Genel Af Nedir? Türkiye’de Af Nasıl Çıkar, Türleri ve Geçmiş Aflar

Genel af, devletin belirli bir tarihe kadar işlenmiş suçlara ilişkin cezaları ve mahkûmiyetin hukuki sonuçlarını ortadan kaldıran istisnai bir yasal düzenlemedir. Türkiye’de af konusu; ceza infaz sistemi, cezaevi doluluğu ve toplumsal beklentiler nedeniyle dönem dönem gündeme gelir. Af kavramını temelden ele alan bu yazıda şu konular yer alıyor: genel af, özel af ve kısmi af arasındaki farklar, affın hukuki dayanakları ve sonuçları, affı kimin çıkarabildiği, hangi suçların kapsam dışında kaldığı, genel affın kaç milletvekilinin oyuyla çıktığı, sicile etkisi ve Türkiye’de en son ne zaman af çıktığı. Amacımız, güncel bir haber aktarmak değil, af kurumunu kalıcı ve doğru biçimde açıklamaktır.

Genel Af Nedir?

Genel af, bir hukuk terimi olarak, devletin belli bir döneme kadar işlenmiş suçlardan doğan cezaları ve mahkumiyetin tüm hukuki sonuçlarını ortadan kaldırdığı olağanüstü bir yasal düzenlemedir. Bu tür bir af, sadece bireysel cezaları değil, aynı zamanda suçun işlenmiş olma durumunu da hukuki olarak yok saymaktadır. Genel af yasaları, toplum huzurunu sağlama, toplumsal barışa katkıda bulunma ve cezai sistemdeki yükü hafifletme gibi çeşitli amaçlarla çıkarılmaktadır. Anayasa’nın 87. maddesi uyarınca bu tür bir düzenleme yapmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) yetkisindedir ve beşte üç çoğunluğun oyu ile kabul edilmektedir.

Genel af, yalnızca cezayı ortadan kaldırmakla kalmaz; Türk Ceza Kanunu’nun 65. maddesine göre kamu davası düşer, verilmiş cezalar da bütün neticeleriyle birlikte ortadan kalkar. Mahkûmiyet bilgisi adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 9). Bu nedenle aftan yararlanan kişi, adli sicil belgesinde görünen bir mahkûmiyet yüzünden iş hayatında ve sosyal yaşamda karşılaştığı engellerden büyük ölçüde kurtulur. Ancak genel affın hangi suçları kapsayacağı her af kanununda ayrıca belirlenir; Anayasa’nın kesin olarak yasakladığı tek alan orman suçlarıdır (m. 169). Geçmiş af ve infaz düzenlemelerinde terör, örgütlü suçlar ve cinsel suçlar gibi toplumda geniş infial yaratan suçlar kanun koyucunun tercihiyle kapsam dışında bırakılmıştır.

Sonuç olarak, genel af devletin cezalandırma yetkisinden geniş kapsamlı bir vazgeçiş anlamına gelir ve hem bireysel hem de toplumsal düzeyde ciddi etkiler yaratır. Bu nedenle genel af, ancak güçlü bir toplumsal uzlaşı ve anayasal bir yasama süreciyle gündeme gelebilen istisnai bir düzenlemedir.

Özel Af Nedir?

Özel af, belirli bir kişi ya da bir grup mahkûmu ilgilendiren, cezanın tamamen kaldırılması veya infaz süresinin kısaltılması şeklinde uygulanan bir af türüdür. Bu bağlamda özel af, genel aftan farklı olarak suç ve mahkûmiyet kararını ortadan kaldırmaz; yalnızca cezanın infazına ya da uygulanış biçimine yönelik değişiklik yapılmasını sağlar. TCK m. 65/2’ye göre özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir, cezaevinde geçirilecek süre kısaltılabilir ya da ceza adli para cezasına çevrilebilir. Uygulamada en sık bilinen örnek, sağlık sorunları nedeniyle cezası Cumhurbaşkanınca kaldırılan veya hafifletilen hükümlüdür.

Özel af ilan etme yetkisi iki ayrı makama verilmiştir. Anayasa’nın 87. maddesi, genel affın yanında özel af ilanını da TBMM’nin görevleri arasında sayar ve bunun için de üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunu arar; yani Meclis kanunla belirli kişiler hakkında özel af çıkarabilir. Anayasa’nın 104. maddesi ise Cumhurbaşkanına daha dar bir yetki tanır: Cumhurbaşkanı yalnızca sürekli hastalık, sakatlık ve kocama (yaşlılık) sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletebilir veya kaldırabilir. Cumhurbaşkanının yetkisi bu üç sebeple sınırlıdır; bunların dışında bir gerekçeyle ceza kaldıramaz. Özel af merhamet unsuru taşısa da toplumsal menfaatlerle adaletin dengelenmesi esastır.

Bir diğer dikkat çeken husus şudur: Özel af, cezaya bağlı olarak doğan hak yoksunluklarını ortadan kaldırmaz. Yani, bireyin medeni haklarının kısıtlanması ya da sabıka kaydının devam etmesi gibi sonuçlar muhafaza edilir. Bu nedenle, özel af uygulamaları kapsamında affedilen kişi, örneğin kamu görevi üstlenemez ya da belirli meslekleri yapması engellenebilir.

Özel af, yaşlı, hasta veya hamile hükümlüler için öngörülen infaz kolaylıklarıyla karıştırılmamalıdır. Hastalık veya gebelik nedeniyle infazın ertelenmesi, konutta infaz ve denetimli serbestlik, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da düzenlenen infaz kurumlarıdır; bunlara Cumhuriyet başsavcılığı veya infaz hâkimi karar verir ve af değildir. Özel af ise Anayasa’daki yetkiye dayanan, cezanın kendisini kaldıran ya da hafifleten ayrı bir karardır. Her iki yol da daha insani infaz şartları amacına hizmet eder, ancak hukuki niteliği ve başvuru yolu farklıdır.

Sonuç olarak, özel af, cezanın infaz sürecini değiştiren ancak suçun hukuki sonuçlarını tamamen ortadan kaldırmayan bir mekanizmadır. Özellikle toplumun vicdani değerleri ve hukuk kuralları çerçevesinde uygulanan bu af türü, ceza hukukunda dengeyi sağlamanın önemli bir aracı olarak kabul edilmektedir.

Kısmi Af Nedir?

