Kurumdan Bilgi veya Belge İstiyorum, Bilgi Edinme Başvurusunu Nasıl Yaparım?

Bilgi edinme başvurusu, bir kamu kurumunda bulunan bilgi veya belgenin size verilmesi için 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’na dayanarak yaptığınız yazılı taleptir. Başvuruyu doğrudan belgenin bulunduğu kuruma dilekçeyle, e-postayla, faksla, postayla ya da CİMER üzerinden yapabilirsiniz. Kurum kural olarak on beş iş günü içinde cevap verir; bilgi başka bir birimden veya kurumdan geliyorsa bu süre, size yazılı olarak bildirilmek şartıyla otuz iş gününe çıkar. Başvuru harca bağlı değildir ve kurumun verdiği ilk on sayfanın kopyası için postalama dahil ücret alınmaz.

Kamu kurumundan bir tutanak, bir yazı, bir rapor ya da sizi ilgilendiren bir kararın dayanağını almak istiyorsanız, işin büyük kısmı dilekçenin nasıl yazıldığında çözülür. Kimliğinizi ve adresinizi eksik bırakan, istediği belgeyi “konuyla ilgili tüm yazışmalar” gibi genel ifadelerle anlatan ya da belgenin bulunmadığı bir kuruma giden başvuru, cevapsız kalmasa bile sizi haftalarca bekletir. Aşağıda başvuruyu nereye ve nasıl yapacağınızı, dilekçede hangi bilgilerin bulunması gerektiğini, sürenin hangi gün başladığını, kurumun hangi gerekçelerle bilgi vermeyebileceğini ve pratikte sık sorulan birkaç talebi, Kanun, Uygulama Yönetmeliği ve Danıştay kararlarıyla birlikte ele alıyoruz.

Bilgi Edinme Başvurusu Nasıl Yapılır?

Bilgi edinme başvurusu, istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kuruma yapılan ve belirli unsurları taşıyan bir dilekçeyle başlar. Kanun’un 6. maddesi bu unsurları sayar: gerçek kişi için adı ve soyadı, imzası ve oturma yeri veya iş adresi; tüzel kişi için unvanı ve adresi, yetkili kişinin imzası ve yetki belgesi. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre dilekçede istenen bilgi veya belgeler “açıkça belirtilir.” Bu kadar. Kanun, talebin gerekçesini ya da bilgiyi neden istediğinizi açıklamanızı şart koşmaz.

Başvuru yalnızca kâğıt dilekçeyle sınırlı değildir. Kanun, kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden geldiğinin yasal olarak belirlenebilmesi şartıyla elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla başvuru yapılabileceğini de kabul eder. Uygulama Yönetmeliği bu imkânı e-posta, faks ve posta yoluyla somutlaştırmıştır; CİMER ise ayrı bir Cumhurbaşkanlığı Yönetmeliğiyle düzenlenen bir başvuru kapısıdır.

Pratik sıra şöyledir:

• Belgenin nerede olduğunu belirleyin. Merkez teşkilatını mı, il müdürlüğünü mü, belediyeyi mi ilgilendiriyor? Taşradaki bir birimin belgesi için başvuru valilik veya kaymakamlıktaki bilgi edinme yetkilisine ya da doğrudan o taşra birimine yapılabilir (Yönetmelik m.9/4).
• İstediğiniz belgeyi tanımlayın. Konusu, varsa tarihi ve sayısı, hangi birimden istendiği yazılmalıdır (Yönetmelik m.9/3).
• Kanalı seçin. Elden dilekçe, posta, kurumun bilgi edinme e-posta adresi, faks veya CİMER.
• Başvurunun kaydını alın. Elden verilen dilekçe için bilgi edinme birimi tarih ve sayıyı gösteren bir makbuz verir (Yönetmelik m.14/1). CİMER size bir başvuru numarası verir.
• Süreyi takvime yazın. On beş iş günü, dilekçenin kuruma ulaştığı günden işlemeye başlar.

Dilekçenize 4982 yazmazsanız ne olur?

Başvurunun bilgi edinme başvurusu olarak işlem görmesi için dilekçeye kanun numarası yazmak zorunlu değildir. Yönetmeliğin 9. maddesinin beşinci fıkrası açıktır: “Başka bir kanun uyarınca yapıldığı belirtilmeyen başvurular, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yapılmış sayılır.” Yine de dilekçenin başına “4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca” ibaresini koymanın pratik bir faydası vardır. Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair 3071 sayılı Kanun’da cevap süresi otuz gündür ve iş günü değil takvim günüdür; bilgi edinmede ise süre on beş iş günüdür. Kurumun hangi rejimi uyguladığını baştan netleştirmek, ret hâlinde hangi yola gideceğinizi de belirler.

Aynı dilekçede hem bilgi hem işlem istemek mümkündür, ancak iki talep farklı kurallara bağlanır. “Hakkımdaki disiplin soruşturma raporunun bir örneğini istiyorum” bir bilgi edinme talebidir. “Hakkımdaki disiplin cezasının kaldırılmasını istiyorum” ise idareden bir işlem yapmasını isteyen başvurudur ve dava açma süresi açısından bambaşka sonuçlar doğurur. Bu ayrımın dava süresine etkisini idareye başvuru süresi ve dava açma süresinin durması yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Bilgi Edinme Başvurusu Nereye Yapılır?

Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır (m.2). Yönetmelik bu kapsamı ayrıntılandırır: merkezi idare ve bunların bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşları; köyler hariç mahalli idareler ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik veya şirketleri; Merkez Bankası ve üniversiteler dahil kamu tüzel kişiliğini haiz bütün kurumlar (Yönetmelik m.2). Baro, tabip odası veya mühendis ve mimar odaları gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları da bu listededir.

Kural olarak başvuru, bilginin bulunduğu kuruma yapılır. Yanlış kuruma başvurduysanız dilekçeniz kaybolmaz: Kanun’un 7. maddesine göre belge başka bir yerdeyse dilekçe o kuruma gönderilir ve durum size yazılı olarak bildirilir. Ancak bu yönlendirmenin bir bedeli vardır. Yönetmeliğin 17. maddesine göre yönlendirilen başvuru, bilginin bulunduğu kurum tarafından alındığı tarihte yapılmış sayılır ve “sürelerin başlangıcında önceki başvuru dikkate alınmaz.” Yanlış adrese giden dilekçe için geçen günler size geri dönmez.

Kapsam dışında kalan başlıca muhataplar özel hukuk kişileridir. Özel bir şirket, özel bir hastane veya bir işveren 4982 sayılı Kanun’a göre bilgi vermekle yükümlü değildir. Bu kişilerin sizin hakkınızda tuttuğu bilgiler için kullanılacak yol, aşağıda ayrıca ele aldığımız kişisel veriler mevzuatıdır.

Belediye şirketlerinden bilgi istenebilir mi?

Evet. Bu soru uzun süre tartışmalıydı, çünkü belediye şirketleri Türk Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişileridir. Danıştay 10. Dairesi, bir büyükşehir belediye meclis üyesinin otopark şirketinin ücret ve personel bilgileri ile doğal gaz şirketinin borç nedeniyle gazı kesilen abonelerine ilişkin istatistikleri istediği dosyada bu soruyu cevapladı. Belediye, başvurunun Kanun kapsamında olmadığını söyleyerek talebi reddetmiş; Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu ise belediye iştiraklerinin kapsamda olduğuna ve başvuruya cevap verilmesi gerektiğine karar vermişti.

Belediye hem Kurul kararının hem de Yönetmeliğin kapsam maddesinin iptalini istedi. Danıştay davayı reddetti. Gerekçeye göre bu şirketler statüleri bakımından özel hukuk tüzel kişisi olsa da belde sakinlerinin ihtiyaçları için kurulmaları, sermayelerinin kamu kaynaklarıyla oluşturulması ve mahalli idarenin denetimi altında bulunmaları nedeniyle Kanun’un gerekçesinde geçen “kamu kaynaklarını kullanan ve kamusal hizmetle yükümlü bulunan kurum ve kuruluşlar” kapsamında kalmaktadır (Danıştay 10. Daire E.2024/5491 K.2025/567, 17.02.2025). Karar ilk derece sıfatıyla verilmiştir ve İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktır. Bugünkü hâliyle belediye şirketine yapılan başvuruyu “şirketiz, bu Kanuna tabi değiliz” cevabıyla geri çevirmek, hem Kurulun hem Danıştay’ın yaklaşımına aykırıdır.

CİMER Bilgi Edinme Başvurusu

CİMER üzerinden bilgi edinme başvurusu yapmak, doğru kurumu bulmakta zorlandığınızda en pratik yoldur. Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi Yönetmeliği, herkesin CİMER aracılığıyla dilekçe ve bilgi edinme haklarını kullanabileceğini ve bilgi edinme hakkı kapsamındaki belge ve bilgi taleplerinin CİMER’e iletilebileceğini açıkça düzenler (m.4/2 ve m.5/1). Başvuru; elektronik ve mobil kanal, e-Devlet Kapısı, ALO 150 hattı, mektup veya posta ya da şahsen müracaat yoluyla yapılabilir (m.6/1).

CİMER başvurusunu kendisi cevaplamaz; başvuruyu ilgili kuruma iletir ve kurum, CİMER kapısı üzerinden size cevap verir. Yönetmeliğe göre başvurular “ivedilikle” ilgili kuruma ulaştırılır, verilecek cevaplarda 3071 ve 4982 sayılı Kanunlardaki esas ve usullere uyulur (m.7/1, m.8/1). Başvurunuzu bilgi edinme türünde seçmeniz bu nedenle önemlidir: seçtiğiniz tür, kurumun hangi süreyi ve hangi ret usulünü uygulayacağını belirler.

CİMER’in iki ayrıntısı işinize yarar. Birincisi, elektronik kanaldan veya telefonla yapılan başvurularda imza aranmaz (m.6/3). İkincisi, kurumların size “başvurunuzun değerlendirilmesi için doğrudan bizimle iletişime geçin” diye cevap vermesi yasaklanmıştır; bu cevap yalnızca mevzuatında özel bir başvuru usulü öngörülen işlerde verilebilir (m.8/4). CİMER’in şikâyet tarafındaki işleyişi ve başvuru sorgulama adımları için CİMER şikâyeti hakkında bilmeniz gerekenler yazımıza bakabilirsiniz.

CİMER mi, doğrudan kurum mu?

