşımı sonradan canlandırılamaz. Danıştay 9. Dairesi 20.10.2025 tarihli ve E.2024/5148, K.2025/4393 sayılı kararında, 2007-2009 yıllarına ait borçların 31.12.2015’te zamanaşımına uğradığını, 2016’da yapılan yapılandırma başvurusunun bu sonucu değiştirmediğini kabul etti ve banka haczini hukuka aykırı buldu. Eski borcun silinmesi için ne yapılacağını eski vergi borcu zamanaşımı, hangi işlemlerin süreyi kesip kesmediğini vergi borcunda zamanaşımını kesen haller yazımızda anlattık.

Borç Başkasına Geçer mi? Mirasçı, Ortak ve Şirket Yöneticisi

Kamu borcu, kural olarak borçlunun kendisinden istenir. Kanunun “amme borçlusu” tanımına ise asıl borçlunun yanında kanuni temsilci, mirasçı, vergi sorumlusu ve kefil de girer (6183 m.3). Bu yüzden borç bazı hâllerde başka birinin kapısını çalar:

• Mirasçı: Ölen kişinin vergi borcu mirasçılara miras payları oranında geçer; mirası reddeden mirasçı sorumlu olmaz. Ayrıntıyı ölen kişinin vergi borcu yazımızda anlattık.
• Şirket müdürü ve ortak: Şirketten tahsil edilemeyen vergi borcu için kanuni temsilciye ve limited şirket ortağına payı oranında gidilebilir. Kapsamını şirketin vergi borcundan müdür sorumlu olur mu yazımızda inceledik.
• Eş: Evlilik, eşi diğerinin kamu borcundan sorumlu kılmaz; ortak konuttaki eşyaya haciz geldiğinde mülkiyetin ispatı sorun olur.

Ödeme Emrindeki 15 Gün Kaçmadan Ne Yapılmalı?

Kamu borcunda en çok hak kaybı süre kaçırılınca yaşanır: ödeme emrine 15 gün içinde dava açılmazsa borcun esasına ilişkin itirazlar sonraki haciz davasında dinlenmez. Borcu kabul ediyorsanız bu 15 günü taksit talebi için, kabul etmiyorsanız dava için kullanmak gerekir; “bu borç bana ait değil” ya da “borcu ödedim” itirazının yeri bu davadır. Ödeme emri tebliğ edilmeden önce dolmuş bir zamanaşımı ise sonradan konan hacze karşı da ileri sürülebilir, ama bunu beklemek yerine ilk fırsatta dile getirmek daha güvenlidir. Vergi borcu ödenmezse ya da SGK ve belediye borcu için ödeme emri tebliğ edildiyse, hesabınıza e-haciz konduysa vergi hukuku avukatı ve icra hukuku avukatı sayfalarımızda bu dosyalarda neleri incelediğimizi görebilirsiniz.

Kendi borcunuzun hangi sürelere tabi olduğu, tebliğ tarihine, borcun türüne ve yapılan işlemlere göre değişir; somut durum için bir avukattan görüş alınması gerekir. Oranlar ve tutarlar 9 Kasım 2026 itibarıyla 6183, 5510, 1319 ve 2464 sayılı kanunlar ile ilgili Cumhurbaşkanı kararlarının yürürlükteki hâline göre yazılmıştır ve Cumhurbaşkanı kararıyla değişebilir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır.

Sık Sorulan Sorular

Kamu borcu ödenmezse ne olur?

Vergi, SGK primi veya belediye borcu ödenmezse borca gecikme zammı ya da gecikme cezası eklenir, ardından ödeme emri tebliğ edilir. 15 gün içinde ödeme veya mal bildirimi yapılmazsa haciz ve satış yoluna gidilir. Takip edilmeyen borç vergi ve belediyede beş, SGK’da on yılda zamanaşımına uğrar.

Vergi borcu ne kadar süre ödenmezse haciz gelir?

Kanunda vadeden sonra belirli bir bekleme süresi yoktur. Haciz için önce ödeme emrinin tebliğ edilmesi ve 15 günlük ödeme süresinin geçmesi gerekir. İdarenin ödeme emrini ne zaman göndereceği dosyaya göre değişir; zamanaşımı dolmadan herhangi bir anda gönderebilir.

SGK borcu ödenmezse hapis cezası var mı?

Prim borcunu ödememek tek başına hapis cezası gerektirmez. Ödeme emrinden sonra mal bildiriminde bulunmayan borçlu en çok üç ay hapisle tazyik edilebilir; bu ceza değil, bildirimde bulununca sona eren bir zorlamadır. Mal kaçırma ve gerçeğe aykırı mal bildirimi ise ayrıca suçtur.

SGK borcu ödenmezse haciz gelir mi?