Kısmi af, belirli suç gruplarına ya da cezaların bir kısmına yönelik indirim veya cezanın infazını hafifletme amacı taşıyan bir hukuki düzenlemedir. Bu affın ana amacı, cezaevlerindeki mevcut yoğunluğu azaltmak, suçluların rehabilitasyonunu desteklemek ve toplum düzeniyle uyumlu ceza adaletine katkıda bulunmaktır. Kısmi af, tam anlamıyla bir genel af niteliği taşımasa da, kapsamı dâhilinde olan belirli suçlardan hüküm giymiş bireyler için ciddi kolaylıklar sağlayabilir.

Bu düzenlemenin özelliği, genellikle belirli kriterlerle sınırlandırılmış olmasıdır. Örneğin, cinsel suçlar, terör ve organize suçlar gibi toplumda büyük infiale yol açan ya da halkın huzurunu tehdit eden suçlar, kısmi af kapsamına alınmaz. Ancak düşük risk teşkil eden veya daha hafif suçlar için infaz sürelerinde indirime gidilebilir ya da farklı yöntemlerle cezalar hafifletilebilir. Adli para cezaları gibi hapis dışı cezalar da bazı durumlarda bu tür düzenlemelerle kapsanabilir.

Kısmi affın mantığı, toplumu rahatsız eden ağır suçları tamamen istisna tutarak, hükümlülere yeniden sosyalleşme fırsatı verilmesi ve hayatlarını düzene koymalarını sağlamaktır. Ceza infazı sırasında iyi hâl gösteren ya da ıslah olduğu düşünülen hükümlüler, bu af türünden yararlanmaya daha yatkın bir konumda olabilir. Dolayısıyla, bu düzenleme sıklıkla bir tür rehabilitasyon aracı olarak değerlendirilir.

Türkiye’de genel af yerine sıkça kısmi af ve infaz düzenlemeleri gündeme gelir. Bunun nedeni, geniş kapsamlı bir genel af yerine belirli suçlar ve infaz sürelerine yönelik daha dar ve hedefli düzenlemelerin siyaseten ve hukuken daha uygulanabilir bulunmasıdır. Bu bağlamda kısmi af, genel affa göre daha sınırlı bir çözüm önerisi olarak öne çıkar.

Genel Af, Özel Af ve Kısmi Af Arasındaki Fark

Üç af türü sık sık karıştırılır; oysa kapsamları, yetkili makamları ve hukuki sonuçları birbirinden farklıdır. Aşağıdaki tablo bu farkları özetler.

Ölçüt	Genel Af	Özel Af	Kısmi Af
Yetkili makam	TBMM (Anayasa m. 87)	TBMM (m. 87, 3/5 çoğunluk) · Cumhurbaşkanı yalnız sürekli hastalık, sakatlık, kocama sebebiyle (m. 104)	TBMM (yasa ile)
Cezaya etkisi	Kamu davası düşer, ceza bütün neticeleriyle kalkar (TCK m. 65/1)	İnfazı kaldırır/kısaltır ya da adli para cezasına çevirir (TCK m. 65/2)	İndirim/kolaylık sağlar
Mahkûmiyet ve sicil	Adli sicilden silinir, arşiv kaydına alınır (5352 m. 9)	Devam eder	Kural olarak devam eder
Kapsam	Geniş, suç gruplarına göre	Bireysel (sağlık, yaş vb.)	Belirli suç/gruplarla sınırlı

Kısaca: genel af kamu davasını düşüren ve cezayı bütün neticeleriyle kaldıran en geniş düzenlemedir; özel af yalnızca infaz aşamasına dokunur, hak yoksunluklarını ve sabıka kaydını sürdürür; kısmi af ise ikisinin arasında, belirli suçlarla sınırlı bir hafifletmedir. Af ile sabıka/adli sicil ilişkisini HAGB kararı sicile işler mi yazımızda ayrıca ele aldık.

Ceza Affının Hukuki Sonuçları

Ceza affı, hukuk sisteminde önemli etkiler doğuran istisnai bir düzenleme türüdür. Hem genel af hem de kısmi af gibi uygulamalar, ceza adalet sistemine ve toplumun hukuk düzenine farklı açılardan etki eder. Bu tür değişiklikler, bireylerin hayatında olduğu kadar toplumsal yapıda da önemli sonuçlar doğurabilir.

Genel affın sonuçları, sadece cezayı değil, suçtan kaynaklanan diğer hukuki sonuçları da ortadan kaldırır. Bu çerçevede, genel af sonrasında hapis veya diğer ceza türleri infaz edilmez; mahkûmiyet bilgisi adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır ve arşiv kaydı da kanundaki sürelerin dolmasıyla tamamen silinir. Bu durum, uygulamada “sicil temizliği” olarak bilinen sürecin hukuki dayanağıdır. Özellikle sabıkalı bireylerin topluma kazandırılması ve yeniden entegrasyon süreçlerinde teşvik edici bir rol oynar.

Öte yandan, kısmi af, kimi zaman sadece cezanın bir kısmını infazdan düşürürken, suçun hukuki sonuçlarını tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle, mahkûmiyet kararı ve adli sicil kaydı devam edebilir. Bu durum, özellikle meslek hakları veya siyasi kısıtlamaların süregelmesinde önem arz eder. Türk Ceza Hukuku’nda bu ayrım, adalet sisteminin dengelerini koruma amacıyla yapılır.

Ceza affı, mağdurun tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. TCK m. 74’e göre kamu davasının düşmesi, malların geri alınması ve uğranılan zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını etkilemez; cezanın düşmesi de şahsi haklara, tazminata ve yargılama giderlerine ilişkin hükümlere dokunmaz. Yalnızca genel af hâlinde hükümlüden yargılama giderleri istenemez. Aynı madde, af sonrasında müsadere edilen eşyanın ve ödenmiş adli para cezasının geri verilmeyeceğini de açıkça düzenler. Buna rağmen genel ve kısmi af düzenlemeleri, mağdur haklarının korunması açısından hassas dengeler içerir. Özellikle yasa koyucuların, bu düzenlemelerin kapsamını şekillendirirken toplumsal tepkileri ve kamu vicdanını dikkate alması gereklidir.

Neticede, ceza affının gerek toplumsal barışa katkı sağlama, gerekse bireylerin cezalandırma sistemi ile kurduğu ilişkiyi yeniden düzenleme açısından geniş kapsamlı etkileri bulunur. Hukuk sistemi, bu afların dengesini sağlamak adına, genellikle belirli suç grupları ve bireysel durumlar üzerinden özenle hazırlanmış mekanizmalar kurar.