İkisi de hukuken geçerli bir bilgi edinme başvurusudur. Danıştay’ın önüne gelen dosyalarda CİMER üzerinden yapılan bilgi edinme başvuruları, kuruma doğrudan yapılmış başvurularla aynı kurallara tabi tutulmuştur; örneğin orman amenajman planlarını CİMER aracılığıyla Orman Genel Müdürlüğünden isteyen bir kişinin dosyası, Kanun’un ücret ve itiraz hükümlerine göre incelenmiştir (Danıştay 10. Daire E.2021/388 K.2025/2102). Tercih, sizin ihtiyacınıza göre yapılır:

Ölçüt	Kuruma doğrudan dilekçe	CİMER
Kimlik doğrulama	Islak imza veya e-imza; e-posta ve faksta T.C. kimlik no	e-Devlet girişi; elektronik başvuruda imza aranmaz
Kurumu bilmeniz gerekir mi?	Evet; yanlış kurumda süre yeniden başlar	Kurum seçilir, ancak CİMER ve kurumlar yönlendirme yapar
Başvuru kaydı	Elden verilirse tarih ve sayılı makbuz	Başvuru numarası ve e-posta bildirimi
Ek belge	Serbest	Yalnız başvuruyu destekleyen delil niteliğindeki ekler
İşleme alınmayan talepler	Kanun’daki istisnalar	Ayrıca yargı faaliyeti, özel hukuk ilişkisi ve anlaşılmayan talepler
En uygun olduğu durum	Belgenin bulunduğu birim belli, kayıt tarihi önemli	Kurum belirsiz veya birden fazla kurum ilgili

CİMER hangi talepleri işleme almaz?

CİMER Yönetmeliğinin 5. maddesinin ikinci fıkrası işleme alınmayacak başvuruları sayar. Bilgi edinme açısından en sık karşılaşılanlar, yasama ve yargı organlarının yasama veya yargı faaliyeti kapsamındaki talepler, amacı ve konusu anlaşılmayan başvurular, başvuranın üçüncü kişilerle veya kurumlarla özel hukuk ilişkisinden doğan talepleri ile mevzuatında posta, faks veya ıslak imzalı dilekçe gibi özel bir başvuru usulü öngörülen işlerdir. Bir mahkeme dosyasındaki belgeyi CİMER’den istemek bu nedenle sonuç vermez; o belgeye ulaşmanın yolu aşağıda ayrıca anlatılan usul kanunlarıdır. İşleme alınmayan başvuru hakkında size gerekçesiyle bilgi verilir (m.5/3).

E-posta, Faks ve Posta ile Başvuru

Kuruma gitmeden başvurmak için üç yol vardır ve her birinin kendi şartı bulunur.

E-posta ile başvuru. Yönetmeliğin 10. maddesine göre gerçek kişi e-postayla başvururken adını ve soyadını, oturma yeri veya iş adresini ve kimlik doğrulaması için T.C. kimlik numarasını yazar ve Yönetmelik ekindeki başvuru formunu (EK-1) doldurarak kurumun bilgi edinme biriminin e-posta adresine gönderir. Tüzel kişiler EK-2 formunu kullanır ve yetki belgesini elektronik ortama aktararak ekler. Başvuruyu 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun elektronik imzayla gönderirseniz T.C. kimlik numarası aranmaz. Başvuru tarihi, formun kurumun e-posta adresine ulaştığı tarihtir. Her kurum bu iş için kurumsal bir e-posta adresi oluşturmak ve internet sitesinde yayımlamak zorundadır; adres genellikle sitenin “bilgi edinme” bölümünde yer alır.

Faks ile başvuru. Faksta da T.C. kimlik numarası yazılır. Cevabın faksla gelmesini istiyorsanız cevap verilecek faks numarasını dilekçede ayrıca belirtirsiniz. Başvuru tarihi, faksın bilgi edinme birimine ulaştığı tarihtir.

Posta ile başvuru. Dilekçe posta yoluyla da gönderilebilir (Yönetmelik m.9/8). Başvuru tarihi postaya verdiğiniz gün değil, dilekçenin kuruma ulaştığı gündür (m.9/7). Süreyi ispat etmek isterseniz iadeli taahhütlü gönderim, ulaşma tarihini belgelemenin en sade yoludur.

Elden verilen dilekçede formu kullanmak isteğe bağlıdır; e-posta ve faksta ise form zorunludur. Dilekçenin bilgisayarda yazılması da şart değildir. Yönetmelik, el yazısıyla doldurulan dilekçe ve formları kabul eder; tek koşul okunaklı ve anlaşılır olmalarıdır (m.9/6). Engelli başvuru sahipleri için kimliği tespit etmeye yarayan başka bilgi veya özel işaretler imza yerine geçer (m.11).

Bilgi Edinme Başvurusu Formu ve Dilekçe Örneği

Yönetmeliğin ekindeki EK-1 formu gerçek kişiler için şu alanları içerir: başvuru sahibinin adı ve soyadı, oturma yeri veya iş adresi, T.C. kimlik numarası, cevabın yazılı mı elektronik mi isteneceği, elektronik posta adresi, imza ve istenen bilgi veya belgeler. Kimlik numarası ile e-posta adresi yalnızca elektronik başvurularda zorunludur. Tüzel kişilere ait EK-2 formunda bunlara ek olarak unvan, adres ve yetkili kişinin bilgileri ile yetki belgesinin ekte sunulduğu notu yer alır.

Formu kullanmadan kendi dilekçenizi yazacaksanız aşağıdaki metin aynı unsurları taşır. Köşeli parantezli yerleri kendi bilgilerinizle doldurmanız yeterlidir.

