Sürekli İş Göremezlik Geliri Hesaplama ve Bağlanma Şartları

Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü en az %10 oranında kalıcı olarak yitiren sigortalıya Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) her ay ödediği gelirdir (5510 sayılı Kanun m.19). Tam iş göremezlikte gelir, kazadan önceki on iki ayın son üç ayındaki prime esas kazançtan bulunan aylık kazancın %70’idir; kısmi iş göremezlikte bu tutarın iş göremezlik derecesi kadarı ödenir. Halk arasında sürekli iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik parası ya da iş gücü kaybı maaşı da denir.

Gelirin tutarını üç şey belirler: kazadan önceki kazanç, Kurumun verdiği derece ve gelirin bağlandığı tarih. Sürekli iş göremezlik hesaplama adımları 2026 rakamlarıyla, oranın hangi cetvelle belirlendiği, SGK kararına itiraz ve dava yolu, gelirin ne zaman kesildiği, emeklilik ve ölüm hâlinde ne olacağı aşağıda kanun maddeleriyle birlikte yer alıyor.

Sürekli İş Göremezlik Nedir?

Sürekli iş göremezlik, sigortalının iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle meslekte kazanma gücünün kalıcı olarak azalmasıdır. Tedavi tamamlanıp bulgular kalıcı hâle (sekel) geldikten sonra kalan kayıp, Kurumca yetkilendirilen hastanelerin sağlık kurulu raporlarına dayanılarak Kurum Sağlık Kurulunca yüzde olarak tespit edilir ve sürekli iş göremezlik geliri adı altında aylık bir ödeme hakkı doğurur (5510 s.K. m.19/1).

Sürekli iş göremezlik ödeneği diye de anılan bu gelir, kişinin meslekte kazanma gücünü yüzde 10 veya daha fazla kaybettiği hâllerde devreye girer. Oranı hastane belirlemez; hastanenin sağlık kurulu raporu dayanaktır, oranı Kurum Sağlık Kurulu verir. Kanundaki adı “gelir”dir; kanun “ödenek” terimini geçici iş göremezlik (rapor parası) ile cenaze, evlenme ve emzirme gibi diğer ödemeler için kullanır.

Sürekli iş göremezlik iki ana başlıkta toplanabilir:

• Tam iş göremezlik: Meslekte kazanma gücünün %100’ünün kaybedilmesidir.
• Kısmi iş göremezlik: Meslekte kazanma gücünün %10 ile %99,99’u arasında kaybedilmesidir (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.41/7).

Bu kapsamda iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş gücünü kaybeden bir çalışana, meslekteki kayıp oranına göre sürekli iş göremezlik parası bağlanır. Böylece, hem çalışanın iş hayatına devam edememesi durumunda gelir kaybı önlenir hem de sosyal güvence sağlanmış olur. Bu sistem, sosyal güvenlik hukukunun en kritik düzenlemelerinden biridir ve çalışanların ekonomik haklarını koruma amacı taşır.

Gelir, 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(a) bendi kapsamında hizmet akdiyle çalışanlara ve 4/1-(b) bendi kapsamında kendi adına çalışanlara bağlanır. Kadrolu kamu görevlilerine (4/1-c) kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin hükümler uygulanmadığından (m.4 son fıkra) bu gelir onlar için söz konusu olmaz; görevle bağlantılı kalıcı kayıplarda memur için vazife malullüğü hükümleri işler. Zorunlu staj yapan öğrenciler ve çıraklar da iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamındadır; bu durumdaki hakları stajyer iş kazası geçirirse ne olur yazımızda ayrıca ele aldık.

Tam İş Göremezlik Nedir?

Tam iş göremezlik, bir işçinin iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü %100 oranında kaybetmesi durumunu ifade eder; sürekli tam iş göremezlik oranı bu nedenle %100’dür (SSİY m.41/7). Bu durumda kişi kendi mesleğinde faaliyet gösteremez hâle gelir ve kayıp sürekli iş göremezlik geliriyle karşılanır. Tam iş göremezlik hâli yalnızca bedensel yetilerin değil, ruhsal ve bilişsel işlevlerin kaybından da doğabilir.

Tam iş göremezlik durumunu Kurum Sağlık Kurulu tespit eder. Kurumca yetkilendirilen hastanenin sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgeler Kuruma gönderilir; kurul meslekte kazanma gücündeki kaybı yönetmelik cetvellerine göre hesaplar. Kayıp %100 bulunursa sigortalıya sürekli tam iş göremezlik geliri bağlanır.

Bu gelir, kanunun ifadesiyle 17. maddeye göre hesaplanan aylık kazancın %70’i oranında bağlanır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa gelir bağlama oranı %100 olarak uygulanır (5510 s.K. m.19); bu durumdaki sigortalının geliri, prime esas kazanç alt sınırının aylık tutarının %85’inden az olamaz (m.55). 2026’da prime esas kazanç alt sınırı brüt asgari ücrete (33.030 TL) eşit olduğundan bu taban 28.075,50 TL’dir.

Hangi hâllerin “başkasının sürekli bakımına muhtaç” sayılacağı Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’nin 15. maddesinde sayılmıştır: kuadripleji, parapleji, dipleji ve kişinin yaşamını kendi başına yürütmesine engel hemipleji; tedavi edilemeyen ve klinikte kalmayı gerektiren psikotik hastalıklar; iki gözde tam görme kaybı; iki elin kaybı; bir kolun omuzdan ve bir bacağın kalçadan kaybı; her iki bacağın alttan en az üçte birinin kaybı; tedavisi olanaksız ağır beslenme bozuklukları ve bunların dışında kalıp tedavi edilemeyen, başkasının sürekli bakımını gerektiren ağır hastalık ve arızalar.

Kısmi İş Göremezlik Nedir?

Kısmi iş göremezlik, bir kişinin iş kazası veya meslek hastalığı neticesinde meslekte kazanma gücünün bir kısmını kaybettiği durumlara verilen isimdir. Bu durumda, sigortalının iş gücü kayıp oranı %10 ile %99,99 arasında belirlenir. Meslek hayatında çalışabilir durumda olan ancak önceki iş gücünden eksiklikler yaşayan kişiler, sürekli iş göremezlik ödeneği türlerinden biri olan kısmi iş göremezlik parasına hak kazanabilir.

Kısmi iş göremezlik durumunun tespiti, sigortalının meslekte kazanma gücündeki kayıp oranına göre yapılır. Oranı, Kurumca yetkilendirilen hastanelerin sağlık kurulu raporları üzerinden Kurum Sağlık Kurulu belirler. Kısmi iş göremezlik geliri, tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanıp bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı ödenerek bulunur (m.19). Örneğin derece %40 ise ödenecek miktar, tam iş göremezlik gelirinin %40’ı kadardır.

Sigortalının iş gücü kaybına rağmen çalışabilir durumda olması, kısmi iş göremezlik gelirinin bağlanmasına engel değildir; gelir için işten ayrılma şartı da aranmaz (SSİY m.41/3). Prim borcu şartı yalnızca 4/1-(b) kapsamındaki (Bağ-Kur) sigortalılar için öngörülmüştür: bunlarda gelir bağlanabilmesi için genel sağlık sigortası dâhil prim ve prime ilişkin borçların ödenmiş olması gerekir (m.19/4). Hizmet akdiyle çalışan işçide böyle bir şart yoktur; işverenin prim borcu işçinin gelirini engellemez. Kısmi iş göremezlikte kişi başkasının sürekli bakımına muhtaç hâle gelirse gelir bağlama oranı %70 yerine %100 uygulanır.

Sonuç olarak kısmi iş göremezlik hâli, meslek ve çalışma hayatından tamamen kopmadan eksik gücüyle çalışmaya devam eden kişileri koruyan bir güvencedir. Sürekli iş göremezlik hesaplama yöntemiyle belirlenen bu gelir, kalıcı kaybın karşılığı olarak ödenir ve kontrol muayenesiyle değişiklik tespit edilmedikçe aynı derece üzerinden devam eder.

Sürekli İş Göremezlik Oranı Nasıl Belirlenir?

Bir kişinin sürekli iş göremezlik oranı, meslekte kazanma gücünün yaşadığı iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda ne ölçüde kaybedildiğini ifade eder. Bu oran, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenmekte olup, belirli bir prosedür çerçevesinde tanımlanır. Peki bu süreç nasıl işler ve hangi kriterler göz önünde bulundurulur?

1. Sağlık Kurulu Raporu:
Sürekli iş göremezlik oranının tespiti için ilk adım, tedavinin tamamlanıp bulguların kalıcı hâle gelmesinden sonra alınan sağlık kurulu raporudur. Raporu, iş kazalarında Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri, Devlet üniversitesi hastaneleri ve asker hastaneleri, ilde bunlar yoksa Sağlık Bakanlığı tam teşekküllü hastaneleri düzenler; meslek hastalıklarında yetki meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma ve Devlet üniversitesi hastanelerindedir (Yönetmelik m.5). Rapor, MEDULA e-Rapor sisteminde “Maluliyet Tespit İşlemlerine Esas Sağlık Kurulu Raporu” formatında düzenlenir ve iş kazasına bağlı bulgular için “İş kazasına bağlıdır.” ibaresi yazılır (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.28).

2. Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı:
Oran, 11.10.2008 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki cetvellere göre hesaplanır. Trafik kazası ve engelli raporlarında kullanılan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik bu gelir için uygulanmaz; o yönetmeliğin 2/3 maddesi, 5510 sayılı Kanun’a göre bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri, malullük ve ölüm aylıkları için istenen raporların kendi kapsamında değerlendirilemeyeceğini açıkça söyler. Belirlenen oran en az %10 olmalıdır. Bu oran, sürekli iş göremezlik geliri hakkı kazanmak için alt sınırdır.