Genel Affın Hukuki Dayanakları

Genel affın hukuki dayanakları, Türkiye Anayasası ve Türk Ceza Kanunu (TCK) çerçevesinde düzenlenmiştir. Anayasa’nın 87. maddesi, genel affın hangi şartlarda ve kimler tarafından çıkarılabileceğine dair temel dayanağı oluşturur. Buna göre, genel af çıkartma yetkisi yalnızca Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) aittir. Ancak bu yetkinin kullanılması belirli bir çoğunluk şartına bağlanmıştır. TBMM’nin genel af çıkarabilmesi için milletvekili tam sayısının en az beşte üçü oranında bir kabul oyu yani 360 milletvekilinin olumlu oy kullanması gereklidir.

TBMM’nin genel af konusundaki bu yetkisi, anayasa ile sınırlandırılmıştır. Anayasa’nın 169. maddesi bu sınırın en açık örneğidir ve iki ayrı yasak içerir: münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz; ayrıca ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar hiçbir genel ve özel affın kapsamına alınamaz. Yani yalnızca orman suçlarını affeden ayrı bir kanun yapılamaz, geniş kapsamlı bir af kanunu da orman yakma ve daraltma suçlarını içine alamaz. Bunun dışında Anayasa, af kapsamına girmeyecek suçları tek tek saymaz; cinsel suçlar, kadına yönelik şiddet suçları veya terör suçları gibi alanların dışarıda bırakılması her af kanununda kanun koyucunun tercihiyle belirlenir. Bu tercih, hukuki adalet ve toplumsal denge açısından büyük önem taşır.

Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 65. maddesi de genel affın etkilerini düzenler. Maddenin birinci fıkrası açıktır: “Genel af halinde, kamu davası düşer, hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar.” Yani dava sürüyorsa düşme kararı verilir, mahkûmiyet kesinleşmişse ceza ve ona bağlı sonuçlar ortadan kalkar. Aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları özel affı düzenler; özel affa rağmen cezaya bağlı veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları etkisini sürdürür. Bu fark, affın mağdurlar ve hükümlüler açısından sonuçlarını belirlediği için hukuki düzenlemelerde büyük bir hassasiyet gerektirir.

Cumhurbaşkanı’nın affa yönelik yetkisi ise Anayasa’nın 104. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yetki sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmakla sınırlıdır; Cumhurbaşkanının genel af çıkarma yetkisi bulunmamaktadır. Kanunla özel af ilanı ise, genel af gibi, TBMM’nin beşte üç çoğunlukla kullanacağı bir yetkidir. Bu bağlamda genel affın, siyasi irade ve toplumun çeşitli kesimlerinden gelen geri bildirimlerle şekillenen, kapsamlı ve dikkatli bir yasama sürecine ihtiyaç duyduğu açıktır.

Son olarak, tüm bu hukuki yetkiler ve sınırlar, genel affın çıkarılma sürecinin hem hukuki hem de siyasi bir denge gerektirdiğini göstermektedir. Genel af, yalnızca TBMM’nin yetkisinde olan, ciddi bir toplumsal uzlaşı ve anayasal süreçlere dayalı bir düzenlemedir.

Genel Affın Hukuki Sonuçları

Genel af, işlenmiş bir suçun hem cezasını hem de mahkûmiyet kararını ortadan kaldıran özel bir yasama düzenlemesidir. Hukuki sonuçları, yalnızca ceza adaleti sistemi üzerinde değil, bireylerin sosyal ve ekonomik yaşamlarında da derin etkiler yaratır. Bu düzenleme, genellikle kamu yararı, toplumsal barış ve cezaevlerinin aşırı doluluğunu hafifletme gibi amaçlarla gündeme gelir. Ancak, affın kapsamı ve uygulanışı, ciddi bir hukuki titizlik ve toplumsal denge gerektirir.

Genel affın en belirgin sonucu, cezaya bağlı hak kısıtlamalarının da cezayla birlikte ortadan kalkmasıdır (TCK m. 65/1: “bütün neticeleri ile birlikte”). Mahkûmiyet kaydı adli sicilden silinir ve arşiv kaydına alınır; arşiv kaydı da kanundaki süreler dolunca tamamen silinir. Böylece kişi, adli sicil belgesinde görünen bir mahkûmiyet nedeniyle işine veya sosyal haklarına yönelik engellerle karşılaşmadan hayatına devam edebilir. Arşiv kaydının kimler tarafından görülebileceği ve ne zaman tamamen silineceği aşağıda ayrı başlıkta ele alınmıştır.

Bunun yanı sıra, genel af sadece bireyin hukuki durumunu değil, aynı zamanda vatandaşlık haklarını da etkiler. Kamu görevine başvurma, seçme ve seçilme hakkı gibi anayasal haklar geri getirilebilir. Genel af, mahkûmiyetin hukuki sonuçlarını ortadan kaldırdığı için infaz yükümlülüğü sona erer, kayıt adli sicilden çıkarılır. Buna karşılık suçtan zarar görenin tazminat hakkı devam eder, müsadere edilen eşya ve ödenmiş adli para cezası geri verilmez (TCK m. 74).

Ancak, her affın sınırsız uygulanmadığı unutulmamalıdır. Genel af, Anayasa’nın 87. maddesine göre TBMM’de nitelikli çoğunlukla kabul edilir. Anayasa’nın zorunlu kıldığı tek istisna orman suçlarına ilişkindir (m. 169); bunun dışındaki istisnalar her af kanununda ayrıca sayılır. Türkiye’deki örneklerde terör, cinsel suçlar ve örgütlü suçlar gibi ağır suçlar çoğunlukla kapsam dışı bırakılmıştır. Bunun gerekçesi, mağdur haklarını korumak ve toplumsal adaleti gözetmektir.

Sonuç olarak, genel af, bireye hukuki anlamda “yeni bir başlangıç” şansı tanıyan önemli bir araçtır. Ancak, bu uygulama hem hukuk düzeni hem de kamu vicdanı açısından dengeli bir yaklaşımla hayata geçirilmelidir. Türkiye’de af tartışmaları çoğunlukla geniş kapsamlı bir genel af yerine kısmi af ve infaz reformları üzerinde yoğunlaşır; bu düzenlemelerin kapsamı ve sonuçları ise her zaman yasama sürecinin ayrıntısına bağlıdır.

