Dava sürecinde verilen mahkeme kararlarının her zaman taraflar açısından tatmin edici sonuçlar doğurması mümkün değildir. Hukuk sistemimizde, ilk derece mahkemelerinin verdiği kararların hem maddi olay hem de hukuki değerlendirme yönünden yeniden incelenebilmesi amacıyla çeşitli kanun yolları düzenlenmiştir. Bu kanun yollarından biri olan istinaf, günümüzde hukuk ve ceza yargılamasında büyük önem taşımaktadır. Bu noktada istinaf nedir, istinaf başvurusu ve süresi nedir sorusu sıkça sorulmaktadır.

İlk derece mahkemesinin verdiği kararın hatalı olduğu düşünüldüğünde, belirli şartlar altında istinaf başvurusu yapılabilir. Böylece karar, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yeniden incelenir ve gerekli görülmesi halinde düzeltilir veya kaldırılır. Bu nedenle istinaf süresi, istinaf dilekçesi ve istinaf incelemesi gibi konuların bilinmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşır.

İstinaf, ilk derece mahkemelerinin verdiği kararların Bölge Adliye Mahkemeleri tarafından yeniden incelenmesini sağlayan kanun yoludur. Bu yazıda istinaf nedir, istinaf başvurusu nasıl yapılır, istinaf süresi kaç gündür ve istinaf incelemesi sonucunda hangi kararlar verilebilir sorularını detaylı şekilde ele alıyoruz.

İstinaf Nedir?

İstinaf, ilk derece mahkemelerince verilen kararların hem hukuki hem de maddi yönden yeniden değerlendirilmesini sağlayan olağan kanun yoludur.

Türk hukuk sisteminde istinaf incelemesi, ilk derece mahkemesi ile temyiz incelemesi arasında yer alan ikinci derece yargılama mekanizmasıdır. Bu sistem sayesinde mahkeme kararlarının daha etkin şekilde denetlenmesi amaçlanmıştır.

İstinaf yoluna başvurulması halinde dosya, kararı veren mahkemeden farklı olarak Bölge Adliye Mahkemesine gönderilir. Burada karar yalnızca hukuka uygunluk bakımından değil, olayların değerlendirilmesi ve delillerin incelenmesi bakımından da ele alınabilir.

Bu yönüyle istinaf, temyizden ayrılmaktadır. Çünkü temyiz incelemesinde esas olarak hukuka uygunluk denetimi yapılırken istinafta daha geniş kapsamlı bir inceleme mümkündür.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümleri istinaf yoluna ilişkin temel düzenlemeleri içermektedir.

İstinaf Mahkemesi Nedir?

İstinaf mahkemesi olarak bilinen kurumların resmi adı Bölge Adliye Mahkemesidir.

Bölge Adliye Mahkemeleri, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararları incelemekle görevli ikinci derece yargı mercileridir. Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde kurulmuş olan bu mahkemeler, kendi yargı çevrelerinde bulunan ilk derece mahkemelerinin kararlarını denetlemektedir.

İstinaf mahkemeleri, yargılamadaki hataların giderilmesi ve kararların daha sağlıklı hale getirilmesi amacıyla faaliyet göstermektedir.

Bu mahkemeler hukuk daireleri ve ceza daireleri olmak üzere farklı birimlerden oluşur. İnceleme yapılacak dosyanın niteliğine göre ilgili daire görevlendirilir.

Bölge Adliye Mahkemelerinin Görevleri

Bölge Adliye Mahkemelerinin temel görevi, ilk derece mahkemelerinin kararlarını incelemektir.

Başlıca görevleri şunlardır:

• İstinaf başvurularını değerlendirmek
• İlk derece mahkemesi kararlarını hukuki yönden denetlemek
• Delil değerlendirmesini yeniden yapmak
• Gerekli durumlarda duruşma açmak
• Kararı kaldırmak, düzeltmek veya onamak
• Kanunda öngörülen diğer görevleri yerine getirmek

Bu görevler sayesinde yargı kararlarının doğruluğunun artırılması ve adil yargılanma hakkının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Hangi Kararlar İstinaf Edilebilir?

Her mahkeme kararı doğrudan istinafa götürülemez.

Kanunlarda belirlenen şartları taşıyan ilk derece mahkemesi kararları hakkında istinaf başvurusu yapılabilir.

Hukuk yargılamasında genel kural olarak nihai kararlar istinaf incelemesine konu olabilir. Bununla birlikte kanunda açıkça belirtilen bazı ara kararlar da istinaf denetimine tabi tutulabilir.

Ceza yargılamasında ise mahkumiyet, beraat, ceza verilmesine yer olmadığına ilişkin kararlar ve diğer bazı hükümler istinaf incelemesine götürülebilmektedir.

Ancak kanunda kesin olduğu belirtilen kararlar bakımından istinaf yolu kapalıdır.

Bu nedenle her dosyada kararın istinafa tabi olup olmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?

İstinaf başvurusu, kararı veren ilk derece mahkemesine verilecek bir dilekçe ile yapılır.

Başvuru sırasında;

• Kararın hangi yönlerden hukuka aykırı olduğu,
• Hangi hususlarda hata yapıldığı,
• Talebin ne olduğu,

açık ve anlaşılır şekilde belirtilmelidir.

Dilekçe doğrudan Bölge Adliye Mahkemesine verilmez. Öncelikle kararı veren mahkemeye sunulur ve gerekli işlemler tamamlandıktan sonra dosya ilgili Bölge Adliye Mahkemesine gönderilir.

Başvurunun süresi içinde yapılması son derece önemlidir. Sürenin kaçırılması halinde istinaf hakkının kaybedilmesi söz konusu olabilir.

İstinaf Süresi Ne Kadardır?

