Uçak Rötar Tazminatı Nedir? Yeni Düzenleme Yürürlüğe Girdi Mi?

Uçak rötar tazminatı, uçuşu geciken yolcuya havayolu şirketinin ödemek zorunda olduğu, mesafeye göre 100 ile 600 Avro arasında değişen sabit bir para alacağıdır. Bu hakkın Türk hukukundaki dayanağı, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) ile 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’dur.

Yazının başlığındaki sorunun kısa cevabı şudur: evet, yeni düzenleme yürürlüğe girmiştir. 10/12/2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yönetmeliğe eklenen 7 nci maddenin üçüncü fıkrası, gecikme hâlinde tazminat hakkını Türk hukukunda ilk kez açık bir hükme bağlamıştır. Bu değişiklikten önce Yargıtay, uçuş tehiri nedeniyle tazminat istenemeyeceğine karar veriyordu. Aşağıda bu değişikliğin ne getirdiğini, uçuş tazminatı tutarlarını, başvuru sırasını ve hangi mercinin görevli olduğunu madde numaralarıyla açıklıyoruz.

Rötar Nedir?

Rötar, bir uçuşun planlanan kalkış veya varış saatinin gerçekleşmemesi, yani seferin gecikmesidir. SHY-YOLCU yönetmeliğinde bu durum uçuşun tehiri terimiyle karşılanır ve 7 nci maddede düzenlenir. Yönetmelik, gecikmeyi uçuşun hiç gerçekleşmemesi anlamına gelen iptalden (m.4/1-g) ayrı tutar; ikisinin hukuki sonuçları da farklıdır.

Gecikmenin pratikte birkaç tipik sebebi vardır. Ancak bu sebeplerin listelenmesi tek başına yeterli değildir; asıl belirleyici olan, sebebin havayolu şirketinin kendi işletme alanı içinde mi yoksa dışında mı kaldığıdır. Tazminat hakkı bu ayrıma göre doğar.

• Teknik arızalar: Bakım eksikliği, uçakta tespit edilen arıza, yedek parça beklenmesi. Bunlar işletmenin kendi alanındadır ve 10/12/2024 değişikliğinden sonra açıkça tazminat sebebidir.
• Operasyonel nedenler: Ekip planlamasındaki aksama, uçak rotasyonunun kayması, önceki seferin gecikmesinin sonraki sefere taşınması.
• Meteorolojik şartlar: Yoğun sis, fırtına, buzlanma. Yönetmeliğin olağanüstü hâller tanımına girer ve tazminat hakkını ortadan kaldırabilir.
• Hava trafiği ve havaalanı yoğunluğu: Slot sıkışıklığı, pist kapanması, hava sahası kısıtı.
• Güvenlik olayları ve grev: Terminalde güvenlik tahliyesi, hava trafik kontrolörlerinin grevi gibi durumlar.

Yönetmelik bu sebepleri tek tek saymaz; onun yerine 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde olağanüstü hâlleri tanımlar: siyasi istikrarsızlık, uçuşun gerçekleştirilmesine uygun olmayan meteorolojik şartlar, doğal afetler, güvenlik riskleri, beklenmedik uçuş emniyeti noksanlıkları ve grev. Bu listede teknik arıza yer almaz. Yolcu açısından bunun anlamı şudur: uçağın bozulması, havayolunu tazminattan kurtaran bir sebep değildir.

Rötar mı Rotar mı? Kelimenin Doğru Yazımı

Doğru yazım rötartır. Kelime Fransızca retard (gecikme) sözcüğünden Türkçeye geçmiştir ve ö harfiyle yazılır. Arama motorlarında sık karşılaşılan rotar yazımı yaygın bir yazım hatasıdır; hukuki metinlerde ve yönetmelikte bu kelime yerine tehir terimi kullanılır. Havacılık gündelik dilinde bir uçağın rötar yapması, seferin ilan edilen saatte kalkmaması anlamına gelir.

Uçakların Kalkış Saatinin Ertelenmesine Ne Denir?

Uçakların kalkış saatinin ertelenmesine gündelik dilde rötar, mevzuat dilinde ise uçuşun tehiri denir. Sefer tamamen yapılmazsa buna rötar değil iptal adı verilir. Uçağın planlanan havalimanı yerine başka bir havalimanına inmesi ise ayrı bir durumdur ve havacılıkta divert olarak adlandırılır; yönetmelik bunu 17 nci maddede son varış yerinin değişmesi başlığıyla düzenler.

Uçak Rötar Tazminatı Nedir?

Uçak rötar tazminatı, yolcunun uğradığı zararı ispat etmesine gerek olmayan, mesafeye göre önceden belirlenmiş sabit tutarlı bir tazminattır. SHY-YOLCU yönetmeliğinin 8 inci maddesinde düzenlenir. Klasik tazminat hukukundan ayrılan yönü budur: yolcunun cebinden ne kadar para çıktığını, hangi toplantıyı kaçırdığını veya ne kadar zarara uğradığını belgelemesi gerekmez. Yönetmelikte sayılan şartlar gerçekleşmişse tutar kendiliğinden doğar.

Yönetmeliğin dayanağı, 3 üncü maddesinde açıkça yazdığı üzere Avrupa Birliği’nin 11/2/2004 tarihli ve (EC) 261/2004 sayılı Tüzüğüdür. Ancak burada sık yapılan bir hataya dikkat etmek gerekir: AB Tüzüğü Türkiye’de doğrudan uygulanmaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 27.01.2022 tarihli kararında bunu açıkça belirtmiştir: Türkiye Cumhuriyeti’nin AB’ye tam üye olmaması nedeniyle AB Tüzüklerinin doğrudan doğruya uygulanma imkânı bulunmamaktadır. Türkiye’den kalkan bir uçuşta hakkınızın kaynağı AB Tüzüğü değil, SHY-YOLCU yönetmeliğidir.

Sabit tazminat, yolcunun uğradığı gerçek zararın da tamamını karşılamayabilir. Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin birinci fıkrası bu ihtimali düşünmüştür: yolcuların diğer kanunlardan doğan tazminat talep etme hakları saklıdır ve yönetmelik kapsamında ödenen tazminat bu alacaktan mahsup edilir. Bu iki katmanlı yapıyı aşağıda ayrı bir başlıkta ele alıyoruz.

Yeni Düzenleme Yürürlüğe Girdi mi? 10 Aralık 2024 Değişikliği Ne Getirdi?

Yeni düzenleme yürürlüğe girmiştir. 10/12/2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik yönetmeliğin üç maddesine dokunmuş, bunlardan ikisi doğrudan tazminat hakkını ilgilendirmiştir. Burada sık rastlanan bir yanlışı düzeltmek gerekir: 10 Aralık 2024’te yeni bir yönetmelik yürürlüğe girmemiştir. SHY-YOLCU yönetmeliğinin kendisi 3/12/2011 tarihli ve 28131 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, 1/1/2012’de yürürlüğe girmiştir. 2024 tarihli metin, yürürlükteki yönetmelikte değişiklik yapan bir düzenlemedir.

Değişikliğin asıl kozu, 7 nci maddeye eklenen üçüncü fıkradır: Uçuşların teknik ve operasyonel nedenlerle tehir edilmesi ve yolcunun planlanan son varış yerine 3 saat ve daha fazla sürede ulaştırılması hâlinde, uçuşu icra eden hava taşıma işletmesi derhal 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen yükümlülükleri yerine getirir. Bu tek cümle, gecikme hâlinde tazminat hakkını Türk hukukunda ilk kez açık bir hükme bağlamıştır.