[KURUMUN ADI] BİLGİ EDİNME BİRİMİNE

Konu: 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca bilgi ve belge talebi

[Birim adı] tarafından düzenlenen [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı [belgenin adı, örneğin tespit tutanağı] ile bu belgenin dayanağı olan [yazı, rapor veya karar] belgelerinin onaylı birer örneğinin tarafıma verilmesini, belgelerin tamamı verilemiyorsa gizli kısımlar ayrılarak kalan kısımların sunulmasını ve ayırmanın gerekçesinin yazılı olarak bildirilmesini talep ederim.

Cevabın [yazılı olarak adresime / aşağıdaki e-posta adresime] gönderilmesini rica ederim.

Gereğini arz ederim. [Tarih]

Ad Soyad: [ ]
T.C. Kimlik No: [ ]
Adres: [ ]
E-posta: [ ]
İmza: [ ]

Örnekteki “gizli kısımlar ayrılarak” talebi rastgele eklenmiş değildir. Kanun’un 9. maddesine göre istenen belgede gizli ve açıklanabilir bilgiler bir arada bulunuyor ve birbirinden ayrılabiliyorsa, kurum belgeyi tamamen reddetmek yerine gizli kısımları çıkararak vermek ve ayırma gerekçesini yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu talebi dilekçeye yazmak, kurumun “belgede kişisel veri var” diyerek tümden ret cevabı vermesini zorlaştırır.

İstediğiniz bilgiyi nasıl tarif etmelisiniz?

Kurumun başvuruyu reddetmek için en kolay bulduğu gerekçeler, talebin belirsizliği ve genelliğidir. Yönetmelik üç ayrı kural koyar ve üçü de dilekçenin yazımıyla doğrudan ilgilidir.

• Belirsiz talep süreyi erteler. İstenen bilgi yeterince açık değilse kurum bunu size bildirip ek bilgi isteyebilir; bu durumda on beş günlük süre, noksanlık giderildiği tarihten itibaren başlar (m.16).
• Soyut ve genel talep işleme konulmaz. “Belediyenin tüm harcamaları” veya “benimle ilgili bütün kayıtlar” türünden başvurular, Yönetmeliğin 18. maddesine göre işleme konulmaz ve durum size bildirilir. Aynı hüküm, daha önce cevaplanmış bir başvurunun tekrarı niteliğindeki talepler için de geçerlidir.
• Ayrı bir çalışma gerektiren talebe olumsuz cevap verilebilir. Kanun’un 7. maddesine göre kurum, ancak ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz sonucunda oluşturulabilecek bir bilgi için olumsuz cevap verebilir. Yönetmelik buna henüz tamamlanmamış işlemlere ilişkin talepleri de ekler (m.12/2).

Bu kuralların pratik karşılığı, soru sormak yerine belge istemektir. “Bu kararı neden aldınız?” diye soran bir dilekçe, kurumu bir değerlendirme yazmaya zorlar ve Kanun’un 27. maddesindeki “tavsiye ve mütalaa talepleri kapsam dışıdır” kuralına takılabilir. “Bu kararın dayanağı olan rapor ve toplantı tutanağının örneğini istiyorum” diyen dilekçe ise kurumun elinde hazır bulunan belgeye yönelir. Kanun’un aradığı da budur: başvuru, kurumun elinde bulunan veya görevi gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır (m.7/1).

Bilgi Edinme Başvurusu Kaç Günde Cevaplanır?

Kurum, bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar (Kanun m.11/1). Üç durumda süre otuz iş gününe çıkar: bilgi kurum içindeki başka bir birimden sağlanacaksa, başka bir kurumun görüşünün alınması gerekiyorsa veya başvuru birden fazla kurumu ilgilendiriyorsa. Uzatmanın bir şartı vardır: sürenin uzatıldığı ve gerekçesi, on beş iş günlük süre bitmeden size yazılı olarak bildirilmelidir. Bu bildirim yapılmadan on beşinci iş günü geçmişse kurum süreyi kaçırmış demektir.

Sürenin başladığı gün, dilekçenin kuruma ulaştığı gündür (Yönetmelik m.9/7). Kurumun cevap verdiği gün ise cevap yazısının üzerindeki tarihtir (m.18/4). Dolayısıyla yazının size ulaştığı tarih ile süreye uyulup uyulmadığının hesabı birbirinden farklıdır; zarf size birkaç gün sonra gelse de kurum, yazıyı süresi içinde tarihlemişse süreye uymuş sayılır.

Durum	Süre	Dayanak
Kural	15 iş günü	Kanun m.11/1, Yönetmelik m.20
Başka birim, başka kurumun görüşü veya birden fazla kurum	30 iş günü (uzatma 15. iş gününden önce yazılı bildirilir)	Kanun m.11/1, Yönetmelik m.17 ve m.20
Talep belirsiz, kurum ek bilgi istedi	Süre, eksik giderildiği günden başlar	Yönetmelik m.16
Dilekçe başka kuruma yönlendirildi	Süre, bilginin bulunduğu kurumun aldığı günden başlar	Yönetmelik m.17/2
Kurum erişim ücreti bildirdi	15 ve 30 iş günlük süreler kesilir	Kanun m.11/2, Yönetmelik m.22
Ücret bildirimi sonrası ödeme	15 iş günü içinde ödeme belgesi sunulmazsa talepten vazgeçilmiş sayılır	Kanun m.11/2, Yönetmelik m.22
CİMER’de dilekçe türünde başvuru	30 gün	3071 sayılı Kanun m.7

İş günü hesabında cumartesi, pazar ve resmî tatiller sayılmaz. Bu nedenle on beş iş günü, araya bayram girmediği sürece yaklaşık üç takvim haftasına, otuz iş günü ise altı haftaya karşılık gelir.