İstinaf süresi, davanın türüne göre değişiklik göstermektedir. Ancak genellikle 2 haftadır.

Genel olarak süreler, kararın taraflara usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesiyle işlemeye başlar.

Sürenin başlangıcı bakımından gerekçeli kararın tebliğ tarihi büyük önem taşımaktadır. Tebligat yapılmadan süre başlamaz.

Süre hesaplamasında usul hukukuna ilişkin genel hükümler uygulanır.

Hukuk Davalarında İstinaf Süresi

HMK hükümlerine göre hukuk davalarında istinaf süresi kural olarak iki haftadır.

Bu süre, gerekçeli kararın usulüne uygun olarak tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

İki haftalık süre içinde istinaf başvurusu yapılmazsa karar kesinleşebilir.

Ancak bazı özel kanunlarda farklı süreler öngörülmüş olabilir. Bu nedenle somut uyuşmazlık bakımından ilgili mevzuatın ayrıca incelenmesi gerekir.

Ceza Davalarında İstinaf Süresi

CMK hükümlerine göre ceza davalarında istinaf süresi genel olarak 2 haftadır.

Süre, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edilmesiyle başlar. 2 Mart 2024’te yürürlüğe giren 7499 sayılı Kanun’la ceza istinafındaki tefhim (kararın duruşmada açıklanması) usulü yürürlükten kaldırılmış, süre iki haftaya çıkarılmıştır. Bu nedenle gerekçeli karar elinize ulaşmadan süre işlemeye başlamaz.

Sanık, müdafi, katılan ve kanunen yetkili diğer kişiler bu süre içerisinde istinaf başvurusunda bulunabilir.

Ceza yargılamasında sürelerin kaçırılması önemli hak kayıplarına yol açabileceğinden dikkatli hareket edilmesi gerekir.

İstinaf Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurlar

İstinaf dilekçesinin belirli unsurları içermesi gerekir.

Bunlar genel olarak şunlardır:

• Başvuruyu yapan kişinin kimlik bilgileri
• Kararı veren mahkemenin adı
• Dosya numarası
• Kararın tarihi
• İstinaf sebepleri
• Talep sonucu
• İmza

Dilekçede özellikle istinaf sebeplerinin açık ve somut şekilde belirtilmesi önem taşımaktadır.

İstinaf Başvurusu Yapıldıktan Sonra Ne Olur?

Başvuru yapıldıktan sonra ilk derece mahkemesi gerekli ön incelemeyi gerçekleştirir.

Başvurunun süresinde yapıldığı ve şekli şartları taşıdığı tespit edilirse dosya Bölge Adliye Mahkemesine gönderilir.

Bölge Adliye Mahkemesi öncelikle dosya üzerinde inceleme yapar. Gerekli görürse taraflara bildirimde bulunabilir veya duruşma açabilir.

İnceleme sonucunda mahkeme çeşitli kararlar verebilir.

İstinaf Mahkemesi Hangi Kararları Verebilir?

İstinaf incelemesi sonucunda Bölge Adliye Mahkemesi;

• Başvurunun reddine,
• İlk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına,
• Kararın düzeltilerek yeniden kurulmasına,
• Dosyanın yeniden görülmesine,
• Yeniden duruşma yapılmasına,

karar verebilir.

Verilecek kararın türü dosyanın özelliklerine ve tespit edilen hukuka aykırılıkların niteliğine göre değişmektedir.

İstinaf ile Temyiz Arasındaki Farklar

Sık Sorulan Sorular

İstinaf başvurusu kaç gün içinde yapılmalıdır?

Genellikle 2 hafta.

İstinaf süresi geçirilirse ne olur?

Süresinde başvuru yapılmaması halinde karar kesinleşebilir ve istinaf hakkı kaybedilebilir.

Her karar istinafa götürülebilir mi?

Hayır. Kanunda kesin olduğu belirtilen bazı kararlar istinaf incelemesine tabi değildir.

İstinaf mahkemesi duruşma yapar mı?

Evet. Gerekli görülmesi halinde Bölge Adliye Mahkemesi duruşma açabilir.

İstinaf kararı ne kadar sürede çıkar?

Dosyanın niteliğine, iş yoğunluğuna ve mahkemenin çalışma durumuna göre süre değişebilir. Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün değildir.

Sonuç

İstinaf, ilk derece mahkemelerinin verdiği kararların yeniden incelenmesini sağlayan önemli bir kanun yoludur. Bölge Adliye Mahkemeleri tarafından gerçekleştirilen istinaf incelemesi sayesinde kararların hem maddi olay hem de hukuki değerlendirme bakımından denetlenmesi mümkün olmaktadır. İstinaf başvurusu yapılırken sürelere dikkat edilmesi, dilekçenin usule uygun hazırlanması ve başvuru sebeplerinin açık şekilde ortaya konulması önem taşır. Özellikle sürelerin doğru hesaplanması belirleyicidir: hukuk davalarında iki hafta olan istinaf süresi, 2 Mart 2024 tarihli değişiklikten sonra ceza davalarında da iki haftadır ve gerekçeli kararın tebliğiyle işlemeye başlar; idari yargıda ise süre otuz gündür.

İstinaf incelemesinin ne kadar sürdüğü, bölge adliye mahkemesinin verebileceği kararlar ve bu aşamadan sonra hangi mercie başvurulacağı için mahkeme kararının bir üst mahkemeye taşınması yazımızdaki süre tablolarına ve kanun yolu şemasına bakabilirsiniz.

Bilgilendirme Notu: Bu içerik yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her uyuşmazlık kendi özel koşulları içerisinde değerlendirilmelidir.

İletişim

Avukat Arabulucu Handan Sayan Özgül
Özgül Hukuk Ofisi