3. Kurum Sağlık Kurulu Kararı:
Hastane raporu Kuruma gönderilir ve oranı Kurum Sağlık Kurulu belirler. Hastane raporunda oran yazılmaz; Sağlık Raporları Yönetmeliği m.28/2 bu raporlarda “çalışma gücü kayıp oranı, engellilik oranı gibi oranlar yazılmaz” der ve karar alanına “Karar Sosyal Güvenlik Kurumunca verilecektir.” ibaresi konur. Hastane raporunda bir derece yer alsa bile bu derece Kurum Sağlık Kurulu kararlarını bağlamaz (2008 Yönetmeliği m.8). Kurul gerekli görürse ek belge ya da yeni muayene isteyebilir.

4. Kontrol Muayeneleri:
Kişinin durumu zamanla iyileşebilir veya kötüleşebilir. Kurum, sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış sigortalıyı kontrol muayenesine çağırabilir; sigortalı da durumunun ağırlaştığını ileri sürerek gelirinde değişiklik isteyebilir (5510 s.K. m.94). Yeni tespit edilen dereceye göre gelir, yeni duruma esas raporun tarihini takip eden ödeme dönemi başından artırılır, azaltılır veya kesilir.

Önemli Detaylar:

• Sürekli iş göremezlik oranı %100 olduğunda kişi “tam iş göremez” olarak kabul edilir ve en yüksek oranda ödeme yapılır.
• %10 ile %99,99 arasında bir oran tespit edilirse birey “kısmi iş göremez” olarak değerlendirilir.

Bu süreçte doğru ve eksiksiz bir sağlık kurulu raporu alınması belirleyicidir; itirazda ve davada da aynı rapor ve dayanağı tıbbi belgeler esas alınır. Oranı doğrudan etkileyen ikinci unsur sigortalının mesleğidir: kaza tarihinde yapılan iş, cetveldeki meslek grubunu ve dolayısıyla yüzdeyi belirler (Yönetmelik m.21). Bu nedenle işyerinden alınan görev tanımı ve meslek bilgisi dosyada açıkça yer almalıdır.

Sürekli İş Göremezlik Oranına İtiraz

Sürekli iş göremezlik oranı, bir iş kazası ya da meslek hastalığı sonrasında, sigortalının meslekte kazanma gücünde yaşadığı kaybı belirler. Ancak bu oran, her zaman işçi ya da işveren için tatmin edici olmayabilir. Böyle durumlarda itiraz hakkı tanınmıştır.

Kurum Sağlık Kurulunun verdiği karara karşı ilk yol, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna (SSYSK) itirazdır (5510 s.K. m.95). Sigortalı ya da hak sahipleri itiraz dilekçesini Kuruma verir; dosya, dayanağı belgelerle birlikte SSYSK’ya gönderilir. SSYSK gerekli görürse yeni muayene ve tetkik isteyebilir.

SSYSK kararı da kabul edilmezse yol, iş mahkemesinde dava açmaktır; 5510 sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür (m.101). Adli Tıp Kurumu bu aşamada idari bir üst merci değildir: sigortalı ATK’ya kendisi başvurmaz, mahkeme dosyayı ATK’nın ilgili ihtisas kuruluna gönderir ve raporlar arasındaki çelişki giderilerek karar verilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2025/1391 E., 2025/6739 K. sayılı ve 24.04.2025 tarihli kararına konu dosyada Kurum Sağlık Kurulu ile SSYSK derecesi %6,3 bulmuş, yani gelir eşiğinin altında kalmıştı; mahkemenin aldığı ATK 3. İhtisas Kurulu ve ATK İkinci Üst Kurulu raporları %14,1 oran verdi. Mahkeme sigortalının, Kurumun bildirdiği sürekli iş göremezliğe girdiği tarihi izleyen ay başından itibaren %14,1 üzerinden gelire hak kazandığını tespit etti ve karar Yargıtay’ca onandı.

İtiraz süreci boyunca dikkat edilmesi gereken bazı önemli noktalar şunlardır:

• Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde Kurum Sağlık Kurulu kararına itiraz için ayrı bir gün sayısı öngörülmemiştir; ancak beklemek ispatı zorlaştırır ve geriye dönük gelir alacaklarında beş yıllık zamanaşımı işler (5510 s.K. m.97).
• İtiraz dilekçesinde oranın neden düşük bulunduğu somut olarak gösterilmeli; epikriz, tetkik sonuçları, kontrol raporları ve kaza tarihindeki mesleği gösteren belgeler eklenmelidir.
• Oran itiraz veya dava sonucunda yükselir ya da %10 eşiğini aşarsa gelir, başlaması gereken tarihten itibaren geriye dönük bağlanır; yukarıdaki 2025/6739 K. sayılı kararda gelir başlangıcı 01.08.2017 olarak tespit edilmiştir.

Dava aşamasında süreç bilirkişi ve Adli Tıp raporları üzerinden ilerler; hangi cetvelin, hangi meslek grubunun ve hangi kaza tarihinin esas alındığı en baştan incelenmelidir. İşverene karşı açılan tazminat davasında belirlenen derece ile Kurumun belirlediği derece farklıysa bu çelişki de ayrıca ele alınır. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; derecenin, kazancın ve sürelerin dosyaya göre değişmesi nedeniyle somut durumunuz için bir avukata danışmanız yerinde olur. Kurum kararına itiraz ve iş kazası tazminatı süreçlerinde Ankara iş kazası avukatı hizmetimiz kapsamında dosya incelemesi yapıyoruz.

Sürekli İş Göremezlik Raporu Nedir?

Sürekli iş göremezlik raporu, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu bir kişinin meslekte kazanma gücünde meydana gelen kaybın tespit edilmesi amacıyla düzenlenen resmi bir belgedir. Bu rapor, kişinin meslek hayatındaki kısıtlılık seviyesini belirler ve sürekli iş göremezlik geliri veya sürekli iş göremezlik ödeneği gibi haklardan yararlanabilmesi için temel belge niteliği taşır.

Rapor, Kurumca yetkilendirilmiş hastanelerin sağlık kurulları tarafından düzenlenir. Bu kurullar başvuran kişinin bedensel ve ruhsal durumunu ilgili branşlarda muayene ederek tıbbi bulguları ortaya koyar. Kaybın iş yaşamındaki etkisi ise Kurum Sağlık Kurulunun, sigortalının meslek grubunu ve yaşını dikkate alan cetvel hesabıyla ölçülür.

Bu rapora dayanılarak Kurum Sağlık Kurulu meslekte kazanma gücünde en az %10 oranında bir kayıp tespit ederse çalışan kişi sürekli iş göremezlik geliri veya halk arasındaki adıyla sürekli iş göremezlik parası almaya hak kazanır. Hastanenin düzenlediği raporda yüzde yazılmaz; rapor muayene bulgularını, tetkikleri ve bulguların iş kazasına bağlı olup olmadığını gösterir, yüzdeyi Kurum belirler. Tam iş göremezlikte Kurumun kararı %100’ü, kısmi iş göremezlikte %10 ile %99,99 arasındaki bir dereceyi gösterir.

Bireyin iş gücünde kayıp oranının doğru ve eksiksiz tespiti, sürekli iş göremezlik geliri haklarının doğru şekilde belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle, rapor düzenlenirken kullanılan yöntemler, yasal mevzuatlara ve ilgili yönetmeliklere uygun olarak belirlenen standartlarla gerçekleştirilir.

Sürekli İş Göremezlik Raporu Nasıl Alınır?

Sürekli iş göremezlik raporu, iş kazaları ya da meslek hastalıkları sonucu oluşan bir engellilik durumunu belgeleyen resmi bir dokümandır. Bu raporun alınması için izlenmesi gereken süreç oldukça özenli hazırlanmış ve belirli aşamalardan geçmektedir. Sürekli iş göremezlik raporu almak isteyen bireylerin bu süreci dikkatlice takip etmeleri gerekmektedir.

Sürekli iş göremezlik raporu şu adımlarla alınır:

• Tedavi ve sekel aşaması: İş kazası ya da meslek hastalığı geçiren sigortalı önce tedavi edilir; sürekli iş göremezlik değerlendirmesi, tedavi tamamlanıp bulgular kalıcı hâl aldıktan sonra yapılır.
• Sağlık kurulu raporu: Kurumca yetkilendirilen hastanenin sağlık kurulu, son durumu gösteren raporu MEDULA e-Rapor sisteminde düzenler. Tek hekim raporu bu amaçla yeterli değildir.
• Kurum Sağlık Kurulu kararı: Rapor SGK’ya gönderilir; Kurum Sağlık Kurulu meslekte kazanma gücünüzün ne kadarını kaybettiğinizi cetvellere göre belirler.
• Belgeler: Varsa ilk işe giriş sağlık raporu, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi, olayın iş kazası olup olmadığını gösteren soruşturma raporu ve tutanaklar, epikrizler, geçici iş göremezlik ödeneği belgesi ve Kurumca hazırlanan tahsis talep dilekçesi (SSİY m.41).

Rapor süreci tamamlandığında, SGK gerekli kontrolleri yaparak bireyin sürekli iş göremezlik geliri almaya hak kazanıp kazanmadığını belirler. Sürekli iş göremezlik ödeneği, bu aşamaların ardından alınmaya başlanabilir.

Unutulmaması gereken önemli bir husus, sürekli iş göremezlik değerlendirmesine esas raporun yalnızca Kurumca yetkilendirilen hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenebileceğidir. Özel bir hastaneden ya da tek hekimden alınan rapor bu değerlendirmede esas alınmaz.

Sürekli iş göremezlik geliri ne kadar olur: tutarı kazanç, Kurumun verdiği derece ve gelirin bağlandığı tarih belirler.

Sürekli İş Göremezlik Raporu Nereden Alınır?

Sürekli iş göremezlik raporu, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünde kayıp yaşayan bireylerin hak ettikleri gelirden faydalanabilmeleri için zorunlu bir belgedir. Bu rapor, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) belirlediği yetkili sağlık kuruluşlarından temin edilir. Doğru bir başvuru süreci için bu kuruluşların hangileri olduğunu bilmek önemlidir.

Yetkili hastaneler 2008 tarihli Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’nin 5. maddesinde sayılmıştır. İş kazasında Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri, Devlet üniversitesi hastaneleri ve asker hastaneleri; sigortalının ilinde bunlar yoksa Sağlık Bakanlığı tam teşekküllü hastaneleri rapor düzenleyebilir. Meslek hastalığında ise yetki Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi hastanelerindedir. Rapordan önce kişinin ilgili branşlarda muayenesi ve gerekli tetkikleri yapılır.