Kurumun süresini kaçırması cevap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; Yönetmelik bunu açıkça yazar (m.18/8). Başvurunun reddedilmesi hâlinde Kanun, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz imkânı tanır ve bu itiraz idari yargıya başvurma süresini durdurur (m.13); Yönetmelik aynı imkânı hiç cevap verilmeyen başvurular için de öngörür (m.24/3). Burada bir tuzağa dikkat etmek gerekir: Yönetmeliğin 24. maddesi, cevapsız kalan başvurunun İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 10. maddesi uyarınca “altmış günün geçmesiyle” reddedilmiş sayılacağını hâlâ yazıyor; oysa atıf yapılan İYUK m.10’daki süre, 7331 sayılı Kanun’la 14 Temmuz 2021’den itibaren otuz güne indirildi. Kurul itirazı, zımni ret ve dava süresinin nasıl hesaplanacağı ayrı bir yazının konusudur; ret veya sessizlik karşısında atacağınız adımları orada ayrıntılı olarak ele alacağız.

Bilgi Edinme Ücretli mi?

Başvurunun kendisi ücretsizdir. Kanun ise kurumun, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belge için “erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar” ücret alabileceğini düzenler (m.10, son fıkra). Yönetmelik bu ücretin inceleme, araştırma, kopyalama, postalama ve diğer maliyet unsurlarıyla orantılı olacağını söyler ve iki önemli güvence ekler (m.22):

• Erişimine olanak sağlanan bilgi veya belgelerin ilk on sayfasının kopyası için postalama dahil hiçbir ücret alınmaz.
• Kurum, maliyet tutarını ve ödemenin nereye yapılacağını başvuru tarihinden itibaren on beş gün içinde, başka birim veya kurumun söz konusu olduğu hâllerde otuz gün içinde size bildirir.

Ücretin sınırını Hazine ve Maliye Bakanlığının tebliği çizer. Resmî Gazete’nin 14.02.2006 tarihli sayısında yayımlanan Bilgi ve Belgeye Erişim Ücreti Genel Tebliği’ne (Sıra No:1) göre kurumlar ücret talep edip etmemekte serbesttir; ücret talep ederlerse bu ücret maliyet unsurlarıyla orantılı olacak ve maliyet tutarını aşmayacaktır.

Ücretin “birkaç kuruşluk fotokopi bedeli” ile sınırlı olmadığını gösteren bir Danıştay kararı vardır. Bir kişi, bir orman bölge müdürlüğünün sorumluluk alanındaki bütün devlet ormanlarının güncel amenajman planlarını CİMER üzerinden istemiş; kurum, 75 planın her biri için 1.719 TL ücret bildirmiştir. Kişinin Kurula itirazı reddedilmiş, açtığı dava da reddedilmiştir. Danıştay, planların kapsamlı ve mühendislik gerektiren teknik çalışmalar olduğunu, belirlenen ücretin bu belgelere erişimin maliyetiyle orantılı ve makul olduğunu kabul etmiştir (Danıştay 10. Daire E.2021/388 K.2025/2102, 17.04.2025; ilk derece kararı, temyize açık). Buradan çıkan pratik sonuç şudur: toplu ve teknik veri istiyorsanız, önce talebinizi daraltmak, örneğin tek bir planı veya belirli bir dönemi istemek, ücreti de süreyi de makul tutar.

Ücret bildirimi geldiğinde süre kesilir ve on beş iş günü içinde ödemeyi yaptığınızı gösteren belgeyi kuruma sunmazsanız talebinizden vazgeçmiş sayılırsınız (Kanun m.11/2, Yönetmelik m.22/3). Bu süre sizin aleyhinize işler; ödeme dekontunu kuruma iletmeyi unutmamak gerekir.

Bilgi Edinme Hakkının Sınırları Nelerdir?

Kanun, bilgi edinme hakkını kural, sınırları istisna olarak kurar. Kurum bir bilgiyi vermek istemiyorsa bunu Kanun’daki bir istisnaya dayandırmak ve ret kararında gerekçeyi, başvuru yollarını ve sürelerini göstermek zorundadır (Kanun m.12; Yönetmelik m.18/7 ve m.23). Aşağıdaki tablo, dördüncü bölümdeki istisnaları ve pratikte hangi taleplerle karşılaştığını özetler.

İstisna	Kanun maddesi	Pratikte
Yargı denetimi dışındaki işlemler	m.15	Çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyenler kapsam içindedir
Devlet sırrı	m.16	Açıklanması hâlinde devletin emniyetine açıkça zarar verecek gizlilik dereceli belgeler
Ülkenin ekonomik çıkarları	m.17	Zamanından önce açıklanması haksız kazanca yol açacak bilgiler
İstihbarat	m.18	Kişinin çalışma hayatını etkileyen istihbari bilgiler kapsam içindedir
İdari soruşturma	m.19	Açıklanması özel hayata, soruşturmanın güvenliğine veya bilgi kaynağına zarar verecekse
Adli soruşturma ve kovuşturma	m.20	Suçun soruşturulmasını veya adil yargılanmayı tehlikeye atacak bilgiler; usul kanunları saklı
Özel hayatın gizliliği	m.21	Başkasının sağlık, aile hayatı, şeref ve ekonomik değerlerine ilişkin bilgiler
Haberleşmenin gizliliği	m.22	Yazışma ve iletişim içerikleri
Ticari sır	m.23	Kuruma gizli kalması kaydıyla verilmiş ticari ve mali bilgiler
Kurum içi düzenlemeler	m.25	Yalnız personeli ilgilendiren düzenlemeler; etkilenen çalışanların hakkı saklı
Tavsiye ve mütalaa talepleri	m.27	Kurumdan görüş veya yorum istemek