Genel Af Sicili Temizler mi? Adli Sicil ve Arşiv Kaydı

Genel af sicili temizler, ancak kayıt bir anda yok olmaz. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 9. maddesine göre genel af hâlinde adli sicildeki bilgiler Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek arşiv kaydına alınır. Kişinin e-Devlet’ten veya adliyeden aldığı adli sicil kaydı belgesinde (“sabıka kaydı”) mahkûmiyet artık görünmez; fakat bilgi bir süre daha arşivde durur.

Arşiv kaydı herkese açık değildir. Kanunun 10. maddesine göre arşiv bilgilerini yalnızca kişinin kendisi veya özel yetkili vekili (kullanım amacını belirterek), bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim ve mahkemeler, yetkili seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurumları isteyebilir. Arşiv kaydının tamamen silinmesi ise Kanun’un 12. maddesindeki sürelere bağlıdır.

Durum	Adli sicil kaydı	Arşiv kaydının tamamen silinmesi
Genel af (aşağıdaki satıra girmeyen mahkûmiyetler)	Silinir, arşive alınır (m. 9/1-d)	Arşive alınma koşulunun oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl sonra (m. 12/1-c)
Anayasa m. 76 veya TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyet (arşive alınma sebebi genel af olsa da)	Silinir, arşive alınır	Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla 15 yıl, bu karar olmaksızın 30 yıl sonra (m. 12/1-b)
Özel af	Mahkûmiyet devam eder; hak yoksunlukları sürer (TCK m. 65/3)	Özel af, m. 9’da ayrı bir silme sebebi olarak sayılmamıştır; kayıt mahkûmiyete ilişkin genel kurallara tabidir
Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması	Talep aranmaksızın tamamen silinir (m. 12/2)	Arşiv kaydı da tamamen silinir

Uygulamada en çok karıştırılan nokta, memuriyet ve bazı mesleklere giriş gibi işlemlerde kurumların özel kanuna dayanarak arşiv kaydını da görebilmesidir. Bu nedenle genel af sonrası “sicilim tertemiz” demeden önce, arşiv kaydının silinme süresinin dolup dolmadığına bakmak gerekir. Adli sicil ve arşiv kaydının sildirilmesi süreci için adli sicil kaydı sildirme yazımıza bakabilirsiniz.

Özel Affın Hukuki Sonuçları

Özel af, ceza hukuku sisteminde sıkça tartışılan ve uygulama alanı bulan bir yetkidir. Bu af türü, belirli kişi veya suç gruplarını kapsayarak hapis cezasının tamamını veya bir kısmını ortadan kaldırmayı hedefler. Ancak bu düzenlemenin getirdiği hukuki sonuçlar, genel aftan oldukça farklıdır ve belirgin sınırlarla çizilmiştir.

Öncelikle, özel affın etkileri cezanın infazıyla sınırlıdır. Hükümlü, cezanın tamamını çekmek zorunda kalmaz, infaz süresi kısalır ya da hapis cezası adli para cezasına çevrilir (TCK m. 65/2). Ancak özel af, suçun hukuki sonuçlarını tamamen yok etmez. Mahkeme kararı ile belirlenmiş olan mahkûmiyet hükmü kayıtlarda kalmaya devam eder ve bu da hükümlünün sabıka kaydını etkiler. Bu nedenle, özel affa uğrayan kişilerin adli sicil ve arşiv kayıtları genellikle korunur, yani suçun işlendiğine dair izler hukuken silinmez.

Hak yoksunlukları konusu da özel affın sınırlamalarından biri olarak karşımıza çıkar. TCK m. 65/3 bunu açıkça düzenler: cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları, özel affa rağmen etkisini devam ettirir. Örneğin, siyasi yasaklar, kamu görevinden men veya belirli mesleklerin icrasına ilişkin yasaklar uygulamada devam edebilir. Bu sebeple özel af, hükümlüler için özgürlük kazanımı sağlasa da, tam anlamıyla hukuki sonuçlardan kurtulma anlamına gelmez.

Bir diğer önemli hukuki sonuç, mağdur hakları üzerindedir. Özel af mağdurun tazminat hakkını etkilemez: TCK m. 74/3’e göre cezanın düşmesi şahsi haklara, tazminata ve yargılama giderlerine ilişkin hükümleri etkilemez. Genel aftan farklı olarak özel afta hükümlü yargılama giderlerinden de kurtulmaz. Bu durum, suçtan doğmuş zararın giderilmesine yönelik hukuki mekanizmaların devamlılığını sağlar.

Son olarak, özel af iki yoldan gelir: TBMM’nin beşte üç çoğunlukla kabul edeceği bir kanunla ya da Cumhurbaşkanının sürekli hastalık, sakatlık veya kocama sebebiyle tek tek kişiler hakkında vereceği kararla. Cumhurbaşkanının kararı bireyseldir; bu yetki geniş çaplı bir ceza indirimi aracı olarak kullanılamaz. Ancak, kesin olarak genel aftan farklı bir yasal statüye sahip olduğu ve hukuki sınırlarının daha dar olduğu unutulmamalıdır.

Bu bağlamda, “genel af” ve “kısmi af” gibi düzenlemelerden ayrı değerlendirilmesi gereken özel affın hukuki sonuçları, hem mahkûm hem de toplum açısından dikkatle ele alınması gereken bir konudur.

Genel Affı Kim Çıkarır?

Genel af, devletin suça dair cezalandırma yetkisinden kısmen ya da tamamen vazgeçmesi anlamını taşır ve bu yetkinin kullanımı, Türk hukuk sistemi içinde kesin kurallar ile düzenlenmiştir. Genel af çıkarma yetkisi, Anayasa’nın 87. maddesi uyarınca yalnızca Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) aittir. Bu kararın alınabilmesi için, Meclis üye tam sayısının beşte üçü oranında (en az 360 milletvekili) bir çoğunluk sağlanması gerekir. Dolayısıyla, genel af kararının alınması, yalnızca hukuki değil aynı zamanda siyasi bir süreçtir ve geniş bir uzlaşı gerektirir.

Genel af çıkarma sürecinde, toplumun genel beklentileri, cezaevlerindeki doluluk oranları ve toplumsal barış gibi unsurlar dikkate alınır. Ancak unutulmamalıdır ki, genel af yalnızca suçun cezai sonuçlarını ortadan kaldırır; bu süreç, suçun işlendiğini reddetmez. Bu nedenle, genel af düzenlemeleri hem kamu vicdanını hem de mağdur haklarını gözeten bir hassasiyetle ele alınmalıdır.