Bu değişikliğin neden bu kadar önemli olduğunu anlamak için öncesine bakmak gerekir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 27.01.2022 tarihli, 2021/3736 E. ve 2022/704 K. sayılı kanun yararına bozma kararında, beş saat geciken bir Leipzig-Antalya uçuşu için tüketici hakem heyetinin hükmettiği 400 Avro tazminat hukuka aykırı bulunmuştur. Daire’nin gerekçesi nettir: yönetmelikte uçuş tehirinin uçuş iptali sayılacağına dair hiçbir açıklık yoktur, bu hâlde yolcu tehir nedeniyle taşıyıcıdan ancak yardım talep edebilir. Aynı kararda, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün 02.09.2015 tarihli Genelgesi’nin tazminata ilişkin hükmünün Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 2016/1226 YD itiraz sayılı kararıyla yürütmesinin durdurulduğu da belirtilmiştir.

Kısacası 10 Aralık 2024’e kadar Türkiye’de gecikme tek başına tazminat doğurmuyordu. Yolcu yalnızca yiyecek, konaklama ve ulaşım gibi hizmetleri isteyebiliyordu. Değişiklik, Yargıtay’ın işaret ettiği bu boşluğu yönetmeliğe hüküm ekleyerek kapatmıştır.

Konu	10 Aralık 2024 öncesi	Bugün (yürürlükteki hâl)
Gecikmede tazminat	Yönetmelikte hüküm yok; Yargıtay tazminat istenemeyeceğine karar veriyordu	m.7/3 ile açıkça düzenlendi: teknik ve operasyonel nedenli tehirde m.8 uygulanır
Ölçüt	Yalnızca kalkış gecikmesi eşikleri (2/3/4 saat) hizmet hakkı için	Son varış yerine 3 saat ve daha fazla geç ulaşmak
İç hat tazminatı	Ayrı bir iç hat tutarı öngörülmemişti	İç hat uçuşlar için 100 Avro
Dış hat tazminatı	250 / 400 / 600 Avro (iptal ve uçağa kabul edilmeme hâlleri için)	250 / 400 / 600 Avro (gecikme hâli de kapsama girdi)
Türk Lirası karşılığı	Metinde açık kur hükmü yoktu	Ödemenin yapıldığı güne ait TCMB döviz satış kuru

Yönetmeliğin daha önceki tek değişikliği 25/3/2020 tarihli ve 31079 sayılı Resmî Gazete ile eklenen Geçici 1 inci maddedir. Bu madde, COVID-19 salgını nedeniyle iptal edilen uçuşlarda havayolu şirketlerine geçici bir muafiyet tanımıştı ve süresi uçuş yasaklarının kalkmasından sonraki iki ayın sonunda dolmuştur. Bugünkü uyuşmazlıklarda uygulanma alanı yoktur.

Uçak Kaç Saat Rötar Yaparsa Tazminat Alınır?

Tazminat için aranan eşik, son varış yerine üç saat ve daha fazla geç ulaşmaktır. Bu ölçüt uçuş mesafesine göre değişmez; iç hatta da dış hatta da üç saattir. Buradaki en yaygın yanlış anlama, yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasındaki iki, üç ve dört saatlik eşiklerin tazminat eşiği sanılmasıdır. O eşikler tazminatı değil, havayolunun yolcuya yiyecek, konaklama ve iletişim sağlama yükümlülüğünü başlatır.

İkinci kritik nokta, sürenin nereden ölçüldüğüdür. Ölçüt kalkışın kaç saat geciktiği değil, yolcunun biletinde yazılı son varış noktasına planlanan saate göre kaç saat geç ulaştığıdır. Uçak kalkışta iki saat gecikmiş ama rotayı kısaltarak varışta yalnızca bir saat geç inmişse tazminat şartı gerçekleşmez. Buna karşılık kalkış bir saat gecikmiş, uçak havada beklemiş ve varış üç buçuk saat kaymışsa şart gerçekleşmiştir.

Gecikme süresi	Ölçüldüğü an	Doğan hak	Dayanak
2 saat (1500 km’ye kadar ve iç hat)	Planlanan kalkış saati	Sıcak ve soğuk içecek + 2 ücretsiz iletişim	m.7/1-a, m.10
3 saat (1500-3500 km)	Planlanan kalkış saati	İçecek + günün saatine göre yemek veya kahvaltı	m.7/1-b, m.10/1-a-2
4 saat (3500 km üzeri)	Planlanan kalkış saati	Yemek + gerekiyorsa konaklama ve ulaşım	m.7/1-c, m.10/1-b-c
3 saat ve fazlası	Son varış yerine ulaşma	Sabit tazminat (100-600 Avro) + geri ödeme veya güzergâh değişikliği seçeneği	m.7/3, m.8, m.9
5 saat ve fazlası	Planlanan kalkış saati	Bilet bedelinin tamamının 7 gün içinde iadesi + başlangıç noktasına ücretsiz dönüş	m.7/1-3, m.9/1-a

Tabloda görüldüğü gibi haklar birbirini dışlamaz, üst üste birikir. Beş saat geciken bir iç hat uçuşunda yolcu hem yemek ve içecek hizmetini, hem bilet bedelinin iadesini, hem de son varış yerine üç saatten fazla geç ulaşmışsa 100 Avro tazminatı isteyebilir.

Uçak Rötar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Uçak rötar tazminatı hesaplama, iki değişkene bakılarak yapılır: uçuşun iç hat mı dış hat mı olduğu ve dış hatta kalkış ile son varış noktası arasındaki mesafe. Gecikmenin kaç saat sürdüğü tutarı etkilemez; süre yalnızca hakkın doğup doğmadığını belirler. Üç saatlik gecikme ile sekiz saatlik gecikmede aynı tutar ödenir.

İç Hat ve Dış Hat Uçuşlarda Tazminat Tutarları

Yönetmeliğin 8 inci maddesinin birinci fıkrası, 10/12/2024 değişikliğiyle iç hat uçuşlar için ayrı bir tutar getirmiştir. Aşağıdaki tablo yürürlükteki tutarları ve bunların yaklaşık Türk Lirası karşılığını gösterir. Türk Lirası sütunu, TCMB’nin 28.08.2026 tarihli Avro döviz satış kuru olan 56,0853 TL üzerinden hesaplanmıştır ve yalnızca büyüklük fikri vermek içindir.

Uçuş türü ve mesafe	Tazminat	Yaklaşık TL karşılığı	Örnek güzergâh
İç hat (mesafeye bakılmaksızın)	100 Avro	~5.608 TL	Ankara-İzmir, İstanbul-Trabzon
Dış hat, 1500 km ve altı	250 Avro	~14.021 TL	İstanbul-Atina, İstanbul-Bükreş
Dış hat, 1500-3500 km arası	400 Avro	~22.434 TL	İstanbul-Berlin, İstanbul-Londra
Dış hat, 3500 km üzeri	600 Avro	~33.651 TL	İstanbul-New York, İstanbul-Pekin

Mesafe hesabında yönetmelik keyfî bir ölçüme izin vermez. 8 inci maddenin beşinci fıkrası, mesafenin büyük çember yöntemiyle hesaplanacağını belirtir; bu yöntemin formülü 4 üncü maddenin (b) bendinde ayrıca verilmiştir. İki nokta arasındaki en kısa küresel mesafe esas alınır, uçağın fiilen izlediği rota değil. Ayrıca 8 inci maddenin ikinci fıkrasına göre mesafe belirlenirken aktarma noktaları değil, planlanan son varış noktası dikkate alınır. Yani İstanbul üzerinden Antalya’dan New York’a giden bir yolcu için mesafe İstanbul-New York değil, Antalya-New York üzerinden hesaplanır.

Tazminat Türk Lirasına Nasıl Çevrilir?