İki ayrıntı sık gözden kaçar. Birincisi, kurum içi görüş ve bilgi notları kural olarak kapsam dışında değildir; kurum aksini kararlaştırmadıkça bilgi edinme hakkı kapsamındadır ve kararlara esas alınan uzman görüşleri de talebe açıktır (m.26). İkincisi, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgiler başvuruya konu olamaz, ancak kurum bu bilginin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığını size bildirmek zorundadır (m.8). “Sitemizde mevcuttur” cevabı yeterli değildir; yerin gösterilmesi gerekir.

Ret kararlarına itirazın sınırı 2005’te kalktı

Kanun’un ilk hâlinde, Kurula itiraz yalnızca devlet sırrı ve ülkenin ekonomik çıkarları gerekçesiyle verilen retlere karşı öngörülmüştü. 5432 sayılı Kanun, 2005 yılında 13. ve 14. maddelerde itirazı 16 ve 17. maddelerdeki sebeplere bağlayan ibareleri metinden çıkardı. O tarihten beri hangi gerekçeyle reddedilmiş olursa olsun her ret Kurula taşınabilir. Uygulama Yönetmeliğindeki aynı ibare ise ancak 2019’da, 864 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla metinden çıkarıldı. Aradaki yaklaşık on üç yıl boyunca Yönetmelik, Kanun’un artık yer vermediği bir sınırlamayı taşımaya devam etti; eski tarihli kaynaklarda “yalnızca devlet sırrı ve ekonomik çıkar retlerine itiraz edilir” cümlesine rastlarsanız, bunun yürürlükteki hukuku yansıtmadığını bilmelisiniz.

Mahkeme ve savcılık dosyasındaki belgeleri nasıl alırsınız?

Bilgi edinme başvurusu, görülmekte olan bir davanın ya da soruşturmanın belgelerine ulaşmanın yolu değildir. Kanun’un 20. maddesi, açıklanması soruşturmayı veya yargılamayı tehlikeye düşürecek bilgileri kapsam dışında tutar ve usul kanunlarının hükümlerini saklı bırakır. CİMER de yargı faaliyeti kapsamındaki talepleri işleme almaz.

Danıştay’ın 2025 tarihli bir kararı bu sınırı somutlaştırır. Yurt dışındaki bir konsolosluğa pasaport yenilemek için başvuran kişiye, hakkında yakalama emri bulunduğu sözlü olarak söylenmiş; kişi bunun üzerine Adalet Bakanlığından hakkında böyle bir karar olup olmadığını ve hangi makamca verildiğini sormuştu. Bölge idare mahkemesi, bu bilginin verilebileceğini kabul ederek ret işlemini iptal etmişti. Danıştay bu kararı bozdu: istenen bilgi yargılama faaliyetlerine ilişkindir ve açıklanması soruşturmanın etkin yürütülmesine olumsuz etki edebilecektir (Danıştay 10. Daire E.2025/5089 K.2025/6970). Dava veya soruşturma dosyasına taraf ya da vekil olarak erişim, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun dosya inceleme hükümlerine göre, dosyanın bulunduğu mahkeme veya savcılık aracılığıyla ya da UYAP üzerinden sağlanır.

Kendi kişisel bilgileriniz için hangi yolu seçmelisiniz?

Kanun’un 21. maddesi, açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgilerine, özel ve aile hayatına haksız müdahale oluşturacak bilgileri kapsam dışında tutar, ancak “kişinin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere” der. Bu istisna, başkalarının özel hayatını korumak içindir. Sizinle ilgili bir kaydı istediğinizde kurumun özel hayat gerekçesini size karşı kullanması, maddenin amacıyla bağdaşmaz.

Kendi bilgileriniz için ikinci ve çoğu zaman daha güçlü bir yol vardır: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 11. maddesi. Bu maddeye göre herkes, veri sorumlusuna başvurarak kişisel verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenebilir ve işlenmişse buna ilişkin bilgi talep edebilir. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde ve kural olarak ücretsiz sonuçlandırır (KVKK m.13/2). Bu yolun avantajı, muhatabın kamu kurumu olmasının gerekmemesidir; özel bir hastane, bir banka veya bir işveren de veri sorumlusu olarak bu başvuruya cevap vermek zorundadır. Başvurunun ardından verilerin silinmesi veya düzeltilmesi aşamasına geçmek isterseniz şirketin kişisel verilerinizi silmemesi hâlinde izlenecek adımları anlattığımız yazıya bakabilirsiniz.

Hangi yolu seçeceğiniz, istediğiniz şeye bağlıdır. Bir işlemin dayanağı olan rapor, tutanak veya yazışma istiyorsanız bilgi edinme başvurusu uygun araçtır. Kurumun sizin hakkınızda hangi verileri tuttuğunu, bu verileri kiminle paylaştığını öğrenmek istiyorsanız KVKK başvurusu daha isabetlidir. İki başvuruyu aynı anda yapmakta hukuki bir engel yoktur.