Genel aftan farklı olarak özel af, TBMM’nin yanında sınırlı biçimde Cumhurbaşkanına da tanınmış bir yetkidir. Meclis, beşte üç çoğunlukla çıkaracağı bir kanunla belirli kişiler hakkında özel af ilan edebilir. Cumhurbaşkanı ise Anayasa’nın 104. maddesine göre sürekli hastalık, sakatlık ya da kocama (ilerleyen yaş) durumlarında, bireysel bir şekilde mahkûmların cezalarını hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir. Ancak bu durumda özel af, sadece ceza infazını etkiler ve suçun mahkûmiyet kararını ya da diğer hukuki neticelerini değiştirmez.

Genel af ile kısmi af konusundaki tartışmalar dönem dönem yoğunlaşsa da, geniş kapsamlı bir genel af çıkarılması yüksek meclis çoğunluğu ve toplumsal uzlaşı gerektirdiği için istisnai kalır. Bunun yerine, Meclis’in yasama takvimine göre kısmi af ve infaz reformu gibi daha dar kapsamlı düzenlemeler tercih edilmesi, son yılların öne çıkan eğilimidir.

Genel anlamda, genel af çıkarma süreci hem siyaset hem de hukuk dünyası için geniş kapsamlı bir öneme sahiptir. Yetkililer tarafından yapılan açıklamalar ve Meclis’te oylanacak düzenlemeler sayesinde, toplumsal barış ve adalet dengesi yeniden sağlanmaya çalışılır. Bu sebeple, genel af çıkacak mı? sorusu, yalnız hukuki değil aynı zamanda siyasi bir anlam taşır ve TBMM’nin iradesine bağlı olarak şekillenir.

Genel Af İçin Kaç Milletvekilinin Oyu Gerekir?

Genel af için en az 360 milletvekilinin olumlu oyu gerekir. Anayasa’nın 87. maddesi genel ve özel af ilanını “Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı” şartına bağlar. TBMM 600 milletvekilinden oluştuğu için beşte üç çoğunluk 360 eder. Bu sayı, oylamaya katılanların değil üye tamsayısının beşte üçüdür; Genel Kurul’da kaç milletvekili bulunursa bulunsun, af kanununun kabulü için 360 “kabul” oyu şarttır. Aynı eşik kanunla ilan edilecek özel af için de geçerlidir.

Bu eşiği olağan kanunlarla karşılaştırmak, affın neden nadiren çıktığını gösterir. Anayasa’nın 96. maddesine göre Meclis kural olarak toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir ve bu sayı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından, yani 151’den az olamaz. Af kanunu ise Anayasa değişikliği için aranan çoğunlukla aynı eşiğe bağlanmıştır.

Karar türü	Anayasal dayanak	Gereken çoğunluk	600 üyeli Mecliste
Olağan kanun	m. 96	Toplantıya katılanların salt çoğunluğu, en az üye tamsayısının 1/4’ünün bir fazlası	En az 151 oy
Genel af ve kanunla özel af	m. 87	Üye tamsayısının 3/5’i	En az 360 oy
Anayasa değişikliği (halkoylamasıyla)	m. 175	Üye tamsayısının 3/5’i, gizli oy	360-399 oy
Anayasa değişikliği (doğrudan yürürlük imkânı)	m. 175	Üye tamsayısının 2/3’ü, gizli oy	En az 400 oy

Tablodan görüldüğü gibi, bir af kanunu çıkarmak, sıradan bir yasa değişikliğinden çok daha geniş bir siyasi uzlaşı gerektirir. Genel affın kaç oyla çıkacağı da bu nedenle sabittir: Meclisteki sandalye dağılımı ne olursa olsun 360 oy. Cumhurbaşkanı, kabul edilen af kanununu Anayasa’nın 89. maddesine göre on beş gün içinde yayımlar ya da bir daha görüşülmek üzere gerekçesiyle Meclise geri gönderebilir.

Türkiye’de Yakın Tarihte Genel Af Uygulama Örnekleri

Türkiye’de yakın tarihte genel af uygulamaları, gerek siyasi gerekse toplumsal dinamiklerin bir sonucu olarak gündeme gelmiştir. Bu tür düzenlemeler çoğu zaman cezaevlerindeki doluluğu azaltmak, toplumsal barışı sağlamak veya ekonomik-sosyal olaylara tepki olarak gerçekleştirilmiş olsa da kamuoyunda tartışmalara yol açmıştır. Ancak, bu süreçlerin etkili bir hukuki temele dayanması önemlidir. İşte Türkiye’de geçmiş yıllarda gerçekleştirilen bazı dikkat çekici genel af örnekleri:

1. 1960 Af Kanunları ve Anayasa Düzeni: 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından aynı yıl içinde birden fazla af düzenlemesi yapılmıştır; bunların arasında 27 Mayıs olaylarına katılanlara ilişkin af ile ayrıca bir genel af kanunu yer alır. Bu dönemde affın kapsamı siyasi nitelikli suçları da içine almış, yeni anayasa düzenine geçişte toplumsal huzurun sağlanması hedeflenmiştir. 1966’da da yeni bir genel af kanunu çıkarılmıştır.

2. 1974 Genel Affı (Cumhuriyet’in 50. Yılı Affı): 15 Mayıs 1974’te kabul edilip 18 Mayıs 1974 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 1803 sayılı Af Kanunu, Cumhuriyet’in 50. yılı dolayısıyla çıkarılmış ve Türkiye’de “en son genel af” denildiğinde çoğunlukla bu kanun kastedilir. Kanun kamuoyunda geniş yankı uyandırmış, bazı hükümleri de Anayasa Mahkemesi önüne gelerek iptal edilmiştir; bu, af kanunlarının da Anayasa’ya uygunluk denetimine tabi olduğunu gösteren önemli bir örnektir.

3. 1991 Terörle Mücadele Kanunu Geçici Maddeleri: 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun geçici 1. maddesi, 8 Nisan 1991 tarihine kadar işlenen suçlar için ölüm cezalarının yerine getirilmemesini ve hükümlülerin cezalarının belirli bir kısmını çektikten sonra iyi hâl aranmaksızın şartla salıverilmesini düzenlemiştir. Teknik olarak bir genel af değil, şartla salıverme düzenlemesidir; ancak etkisi nedeniyle kamuoyunda af olarak anılmıştır. Geçici 4. maddenin bazı bentleri Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

4. 2000 Yılı Şartla Salıverme ve Dava ve Cezaların Ertelenmesi Kanunu: “Rahşan Affı” olarak anılan 4616 sayılı “23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun”, 21 Aralık 2000’de kabul edilip 22 Aralık 2000 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun, 23 Nisan 1999’a kadar işlenen suçlarda cezalardan indirim yaparak şartla salıverme sağlamış, açılmamış veya sürmekte olan dava ve cezaları da ertelemiştir. Kanunun kendi listesinde çok sayıda suç kapsam dışında bırakılmıştır; bunların arasında orman suçları, kaçakçılık, rüşvet ve yolsuzluk suçları, Atatürk aleyhine işlenen suçlar ile vergi suçları da yer alır. Bu nedenle kısmi af niteliği taşıdığı kabul edilir; yine de etkisi geniş bir kesim tarafından hissedilmiştir.