Başvuru ve bilgi için sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine başvurulabilir. Kurum Sağlık Kuruluna gönderilecek dosyada şu belgeler bulunur (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.41/2):

• İlk işe giriş sağlık raporu,
• İş kazası veya meslek hastalığı bildirim belgesi,
• Çalışma ortamına ve şartlarına dair soruşturma tutanakları,
• İş kazasından sonra başvurulan hastanelerden alınan epikrizler, varsa mahkemece iş kazası veya meslek hastalığı olduğunun kabul edildiğine dair karar ve geçici iş göremezlik ödeneği belgesi.

Sürekli iş göremezlik raporu, iş kazası geçiren veya meslek hastalığı teşhisi konulan kişiler için belirleyici adımdır. Rapor alındıktan sonra değerlendirme Kurum Sağlık Kurulunda yapılır; kurul sürekli iş göremezlik derecesini belirler ve sürekli iş göremezlik ödeneği (kanundaki adıyla gelir) bağlanıp bağlanmayacağına karar verir.

Bu nedenle, başvuru sürecini titizlikle yürütmek ve uygun sağlık kuruluşlarını seçmek, hak kayıplarını önlemek açısından kritiktir.

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği Nedir?

Sürekli iş göremezlik ödeneği, sigortalının bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünün bir kısmını veya tamamını kalıcı olarak kaybetmesi hâlinde sağlanan gelir desteğidir. Meslekte kazanma gücünün en az %10’unun kaybedildiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilirse sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Bu gelir 5510 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle düzenlenmiştir.

Sürekli iş göremezlik durumu iki şekilde değerlendirilir: tam iş göremezlik ve kısmi iş göremezlik. Tam iş göremezlik, meslekte kazanma gücünün %100 oranında kaybedilmesidir ve bu durumda kişi aylık kazancının %70’i oranında gelir alır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa bu oran %100 olarak uygulanır. Kısmi iş göremezlikte ise gelir, tam gelirin Kurum Sağlık Kurulunca belirlenen iş göremezlik derecesi kadarıdır.

Sürekli iş göremezlik hesaplama, sigortalının kazadan önceki on iki ayın son üç ayındaki prime esas kazançlarından bulunan günlük kazanç ve iş göremezlik derecesi dikkate alınarak yapılır. Bu gelir, iş gücü kaybı sonucunda ortaya çıkan ekonomik kaybı hafifletmeyi amaçlar ve sigortalı çalışmaya devam etse de ödenir.

Bu düzenlemeyle meslekte kazanma gücü kaybına uğrayan sigortalılara sürekli iş göremezlik geliri adı altında düzenli bir nakit desteği sağlanır. Sosyal güvenlik sisteminin kalıcı kayıplar karşısındaki koruyucu işlevi en açık bu gelirde görülür.

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği Nereden Alınır?

Sürekli iş göremezlik ödeneği, iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu sürekli olarak iş göremez hale gelen sigortalılara sağlanan bir gelir türüdür. Bu ödenek, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yürütülmekte olup, başvuru ve ödenek süreci belirli koşullara bağlı olarak gerçekleştirilir. Peki, bu ödenek nereden alınır? İşte detaylar:

• Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri ve Merkezleri: Sürekli iş göremezlik ödeneği alabilmek için öncelikle Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurulması gerekmektedir. Sigortalılar, SGK’nın il müdürlüklerine ya da sosyal güvenlik merkezlerine giderek başvurularını gerçekleştirebilirler. Başvuru esnasında gerekli belgelerin eksiksiz bir şekilde teslim edilmesi önemlidir.
• e-Devlet Üzerinden İşlemler: Teknolojinin gelişmesi ile birlikte SGK işlemleri e-Devlet platformu üzerinden de yapılabilmektedir. Sürekli iş göremezlik ödeneği başvuru sürecinin takibi ve bazı işlemler e-Devlet kapısı aracılığıyla kolayca gerçekleştirilebilmektedir. Bu platform üzerinden başvuru süreci takibi de mümkündür.
• Sağlık kurulu raporu ve Kurum kararı: Sürekli iş göremezlik durumunun tespiti için Kurumca yetkilendirilen bir hastanenin sağlık kurulu raporu gerekir; derecenin belirlenmesi ve gelirin bağlanması ise Kurum Sağlık Kurulunun kararına bağlıdır.

Bu geliri alabilmek için meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında kaybedildiğinin tespit edilmesi şarttır. Başvuruda Kurumca hazırlanan tahsis talep dilekçesi doğrudan Kuruma verilebileceği gibi posta yoluyla ya da elektronik ortamda da gönderilebilir (SSİY m.41/3). Gelir bağlandıktan sonra her ay peşin olarak ödenir; ödeme dönemleri, tarihleri ve ödeme yeri Kurumca belirlenir (5510 s.K. m.55).

Unutmamak gerekir ki başvuru sürecinde belgelerin eksiksiz teslim edilmesi, dosyanın eksik belge nedeniyle bekletilmesini önler.

Sürekli İş Göremezlik Nasıl Hesaplanır?

Sürekli iş göremezlik parası hesaplaması, sigortalının mesleğinde kazanma gücündeki kayıp oranına dayanır ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ilgili maddelerine göre belirlenir. Bu hesaplama yöntemi, hem sürekli tam iş göremezlik geliri hem de sürekli kısmi iş göremezlik geliri için geçerlidir.

Öncelikle, iş kazası ya da meslek hastalığı geçiren sigortalının meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azalmış olduğu, yetkili hastanelerin sağlık kurulu raporlarına dayanılarak Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmelidir. Bu tespit sonrasında sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

Hesaplamada esas alınan tutar aylık kazançtır. Kanun, gelire esas günlük kazancı iş kazasının olduğu tarihten (meslek hastalığında iş göremezliğin başladığı tarihten) önceki on iki aydaki son üç ay içindeki prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara ait prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulur; aylık kazanç bu günlük kazancın otuz katıdır (5510 sayılı Kanun m.17). Sürekli tam iş göremezlikte gelir aylık kazancın %70’idir; kişi başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa oran %100 uygulanır. Sürekli kısmi iş göremezlikte gelir, tam gelirin iş göremezlik derecesi kadarıdır. Örneğin %50 oranında bir kayıpta tam gelirin yarısı, yani aylık kazancın %35’i bağlanır.

Hesapta sigortalının bakmakla yükümlü olduğu eş veya çocuğu dikkate alınmaz; gelir oranı aile durumuna göre değişmez. Bulunan gelir, günlük kazanç hesabına giren son ay ile gelirin başlangıç tarihi arasında 55. maddenin ikinci fıkrası uyarınca tüketici fiyatları endeksindeki değişim oranında artırılarak belirlenir (m.19). Böylece kazadan uzun süre sonra bağlanan gelir de enflasyon karşısında güncellenmiş olur.

İki ayrıntı tutarı doğrudan etkiler. Birincisi, 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılarda prim, ikramiye ve benzeri arızi ödemeler hesaba katılmışsa gelire esas günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle bulunan tutarın %50 fazlasını geçemez. İkincisi, kazadan önceki on iki ayda çalışmamış sigortalı çalışmaya başladığı ay içinde kaza geçirirse kazanç, çalıştığı günlerdeki kazançtan; işe başladığı gün kaza geçirirse aynı veya emsal işte çalışan bir sigortalının günlük kazancından hesaplanır (m.17).

Sürekli iş göremezlik ödeneği hesaplama nasıl yapılır?

Sürekli iş göremezlik geliri hesaplama işlemi, internette “sürekli iş göremezlik ödeneği hesaplama robotu” ya da sürekli iş göremezlik maaşı hesaplama aracı diye aranan programların yaptığı işle aynıdır: aşağıdaki altı adım sırayla uygulanır. Bir araca yalnızca brüt maaş ve derece girmek yetmez; son üç aydaki prim, ikramiye ve prim gün sayısı da sonucu değiştirir.

Hesap adımları sırasıyla şöyledir:

1. Kaza tarihinden önceki on iki ayın son üç ayındaki prime esas kazançlar toplanır.
2. Toplam, bu kazançlara ait prim ödeme gün sayısına bölünür ve günlük kazanç bulunur.
3. Günlük kazanç 30 ile çarpılır; sonuç gelire esas aylık kazançtır.
4. Aylık kazancın %70’i alınır (bakıma muhtaçlıkta %100); bu, sürekli tam iş göremezlik geliridir.
5. Tam gelir, Kurum Sağlık Kurulunun belirlediği iş göremezlik derecesiyle çarpılır; sonuç kısmi gelirdir.
6. Tutar, kazanç döneminin son ayından gelirin başladığı tarihe kadar TÜFE oranında güncellenir; bağlandıktan sonra her Ocak ve Temmuz’da yeniden artırılır.

Sigortalının kendi davranışı da tutarı etkileyebilir. Hekimin bildirdiği tedbir ve tavsiyelere uymayıp iş göremezlik oranının artmasına yol açan sigortalının geliri artan kısım esas alınarak dörtte birine kadar, ağır kusuruyla kazaya uğrayanın geliri kusur derecesine göre üçte birine kadar eksiltilir; kazaya kendi kasıtlı hareketiyle uğrayan ya da Kurumun yazılı bildirimine rağmen teklif edilen tedaviyi kabul etmeyen sigortalıya gelirin yarısı ödenir (5510 s.K. m.22). İşverenin kusuru ise gelirin tutarını değiştirmez; o kusur Kurumun işverene rücuunda ve işçinin işverene açacağı tazminat davasında önem taşır.

Sürekli İş Göremezlik Ödeneğinden Kimler Faydalanır?