Doğum Saati, Sınav Kâğıdı ve Kendi Dosyanız

CİMER’e en çok yöneltilen bilgi edinme taleplerinden biri doğum saatidir. Burada belirleyici olan, Kanun’un 7. maddesindeki ölçüttür: başvuru, kurumun elinde bulunan veya görevi gereği bulunması gereken bilgiye ilişkin olmalıdır. Doğum saatiniz, başvurduğunuz kurumun kayıtlarında yer alıyorsa size verilir; kayıtta hiç tutulmamışsa kurum sizin için yeni bir bilgi üretmekle yükümlü değildir. Bu nedenle doğumun gerçekleştiği sağlık kuruluşunun kayıtları ile nüfus kaydını ayrı ayrı düşünmek gerekir. Kamu hastanesindeki bir kayıt için bilgi edinme başvurusu yapılabilir; özel bir hastanedeki kayıt için ise yukarıda anlatılan kişisel veri başvurusu kullanılır, çünkü sağlık kaydı sizin kişisel verinizdir. Anne ve babanın bilgisi de içeren eski kayıtlarda, kurumun bu kısımları ayırarak belgeyi vermesi mümkündür (Kanun m.9).

Sınav belgelerinde tablo daha karmaşıktır. 2013 yılında 6495 sayılı Kanun’la 4982 sayılı Kanun’un 2. maddesine eklenen bir fıkra, ÖSYM’nin uyguladığı sınavlara ait soru ve cevapları Kanun kapsamı dışında bırakmıştı. Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı 4.12.2014 tarihli ve E.2013/114 K.2014/184 sayılı kararıyla iptal etti; iptal hükmü 16.07.2015’te yürürlüğe girdi. Bugün hâlâ “ÖSYM soruları bilgi edinme kapsamı dışındadır” diyen kaynaklar, yürürlükte olmayan bu fıkrayı anlatıyor. Bu, her sınav belgesinin talep üzerine verileceği anlamına gelmez; kurum yine Kanun’daki istisnalara ve kendi özel mevzuatındaki gizlilik hükümlerine dayanarak değerlendirme yapar. Ancak ret gerekçesi artık “Kanun kapsamı dışında” genellemesi olamaz, somut bir istisnaya dayanmalıdır. Üniversite sınavları ve kurum içi mülakatlarda kendi cevap kâğıdınızı veya değerlendirme tutanağınızı istemek, başkasına ait bir bilgi değil sizin hakkınızda düzenlenmiş bir belge talep etmektir; kurumun ilgili yönetmeliğindeki sınav itiraz süreleri ayrıca işlediği için bilgi edinme başvurusunu bu sürelerle birlikte planlamak gerekir.

Kamu görevlisi olarak kendi özlük dosyanızdaki belgeler, hakkınızda düzenlenen değerlendirmeler veya işleminize esas alınan yazışmalar da bu kapsamdadır. Kurum içi düzenlemeler istisnası (m.25), düzenlemeden etkilenen çalışanların bilgi edinme hakkını açıkça saklı tutar. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçlarında ise istihbarat istisnası (m.18) ve bu alana özgü düzenlemeler gündeme gelebilir; bu konudaki yolları güvenlik soruşturması sonucunun nasıl öğrenileceğini anlattığımız yazıda ayrıca ele aldık. İstihbarata ilişkin bilgilerde başvurunun bizzat ilgilisi veya özel vekâletnameyle yetkilendirilmiş vekili tarafından yapılması gerekir (Yönetmelik m.29).

Başvuru Yapmadan Önce Kontrol Listesi

Dilekçeyi göndermeden önce aşağıdaki soruların her birine “evet” diyebiliyorsanız, başvurunuz şekil yönünden reddedilmez ve süre sizin lehinize işlemeye başlar.

• Dilekçede adınız, soyadınız, imzanız ve oturma yeri ya da iş adresiniz var mı? Eksik unsurlu dilekçe işleme konulmaz (Yönetmelik m.14/3).
• E-posta veya faksla başvuruyorsanız T.C. kimlik numaranızı yazdınız mı ve EK-1 formunu doldurdunuz mu?
• İstediğiniz belgenin adını, tarihini, sayısını ve düzenleyen birimi yazdınız mı?
• Soru sormak yerine belge istediniz mi?
• Başvuruyu belgenin gerçekten bulunduğu kuruma yönelttiniz mi?
• Gizli kısımların ayrılarak kalan kısmın verilmesini istediniz mi?
• Cevabı hangi yolla almak istediğinizi belirttiniz mi?
• Başvurunun kuruma ulaştığı tarihi gösteren bir kayıt (makbuz, başvuru numarası, iadeli taahhüt) elinizde mi?
• On beşinci iş gününü takviminize işlediniz mi?

Kurumun yasal süre içinde cevap vermemesi veya Kanun’a aykırı biçimde bilgi vermemesi, cevapsız kalmanın ötesinde bir sorumluluk da doğurabilir. Kanun’un 29. maddesi, Kanun’un uygulanmasında ihmali, kusuru veya kastı bulunan kamu görevlileri hakkında disiplin cezası uygulanacağını, ceza kovuşturmasını gerektiren hâllerin ise saklı olduğunu düzenler. Hangi durumda bu davranışın suç oluşturabileceğini görevi kötüye kullanma suçu yazımızda ele aldık.