5. 2020 Pandemi İnfaz Düzenlemesi: 7242 sayılı Kanunla 15 Nisan 2020’de yürürlüğe giren infaz değişiklikleri, kamuoyunda “örtülü af” olarak adlandırılmıştır. Koşullu salıverme ve denetimli serbestlik süreleri yeniden düzenlenmiş, açık cezaevindeki hükümlüler Covid-19 izniyle izinli sayılmış ve on binlerce hükümlü cezaevinden çıkmıştır. Ancak bu düzenleme mahkûmiyeti ortadan kaldırmadığı için bir genel af değil, infaz düzenlemesidir.

6. 2023 İnfaz Düzenlemesi: 7456 sayılı Kanunla 5275 sayılı Kanun’a eklenen geçici 10. madde, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenmiş suçlardan hükümlü olanların açık cezaevine ayrılmasını ve denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanmasını sağlamış; kasten öldürmenin bazı halleri, cinsel suçlar, terör ve örgüt suçları gibi suçları ise kapsam dışında bırakmıştır. Bu da bir af değil, infaz düzenlemesidir.

Bu örneklerden anlaşılacağı üzere, her af uygulamasının kendine has yapısı ve gerekçesi bulunmaktadır. Türkiye’de yapılan bu tür düzenlemeler, sadece cezaevleri için değil, aynı zamanda toplumsal denge ve adalet sistemi açısından da önemli bir yere sahiptir. Önümüzdeki dönemlerde duyulan kısmi af ve infaz reformu beklentileri, geçmişte yaşanan bu deneyimlerle şekillenmektedir.

Kısmi Af Kimleri Kapsıyor? Kimler Kısmi Aftan Yararlanacak?

Kısmi af, adalet mekanizmasında ceza indirimi veya infaz süresinin azaltılması şeklinde uygulanan dar kapsamlı bir düzenlemedir. Kısmi af gündeme geldiğinde en çok merak edilen konular; affın kapsamı, kimleri içerdiği ve hangi suçların kapsam dışında bırakıldığıdır. Bu sınırlamalar, kısmi affın niteliğini belirleyen temel unsurlardır.

Kısmi affın kimleri kapsayacağını önceden bilmek mümkün değildir; kapsamı her seferinde çıkarılan kanunun metni belirler. Geçmiş düzenlemelere bakıldığında, kapsamın genellikle toplumda infial yaratmayan ve kamu düzenini derinden sarsmayan suçlar üzerinde yoğunlaştığı görülür. Bu kapsamda geçmişte şu gruplar öne çıkmıştır:

• Küçük çaplı hırsızlık, dolandırıcılık ve mala zarar verme gibi hafif suçlar,
• Uyuşturucu kullanımına yönelik kişisel suçlar, ancak ticaret boyutunda olmayanlar,
• Adli para cezasına çevrilebilecek suçlar,
• İlk defa suç işleyen ve topluma entegrasyonu kolay olabilecek hükümlüler. Bu liste bir öngörü değil, geçmiş düzenlemelerin genel eğilimidir; yeni bir düzenlemede kimin yararlanacağı ancak kanun metniyle kesinleşir.

Bununla birlikte, terör suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi ağır suçlar, son dönem infaz düzenlemelerinde (örneğin 7242 ve 7456 sayılı kanunlarla 5275 sayılı Kanun’a eklenen geçici maddelerde) kapsam dışında bırakılmıştır. Bu kriterler ceza adaletinde dengeyi sağlamak ve kamu vicdanını zedelememek adına önemli bir rol oynamaktadır.

Kimler Kapsam Dışında Kalır?
Kısmi af düzenlemelerinde, aşağıdaki suçlar kural olarak kapsam dışı bırakılır:

• Terör örgütü üyeliği veya destek amacıyla işlenen suçlar,
• Cinsel suçlar ve ağır yaralama gibi toplumda büyük rahatsızlık yaratan suçlar,
• Bazı düzenlemelerde mükerrirler, yani tekerrür hükümlerine tabi olarak suça yeniden karışan kişiler; mükerrirler için ayrıca daha ağır bir koşullu salıverme rejimi uygulanır (mükerrirlere özgü infaz rejimi).

Aftan Yararlanmak İçin Gereken Şartlar
Kısmi af veya infaz düzenlemesinden yararlanmanın şartları her kanunda ayrıca belirlenir; bu nedenle tek bir sabit oran ya da süre yoktur. Yaygın ölçütler şunlardır: suçun kanunda belirtilen tarihten önce işlenmiş olması, suçun kapsam dışı bırakılan suçlardan olmaması ve infaz kolaylıklarında iyi hâl şartı. İyi hâl kararını ceza infaz kurumundaki idare ve gözlem kurulu verir. Denetimli serbestlik ise 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesindeki şartlara bağlıdır; örneğin 2023’teki düzenleme, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar için denetimli serbestliğe üç yıl erken geçişi açık cezaevinde en az üç ay kalma şartına bağlamıştır. Kendi dosyanızda tahliye tarihinin nasıl hesaplandığını görmek için infaz hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Sonuç itibarıyla, kısmi af toplumdaki adalet algısını pekiştirmeye yönelik bir adım olmanın yanı sıra cezaevlerindeki aşırı doluluğu azaltma hedefiyle şekillendirilmiştir. Bununla birlikte, düzenlemenin adil bir şekilde uygulanması ve kamu güvenliği bağlamında temel prensiplere bağlı kalınması hususunda titizlikle hareket edilmektedir.

Genel Af Çıkarsa Kimleri Kapsar? Hangi Suçları Kapsar?

Genel af çıkarıldığında, belirli kriterlere dayalı olarak kapsama alınan suçlar ve ilgili kişiler oldukça geniş bir tartışma konusu olabilmektedir. Türkiye’de daha önce çıkarılan genel aflar incelendiğinde, hangi suçların kapsama girdiği ve hangi kişilerin af düzenlemelerinden yararlandığı anayasal düzenlemeler, toplumsal ihtiyaçlar ve siyasi karar mekanizmalarına göre şekillenmiştir.