Sürekli iş göremezlik ödeneği, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü kaybeden sigortalılara sağlanan önemli bir sosyal güvencedir. Bu ödenekten yararlanabilmek için belirli şartları karşılamak gerekmektedir. Peki, sürekli iş göremezlik ödeneğinden kimler faydalanabilir? İşte detaylar:

Bu geliri alabilmek için öncelikle sigortalının bir iş kazası geçirmesi veya meslek hastalığına yakalanmış olması gerekir. Tedavi sürecinin tamamlanmasının ardından, yetkili hastanelerin sağlık kurulu raporlarına dayanılarak Kurum Sağlık Kurulunca sigortalının meslekte kazanma gücünden en az %10 oranında yoksun kaldığı tespit edilmelidir. Bu tespit sonrası Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) sürekli iş göremezlik gelirini bağlar.

Kendi nam ve hesabına çalışan 4/1-(b) (Bağ-Kur) sigortalılarının bu gelirden yararlanabilmesi için genel sağlık sigortası dâhil tüm prim ve prime ilişkin borçlarını ödemiş olması zorunludur (m.19/4); bu sigortalılar kendi sigortalılık bildirimini süresinde yapmamışsa, bildirim yapılmayan sürede geçirdikleri kazadan dolayı gelir ödenmez (m.23). Hizmet akdiyle çalışan işçide prim borcu şartı yoktur. İşçi hiç bildirilmeden, yani sigortasız çalıştırılırken kaza geçirmiş olsa bile gelir Kurumca bağlanır; Kurum bu durumda yaptığı masraflar ile gelirin ilk peşin sermaye değerini, kusur aranmaksızın işverene ayrıca ödettirir (m.23). Bunun dışında yaş, sigortalılık süresi veya prim ödeme gün sayısı gibi bir şart aranmaz.

Gelir, kaybın türüne göre değil oranına göre bağlanır: bedensel, zihinsel veya ruhsal arızadan doğan kaybın meslekte kazanma gücünü en az %10 azaltması yeterlidir. Sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç olduğu tespit edilirse gelir bağlama oranı %100 olarak uygulanır. Bu da sosyal güvenlik sisteminin bakıma muhtaç bireyleri ayrıca gözettiğini gösterir.

Dolayısıyla, sürekli iş göremezlik ödeneği, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışma hayatından yoksun kalan ya da sınırlı olarak çalışabilen bireyler için hem maddi hem de sosyal bir destek mekanizmasıdır. Aynı zamanda bu ödenek, geçici iş göremezlik ödeneklerinden farklı olarak, uzun süreli bir güvence sunar.

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği Şartları Nelerdir?

Sürekli iş göremezlik geliri şartları kanunda dağınık hâlde bulunsa da dört başlıkta toplanır: kayıp oranı, sigortalılık durumu, olayın iş kazası veya meslek hastalığı sayılması ve usulüne uygun sağlık kurulu raporu. Bu şartların birlikte yerine gelmesi gerekir:

• Meslekte kazanma gücü kaybı oranı: Sürekli iş göremezlik geliri alabilmek için meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında kaybedilmiş olması gereklidir. Bu oran, yetkili sağlık kuruluşlarının verdiği raporlar üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenir.
• Sigortalılık durumu: Kaza veya hastalık anında 4/1-(a) ya da 4/1-(b) kapsamında sigortalı olmak gerekir. Hizmet akdiyle çalışanlarda primlerin yatırılmış olması aranmaz; prim borcu şartı yalnızca 4/1-(b) (Bağ-Kur) sigortalıları için geçerlidir (m.19/4).
• İş kazası veya meslek hastalığının tespiti: Sigortalı bireyin yaşadığı olayın bir iş kazası olarak nitelendirilmesi ya da yakalandığı hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilmesi gerekir. Bunun tespiti SGK tarafından yapılır ve uygun raporlarla kanıtlanır.
• Sağlık kurulu raporu: Kurumca yetkilendirilen hastanelerden, tedavi tamamlandıktan sonra son durumu gösteren sağlık kurulu raporu alınmalıdır. Raporda bulgular ve bunların iş kazasına bağlı olup olmadığı yazılır; yüzde yazılmaz, oranı Kurum belirler.
• Yasal süreçlerin tamamlanması: Sürekli iş göremezlik ödeneği başvurusu için gerekli evrakların SGK’ya eksiksiz şekilde teslim edilmesi ve başvurunun onaylanması gerekir.

Bu şartların sağlanması durumunda gelir, meslekte kaybedilen kazanma gücü oranına göre belirlenir ve kontrol muayenesiyle değişiklik tespit edilmedikçe ömür boyu ödenir. Gelir için sigortalının çalıştığı işten ayrılması da gerekmez (SSİY m.41/3).

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği İçin Nasıl Başvuru Yapılır?

Sürekli iş göremezlik ödeneği, iş kazası ya da meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünün kalıcı olarak azalması durumunda sigortalıya yapılan bir maddi destektir. Bu ödeneğe hak kazanmak için belirli adımları takip ederek başvuruda bulunmanız gerekmektedir. Peki, süreci başlatmak için hangi yolları izlemeliyiz?

İlk adım, Kurumca yetkilendirilmiş hastanelerden sağlık kurulu raporu alınmasıdır. Rapor muayene bulgularını ve bunların iş kazasına bağlı olup olmadığını gösterir; meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında kaybedilip kaybedilmediğine bu rapora dayanarak Kurum Sağlık Kurulu karar verir.

Sağlık raporu alındıktan sonra SGK’ya başvuru yapılır. Başvuru, Kurumca hazırlanan tahsis talep dilekçesi ile yapılır; dilekçe doğrudan Kuruma verilebilir, posta yoluyla ya da elektronik ortamda gönderilebilir (SSİY m.41/3). Dosyaya kimlik bilgileri, sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgeler ile iş kazası veya meslek hastalığı bildirgesi eklenir.

Başvuru sürecinde prim borcu kontrolü yalnızca 4/1-(b) kapsamındaki sigortalılar için yapılır. Bunların prim ve prime ilişkin borçları ödenmedikçe gelir bağlanmaz; ancak borç, her yıl Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile belirlenen tutarın altındaysa gelir başlangıç tarihi itibarıyla bağlanır ve borç ilk gelirden kesilir (SSİY m.41/4).

Bunun ardından SGK inceleme başlatır. Başvuru belgeleri incelenir ve sigortalının sürekli iş göremezlik geliri almaya hak kazanıp kazanmadığı değerlendirilir. Rapor ve belgelerde herhangi bir eksiklik veya itiraz olması durumunda, süreç uzayabilir. Bu nedenle başvuru dosyasının eksiksiz hazırlanması önemlidir.

Başvurunun sonucu nasıl öğrenilir? Başvuru durumu ve onay bilgisi, SGK’nın online sistemi üzerinden e-Devlet yardımıyla sorgulanabilir. Olumlu sonuçlanan başvurular için ödeneğin başlangıç tarihi ve tutarı belirlenir.

Gelir bağlandıktan sonra Kurumun yazıyla istediği kontrol muayenelerine gitmek gerekir; kabul edilebilir bir özür olmadan gidilmezse gelir kesilir (m.94).

Başvuruların sorunsuz ilerlemesi adına, uygun belgelerle ve doğru adımlarla ilerlemek büyük önem taşır. Bu sayede sürekli iş göremezlik geliri hakkından hızla faydalanabilirsiniz.

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği Süresi

Sürekli iş göremezlik ödeneği, iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda çalışanın meslekte kazanma gücündeki kayıp yüzdesine göre belirlenir. Ödemenin süresi ise, çalışanın işgöremezlik durumunun devam ettiği süreyle doğrudan bağlantılıdır. Sürekli iş göremezlik raporuna dayanarak bağlanan bu ödenek, meslekte kazanma gücü kaybının süresine göre ödenmeye devam eder.

Sigortalının sağlık durumu kontrol muayenesinde yeniden değerlendirilir ve sürekli iş göremezlik hâlinin kalktığı anlaşılırsa gelir, yeni duruma esas tutulan raporun tarihini takip eden ödeme dönemi başından kesilir (SSİY m.41/5; 5510 s.K. m.94). Derece düşmüş ama %10’un üzerinde kalmışsa gelir kesilmez, yeni dereceye göre azaltılır.

Sürekli iş göremezlik geliri, kayıp kalıcı olduğu sürece kesintisiz devam eder. Sigortalının başka bir işte çalışmaya başlaması geliri etkilemez; gelir ancak kontrol muayenesinde iyileşme tespit edilirse ya da sigortalı muayeneye gitmezse azaltılır veya kesilir.

Sonuç olarak gelirin süresi, meslekteki kalıcı kaybın devamına bağlıdır ve sağlık raporları ile Kurum denetimi çerçevesinde belirlenir. Gelir bağlandıktan sonra sigortalının prim ödemeye devam etmesi gelirin sürmesi için şart değildir; kanundaki prim borcu şartı 4/1-(b) sigortalısına gelirin bağlanması aşamasında aranır. Gelirini aralıksız on iki ay tahsil etmeyen sigortalının geliri ise şartların devam edip etmediğinin tespiti için durdurulur (m.97).

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği Ne Zaman Kesilir?

Sürekli iş göremezlik geliri ne zaman kesilir? Kanun, gelirin azaltılmasını veya kesilmesini kontrol muayenesinin sonucuna bağlar (5510 s.K. m.94); ölüm ise gelirin sigortalıdan hak sahiplerine geçmesi sonucunu doğurur. Gelirin kesilebileceği veya değişebileceği durumlar şunlardır:

• Kontrol muayenesi sonucu: Kurum, gelir bağlanmış sigortalıyı kontrol muayenesine çağırabilir. Muayenede sürekli iş göremezlik hâlinin ortadan kalktığı tespit edilirse gelir, yeni duruma esas raporun tarihini takip eden ödeme dönemi başından kesilir (m.94).
• Muayeneye gitmemek: Kurumun yazılı bildiriminde belirtilen tarihe kadar kabul edilebilir bir özrü olmadan kontrol muayenesini yaptırmayan sigortalının geliri, bu tarihten sonraki ödeme dönemi başından kesilir. Muayene üç ay içinde yaptırılır ve iş göremezlik devam ediyorsa gelir kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanır; üç ay geçtikten sonra yaptırılırsa yeni dereceye göre hesaplanan gelir, rapor tarihinden sonraki ay başından bağlanır (m.94).
• Derecenin %10’un altına düşmesi: Kontrol muayenesinde meslekte kazanma gücü kaybının %10’un altına indiği tespit edilirse gelir için gereken eşik kalmadığından gelir kesilir; derece düşüp eşiğin üzerinde kalırsa gelir yalnızca azaltılır.
• Ölüm: Sigortalının ölümüyle kendisine yapılan ödeme sona erer, fakat hak sahiplerine gelir bağlanır. Derece %50 veya üzerindeyse ölüm sebebine bakılmaksızın; %50’nin altındaysa ve ölüm kazayla ilgisizse sigortalının almakta olduğu gelir hak sahiplerine geçer (m.20).
• Prim borcu (yalnızca 4/1-b): Bağ-Kur sigortalısında gelir, prim ve prime ilişkin borçlar ödenmeden bağlanmaz (m.19/4). Bu şart hizmet akdiyle çalışanlar için aranmaz.