10/12/2024 değişikliğinin getirdiği ikinci somut yenilik kur hükmüdür. Yönetmelik artık açıkça şunu söyler: tazminat alacaklarının Türk Lirası cinsinden karşılığı hesaplanırken, tazminatın ödendiği güne ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır. Bu hüküm yolcunun lehinedir. Uçuşun yapıldığı tarihteki kur değil, ödemenin yapıldığı günün kuru uygulandığı için, havayolunun ödemeyi geciktirmesi yolcunun alacağını eritmez. Havayolu şirketi eski tarihli düşük bir kur üzerinden hesap yaparsa, bu hesaba yönetmeliğin bu hükmü gösterilerek itiraz edilebilir.

Tazminatın Yarıya İndirilebileceği Durum

Yönetmeliğin 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası, havayolu şirketine tazminatı yüzde 50 oranında düşürme imkânı tanır. Bu imkân kendiliğinden doğmaz; havayolunun yolcuya alternatif bir uçuşla güzergâh değişikliği teklif etmiş ve yolcunun bu uçuşla son varış yerine belirli sınırlar içinde ulaşmış olması gerekir.

Mesafe	Alternatif uçuşla varıştaki azami gecikme	Tazminat
1500 km ve altı	2 saat	%50 indirilebilir (250 yerine 125 Avro)
1500-3500 km	3 saat	%50 indirilebilir (400 yerine 200 Avro)
3500 km üzeri	4 saat	%50 indirilebilir (600 yerine 300 Avro)

Bu sürelerin aşılması hâlinde indirim uygulanamaz. Havayolu, hiçbir alternatif teklif etmediği hâlde tutarı yarıya düşürmüşse yolcunun eksik ödenen kısmı talep etme hakkı vardır. Ödemenin biçimi de yolcunun rızasına bağlıdır: 8 inci maddenin dördüncü fıkrasına göre tazminat kural olarak nakit, banka havalesi, ödeme emri veya çekle ödenir; seyahat fişi, kupon veya mil olarak ödenmesi ancak yolcunun imzalı mutabakatı ile mümkündür. Havayolunun tek taraflı olarak kupon vermesi ödeme sayılmaz.

Rötar Sırasında Havayolu Şirketi Size Neyi Ücretsiz Sağlamak Zorunda?

Tazminattan bağımsız olarak, uçuş gecikmesinde havayolu şirketinin yolcuya bedelsiz sağlamak zorunda olduğu hizmetler vardır. Bunlar yönetmeliğin 10 uncu maddesinde düzenlenir ve hizmet hakkı olarak adlandırılır. Bu hizmetler yolcunun talebine bağlı değildir; havayolu bunları kendiliğinden teklif etmek zorundadır. Uygulamada en çok göz ardı edilen haklar bunlardır, çünkü çoğu yolcu havaalanında beklerken kendi parasıyla yemek yer ve fişini saklamaz.

Bekleme süresi	Havayolunun bedelsiz sağlaması gerekenler
2-3 saat	Makul ölçüde sıcak ve soğuk içecekler
3-5 saat	Sıcak ve soğuk içecekler + günün saatine göre kahvaltı veya yemek
5 saat ve üzeri	İçecekler + kahvaltı veya yemek + ilave içecek ve hafif ara yemeği
Gece konaklaması gerekiyorsa	Otelde veya uygun bir tesiste konaklama + havaalanı ile konaklama yeri arasındaki ulaşım
Her hâlde	Süre sınırı olmaksızın iki telefon görüşmesi, faks mesajı veya e-posta hizmeti

Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrası, hareket kabiliyeti kısıtlı kişiler, refakatçileri ve tek başına seyahat eden çocuklar bakımından havayoluna ayrıca özel ilgi gösterme yükümlülüğü getirir. 12 nci madde ise aynı yolcu grubuna taşımada öncelik tanınmasını ve gecikme hâlinde hizmetlerin en kısa zamanda sağlanmasını zorunlu kılar.

Havayolu bu hizmetleri sunmazsa ne olur? Yolcu havaalanında zorunlu olarak yaptığı yeme, içme ve konaklama harcamalarının belgelerini saklamalı ve bu tutarları sabit tazminattan ayrı bir kalem olarak talep etmelidir. Bu harcamalar yönetmeliğin öngördüğü sabit tazminatın içinde değildir; havayolunun yerine getirmediği bir yükümlülüğün karşılığıdır.

Beş Saati Aşan Rötarda Bilet Ücreti İade Edilir mi?

Evet. Tehir beş saat ve üzerine çıktığında yolcunun uçuştan tamamen vazgeçme ve parasını geri alma hakkı doğar. Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendi, tehirin en az beş saat olması hâlinde 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen yardımın teklif edileceğini söyler. Bu bent şunu içerir:

• Seyahatin gerçekleşmeyen bölümü için bilet ücretinin tamamının, satın alındığı fiyat üzerinden en geç yedi gün içinde iadesi.
• Seyahatin tamamlanmasının artık anlamı kalmamışsa, gerçekleşen bölümler için de iade.
• Yolcunun seyahatinin ilk başlangıç noktasına ilk fırsatta dönmesini sağlayacak ücretsiz bir dönüş uçuşu.

Yolcu isterse iade yerine, 9 uncu maddenin (b) veya (c) bentleri uyarınca en erken fırsatta ya da kendi seçeceği daha sonraki bir tarihte benzer taşıma şartlarıyla güzergâh değişikliği isteyebilir. Tercih hakkı yolcuya aittir, havayoluna değil. Ödemenin biçimi burada da yolcunun rızasına bağlıdır: iade nakit, havale, ödeme emri veya çekle yapılır; seyahat fişi ancak imzalı mutabakat varsa mümkündür.

Bir noktanın altını çizmek gerekir: bilet bedelinin iadesi ile sabit tazminat farklı kalemlerdir. Beş saati aşan ve son varış yerine üç saatten fazla gecikmeyle sonuçlanan bir uçuşta yolcu, bilet parasını geri alması hâlinde tazminat hakkını kaybetmez. 7 nci maddenin üçüncü fıkrası, 8 inci ve 9 uncu maddedeki yükümlülüklerin birlikte yerine getirileceğini söyler.

Uçak Rötar Tazminatı Nasıl Talep Edilir?

Uçak rötar tazminatı, kademeli bir sırayla talep edilir. Bu sıranın atlanması başvurunun reddedilmesine yol açar: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, havayolu şirketine başvurulmadan yapılan şikâyetleri işleme almaz. Aşağıdaki dört adım, resmî başvuru usulünün kendisidir.

Adım 1: Belgeleri Toplayın

Talebin dayanacağı belgeler, uçuş günü toplanmazsa sonradan temini güçleşir. Özellikle gecikme süresini gösteren kayıtlar önemlidir, çünkü ispat konusundaki tartışma çoğunlukla kaç saat geç varıldığı üzerinde çıkar.

• Uçuş bileti ve onaylanmış rezervasyon kaydı,
• Biniş kartı (boarding pass) ve uçuş öncesi kontrol (check-in) belgesi,
• Havayolundan alınan gecikme veya iptal bildirimi; sözlü bildirim yapılmışsa saatini not edin,
• Fiilî kalkış ve iniş saatlerini gösteren kayıt: havalimanı bilgi ekranı fotoğrafı, uçuş takip uygulaması ekran görüntüsü veya havayolunun SMS bildirimi,
• Havaalanında yapılan yeme, içme, konaklama ve ulaşım harcamalarının fiş ve faturaları,
• Bağlantılı uçuş kaçırıldıysa ikinci uçuşa ait bilet ve yeni bilet alındıysa ödeme belgesi.

Adım 2: Havayolu Şirketine Yazılı Başvuru

İlk muhatap her zaman uçuşu fiilen gerçekleştiren havayolu şirketidir. Başvuru, şirketin internet sitesindeki yolcu hakları veya geri bildirim formu, çağrı merkezi ya da e-posta yoluyla yapılabilir. Telefonla yapılan başvuruda mutlaka başvuru numarası alınmalıdır; kayıt altına alınmayan bir görüşme sonraki aşamalarda ispat değeri taşımaz.