Peki, genel affın kapsamı nasıl belirleniyor? Öncelikle, TBMM tarafından kabul edilen genel af yasalarında, hangi suçların ve haksızlıkların bu af kapsamına gireceği net kurallarla belirlenir. Genelde toplumsal huzuru bozma riski taşıyan ağır suçlar af kapsamı dışında tutulur. Örneğin, terör suçları, cinsel istismar, kadına ve çocuğa karşı işlenen şiddet suçları, organize suçlar ve devletin güvenliğini tehlikeye atan eylemler geçmiş düzenlemelerde çoğunlukla kapsam dışında bırakılmıştır; Anayasa’nın bizzat yasakladığı alan ise orman suçlarıdır. Siyasi nitelikli suçların af kapsamındaki durumu ise tartışmalıdır; örneğin Cumhurbaşkanına hakaret suçu (TCK m. 299) gibi suçların değerlendirilmesi, ilgili af yasasının kapsam maddelerine göre belirlenir. Bu suçların kapsama alınmamasındaki temel gerekçe, mağdur haklarını koruma ve toplum vicdanını zedelememektir.

Bir genel affın kimleri kapsayacağı, kanunun üç temel ölçütüyle belirlenir: suç tarihi (kanunda yazılı tarihe kadar işlenmiş suçlar), suç türü (kapsama alınan ve dışarıda bırakılan suçların listesi) ve kimi zaman ceza miktarı (belirli bir üst sınırı aşmayan cezalar). Bu ölçütleri karşılayan kişi, dosyası hangi aşamada olursa olsun aftan yararlanır: soruşturma veya kovuşturma sürüyorsa kamu davası düşer, hüküm kesinleşmişse ceza bütün neticeleriyle ortadan kalkar (TCK m. 65/1). Hafif suçlar, şahsi anlaşmazlıklardan doğan hakaret veya kavga dosyaları gibi suçların kapsama alınıp alınmayacağı da tamamen kanun metnine bağlıdır; iyi hâl veya sağlık durumu ise genel affın değil, infaz düzenlemelerinin ve özel affın ölçütüdür.

Kısmi af düzeneği nasıl etkilenir? Eğer genel af yerine kısmi af uygulanırsa, bu düzenleme daha dar bir kapsama sahip olacaktır. Böyle bir durumda yalnızca belirli suç kategorileri ve mahkumiyet durumları dikkate alınır. Örneğin, belirli bir tarihten önce işlenmiş suçlar veya belirli bir ceza sınırını aşmayan mahkumiyetler aftan yararlanabilir. Bu tür düzenlemeler, cezaevlerindeki yoğunluğu azaltıp toplumsal uyumu sağlama amacı taşır.

Unutulmamalıdır ki, genel af yasa tasarısı hazırlanırken kamu düzeni, mağdur hakları ve suçun etkileri dikkatle analiz edilmektedir. Dolayısıyla, herhangi bir af düzenlemesinde, kapsama dahil olan suçlar ve bunun sınırları Meclis tarafından belirlenir ve tüm düzenlemeler toplumsal fayda esas alınarak değerlendirilir.

Genel Af Yasası Hangi Tarihi Kapsar?

Genel af yasası, kanunda açıkça yazılan bir tarihe kadar işlenmiş suçları kapsar. Belirleyici olan hükmün kesinleşme tarihi ya da kişinin cezaevine girdiği gün değil, suçun işlendiği tarihtir. Af kanunu yürürlüğe girdikten sonra işlenen suçlar, aynı türden olsa bile kapsama girmez. Kanun koyucu bu tarihi çoğunlukla kanun teklifinin hazırlandığı ya da kabul edildiği güne yakın, bazen de daha geriye çeker. Türkiye’deki örneklerde suç tarihi sınırları şöyledir:

Kanun	Kapsanan suç tarihi	Yürürlük
3713 sayılı Kanun geçici m. 1	8 Nisan 1991’e kadar	1991
4616 sayılı Kanun (Rahşan Affı)	23 Nisan 1999’a kadar	22 Aralık 2000
7456 sayılı Kanun ile 5275 geçici m. 10	31 Temmuz 2023 ve öncesi	15 Temmuz 2023

Tablodaki örnekler, kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile kapsadığı suç tarihinin farklı olabildiğini gösterir; 4616 sayılı Kanun’da bu fark yaklaşık yirmi aydır. Bu nedenle bir affın hangi yılları kapsadığı her kanunun kendi metninden ayrı ayrı okunur.

Genel Af Açılmış Davaları ve Soruşturmaları da Kapsar mı?

Evet. Genel af yalnızca kesinleşmiş cezaları değil, henüz sonuçlanmamış dosyaları da etkiler. TCK m. 65/1’e göre genel af hâlinde kamu davası düşer; soruşturma aşamasındaki dosyada kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasındaki dosyada ise düşme kararı verilir. Yeter ki suç, af kanununun kapsadığı suç türlerinden olsun ve kanunda yazılı tarihten önce işlenmiş olsun. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilmiş dosyalarda da hüküm henüz açıklanmamış olduğundan, af kanunu o suçu kapsıyorsa dava düşer.

Genel Af Tazminat Borcunu Ortadan Kaldırır mı?

Hayır. Af, devletin ceza verme yetkisinden vazgeçmesidir; suçtan zarar görenin özel hukuktan doğan haklarına dokunmaz. TCK m. 74’e göre kamu davasının düşmesi, malların geri alınması ve zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını etkilemez; cezanın düşmesi de tazminata ilişkin hükümleri etkilemez. Ayrıca af sonrasında müsadere edilen eşya ve ödenmiş adli para cezası geri verilmez. Genel affın hükümlü lehine tek ek sonucu, yargılama giderlerinin artık istenememesidir.