Sürekli iş göremezlik geliri, sigortalılar için önemli bir finansal destek kaynağıdır. Kesintiyle karşılaşmamak için Kurumun yazılı bildirimlerini takip etmek ve kontrol muayenelerine zamanında gitmek gerekir. Emekli olmak ise geliri kesmez; gelirin emeklilik aylığıyla birlikte nasıl ödeneceği 5510 sayılı Kanun’un 54. maddesinde düzenlenmiştir.

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği Ölüm Halinde Kesilir Mi?

Sürekli iş göremezlik ödeneği, sigortalının iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan meslekte kazanma gücü kaybına dayanarak bağlanan gelir türüdür. Sigortalının ölümüyle kendisine yapılan ödeme sona erer; ancak bu, ailenin gelirsiz kalacağı anlamına gelmez.

Sigortalının ölümüyle gelir hak sahiplerine geçer; hangi tutarın bağlanacağı derece ile ölüm sebebine göre değişir (5510 s.K. m.20). Ölüm iş kazası veya meslek hastalığına bağlıysa hak sahiplerine, sigortalının aylık kazancının %70’i 34. madde oranlarıyla gelir olarak bağlanır. Meslekte kazanma gücünü %50 veya daha fazla kaybetmiş olan sigortalı ölürse, ölümün kazayla ilgisi olup olmadığına bakılmaksızın aynı %70 esası uygulanır. Derece %50’nin altındaysa ve ölüm kazaya bağlı değilse, sigortalının almakta olduğu sürekli iş göremezlik geliri hak sahiplerine paylaştırılır.

Durum	Hak sahiplerine bağlanan gelirin esası	Dayanak
Ölüm iş kazası veya meslek hastalığına bağlı	Aylık kazancın %70’i, güncellenerek	5510 s.K. m.20/1
Derece %50 veya üzeri, ölüm sebebi ne olursa olsun	Aylık kazancın %70’i, güncellenerek	5510 s.K. m.20/2
Derece %50’nin altında, ölüm kazayla ilgisiz	Sigortalının almakta olduğu gelir	5510 s.K. m.20/3

Ölüm gelirinden yararlanacak yakınlar ve payları 34. maddede sayılır: dul eşe %50, aylık bağlanmış çocuğu yoksa ve çalışmıyor ya da kendi sigortalılığından gelir veya aylık almıyorsa %75. Çalışmayan ve kendi sigortalılığından gelir veya aylık almayan çocuklardan 18 yaşını (lisede 20, yükseköğrenimde 25 yaşını) doldurmamış olanlara, çalışma gücünün en az %60’ını yitirmiş olanlara ve yaşları ne olursa olsun evli olmayan, boşanan veya dul kalan kızlara %25 bağlanır. Artan pay varsa, geliri asgari ücretin net tutarından az olan ana ve babaya toplam %25 oranında bağlanır. Hak sahiplerinin SGK’ya başvurup ölüm ve yakınlık belgelerini sunması gerekir.

Sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen sigortalının hak sahiplerine ayrıca cenaze ödeneği ödenir; ödenek sırasıyla eşe, yoksa çocuklara, o da yoksa ana babaya, o da yoksa kardeşlere verilir (m.37). Bağ-Kur sigortalısının hak sahiplerine gelir bağlanabilmesi için ise sigortalının kendi prim ve prime ilişkin borçlarının ödenmiş olması gerekir (m.20).

Ölümün iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olup olmadığına Kurum Sağlık Kurulu karar verir; bu karara karşı da Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edilebilir. Derecenin %50 sınırının hangi tarafında kaldığı hak sahiplerine bağlanacak tutarı doğrudan değiştirdiği için, ölüm öncesindeki son Kurum kararının saklanması önemlidir.

Sürekli İş Göremezlik Ödeneği Alan Kişi Çalışabilir Mi?

Sürekli iş göremezlik ödeneği alan bir kişinin çalışıp çalışamayacağı konusu, bu ödeneği almakta olan bireylerin ve işverenlerin sıklıkla merak ettiği bir sorudur. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, bu ödeneğin temel amacı, iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünde en az %10 oranında kayıp yaşayan sigortalılara ekonomik destek sağlamaktır. Ancak, bu destek kişinin yeniden çalışma hayatına dönmesini engellememektedir.

Sürekli iş göremezlik parası alan bireyler, sağlık durumlarına uygun bir işte yeniden çalışabilir ve gelir çalışmadan bağımsız olarak ödenmeye devam eder. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.41/3, gelir bağlanabilmesi için sigortalının çalıştığı işten ayrılması, işyerini kapatması veya devretmesi şartının aranmadığını açıkça söyler. Gelir ancak Kurumun yaptıracağı kontrol muayenesinde iş göremezlik derecesinin azaldığı veya ortadan kalktığı tespit edilirse değişir (m.94).

Ancak dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus, sürekli iş göremezlik hesaplama kriterlerinin çalışmaya başlansa dahi etkilenmemesidir. Yani bu gelir, kişinin tekrar çalışıyor olmasından dolayı azaltılmaz veya kaldırılmaz. Böylece gelir hem kalıcı kaybı telafi etmeye devam eder hem de yeni bir işe başlayan sigortalıya ek bir ekonomik güvence sunar.

Çalışmaya devam etmek sürekli iş göremezlik ödeneği şartları bakımından engel oluşturmaz. Sigortalının düzenli rapor sunma yükümlülüğü yoktur; ancak Kurum yazıyla kontrol muayenesi isterse muayeneye gitmesi gerekir. Yeni işe girişte işe giriş bildirgesini işveren verdiği için çalışma durumu Kurum kayıtlarına zaten yansır. Yeni işte ikinci bir kaza geçirilirse yeni gelir, eski ve yeni arızaların bütünü göz önüne alınarak son kazadaki kazanç üzerinden hesaplanır; bu hesap ilk gelirden az çıkarsa ilk kazanç esas alınır (m.19).

Sonuç olarak, sürekli iş göremezlik ödeneği alan bireylerin tekrar çalışma hayatına dönmeleri mümkündür ve bu durum onların mevcut gelir haklarının kaybolmasına neden olmaz. Bu kapsamda, ilgili hak sahibi bireylerin hem ödenekten faydalanıp hem de mesleklerine uygun bir işte çalışmaları kanun tarafından desteklenmektedir.

Örnek Üzerinden Sürekli İş Göremezlik Geliri Hesabı

Sürekli iş göremezlik gelirinin nasıl hesaplandığını bir örnekle somutlaştıralım. Hesabın temeli iki değere dayanır: sigortalının aylık kazanç esası ve SGK sağlık kurulunca belirlenen sürekli iş göremezlik derecesi (maluliyet oranı). Tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i esas alınır; kısmi iş göremezlikte ise bu tam gelir, maluliyet oranıyla orantılanır.

Durum	Bağlanan gelirin esası
Tam iş göremezlik (%100 kayıp)	Aylık kazancın %70’i
Başkasının sürekli bakımına muhtaçlık	Aylık kazancın %100’ü
Kısmi iş göremezlik (örn. %40)	Tam gelirin, kayıp oranı kadarı (tam gelir × %40)
%10’un altında kayıp	Sürekli gelir bağlanmaz

Örnek: Bir sigortalının sürekli iş göremezlik derecesi %40 olarak belirlenmiş ve son üç aydaki kazancından bulunan aylık kazancı 40.000 TL olsun. Önce tam iş göremezlik geliri hesaplanır: 40.000 × %70 = 28.000 TL. Ardından bu tutarın %40’ı sigortalıya kısmi sürekli iş göremezlik geliri olarak bağlanır: 28.000 × %40 = 11.200 TL. Kişi başkasının sürekli bakımına muhtaçsa tam gelir kazancın %100’ü üzerinden hesaplanır. Bulunan tutar, kazanç döneminin son ayı ile gelir başlangıcı arasında TÜFE oranında güncellendiği için net rakam SGK’nın kişiye özel hesabıyla kesinleşir. Kaza kaynaklı kayıplarda ayrıca açılabilecek tazminat davası için iş gücü kaybı tazminatı hesaplama yazımız yol gösterir.

İş Gücü Kaybı, Maluliyet ve Sürekli İş Göremezlik Aynı Şey mi?

Bu terimler günlük dilde sık sık birbirinin yerine kullanılır, ancak sosyal güvenlik mevzuatında üç ayrı ölçüyü anlatırlar. Meslekte kazanma gücü kaybı, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu sigortalının kendi mesleğinde uğradığı kayıptır ve %10’dan itibaren sürekli iş göremezlik gelirini doğurur (5510 s.K. m.19). Çalışma gücü kaybı ise genel çalışma kapasitesindeki kayıptır; en az %60 olduğunda malullük aylığının konusudur (m.25). Engel oranı ise engelli sağlık kurulu raporunda yazan; vergi indirimi, engelli kadrosu veya trafik kazası tazminatında kullanılan orandır. “İş gücü kaybı” ve “maluliyet” halk dilinde bu üçünü birden karşılayabildiği için hangi oranın sorulduğu, hangi hakkın istendiğine göre belirlenmelidir.