Bilgi, Açılacak Bir Dava İçin Gerekiyorsa

Bilgi edinme başvurusu çoğu zaman tek başına bir amaç değil, bir sonraki adımın hazırlığıdır. Atama, disiplin, ruhsat, imar veya sınav sonucu gibi bir işleme karşı dava açmayı düşünüyorsanız, işlemin dayanağı olan belgeye ulaşmak davanın başarısını belirleyebilir. Ancak bilgi edinme başvurusunun, asıl işleme karşı dava açma süresini kural olarak durdurmadığını unutmamak gerekir. Belgeyi beklerken asıl işlemin dava süresi işlemeye devam eder. Bu süre hesabı ve idari işlemin iptali davası açısından doğru sıralama, somut dosyanın tarihlerine göre belirlenmelidir. Başvuru dilekçenizin hazırlanması veya elde edilen belgelerle açılacak davanın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan randevu talep edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilgi edinme başvurusu nasıl yapılır?

Bilgi veya belgenin bulunduğu kamu kurumuna adınızı, soyadınızı, imzanızı, oturma yeri ya da iş adresinizi ve istediğiniz belgeyi açıkça gösteren bir dilekçeyle başvurursunuz. Dilekçe elden, postayla, kurumun bilgi edinme e-posta adresine veya faksla gönderilebilir; CİMER üzerinden de bilgi edinme türünde başvuru yapılabilir.

Bilgi edinme başvurusu nereye yapılır?

İstenen bilgi veya belgenin bulunduğu kuruma yapılır. Taşra teşkilatındaki belgeler için valilik ve kaymakamlıklardaki bilgi edinme birimlerine veya ilgili taşra birimine başvurulabilir. Yanlış kuruma yapılan başvuru doğru kuruma gönderilir, ancak süre o kurumun dilekçeyi aldığı tarihten başlar.

CİMER bilgi edinme başvurusu kaç günde cevaplanır?

CİMER üzerinden bilgi edinme türünde yapılan başvuruya da 4982 sayılı Kanun’daki süre uygulanır: on beş iş günü, başka birim veya kurumun görüşü gerekiyorsa gerekçesi bildirilerek otuz iş günü. Dilekçe türünde yapılan başvurularda ise 3071 sayılı Kanun’daki otuz günlük süre işler.

Bilgi edinme hakkı nedir?

Herkesin, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının elindeki bilgi ve belgelere, Kanun’daki istisnalar dışında erişebilme hakkıdır. Anayasa’nın 74. maddesiyle güvence altına alınmış, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Türkiye’de ikamet eden yabancılar, istedikleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde bu haktan yararlanır.

Bilgi edinme başvurusu için dilekçe örneği zorunlu mu?

Hayır. Elden verilen başvurularda Yönetmelik ekindeki form isteğe bağlıdır; Kanun’un aradığı unsurları taşıyan serbest bir dilekçe yeterlidir. E-posta ve faksla yapılan başvurularda ise EK-1 formunun doldurulması zorunludur. Dilekçenin el yazısıyla yazılması da mümkündür, yeter ki okunaklı olsun.

Bilgi edinme başvurusu ücretli mi?

Başvuru ücretsizdir. Kurum, verdiği bilgi veya belgeye erişimin maliyeti kadar ücret isteyebilir, ancak ilk on sayfanın kopyası için postalama dahil ücret alınmaz. Ücret bildirildiğinde süre kesilir ve on beş iş günü içinde ödeme belgesi sunulmazsa talepten vazgeçilmiş sayılır.

Bilgi edinme başvurusu e-Devlet’ten yapılabilir mi?

Evet, CİMER aracılığıyla yapılabilir. CİMER’e e-Devlet Kapısı üzerinden giriş yapılarak başvuru türü olarak bilgi edinme seçilir ve ilgili kurum belirtilir. Bu yolla yapılan elektronik başvurularda ayrıca imza aranmaz.

Kurum bilgiyi hazırlamak için çalışma yapması gerektiğini söyleyerek reddedebilir mi?

Evet, Kanun’un 7. maddesi, ancak ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz sonucu oluşturulabilecek bilgiler için olumsuz cevap verilmesine izin verir. Bu nedenle bir analiz veya istatistik talep etmek yerine kurumun elinde hazır bulunan belge, liste veya tutanağı istemek, olumlu cevap alma ihtimalini artırır.

Aynı konuda ikinci kez bilgi edinme başvurusu yapabilir miyim?

Daha önce cevaplanmış bir başvurunun tekrarı niteliğindeki başvurular, Yönetmeliğin 18. maddesine göre işleme konulmaz ve durum size bildirilir. Önceki cevaba itirazınız varsa yeni bir başvuru yapmak yerine Kanun’da gösterilen itiraz ve dava yollarını kullanmanız gerekir. Farklı bir belge veya yeni bir dönem için yapılan başvuru ise tekrar sayılmaz.

Kurum “bilgi internet sitemizde yayımlanmıştır” diyebilir mi?

Diyebilir, ancak yeterli değildir. Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgiler bilgi edinme başvurusuna konu olamaz; kurum buna karşılık bilginin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığını size bildirmek zorundadır. Yayım yerini göstermeyen cevap, Kanun’un 8. maddesini karşılamaz.

---

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez. Anlatılan Danıştay kararlarının her biri kendi olayına bağlıdır; bazıları ilk derece kararıdır ve temyiz incelemesi sonucunda değişebilir. Metin, 30 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte olan 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi Yönetmeliği ile Danıştay karar arama sisteminde yayımlanan kararlara dayanmaktadır. Hazırlayan: Av. Handan Sayan Özgül.