Gelir. SGK prim alacaklarını 6183 sayılı Kanuna göre tahsil eder; ödeme emri süresinde ödenmeyen borç için banka hesabı, araç, taşınmaz ve maaş haczedilebilir. Kurumdan aylık alan kişinin prim borcu ise 2026’dan itibaren yüzde 25’i geçmemek üzere aylığından kesilebiliyor.

Vergi borcu ödenmezse ne kadar faiz gelir?

Vergi ve belediye borçlarında gecikme zammı 13 Kasım 2025’ten beri aylık yüzde 3,7’dir. Her ay için ayrı ayrı anaparaya uygulanır, ay kesirleri için günlük hesaplanır. SGK borçlarında ise ilk üç ay yüzde 3 gecikme cezası ve Hazine faizine bağlı gecikme zammı uygulanır.

Emlak vergisi ödenmezse ne kadar faiz gelir?

Emlak vergisine de 6183’teki gecikme zammı uygulanır; oran aylık yüzde 3,7’dir. Örneğin 2.000 TL’lik taksit üç ay gecikirse yaklaşık 222 TL gecikme zammı eklenir. Borç uzun süre ödenmezse belediye ödeme emri gönderip haciz uygulayabilir.

Emlak vergisi ödenmezse haciz gelir mi?

Gelebilir. Belediye, emlak vergisi için vergi dairesiyle aynı tahsil kanununu kullanır; ödeme emrinden sonra banka hesabına ve taşınmaza haciz uygulanabilir. Borçlunun haline münasip evi ise haczedilemeyen mallar arasındadır.

Vergi borcu varken yurt dışına çıkılır mı?

Çıkılır. Vergi borcu nedeniyle yurt dışı çıkış yasağı öngören 6183 m.36/A, 2011’de yürürlükten kaldırıldı. Anayasa’ya göre çıkış hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması nedeniyle hâkim kararıyla sınırlanabilir.

GSS borcu ödenmezse ne olur?

GSS borcuna gecikme cezası ve zammı eklenir, borç SGK tarafından ödeme emri ve haciz yoluyla takip edilebilir; kişi Kurumdan aylık alıyorsa borç yüzde 25’i geçmemek üzere aylığından kesilebilir. Kanuna göre 60 günden fazla prim borcu olan kişi sağlık hizmetinden yararlanamaz; acil hâl, 18 yaş altı ve iş kazası gibi istisnalar vardır ve 10812 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla bu engelin uygulanmaması 31 Aralık 2026’ya kadar uzatıldı.

Bağkur prim borcu ödenmezse emekli olunur mu?

Malullük aylığında kanun, genel sağlık sigortası dahil prim borcunun ödenmiş olmasını açıkça arar; yaşlılık aylığında da SGK, 4/b borcu kapatılmadan aylık bağlamıyor. Zamanaşımına uğrayan ve ödenmeyen süreler ise sigortalılık süresinden sayılmaz, bu yıllar emeklilik hesabına girmez.

Vergi borcu ne kadar olursa haciz gelir?

Kanun haciz için bir alt tutar öngörmez; vadesi geçmiş ve ödeme emri süresi dolmuş her tutar için haciz uygulanabilir. Yalnız tahsili imkânsız ya da masrafı alacaktan fazla olan çok küçük tutarlar, zamanaşımı beklenmeden terkin edilebilir (6183 m.106).

Kamu borcu kaç yılda silinir?

Vergi ve belediye borcu, vadenin rastladığı yılı izleyen yılın başından itibaren beş yılda; SGK prim borcu on yılda zamanaşımına uğrar. Ödeme emri, haciz, ödeme ve yapılandırma başvurusu süreyi keser ve süre baştan işler.

Vergi borcu taksitlendirme kaç ay yapılır?

Kamu borcu 6183 m.48’e göre en çok 72 aya kadar tecil edilebilir. 2026 düzenlemeleriyle 10 milyon TL’ye kadar borçta teminat aranmıyor. Tecil edilen borca tecil faizi uygulanır ve taksit aksarsa borcun tamamı muaccel olur.

Ödeme emrine itiraz süresi kaç gün?

Vergi dairesi, belediye ve SGK ödeme emirlerinde süre tebliğden itibaren 15 gündür. Bu süre 2018’e kadar yedi gündü. Vergi dairesinin ödeme emrine karşı dava vergi mahkemesinde, SGK’nın ödeme emrine karşı dava iş mahkemesinde açılır.

Vergi borcu yüzünden maaşa haciz konursa ne kadarı kesilir?

Maaşın dörtte birinden az, üçte birinden fazla olmamak üzere haciz konabilir. Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczedilemez. Maaş hesabının tamamına konan haciz, bu sınırı aşan kısım için iptal edilebilir.

Asıl borç ödendiğinde gecikme zammı da silinir mi?

Silinmez. Kanun, asıl borcun ödenmiş olmasının gecikme zammının takip ve tahsiline engel olmadığını açıkça söyler. Anaparayı ödeyip zammı ödemeyen borçlu hakkında takip zam tutarı için sürer.