Ölçü	Eşik	Doğurduğu hak	Dayanak
Meslekte kazanma gücü kaybı	En az %10	Sürekli iş göremezlik geliri	5510 s.K. m.19 · 2008 tarihli Yönetmelik cetvelleri
Çalışma gücü kaybı	En az %60	Malullük aylığı	5510 s.K. m.25-26
Çalışma gücü kaybı (engelli emekliliği)	%40-%59	Yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığı	5510 s.K. m.28
Engel oranı	Hakka göre değişir	Vergi, kadro, ÖTV, trafik tazminatı	Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik

Pratikte önemli olan ayrım şudur: SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik geliri bir sosyal güvenlik hakkıdır; kusurlu bir işveren veya üçüncü kişi varsa bundan bağımsız olarak ayrıca tazminat davası açılabilir. Engel oranları farklı bir cetvele göre verildiğinden, örneğin görme engeli maluliyet oranı ya da engellilik dereceleri ve verilen oranlar yazılarımızdaki yüzdeler SGK’nın meslekte kazanma gücü derecesiyle birebir aynı olmaz; SGK derecesi meslek grubu ve yaşa göre ayrıca hesaplanır.

Geçici İş Göremezlik (Rapor Parası) ile Sürekli İş Göremezlik Farkı

Sık karıştırılan iki kavramı netleştirelim. Geçici iş göremezlik ödeneği (halk arasında “rapor parası”), iş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık nedeniyle geçici olarak çalışamayan sigortalıya istirahatli olduğu günler için ödenen kısa süreli bir ödemedir; hesabında kazadan önceki on iki ayın kazancı esas alınır. Kişi iyileşip işe döndüğünde bu ödeme sona erer. Sürekli iş göremezlik geliri ise kaybın kalıcı olduğu, yani meslekte kazanma gücünün geri dönmeyecek şekilde azaldığı durumlarda bağlanır; hesabında on iki ayın son üç ayı esas alınır ve süreklilik arz eder.

Kısaca: rapor parası geçici bir durumun karşılığı, sürekli iş göremezlik geliri ise kalıcı bir kaybın karşılığıdır. Geçici ödeneğin tutarı, ödeme zamanı ve hesaplaması için iş göremezlik ödeneği ve rapor parası rehberimize, rapor süresince maaş ilişkisi için rapor alınca maaş kesilir mi yazımıza bakabilirsiniz. İki ödeme arasında geçiş de vardır: gelir bağlanmış sigortalı aynı arıza nedeniyle yeniden istirahat raporu alırsa, yazılı istek tarihinden itibaren bir günlük geçici ödenek ile aylık gelirin otuzda biri arasındaki fark her gün için ayrıca ödenir (m.19). Kalıcı kayıpta gelir bağlanabilmesi için önce sağlık kurulu raporu gerekir; SGK’daki maluliyet dosyasının nasıl ilerlediğini SGK maluliyet raporu kaç günde çıkar yazımızda bulabilirsiniz.

Kalıcı İş Göremezlik Raporu Nasıl Alınır?

Kalıcı iş göremezlik raporu, geçici istirahat raporundan farklı bir süreçle alınır ve tek bir hekim kararıyla oluşmaz. Süreç, tedavi tamamlandıktan sonra Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucusunun sağlık kurulu tarafından düzenlenen raporla başlar; bu rapor tıbbi tabloyu ortaya koyar.

İkinci ve belirleyici aşama Kurumdadır. 5510 sayılı Kanun’un 19. maddesine göre meslekte kazanma gücündeki kayıp oranını Kurum Sağlık Kurulu tespit eder; sağlık kurulu raporu bu tespitin dayanağıdır, sonucun kendisi değildir. Oran en az %10 çıktığında sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanılır.

Rapor süreci sonuçlandıktan sonra da tablo sabitlenmez. Aynı Kanun’un 94. maddesi, gelir bağlanmış sigortalıların kontrol muayenesine tabi tutulabileceğini, durumunda ağırlaşma olanların ise gelirlerinde değişiklik isteyebileceğini düzenler. Kontrol muayenesine çağrılıp kabul edilebilir bir özür olmadan gitmeyenin geliri kesilir; Kurumun bildirdiği tarihten itibaren üç ay içinde muayene yaptırılır ve iş göremezlik hâli devam ediyorsa gelir kesildiği tarihten başlayarak yeniden bağlanır.

Yüzde 10 Heyet Raporuna Ne Kadar Ödenir?

%10 oranı, gelir bağlanmasının alt eşiğidir ve ödenecek tutar bu oranla doğru orantılıdır. Hesap iki katmanlıdır: önce sürekli tam iş göremezlik geliri bulunur; bu, aylık kazancın %70’idir. Ardından bu tutarın iş göremezlik derecesi oranındaki bölümü ödenir.

Formül şudur: aylık kazanç × 0,70 × iş göremezlik oranı. %10 oranında bir sigortalıda ödenecek gelir, aylık kazancın %7’sine karşılık gelir. 2026 yılında brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan, son üç ayda asgari ücret düzeyinde kazancı olan bir sigortalıda bu tutar 33.030 × 0,70 × 0,10 = 2.312,10 TL’dir; kazanç yükseldikçe tutar orantılı biçimde artar. %10 derecede gelire uygulanan ayrı bir taban tutar yoktur; kanundaki alt sınır yalnızca başkasının sürekli bakımına muhtaç sigortalılar için öngörülmüştür (m.55).

İnternette dolaşan “yüzde 10 rapora şu kadar tazminat ödenir” biçimindeki toplu rakamlar bu gelirle karıştırılmamalıdır. SGK’nın bağladığı gelir aylık ve süreklidir; işverene karşı açılan maddi tazminat davasında hesaplanan tutar ise ayrı bir kalemdir ve bakiye ömür, kusur oranı ve SGK’nın bağladığı gelirin rücuya tabi ilk peşin sermaye değeri dikkate alınarak belirlenir. Bu hesabın mantığını iş göremezlik tazminatı hesaplama aracımızla görebilirsiniz.

İş Kazası Raporuyla Normal Rapor Arasındaki Fark

İki rapor türü arasındaki ilk fark ödemenin başladığı gündür. Hastalık nedeniyle alınan raporda geçici iş göremezlik ödeneği üçüncü günden itibaren ödenir; iş kazası ve meslek hastalığında ise her gün için ödenir, bekleme süresi uygulanmaz.

İkinci fark prim şartındadır. Hastalık hâlinde ödenek için iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması aranır. İş kazasında böyle bir gün şartı yoktur; sigortalılığın başlamış olması yeterlidir.

Üçüncü ve en büyük fark, iş kazası raporunun sürekli gelir yoluna açılmasıdır. Hastalık raporu iyileşmeyle sona erer; iş kazası veya meslek hastalığında kalıcı kayıp doğmuşsa aynı dosya sürekli iş göremezlik geliri değerlendirmesine taşınır. Ayrıca iş kazası, işverene karşı maddi ve manevi tazminat talebinin de dayanağıdır.

Emekli İş Kazası Rapor Parası Hesaplama

Emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden sigortalıda ödenek hakkı, adına kısa vadeli sigorta kolları primi ödenip ödenmediğine bağlıdır. Bu prim ödeniyorsa iş kazası hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği doğar ve hesap diğer sigortalılarla aynı esaslara göre yapılır.

Hesabın tabanı yine 5510 sayılı Kanun’un 17. maddesidir: iş kazasının olduğu tarihten önceki on iki aydaki prime esas kazançlar toplamı, prim ödeme gün sayısına bölünerek günlük kazanç bulunur. Ödenek bu tutarın ayaktan tedavide üçte ikisi, yatarak tedavide yarısıdır.

Emeklilik aylığının kesilip kesilmediği ödeneği etkilemez; iki ödeme farklı sigorta kollarından doğar. Buna karşılık emeklilik sonrası çalışmada prim yapısı statüye göre değiştiğinden, ödenek talebinden önce hangi sigorta kollarına prim ödendiğinin hizmet dökümünden kontrol edilmesi gerekir.

SGK Sürekli İş Göremezlik ve Engelli Maaşı Aynı Şey mi?

İki ödeme farklı hukuki temellere dayanır ve farklı kurumlarca yürütülür. Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü en az %10 kaybeden sigortalıya iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında SGK tarafından bağlanır; bir sigorta ödemesidir.

Engelli aylığı ise sigortalılığa değil muhtaçlığa bağlıdır ve sosyal yardım niteliğindedir. 2022 sayılı Kanun’a göre bağlanan bu aylığı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bağlar ve kendi bütçesinden öder; prim ödenmiş olması aranmaz, buna karşılık muhtaçlık şartı aranır. Bu nedenle hiç çalışmamış bir kişi engelli aylığı alabilirken sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanamaz.

Malullük aylığıyla da karıştırılmamalıdır. Malullük aylığı uzun vadeli sigorta kollarından, çalışma gücünün en az %60’ının yitirilmesi hâlinde ve belirli prim gün sayısı şartıyla bağlanır; sürekli iş göremezlik geliri ise kısa vadeli sigorta kollarından, %10 eşiğiyle ve prim gün şartı aranmaksızın doğar.

Sürekli İş Göremezlik Maaşı Ne Kadar Olur?

Sürekli iş göremezlik geliri ne kadar ödenir, sabit bir tutarı var mı? Hayır; sürekli iş göremezlik maaşının tutarı, sigortalının aylık kazancı ile Kurum Sağlık Kurulunun belirlediği iş göremezlik derecesinden çıkar. Formül şudur: aylık kazanç × %70 × iş göremezlik derecesi. Aylık kazanç, kazadan önceki on iki ayın son üç ayındaki prime esas kazançlardan bulunan günlük kazancın otuz katıdır (5510 s.K. m.17, m.19).

Aşağıdaki tablo 2026 yılı için iki örnek kazanç düzeyinde hesaplanmıştır: son üç ayda brüt asgari ücret (33.030 TL) üzerinden prim bildirilen bir sigortalı ve aylık brüt 50.000 TL kazancı olan bir sigortalı. Rakamlar, gelir bağlanana kadar yapılacak TÜFE güncellemesinden önceki değerlerdir.