Başvuru metninde uçuş numarası, tarih, planlanan ve fiilî varış saatleri, gecikme süresi ve talep edilen tutar açıkça belirtilmelidir. Talebin hukuki dayanağı olarak SHY-YOLCU yönetmeliğinin 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile 8 inci maddesinin birinci fıkrasına atıf yapmak, başvurunun genel bir memnuniyetsizlik bildirimi olarak işlem görmesini engeller.

Adım 3: Altı Hafta Sonra SHGM’ye Şikâyet

Havayolu şirketi başvuruya altı hafta içinde yanıt vermezse veya verilen yanıt yeterli değilse, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’ne şikâyet edilebilir. Bu bekleme süresi Genel Müdürlüğün kendi başvuru usulünde belirlenmiştir. Bu aşamanın ayrıntılarını aşağıda ayrı bir başlıkta açıklıyoruz.

Adım 4: Tüketici Hakem Heyetine Başvuru

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü havayolu şirketini denetler ve gerektiğinde idari yaptırım uygular; ancak yolcuya para ödenmesine karar veremez. Tazminatın tahsili için tüketici hakem heyetine başvurmak gerekir. Rötar tazminatı tutarları hakem heyetinin görev sınırının çok altında kaldığı için bu yol zorunludur. Ayrıntısı aşağıdaki görevli merci başlığındadır. Hakem heyeti başvurusunun nasıl hazırlanacağını tüketici hakem heyeti başvuru dilekçesi yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Uçak Rötar Tazminatı Kimden Talep Edilir?

Tazminat, uçuşu icra eden hava taşıma işletmesinden talep edilir. Yönetmelik bu kavramı 4 üncü maddenin (o) bendinde tanımlar: yolcu ile sözleşmesi bulunan işletme ya da o işletme yerine uçuşu fiilen gerçekleştiren işletme. Bu tanım pratikte önemli bir sonuç doğurur: bileti bir seyahat acentesinden, çevrim içi bir bilet sitesinden veya tur operatöründen almış olsanız bile muhatabınız bileti satan taraf değil, uçağı uçuran havayolu şirketidir.

Kod paylaşımlı (code-share) uçuşlarda bilet bir havayolunun kodunu taşırken uçuş başka bir şirket tarafından yapılabilir. Böyle bir durumda talebin yöneltileceği taraf, biletteki markadan bağımsız olarak uçuşu fiilen gerçekleştiren şirkettir.

Kurum	Ne yapar	Ne yapmaz
Havayolu şirketi	Tazminatı öder, hizmetleri sağlar; ilk ve zorunlu muhataptır	—
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü	Şikâyeti inceler, işletmeyi denetler, idari para cezası verir	Yolcuya ödeme yapılmasına karar veremez
Tüketici hakem heyeti	Tazminata hükmeder; kararı icra edilebilir	Görev sınırının üstündeki uyuşmazlığa bakamaz
Seyahat acentesi / bilet sitesi	Bilet iadesi ve rezervasyon işlemleri	SHY-YOLCU tazminatının muhatabı değildir
Havaalanı işletmecisi	Terminal hizmetleri	Uçuş gecikmesinden yönetmelik uyarınca sorumlu değildir

Havayolunun kendi iç ilişkisindeki sorumluluk dağılımı yolcuyu bağlamaz. Yönetmeliğin 14 üncü maddesi, tazminatı ödeyen havayolunun tur operatöründen veya sözleşme yaptığı üçüncü kişilerden rücu talebinde bulunma hakkını saklı tutar. Havayolu şirketinin gecikme yer hizmetleri kuruluşundan kaynaklandı şeklindeki savunması, yolcuya karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; bu, şirketin kendi başvuracağı bir yoldur.

Son bir uyarı: internette rötar tazminatı takibi yaptığını duyuran ve tazminatın belirli bir yüzdesi karşılığında iş üstlenen aracı platformlar bulunmaktadır. Bu tür bir aracıyla anlaşmadan önce, sözleşmenin komisyon oranı, masraf yükü ve vekâlet kapsamının okunması gerekir. Hukuki uyuşmazlığın takibi bakımından 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun çizdiği çerçeve dışında iş üstlenilemeyeceği de gözden kaçırılmamalıdır.

Tüketici Hakem Heyeti mi Tüketici Mahkemesi mi Görevli?

Uçak rötar tazminatı uyuşmazlıklarında görevli merci, kural olarak tüketici hakem heyetidir. Bunun sebebi tutarın büyüklüğüdür. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 68 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, değeri belirlenen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırın altındaki bir talep için doğrudan tüketici mahkemesinde dava açılamaz.

2026 yılı için bu parasal sınır 186.000 TL‘dir (23/12/2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğ). Rötar tazminatının en yüksek tutarı olan 600 Avro dahi bu sınırın çok altında kalır. Dolayısıyla bu tür bir talep için izlenecek yol tüketici hakem heyetidir. Bu, mevcut uygulamayla da örtüşmektedir: Yargıtay’ın bu alandaki kararlarında uyuşmazlıklar tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi eliyle görülmüştür.

Yolcu lehine iki nokta daha vardır. Birincisi, 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesindeki arabuluculuk dava şartı, hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda uygulanmaz; ayrıca bir arabuluculuk süreci işletilmesi gerekmez. İkincisi, aynı Kanun’un 73 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tüketici mahkemelerinde tüketici tarafından açılan davalar harçtan muaftır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 27.02.2023 tarihli, 2022/1077 E. ve 2023/1166 K. sayılı kararında bu muafiyeti uygulayarak yatırılan temyiz harçlarının davacıya iadesine hükmetmiştir.

Hakem heyeti kararına karşı itiraz yolu açıktır. 6502 sayılı Kanun’un 70 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca karara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Tüketici hukukundan doğan benzer uyuşmazlıklarda izlenen yolu azami tamir süresi, düğün salonu kapora iadesi ve km düşürülmüş araç yazılarımızda ayrıca ele aldık.

Uçak Rötar Tazminatı Şartları Nelerdir?

Tazminat hakkının doğması için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: uçuşun yönetmeliğin kapsamına girmesi, yolcunun uçuş öncesi kontrol şartlarını yerine getirmiş olması, gecikmenin havayolunun işletme alanından kaynaklanması ve son varış yerine üç saat ve daha fazla geç ulaşılması. Bu şartlardan biri eksikse tazminat doğmaz; ancak hizmet hakkı gibi diğer haklar ayakta kalabilir.

Uçuş Gecikmesinin Süresi

Tazminat bakımından aranan süre, yolcunun son varış yerine üç saat ve daha fazla geç ulaşmasıdır (m.7/3). Bu süre uçuş mesafesine göre değişmez. Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasında geçen iki, üç ve dört saatlik süreler ise tazminatı değil, havayolunun yolcuya yiyecek, konaklama ve iletişim sağlama yükümlülüğünü başlatır. İki eşiği birbirine karıştırmamak gerekir: kalkışta iki saat gecikmiş bir iç hat uçuşunda yolcu içecek hakkı kazanır, ancak varışta üç saatlik farkı doğurmayan bir gecikme tazminat hakkı vermez.

Sürenin ölçüldüğü an da önemlidir. Uygulamada varış saati olarak, uçağın pistte durmasından çok kapının açıldığı ve yolcuların inmeye başladığı an esas alınır. Bu nedenle uçuş takip uygulamasından alınan kayıtların yanında biniş kartı ve varış saatini gösteren belgelerin de saklanması yararlıdır.