İş göremezlik derecesi	Aylık kazanç 33.030 TL (asgari ücret)	Aylık kazanç 50.000 TL
%10	2.312,10 TL	3.500 TL
%20	4.624,20 TL	7.000 TL
%30	6.936,30 TL	10.500 TL
%40	9.248,40 TL	14.000 TL
%50	11.560,50 TL	17.500 TL
%60	13.872,60 TL	21.000 TL
%70	16.184,70 TL	24.500 TL
%80	18.496,80 TL	28.000 TL
%90	20.808,90 TL	31.500 TL
%100 (tam iş göremezlik)	23.121 TL	35.000 TL
Başkasının sürekli bakımına muhtaç	33.030 TL	50.000 TL

Tablodaki rakamlar bir garanti değil, formülün uygulanmış hâlidir. %10 ile %99 arasındaki derecelerde gelir için kanunda bir taban tutar yoktur; taban yalnızca başkasının sürekli bakımına muhtaç sigortalı için öngörülmüştür ve prime esas kazanç alt sınırının aylık tutarının %85’i olarak 2026’da 28.075,50 TL’dir (m.55). Kazanç, prime esas kazanç üst sınırını aşıyorsa hesaba üst sınır kadarı girer; prim ve ikramiye gibi arızi ödemeler de belirli bir sınırla hesaba katılır (m.17).

Sorgularda sık geçen “sürekli iş göremezlik maaşı ne kadar 2026” sorusunun kısa cevabı şudur: 2026’da asgari ücretle çalışırken kaza geçiren ve %20 derece alan sigortalının geliri aylık 4.624,20 TL, %50 derece alanın 11.560,50 TL, tam iş göremez sayılanın 23.121 TL’dir. Daha yüksek kazançta tutarlar aynı oranla artar. Gelir bağlandıktan sonra her yıl Ocak ve Temmuz’da enflasyon oranında yükselir.

Sürekli kısmi iş göremezlik ödeneği ne kadar?

Sürekli kısmi iş göremezlik ödeneği, tam gelirin derece kadarıdır: aylık kazanç × %70 × derece. Örneğin 2026’da asgari ücretle çalışırken kaza geçiren ve %30 derece alan sigortalının sürekli kısmi iş göremezlik maaşı aylık 6.936,30 TL’dir. Kısmi gelirde derece %10 ile %99,99 arasında olduğundan tutar da bu aralıkta orantılı değişir; sürekli kısmi iş göremezlik geliri hesaplama yaparken yukarıdaki tabloda kendi derecenize karşılık gelen satıra bakmanız yeterlidir.

İş gücü kaybı maaşı ne kadar?

İş gücü kaybı maaşı, mevzuattaki adıyla sürekli iş göremezlik geliridir ve aynı formülle hesaplanır. Sürekli iş göremezlik aylığı ne kadar olacak diye bakan kişi için belirleyici olan iki sayı, son üç aydaki kazanç ve Kurumun verdiği derecedir: 2026’da asgari ücretli bir sigortalıda %10 derece 2.312,10 TL, %40 derece 9.248,40 TL eder. İşverene karşı açılan davada hesaplanan iş gücü kaybı tazminatı ise bu aylık gelirden farklı, toplu bir tutardır ve SGK gelirinin rücuya tabi kısmı düşülerek bulunur.

Sürekli İş Göremezlik Derecesi Hangi Cetvele Göre Belirlenir?

Sürekli iş göremezlik derecesi, sigortalının meslekte kazanma gücündeki kaybın yüzde olarak ifadesidir ve Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki Meslekte Kazanma Gücü Kayıp Oranı Tespit Cetvellerine (Ek-3) göre hesaplanır. Halk arasında “SGK iş gücü kaybı cetveli” denen tablolar bunlardır. Hesap beş cetvel üzerinden yürür (Yönetmelik m.22-23):

1. A Cetveli: Arıza, vücuttaki yerine göre 14 listeden bulunur (baş, göz, kulak, yüz, boyun, göğüs, omuz ve kol, el bileği ve el, el parmakları, omurga, karın, pelvis ve alt ekstremite, endokrin ve benzeri hastalıklar, deri ve yanıklar); arızanın sıra numarası ve ağırlık ölçüsü kaydedilir.
2. B Cetveli: Sigortalının iş kolu ve mesleği bulunur, karşısındaki meslek grup numarası alınır; meslek listede yoksa benzeri veya en yakını esas alınır.
3. C Cetveli: Arıza sıra numarası ile meslek grup numarasının kesiştiği yerden sürekli iş göremezlik simgesi bulunur.
4. D Cetveli: Arıza ağırlık ölçüsü ile meslek simgesinin kesiştiği sayı, meslekte kazanma gücü azalma oranının esasıdır.
5. E Cetveli: Bu oran, sürekli iş göremezlik hâlinin tespit edildiği tarihteki yaşa göre düzeltilir ve nihai derece bulunur.

Birden fazla arıza varsa oranlar toplanmaz; en yükseğinden başlanarak Balthazard yöntemiyle birleştirilir (Yönetmelik m.24). Bir hastalığın doğal sonucu olan arızalar ayrıca hesaba katılmaz. Mesleğin belirlenmesinde kaza veya hastalığın başladığı tarihte yapılan iş esas alınır; Kurum bunu işyerinden alınacak belgeyle ya da denetim elemanlarına inceleme yaptırarak saptar (Yönetmelik m.21). Bu nedenle aynı arıza, mesleğe ve yaşa göre farklı derece doğurabilir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2024/11581 E., 2025/8201 K. sayılı ve 14.05.2025 tarihli kararıyla onanan ilk derece hükmü bu yöntemin uygulamadaki görünüşüdür: sağ el 2. parmağın DİP eklemden, 3. ve 4. parmakların PİP eklemden ampütasyonu nedeniyle, olay tarihinde yürürlükte olan 2008 tarihli Yönetmelik uygulanarak “demir dövme presi operatörü” mesleği için meslek grup numarası 8 alınmış ve E cetveline (yaşına) göre %10,3 derece tespit edilmiştir. Aynı dosyada Kurum Sağlık Kurulu ve SSYSK %15,2 bulmuş, ATK raporlarında farkın dikkate alınan ampütasyon seviyelerinden kaynaklandığı belirtilmiştir.

Bu cetveller, trafik kazası ve engelli raporlarındaki engel oranı tablolarından farklıdır. 2021’de yürürlüğe giren Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği ise malullük aylığına esas çalışma gücü kaybının tespitini düzenler; iş kazası ve meslek hastalığındaki meslekte kazanma gücü kaybı bakımından 2008 tarihli Yönetmeliğin cetvelleri uygulanmaya devam eder.

Sürekli İş Göremezlik Geliri Alanların Hakları Nelerdir?

Sürekli iş göremezlik geliri alanların hakları yalnızca aylık ödemeden ibaret değildir. Sürekli iş göremezlik maaşı alanlar için 5510 sayılı Kanun ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nden doğan haklar şunlardır:

Hak	Kapsamı	Dayanak
Aylık gelir	Her ay peşin ödenir	5510 s.K. m.55
Ocak ve Temmuz artışı	Altı aylık TÜFE değişimi kadar	5510 s.K. m.55
Genel sağlık sigortası	Gelir alan kişi genel sağlık sigortalısı sayılır	5510 s.K. m.60/1-(f)
Çalışmaya devam	İşten ayrılma şartı yok, çalışmak geliri kesmez	SSİY m.41/3
Derece artırımı isteme	Durumu ağırlaşan sigortalı yeniden değerlendirme isteyebilir	5510 s.K. m.94
Fark ödeneği	Aynı arıza nedeniyle istirahatte geçici ödenek ile gelirin otuzda biri arasındaki fark	5510 s.K. m.19
Yeni kazada birleştirme	Engelliliklerin bütünü üzerinden yeni gelir; ilk gelirden az olamaz	5510 s.K. m.19
Emeklilikle birlikte ödeme	Yüksek olan tam, düşük olan yarı	5510 s.K. m.54
Ölümde hak sahiplerine gelir	Derece ve ölüm sebebine göre	5510 s.K. m.20
Cenaze ödeneği	Gelir almakta iken ölenin hak sahiplerine	5510 s.K. m.37
Emzirme ödeneği	Gelir alan kadına veya gelir alan erkeğin sigortalı olmayan eşine, yaşayan her çocuk için	5510 s.K. m.16
Tazminat davası	İşverene veya üçüncü kişiye karşı maddi ve manevi tazminat	TBK m.54-56

Gelir sahibinin işverene karşı tazminat hakkı da saklıdır. SGK’nın bağladığı gelir zararın tamamını karşılamaz; işverenin veya üçüncü kişinin kusuru varsa gelirle karşılanmayan maddi zarar ile manevi tazminat ayrıca istenir. İş kazasından doğan tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir ve zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 s.K. m.3, m.6). Davanın kalemleri için iş kazası nedeniyle maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.

Meslek hastalığına bağlı olarak gelir alanlar da aynı haklara sahiptir. Hastalığın meslek hastalığı sayılması için aranan yükümlülük süresi ve tespit usulü ise farklı kurallara bağlıdır; bunları meslek hastalığı ve buna bağlı alınabilecek tazminatlar yazımızda ele aldık.

Sürekli İş Göremezlik Geliri Ne Zaman Bağlanır ve Ne Zaman Yatar?

Gelirin başlangıç tarihi kanunda bellidir: sigortalı geçici iş göremezlik ödeneği almışsa ödeneğin sona erdiği tarihi, geçici iş göremezlik tespit edilmeden doğrudan sürekli iş göremezlik durumuna girmişse buna ait sağlık kurulu raporunun tarihini takip eden ay başından gelir başlar (5510 s.K. m.19). Kurum kararı bu tarihten sonra çıksa bile gelir, kanundaki başlangıç tarihinden itibaren hesaplanır.

Gelir bağlandıktan sonra her ay peşin olarak ödenir; ödeme dönemleri, ödeme tarihleri ve ödemenin yapılacağı yer Kurumca belirlenir (m.55). Gelirin ayın hangi gününde yatacağı kanunda yazmaz, Kurumun ödeme takvimine göre belirlenir; ilk ödeme tarihi ve ödeme yapılacak banka SGK’dan öğrenilir.

Sürekli iş göremezlik geliri geriye dönük ödenir mi?

Evet. Kurum başvuruyu geç sonuçlandırsa ya da oran itiraz veya dava sonucunda sonradan %10’un üzerine çıksa da gelir, kanundaki başlangıç tarihinden itibaren bağlanır. Sınır zamanaşımıdır: iş kazası ve meslek hastalığı hâllerinde bağlanması gereken gelirlerin, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısmı zamanaşımına uğrar; Kuruma başvurmamanın haklı bir sebebe dayandığını ispat edenler için bu sonuç doğmaz (m.97).

Sürekli İş Göremezlik Geliri Zammı Nasıl Belirlenir?

Sürekli iş göremezlik geliri zammı memur maaş katsayısına ya da asgari ücret artışına bağlı değildir. 5510 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre bağlanan gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık döneme ait tüketici fiyatları endeksindeki (TÜFE) değişim oranı kadar artırılır. Yani gelir alan kişinin zammı, kanun gereği yaşlılık aylıklarına uygulanan enflasyon artışıyla aynı mekanizmayla belirlenir.

Artış iki aşamada işler. Gelir bağlanmadan önceki dönemde, günlük kazanç hesabına giren son ay ile gelirin başlangıç tarihi arasındaki TÜFE artışı gelire eklenir (m.19). Gelir bağlandıktan sonra ise her Ocak ve Temmuz’da altı aylık TÜFE oranında artış yapılır. Farklı işleyen tek kalem, başkasının sürekli bakımına muhtaç sigortalının alt sınırıdır: bu taban prime esas kazanç alt sınırına, dolayısıyla asgari ücrete bağlıdır ve asgari ücret arttıkça yükselir (m.55).

Artış oranı her dönem TÜİK’in açıkladığı enflasyon verisiyle kesinleşir; geçmiş bir döneme ait oran yeni dönemin oranını göstermez. “Sürekli iş göremezlik ödeneği zammı” diye aranan rakam, gelir alanın kendi tutarına bu oranın uygulanmasıyla bulunur.

Emekli Olunca Sürekli İş Göremezlik Geliri Kesilir mi?

Hayır, emekli olunca sürekli iş göremezlik geliri kesilmez; ancak iki ödeme birleştiğinde biri yarıya iner. 5510 sayılı Kanun’un 54. maddesine göre iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından hak kazanılan gelir ile malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı birleşirse sigortalıya yüksek olanın tamamı, az olanın yarısı ödenir. İkisi eşitse iş kazası ve meslek hastalığından bağlanan gelirin tümü, aylığın ise yarısı ödenir.

Örnek: Aylık 9.000 TL sürekli iş göremezlik geliri alan bir sigortalıya 20.000 TL yaşlılık aylığı bağlanırsa, yaşlılık aylığı tam, gelir yarı ödenir ve toplam 24.500 TL olur. Gelir aylıktan yüksekse bu kez gelir tam, aylık yarı ödenir. Bir kişide ikiden fazla gelir veya aylık birleşirse en fazla ödemeye imkân veren iki dosya üzerinden ödeme yapılır, diğerleri durum değişene kadar düşer.

İş Gücü Kaybıyla Emeklilik Mümkün mü?

Sürekli iş göremezlik geliri kendi başına emeklilik değildir ve emeklilik hakkı doğurmaz. “İş gücü kaybıyla emeklilik” denince iki ayrı yol kastedilir ve ikisinde de Kurum ayrı bir değerlendirme yapar:

• Malulen emeklilik (malullük aylığı): Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az %60’ını yitirdiği tespit edilen sigortalıya, en az on yıllık sigortalılık ve 1800 gün prim şartıyla bağlanır; başkasının sürekli bakımına muhtaç olanda sigortalılık süresi aranmaz, 1800 gün yeterlidir. Aylık için çalışılan işten ayrılıp Kuruma yazılı istekte bulunmak gerekir (5510 s.K. m.25-26).
• Engelli (yaş şartı aranmayan) emeklilik: 5510 sayılı Kanun’a göre ilk kez sigortalı olanlarda çalışma gücü kaybı %50-%59 ise 16 yıl sigortalılık ve 4320 gün, %40-%49 ise 18 yıl sigortalılık ve 4680 gün primle yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanır (m.28). Daha önce sigortalı olanlar için geçiş hükümleri ayrıca uygulanır.

Engelli emekliliğindeki oran, SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri için verdiği meslekte kazanma gücü derecesiyle aynı şey değildir; kanun burada çalışma gücündeki kaybı arar ve aynı kişi için ayrı bir değerlendirme yapılır. Malullük aylığı başvurusunun ve raporun nasıl sonuçlandığını SGK maluliyet raporu ve malulen emeklilik süreci yazımızda ayrıntılı anlattık. Malullük aylığına da hak kazanan sigortalıda gelir ile aylık, 54. madde kuralıyla birlikte ödenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sürekli iş göremezlik geliri nedir?

Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %10’unu kalıcı olarak kaybeden sigortalıya SGK’nın her ay ödediği gelirdir (5510 s.K. m.19). Tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i, kısmi iş göremezlikte bunun derece kadarı ödenir.

Sürekli iş göremezlik raporu yüzde kaç olmalı?

Gelir bağlanması için Kurum Sağlık Kurulunun belirlediği derece en az %10 olmalıdır. Hastanenin sağlık kurulu raporunda yüzde yazılmaz; yüzdeyi rapora dayanarak Kurum belirler. %10’un altındaki derecede gelir bağlanmaz, ancak işverene karşı tazminat hakkı bu eşiğe bağlı değildir.

Sürekli iş göremezlik maaşı 2026 yılında ne kadar?

Sabit bir tutar yoktur; gelir aylık kazanç × %70 × iş göremezlik derecesi formülüyle bulunur. 2026’da asgari ücret düzeyinde kazancı olan sigortalıda %10 derece aylık 2.312,10 TL, %50 derece 11.560,50 TL, tam iş göremezlik 23.121 TL eder. Başkasının sürekli bakımına muhtaç sigortalıda oran %100 uygulanır ve gelir 28.075,50 TL’den az olamaz.

Sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için meslekte kazanma gücü kaybı en az yüzde kaç olmalıdır?

En az %10 olmalıdır (5510 s.K. m.19). Kazalı çalışan meslekte kazanma gücünü en az %10 oranında kaybederse sürekli iş göremezlik gelirini hak eder; %10’un altındaki kayıplarda gelir bağlanmaz.

Sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanmak için gerekli sağlık raporunu kim düzenler?

Raporu Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları düzenler. İş kazasında Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri, Devlet üniversitesi hastaneleri ve asker hastaneleri, ilde bunlar yoksa Sağlık Bakanlığı tam teşekküllü hastaneleri yetkilidir. Oranı ise rapora dayanarak Kurum Sağlık Kurulu belirler.

İş gücü kaybı maaşı ile sürekli iş göremezlik geliri aynı şey mi?

Halk arasında “iş gücü kaybı maaşı” denince genellikle sürekli iş göremezlik geliri kastedilir ve mevzuattaki karşılığı budur. Ancak çalışma gücü kaybı ayrı bir kavramdır: en az %60 olduğunda malullük aylığını doğurur. Sürekli iş göremezlik geliri ise meslekte kazanma gücünün en az %10 kaybına bağlanır.

Sürekli iş göremezlik geliri alan kişi çalışabilir mi?

Evet. Gelir bağlanması için işten ayrılma şartı aranmaz ve çalışmak geliri kesmez (SSİY m.41/3). Gelir yalnızca Kurumun kontrol muayenesinde derecenin azaldığı veya ortadan kalktığı tespit edilirse değişir.

Sürekli iş göremezlik geliri her yıl artar mı?

Evet. Gelir her yıl Ocak ve Temmuz aylarında, bir önceki altı aylık TÜFE değişimi oranında artırılır (5510 s.K. m.55). Memur maaş katsayısı bu artışta kullanılmaz.

Emekli olunca sürekli iş göremezlik maaşı kesilir mi?

Kesilmez. Gelir ile yaşlılık aylığı birleşirse yüksek olanın tamamı, düşük olanın yarısı ödenir; ikisi eşitse gelirin tamamı ve aylığın yarısı ödenir (5510 s.K. m.54).

Sürekli iş göremezlik geliri alan kişi ölünce eşine bağlanır mı?

Bağlanır. Ölüm kazaya bağlıysa ya da derece %50 veya üzerindeyse aylık kazancın %70’i; derece %50’nin altındaysa ve ölüm kazayla ilgisizse sigortalının almakta olduğu gelir hak sahiplerine bağlanır. Dul eşin payı %50, aylık bağlanmış çocuğu yoksa ve çalışmıyorsa %75’tir (5510 s.K. m.20, m.34).

SGK kararına itiraz süresi var mı?

Kurum Sağlık Kurulu kararına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz için kanunda ayrı bir gün sayısı yoktur (5510 s.K. m.95). SSYSK kararına karşı iş mahkemesinde dava açılabilir; mahkeme gerektiğinde Adli Tıp Kurumundan rapor alır. Geriye dönük gelir alacakları ise beş yılda zamanaşımına uğrar (m.97).

İş kaybı tazminatı ile sürekli iş göremezlik geliri aynı şey mi?

Hayır. İş kaybı tazminatı, özelleştirme kapsamında işini kaybeden işçilere 4046 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre ödenen ayrı bir ödemedir ve iş kazasıyla ilgisi yoktur. Kazadan doğan iş gücü kaybı tazminatı ile bu ayrımı iş gücü kaybı tazminatı hesaplama yazımızda ele aldık.

İş kazası nedeniyle ayrıca tazminat davası açılabilir mi?

Evet. SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik geliri ayrı bir haktır; iş kazasında işverenin veya üçüncü bir kişinin kusuru varsa sigortalı, gelirle karşılanmayan maddi zararı ve manevi tazminatı ayrıca dava edebilir. Halk arasında “sürekli iş göremezlik tazminatı” denen kalem budur. Bu davada karşılanabilecek zararlar için iş kazası davalarında ne kadar tazminat alınır yazımızı inceleyebilirsiniz.