Havayolu Şirketinin Sorumluluğu

Tazminat hakkının doğması için gecikmenin havayolunun sorumluluk alanından kaynaklanması gerekir. Yönetmelik bu sınırı olağanüstü hâller kavramıyla çizer. 4 üncü maddenin (ğ) bendine göre olağanüstü hâller şunlardır: siyasi istikrarsızlık, uçuşun gerçekleştirilmesine uygun olmayan meteorolojik şartlar, doğal afetler, güvenlik riskleri, beklenmedik uçuş emniyeti noksanlıkları ve grev.

Bu tanımın iki sonucu vardır. Birincisi, teknik arıza bu listede yer almaz. Aksine, 7 nci maddenin üçüncü fıkrası teknik ve operasyonel nedenlerle yapılan tehiri açıkça tazminat sebebi sayar. Havayolunun uçakta arıza çıktı savunması tek başına sorumluluğu kaldırmaz. İkincisi, ispat yükü yolcuda değildir: 6 uncu maddenin dördüncü fıkrası, havayolunun tüm tedbirleri almasına rağmen olağanüstü hâllerin gecikmeye neden olduğunu kanıtlayabildiği takdirde tazminattan kurtulacağını söyler. Yolcunun havanın kötü olmadığını ispatlaması beklenmez; havayolunun hem olağanüstü hâli hem de kendi tedbirlerini ispatlaması gerekir.

Yargıtay bu ispat yükünü uçağa kabul edilmeme uyuşmazlığında da aynı şekilde uygulamıştır. 11. Hukuk Dairesi’nin 22.09.2022 tarihli, 2021/4795 E. ve 2022/6193 K. sayılı kararında, yolcuyu belge eksikliği gerekçesiyle uçağa almayan havayolunun bu gerekçeyi somutlaştıran bir delil sunamaması üzerine hizmetin ayıplı olduğu kabul edilmiş ve manevi tazminata hükmeden yerel mahkeme kararı onanmıştır.

Seyahat Belgesi ve Rezervasyon Onayı

Yolcunun elinde onaylanmış rezervasyona sahip geçerli bir bilet bulunmalıdır. Yönetmeliğin 2 nci maddesi bunun yanına bir şart daha ekler ve uygulamada en çok hak kaybına yol açan nokta budur: yolcunun, kendisine bildirilen saatte ve öngörülen şekilde uçuş öncesi kontrole (check-in) başvurmuş olması gerekir. Havayolu bir saat belirtmemişse, ilan edilen hareket saatinden en geç kırk beş dakika önce check-in’e başvurulmuş olmalıdır. Bu süreye uymayan yolcu, gecikme gerçekleşse bile yönetmeliğin kapsamı dışında kalır.

Buna karşılık yönetmelik, bilet ücretsiz alınmış olsa dahi koruma sağlar. 2 nci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi, ücretsiz seyahat eden yolcuları, halka açık olmayan indirimli biletle seyahat edenleri ve biriktirilen mil veya puanlarla seyahat edenleri açıkça kapsama alır. Mil ile alınan bilet, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.

Varış Noktası

Yönetmeliğin uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen kapsam kuralı, uçuşun kalkış ve varış noktalarına göre değişir. Burada sık rastlanan bir yanlış bilgi vardır: Avrupa Birliği’nden kalkmak veya bir AB ülkesine inmek, Türk yönetmeliğinin uygulanması bakımından bir ölçüt değildir. Yönetmeliğin 2 nci maddesindeki kapsam kuralı şudur:

Uçuşun niteliği	SHY-YOLCU uygulanır mı?
Türk havayolu, Türkiye’deki havaalanından kalkış	Evet
Türk havayolu, yurt dışından Türkiye’ye geliş	Evet
Yabancı havayolu, Türkiye’deki havaalanından kalkış	Evet
Yabancı havayolu, yurt dışından Türkiye’ye geliş	Hayır (yönetmeliğin kapsamı dışındadır)

Tablodaki son satır pratikte önemlidir. Yabancı bir havayolu şirketiyle yurt dışından Türkiye’ye dönerken yaşanan gecikmede SHY-YOLCU yönetmeliğine dayanılamaz. Böyle bir durumda başvurulacak hukuk, kalkış ülkesinin mevzuatı (AB ülkesinden kalkılıyorsa EC 261/2004 sayılı Tüzük) ya da uluslararası taşıma sözleşmelerinin hükümleridir. Ayrıca son varış yeri kavramı, yönetmeliğin 4 üncü maddesinin (j) bendinde tanımlanmıştır: doğrudan bağlantılı uçuşlarda son uçuşun varış noktası esas alınır, aktarma noktası değil.

Yönetmelik yalnızca motorlu ve sabit kanatlı hava araçlarıyla taşınan yolcular için geçerlidir (m.2/2). Helikopter taşımacılığı kapsam dışındadır. Paket tur kapsamındaki uçuşlarda ise yolcunun Paket Tur Sözleşmeleri mevzuatından doğan hakları saklıdır; ancak uçuş iptali dışında bir nedenle paket turun iptali hâlinde bu yönetmelik uygulanmaz (m.2/3).

Uçak Rötar Tazminatı Kimlere Ödenecek?

Tazminat, gecikmeden etkilenen ve yukarıdaki şartları taşıyan her yolcuya ayrı ayrı ödenir. Tutar bilet başına değil, yolcu başına hesaplanır. Bu nedenle dört kişilik bir ailenin 400 Avroluk tazminat şartını karşılayan bir dış hat uçuşunda toplam alacak 1.600 Avrodur.

Tazminat Hakkı Tanınan Yolcular

• Uçuşu geciken yolcular: Teknik veya operasyonel nedenle tehir edilen ve son varış yerine üç saat ve daha fazla geç ulaşan yolcular (m.7/3).
• Uçuşu iptal edilen yolcular: İptalden yönetmelikte öngörülen süreler içinde haberdar edilmeyen yolcular (m.6/2).
• Uçağa kabul edilmeyen yolcular: Rezervasyonu onaylı olduğu hâlde kendi iradeleri dışında uçuşa alınmayan yolcular (m.5/3).
• Alt hizmet sınıfına yerleştirilen yolcular: Bilet ücretinin belirli bir oranını geri alma hakkı doğar (m.11/2).
• Mil, puan veya indirimli biletle seyahat edenler: Halka açık olmayan indirimli bilet ve mil kullanımı hakkı ortadan kaldırmaz (m.2/1-c).

Buna karşılık yönetmeliğin 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası bir istisna getirir: uçağa kabul edilmeme durumunda havayolunun teklif ettiği menfaatler karşılığında gönüllü olarak rezervasyonundan feragat eden yolcu, aynı olay için ayrıca tazminat isteyemez. Havaalanında yapılan gönüllü çağrısını kabul etmeden önce teklif edilen menfaatin, yönetmeliğin öngördüğü tazminattan yüksek olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Tazminat Şartlarının Sağlanması

Talebi kimin ileri süreceği konusunda pratik bir kural vardır: her yolcu kendi adına talepte bulunmalıdır. Bileti bir kişi almış olsa bile, diğer yolcular adına dava açılamaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 27.02.2023 tarihli kararında, uçuş gecikmesi nedeniyle açılan davada davacının annesi adına ileri sürdüğü talep, anne davada taraf olmadığı gerekçesiyle reddedilmiş ve bu değerlendirme onanmıştır. Aile üyeleri için başvuru yapılacaksa her biri adına ayrı başvuru düzenlenmelidir; reşit olmayan çocuklar için veli talepte bulunur.

Havayolunun yolcuyu bilgilendirme yükümlülüğü de bu aşamada önem taşır. Yönetmeliğin 15 inci maddesi, en az iki saatlik bir tehirden etkilenen her yolcuya haklarının sözlü, yazılı veya elektronik olarak bildirilmesini zorunlu kılar; check-in kontuarında Türkçe ve İngilizce bir bilgilendirme metninin görünür olması da zorunludur. Bu bildirim yapılmamışsa yolcunun eli daha güçlüdür: 16 ncı maddenin ikinci fıkrası, hakları usulünce bildirilmediği için yönetmelikte öngörülenden daha düşük bir tazminatı kabul eden yolcunun, aradaki farkı elde etmek için yetkili mercilere başvurabileceğini açıkça düzenler. Havayolunun sunduğu düşük tutarlı bir kupon teklifini kabul etmiş olmak, yolcunun hakkını tümüyle tüketmez.

Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin birinci fıkrası bir başka güvence getirir: yolculara karşı yükümlülükler taşıma sözleşmesindeki hükümlerle sınırlandırılamaz, kısıtlanamaz veya muafiyet tanınamaz. Bilet satın alınırken onaylanan taşıma şartlarında yer alan gecikmeden sorumlu değiliz türü kayıtlar bu nedenle geçersizdir.

Uçuş İptal Edilirse Tazminat Alınır mı?

Uçuş iptalinde tazminat hakkı doğar, ancak bu hak iptalin ne zaman bildirildiğine bağlıdır. Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası üç kademeli bir sistem kurar. Havayolu iptali yeterince erken bildirmişse veya yolcuya belirli sınırlar içinde alternatif uçuş teklif etmişse tazminat ödemez.

İptalin bildirildiği zaman	Tazminat doğar mı?	Havayolunun kurtulma şartı
Kalkıştan en az 2 hafta önce	Hayır	Süresinde bildirim yeterlidir
Kalkıştan 2 hafta ile 7 gün önce arası	Evet, ancak şarta bağlı	En fazla 2 saat önce kalkan ve varışta en fazla 4 saat geciken alternatif uçuş teklifi
Kalkıştan 7 günden kısa süre önce	Evet, ancak şarta bağlı	En fazla 1 saat önce kalkan ve varışta en fazla 2 saat geciken alternatif uçuş teklifi

Bu tabloda üç ayrıntı yolcunun lehinedir. Birincisi, 6 ncı maddenin beşinci fıkrasına göre yolcunun iptalden haberdar edilip edilmediğine ve ne zaman edildiğine ilişkin ispat yükümlülüğü havayolundadır. Havayolu bildirim yaptığını ispatlayamazsa tazminat doğar. İkincisi, iptal bildirilirken havayolu yolcuya olası alternatif ulaşım yolları hakkında da bilgi vermek zorundadır (m.6/3). Üçüncüsü, iptal hâlinde tazminatın yanında 9 uncu maddedeki geri ödeme veya güzergâh değişikliği hakkı ile 10 uncu maddedeki hizmet hakkı da doğar.

Bir istisna vardır: 6 ncı maddenin altıncı fıkrasına göre havayolu şirketi iletişim bilgisi talep etmesine rağmen yolcu bunu vermemiş veya yanlış vermişse, şirket bildirim yapamamaktan doğan sorumluluktan kurtulur. Bilet alırken verilen telefon ve e-posta bilgisinin doğru olması bu nedenle önemlidir.

Uçağa Kabul Edilmezseniz (Overbooking) Haklarınız Nelerdir?

Havayolu şirketleri koltuk sayısından fazla bilet satabilir; buna overbooking denir. Yönetmelik bu durumu 5 inci maddede düzenler ve havayoluna belirli bir sıra izleme zorunluluğu getirir. Şirket önce, mutabık kalınacak menfaatler karşılığında rezervasyonundan gönüllü olarak vazgeçecek yolcular bulmak için duyuru yapmak zorundadır. Yeterli sayıda gönüllü çıkmazsa yolcular iradeleri dışında uçuşa kabul edilmeyebilir.

Yolcu kendi iradesi dışında uçağa alınmışsa, 5 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca havayolu derhal üç yükümlülüğü birden yerine getirmek zorundadır: 8 inci madde uyarınca tazminat, 9 uncu madde uyarınca geri ödeme veya güzergâh değişikliği ve 10 uncu madde uyarınca hizmet. Burada bir bekleme süresi aranmaz; hak, uçağa alınmama anında doğar.

Sağlık, emniyet, güvenlik veya uygun olmayan seyahat belgeleri gibi makul gerekçelerin bulunduğu hâller yönetmeliğin uçağa kabul edilmeme tanımının dışındadır (m.4/1-n). Ancak bu gerekçenin varlığını havayolu ortaya koymak zorundadır. Yukarıda anılan 11. Hukuk Dairesi’nin 2022/6193 K. sayılı kararında, belge eksikliği iddiasını somutlaştıramayan havayolunun hizmetinin ayıplı sayılması ve manevi tazminata hükmedilmesi bu ilkenin uygulamasıdır.

Bağlantılı Uçuşu Kaçıran Yolcunun Hakları

İlk uçuşun gecikmesi yüzünden aktarma noktasında bağlantılı uçuşu kaçıran yolcu için belirleyici olan, aktarmadaki bekleme süresi değil son varış yerine ne kadar geç ulaşıldığıdır. Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin (j) bendi son varış yerini, doğrudan bağlantılı uçuşlarda son uçuşun varış noktası olarak tanımlar. Bu tanım sayesinde, ilk bacakta yaşanan bir saatlik gecikme aktarmanın kaçırılmasına ve nihai varışın altı saat kaymasına yol açmışsa, hesaba katılacak süre altı saattir.

Bu kuralın işlemesi için biletin tek rezervasyon altında, yani bağlantılı olarak düzenlenmiş olması gerekir. İki ayrı havayolundan bağımsız olarak alınan iki ayrı bilette, ilk uçuşun gecikmesi ikinci bilet bakımından bir hak doğurmaz; bu durumda yalnızca birinci uçuş kendi başına değerlendirilir. Bilet alırken aktarmalı seferin tek bilet olarak mı yoksa ayrı biletler hâlinde mi düzenlendiğine dikkat edilmesi bu nedenle önemlidir.

Aktarma noktasında beklerken doğan yeme, içme ve konaklama ihtiyaçları da 10 uncu madde kapsamındadır. Bir veya daha fazla gece konaklama gerekiyorsa havayolu, konaklamayı ve havaalanı ile konaklama yeri arasındaki ulaşımı karşılamak zorundadır.

Uçak Başka Havalimanına İnerse Ne Olur?

Uçağın planlanan havalimanı yerine başka bir havalimanına inmesi durumunda havayolunun yükümlülüğü sona ermez. Yönetmeliğin 17 nci maddesi, bilette belirtilen son varış yerinin zorunlu bir sebeple değiştirilmesi hâlinde havayolunun yolcuları bilette yazılı son varış yerine en kısa sürede ulaştırmak zorunda olduğunu düzenler. Yolcunun indiği havalimanından asıl varış noktasına kendi imkânlarıyla gitmesi beklenemez; ulaşımı havayolu sağlar.

Benzer bir kural 9 uncu maddenin üçüncü fıkrasında yer alır: bir şehre birden fazla havaalanı hizmet ediyorsa ve havayolu yolcuya alternatif havaalanına uçuş teklif etmişse, o havaalanından rezervasyonun yapıldığı havaalanına veya yolcunun kabul edeceği yakın bir noktaya transfer masrafını havayolu karşılar. Bu masraflar için ödenen tutarlar, belge saklanmak kaydıyla ayrıca talep edilebilir.

Alt Sınıfa Yerleştirilirseniz Ne Kadar İade Alırsınız?

Business sınıfı bilet alan bir yolcunun ekonomi sınıfına yerleştirilmesi hâlinde, yalnızca bilet ücretleri arasındaki farkın iadesi yeterli değildir. Yönetmeliğin 11 inci maddesinin ikinci fıkrası, fark iadesine ilaveten bilet ücretinin belirli bir oranının ödenmesini zorunlu kılar. Bu hak, gecikmeden bağımsızdır ve uygulamada en az bilinen haklardan biridir.

Mesafe	Fark iadesine ek olarak ödenecek	Ödeme süresi
1500 km ve altı	Bilet ücretinin %30’u	7 gün içinde
1500-3500 km	Bilet ücretinin %50’si	7 gün içinde
3500 km üzeri	Bilet ücretinin %75’i	7 gün içinde

Ücret iadesinde 11 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca biletin satın alındığı tarihteki fiyatlar dikkate alınır. Bunun tersi de düzenlenmiştir: havayolu yolcuyu satın aldığı sınıftan daha üst bir sınıfa yerleştirirse, bunun için ek ücret talep edemez (m.11/1).

Sabit Tazminatın Üstünde Zarar Talep Edilebilir mi?

Evet. SHY-YOLCU yönetmeliğinin öngördüğü sabit tazminat, yolcunun uğradığı zararın tavanı değildir. Bu, uçak rötar tazminatı konusunda en az bilinen ve pratikte en çok değer taşıyan noktadır. Yolcunun elinde iki ayrı hukuki dayanak vardır ve bunlar birbirini dışlamaz.

Katman	Dayanak	Ne kapsar	İspat gerekir mi?
Sabit tazminat	SHY-YOLCU m.8	Mesafeye göre 100-600 Avro	Hayır, şartlar gerçekleşince doğar
Gerçek zarar	2920 s. Kanun m.122, TBK m.112 vd.	Kaçırılan otel rezervasyonu, yanan konser bileti, ikame ulaşım gideri, iş kaybı	Evet, zarar ve miktarı ispatlanır
Manevi tazminat	TBK m.49, m.58	Kişilik hakkı ihlali oluşturan ağır durumlar	Evet, koşulları ayrıca değerlendirilir

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 122 nci maddesi doğrudan şunu söyler: taşıyıcı, havayolu ile yolcu, bagaj veya yükün taşınmasındaki gecikmeden doğan zarardan sorumludur. Kanun’un 123 üncü maddesi taşıyıcıya bir kurtuluş imkânı tanır, ancak bunu da ispat şartına bağlar: taşıyıcı, kendisinin ve adamlarının zararı önlemek için gerekli bütün tedbirleri aldığını veya bu tedbirleri alma olanağı bulunmadığını ispatlarsa sorumlu olmaz.

İki katmanın nasıl birleştiği yönetmeliğin 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında yazılıdır: yolcuların diğer kanunlardan doğan tazminat talep etme hakları saklıdır ve yönetmelik kapsamında ödenen tazminat söz konusu tazminattan mahsup edilebilir. Yani 400 Avro sabit tazminat almış bir yolcu, ispatladığı 30.000 TL’lik gerçek zararının tamamını değil, sabit tazminat düşüldükten sonra kalan kısmını talep eder.

Manevi tazminat bakımından Yargıtay’ın uygulaması somuttur. 11. Hukuk Dairesi’nin 27.02.2023 tarihli, 2022/1077 E. ve 2023/1166 K. sayılı kararına konu olayda, uçuş iki saat on dakika gecikmiş, bu süre boyunca yolcular beş altı kez farklı biniş kapılarına yönlendirilmiş ve engelli olan yolcu bu koşuşturma sırasında düşmüştür. Yerel mahkemenin hükmettiği 3.000 TL manevi tazminat, Türk Borçlar Kanunu’nun 49 ve 98 inci maddeleri ile SHY-YOLCU yönetmeliğine dayanılarak onanmıştır. Bu karar, manevi tazminatın her gecikmede değil, kişilik hakkını zedeleyen somut koşulların varlığında gündeme geldiğini de göstermektedir. Ayıplı hizmetten doğan tazminat taleplerinin genel çerçevesini gıda zehirlenmesi tazminat davası yazımızda ayrıca inceledik.

Pegasus, THY, AJet ve SunExpress Rötarında Süreç Nasıl İşler?

Türkiye’den kalkan tüm uçuşlarda uygulanacak kurallar aynıdır. Havayolu şirketinin adı, tazminat tutarını veya şartlarını değiştirmez; SHY-YOLCU yönetmeliği Türk ve yabancı bütün işletmeleri, Türkiye’deki havaalanlarından yapılan uçuşlar bakımından eşit şekilde bağlar. Şirketten şirkete değişen tek şey, ilk başvurunun yapılacağı kanaldır.

Durum	Şirkete göre değişir mi?	Açıklama
Tazminat tutarı	Hayır	İç hat 100, dış hat 250/400/600 Avro (m.8/1)
Üç saatlik varış eşiği	Hayır	Bütün işletmeler için aynı (m.7/3)
Yeme, içme, konaklama	Hayır	Süreye göre aynı kademeler (m.10)
İlk başvuru kanalı	Evet	Her şirketin kendi yolcu hakları / geri bildirim formu
Yanıt süresi	Hayır	Altı hafta beklendikten sonra SHGM’ye gidilebilir
Şikâyet mercii	Hayır	SHGM, ardından tüketici hakem heyeti

Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta, düşük ücretli (low-cost) taşıyıcılarda biletin genellikle iade edilemez veya değiştirilemez olarak satılmasıdır. Bu ticari şart, yönetmelikten doğan hakları etkilemez: 16 ncı maddenin birinci fıkrası uyarınca yolculara karşı yükümlülükler taşıma sözleşmesindeki hükümlerle sınırlandırılamaz. Bilet iade edilemez kaydı, beş saati aşan gecikmede bilet bedelinin iadesini isteme hakkını ortadan kaldırmaz.

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne Şikâyet Nasıl Yapılır?

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca kapsama giren işletmeleri denetleyen ve kurallara uymayanlara idari yaptırım uygulayan kurumdur. Yolcu şikâyetleri Genel Müdürlüğün başvuru sistemi üzerinden alınır. Başvuru için bir ön koşul vardır: şikâyet öncelikle uçuşu gerçekleştiren havayolu şirketine sunulmuş olmalıdır.

• Ön koşul: Havayolu şirketine yapılan başvuruya altı hafta içinde yanıt verilmemesi veya verilen yanıtın yeterli bulunmaması.
• Kapsam: Uçağa kabul edilmeme, uçuş tehiri veya gecikmesi, uçuş iptali, alt veya üst hizmet sınıfına yerleştirilme.
• Kanal: SHGM şikâyet formu ve Genel Müdürlüğün başvuru sistemi (kdmerp.shgm.gov.tr). Havalimanı terminallerine yerleştirilen kiosk cihazlarından da başvuru yapılabilir.
• Bilgi hattı: SHGM çağrı merkezi 444 60 01.
• Gerekli olanlar: Başvuranın kimliğinin tespit edilebilmesi, doğru iletişim bilgisi ve destekleyici belgeler. Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa noter onaylı vekâletname aranır.

SHGM’ye yapılan şikâyetin sonucu bir denetim ve yaptırım kararıdır; Genel Müdürlük yolcuya doğrudan para ödenmesine hükmedemez. Bu nedenle SHGM başvurusu, tazminatın tahsili için tek başına yeterli değildir. Buna karşılık şikâyetin kayda geçmiş olması ve varsa idari işlem, tüketici hakem heyeti aşamasında yolcunun iddiasını destekleyen bir belge oluşturur.

Havayoluna Uygulanan İdari Para Cezası ve 2026 Değişikliği

Yönetmelik hükümlerine uymayan havayolu şirketlerine, 20 nci maddenin yollamasıyla 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 143 üncü maddesine göre işlem yapılır. Bu maddeye göre, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün sivil havacılığı düzenlemek amacıyla aldığı önlemlere uymayanlara idari para cezası verilir; cezaya karar verme yetkisi Sivil Havacılık Genel Müdürüne aittir.

Bu maddede 2026 yılında önemli bir değişiklik yapılmıştır. 24/7/2026 tarihli ve 7590 sayılı Kanun’un 8 inci maddesiyle 143 üncü maddeye eklenen fıkra şudur: Birinci ve ikinci fıkralarda yer alan idari para cezalarının alt ve üst sınırları tüzel kişiler için beş katı olarak uygulanır. Havayolu şirketlerinin tamamı tüzel kişi olduğundan, yolcu haklarına aykırılık hâlinde uygulanacak idari para cezasının alt ve üst sınırı beş katına çıkmıştır.

Yolcu açısından bu değişikliğin doğrudan bir parasal sonucu yoktur; idari para cezası devlete ödenir, yolcuya değil. Ancak dolaylı etkisi önemlidir: yaptırımın ağırlaşması, şirketlerin yolcu hakları başvurularını daha ciddiye almasını sağlayan bir baskı unsurudur. Kanun’un 143 üncü maddesindeki tutarların, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği de göz önünde tutulmalıdır; maddede yazılı rakamlar 2008 yılındaki başlangıç tutarlarıdır ve güncel tutarlar için ilgili yılın tebliğine bakılması gerekir.

Tazminat Talebinde Süre Sınırı Var mı?

Süre sınırı vardır ve bu süre kaçırıldığında talep hakkı ortadan kalkar. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 131 inci maddesi şunu düzenler: sorumluluğa ilişkin dava, hava aracının varma yerine geldiği veya gelmesi gerektiği tarihten ya da taşımanın durduğu tarihten itibaren iki yıl içinde açılmazsa tazminat talep hakkı düşer.

Maddenin lafzına dikkat etmek gerekir: kanun burada zamanaşımına uğrar demez, hak düşer der. Bu ayrımın pratik sonucu şudur: zamanaşımı ancak karşı taraf ileri sürerse dikkate alınır; hak düşürücü süre ise mahkeme tarafından kendiliğinden gözetilir. Havayolu şirketi bir savunma yapmasa bile sürenin geçmiş olması talebi düşürür. Sürenin başlangıcı da uçuşun yapıldığı gün değil, uçağın varma yerine geldiği veya gelmesi gerektiği tarihtir.

Bu süre, havayoluna ve SHGM’ye yapılan başvuruların beklenmesi sırasında da işlemeye devam eder. Şirketin yanıt vermemesi süreyi durdurmaz. Bu nedenle başvuru süreci uzuyorsa, iki yıllık süre dolmadan tüketici hakem heyetine başvurulması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Rötar tazminatı için kaç saat gecikme gerekir?

Tazminat için aranan ölçüt, son varış yerine üç saat ve daha fazla geç ulaşmaktır. Bu süre iç hat ve dış hat ayrımı yapılmaksızın aynıdır. Yönetmeliğin 7 nci maddesindeki iki, üç ve dört saatlik süreler tazminatı değil, yiyecek ve konaklama gibi hizmet haklarını başlatır.

İç hat uçuşta rötar tazminatı ne kadar?

İç hat uçuşlarda mesafeye bakılmaksızın 100 Avro ödenir. Bu tutar, 10/12/2024 tarihli değişiklikle yönetmeliğin 8 inci maddesine eklenmiştir. Türk Lirası karşılığı, ödemenin yapıldığı güne ait TCMB döviz satış kuruna göre hesaplanır.

Kötü hava koşulları nedeniyle geciken uçuşta tazminat alınır mı?

Kural olarak alınmaz. Uçuşun gerçekleştirilmesine uygun olmayan meteorolojik şartlar, yönetmeliğin 4 üncü maddesinde olağanüstü hâller arasında sayılmıştır. Ancak havayolunun tazminattan kurtulabilmesi için hem olağanüstü hâlin varlığını hem de tüm tedbirleri aldığını ispatlaması gerekir; ispat yükü yolcuda değildir.

Teknik arıza nedeniyle geciken uçuşta tazminat alınır mı?

Alınır. Yönetmeliğin 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası, teknik ve operasyonel nedenlerle yapılan tehiri açıkça tazminat sebebi saymaktadır. Teknik arıza, yönetmeliğin olağanüstü hâller tanımında yer almaz.

Uçak rötar tazminatı için nereye başvurulur?

Önce uçuşu gerçekleştiren havayolu şirketine yazılı başvuru yapılır. Altı hafta içinde yanıt gelmez veya yanıt yetersiz kalırsa Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’ne şikâyet edilir. Tazminatın tahsili için ise tüketici hakem heyetine başvurulması gerekir.

Rötar tazminatı davası nerede açılır?

2026 yılı için 186.000 TL olan parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Rötar tazminatı tutarları bu sınırın çok altında kaldığından, talep doğrudan tüketici mahkemesinde dava konusu yapılamaz.

Havayolu tazminat yerine kupon veya mil verebilir mi?

Ancak yolcunun imzalı mutabakatı varsa verebilir. Yönetmeliğin 8 inci maddesinin dördüncü fıkrası, tazminatın kural olarak nakit, banka havalesi, ödeme emri veya çekle ödeneceğini belirtir. Seyahat fişi veya benzeri hizmetler ancak yolcunun yazılı onayıyla ödeme yerine geçer.

Düşük bir teklifi kabul ettim, farkını isteyebilir miyim?

Hakları usulünce bildirilmediği için yönetmelikte öngörülenden düşük bir tazminatı kabul eden yolcu, aradaki farkı elde etmek üzere yetkili mercilere başvurabilir. Bu imkân, yönetmeliğin 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasında açıkça düzenlenmiştir.

Mil ile alınan biletlerde tazminat hakkı var mı?

Vardır. Yönetmeliğin 2 nci maddesi, ücretsiz seyahat eden yolcuları, halka açık olmayan indirimli biletle seyahat edenleri ve biriktirilen mil veya puanlarla seyahat edenleri açıkça kapsama almıştır.

Yurt dışından Türkiye’ye gelirken yaşanan rötarda hangi kurallar uygulanır?

Uçuşu Türk havayolu şirketi yapıyorsa SHY-YOLCU yönetmeliği uygulanır. Yabancı bir havayolu şirketiyle yurt dışından Türkiye’ye gelen uçuşlar ise yönetmeliğin kapsamı dışındadır; bu durumda kalkış ülkesinin mevzuatı ve uluslararası taşıma sözleşmeleri devreye girer.

Bilet iademi aldım, tazminat hakkım devam eder mi?

Devam eder. Bilet bedelinin iadesi ile sabit tazminat farklı kalemlerdir. Yönetmeliğin 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası, 8 inci ve 9 uncu maddedeki yükümlülüklerin birlikte yerine getirileceğini düzenlemektedir.

Tazminat talebi için süre sınırı nedir?

2920 sayılı Kanun’un 131 inci maddesi uyarınca, hava aracının varma yerine geldiği veya gelmesi gerektiği tarihten itibaren iki yıl içinde dava açılmazsa tazminat talep hakkı düşer. Bu bir hak düşürücü süredir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Uçak Rötar Tazminatında Hukuki Destek

Uçak rötar tazminatı talepleri çoğunlukla yolcunun kendi başına yürütebileceği bir başvuru süreciyle sonuçlanır. Buna karşılık gecikmenin kaynağı tartışmalıysa, havayolu olağanüstü hâl savunması yapıyorsa ya da sabit tazminatın ötesinde ispatlanması gereken bir zarar söz konusuysa, sürecin baştan doğru kurulması önem taşır. Böyle durumlarda talebin hangi hukuki dayanağa oturtulacağı ve hangi merci önünde ileri sürüleceği, sonucu doğrudan etkiler. Konuyla ilgili değerlendirme için Ankara tazminat avukatı sayfamız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden, somut bir uyuşmazlıkta işlem yapılmadan önce güncel duruma göre değerlendirme yapılmalıdır. Metinde atıf yapılan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) ile 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun yürürlükteki metinlerine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.