Bir Af Yasası Nasıl Çıkar? Yasama Süreci

Genel af bir “karar” değil, bir kanundur; dolayısıyla normal yasama sürecinden geçerek çıkar. “Af ne zaman çıkar” sorusunun net bir tarih olarak yanıtlanamamasının nedeni de budur: süreç, siyasi iradeye ve meclisteki oy dengesine bağlıdır. Genel bir af yasasının izlediği yol şu aşamalardan oluşur:

1. Kanun teklifi: Af düzenlemesi bir kanun teklifi olarak TBMM’ye sunulur.
2. Komisyon görüşmesi: Teklif, ilgili komisyonda (özellikle Adalet Komisyonu) görüşülür ve şekillenir.
3. Genel Kurul oylaması: Genel af için üye tam sayısının en az beşte üçü (360 milletvekili) olumlu oy vermelidir (Anayasa m. 87). Bu nitelikli çoğunluk, genel affı sıradan kanunlardan ayırır.
4. Cumhurbaşkanının incelemesi: Anayasa’nın 89. maddesine göre Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunu on beş gün içinde yayımlar ya da uygun bulmadığı hükümleri gerekçesiyle birlikte bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderir.
5. Yürürlük: Kabul edilen yasa Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer. Yürürlüğe girdikten sonra da af kanunu Anayasa Mahkemesinin denetimine açıktır; 1974 tarihli 1803 sayılı Af Kanunu’nun bazı hükümleri bu yolla iptal edilmiştir.

Bu nitelikli çoğunluk şartı, genel affın neden nadiren çıktığını da açıklar: geniş bir siyasi uzlaşı olmadan 360 oyluk eşiği aşmak kolay değildir. Aynı ölçüt, kamuoyunda “af” denilen bazı düzenlemelerin aslında af olmadığını da gösterir: örneğin öğrenci affı, bir cezayı ortadan kaldırmadığı için nitelikli çoğunluk aranmaksızın olağan kanun usulüyle çıkarılır. Bu yüzden uygulamada, aşağıda ele aldığımız daha dar kapsamlı alternatifler daha sık tercih edilir.

Genel Af Yerine Uygulanan Alternatifler: İnfaz Reformu ve Denetimli Serbestlik

Türkiye’de af talepleri gündeme geldiğinde, çoğu zaman geniş kapsamlı bir genel af yerine daha hedefli düzenlemeler tercih edilir. Bunun hukuki ve pratik nedeni, genel affın hem yüksek bir meclis çoğunluğu (üye tam sayısının 3/5’i) hem de geniş bir toplumsal uzlaşı gerektirmesidir. Bu nedenle cezaevi doluluğu gibi sorunlara çoğunlukla infaz rejimindeki düzenlemelerle yanıt verilir.

Genel af yerine sıklıkla başvurulan başlıca alternatifler şunlardır:

• Denetimli serbestlik: Cezanın bir kısmının, belirli koşullarla cezaevi dışında infaz edilmesi.
• Koşullu (şartlı) salıverme: Cezanın kanunda öngörülen bölümü çekildikten ve iyi hal koşulu sağlandıktan sonra tahliye.
• Konutta infaz: 5275 sayılı Kanun’un 110. maddesine göre kadın, çocuk ve 65 yaşını bitirmiş hükümlülerde toplam üç yıla kadar (yaş ilerledikçe 70 yaşta dört, 75 yaşta beş, 80 yaşta altı yıla kadar) hapis cezasının ve ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyecek hükümlülerin cezasının infaz hâkiminin kararıyla evde çektirilmesi (ev hapsi olarak da bilinir).
• İnfaz reformları: Belirli suç grupları için ceza veya infaz sürelerinde yapılan yasal düzenlemeler.

Bu düzenlemeler bir “af” değildir; suçu veya mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz, yalnızca cezanın infaz biçimini değiştirir. Ancak kamuoyunda çoğu zaman “af” olarak algılanırlar. Bu ayrım, hakların doğru değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Örtülü Af Ne Demek, Kimleri Kapsıyor?

Örtülü af, hukuki bir terim değil, kamuoyunda kullanılan bir nitelendirmedir. Adı “af” olmadığı hâlde, koşullu salıverme oranlarını düşüren veya denetimli serbestlik süresini uzatan bir infaz değişikliğiyle çok sayıda hükümlünün cezaevinden erken çıkmasını sağlayan düzenlemeler için kullanılır. 2020’deki 7242 sayılı Kanun ve 2023’teki 7456 sayılı Kanun bu şekilde anılmıştır. Örtülü affın kimleri kapsadığı da yine kanun metninde yazılıdır: bu düzenlemeler yalnızca belirli tarihten önce işlenen ve kapsam dışı bırakılmayan suçlardan hükümlü olanlara uygulanır. Mahkûmiyet ve sicil kaydı aynen kalır; kişi cezasının kalanını denetimli serbestlik altında veya koşullu salıverilmiş olarak geçirir ve bu sürede yeni bir suç işlerse kazanılan hak geri alınabilir.

Ölçüt	Genel af	İnfaz düzenlemesi (“örtülü af”)
Gereken oy	Üye tamsayısının 3/5’i (360)	Olağan kanun çoğunluğu
Mahkûmiyet	Bütün neticeleriyle ortadan kalkar	Aynen devam eder
Adli sicil	Silinir, arşive alınır	Kayıt kalır
Süren davalar	Kamu davası düşer	Dava devam eder; düzenleme hüküm kesinleşince infaz aşamasında uygulanır
Cezaevinden çıkış	Kesin tahliye	Denetimli serbestlik veya koşullu salıverme; ihlalde geri dönüş

Türkiye’de En Son Ne Zaman Genel Af Çıktı?

Türkiye’de en son kapsamlı genel af, 1974’te 1803 sayılı Af Kanunu ile çıkmıştır. Ondan sonra çıkan ve kamuoyunda “af” diye anılan düzenlemeler (1991’de 3713 sayılı Kanun’un geçici maddeleri, 2000’de 4616 sayılı Rahşan Affı, 2020’de 7242 sayılı ve 2023’te 7456 sayılı kanunlarla yapılan infaz değişiklikleri) teknik olarak genel af değil, şartla salıverme, dava ve cezaların ertelenmesi veya infaz düzenlemesidir. Bu yazının güncellendiği 6 Ekim 2026 itibarıyla yürürlüğe girmiş yeni bir genel af kanunu bulunmamaktadır; 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) da af hükmü içermemektedir.

Türkiye’de af niteliğindeki düzenlemeler, cumhuriyet tarihi boyunca farklı dönemlerde ve farklı kapsamlarda gündeme gelmiştir. Aşağıdaki tablo, öne çıkan af ve af niteliğindeki infaz düzenlemelerini özetler.

Dönem	Düzenleme	Niteliği
1960	27 Mayıs sonrası af kanunları	Genel af dâhil birden fazla kanun, siyasi suçlar dâhil
1966	Genel af kanunu	Genel af
1974	1803 sayılı Af Kanunu (Cumhuriyet’in 50. yılı, RG 18.05.1974)	Son kapsamlı genel af; bazı hükümleri AYM’ce iptal edildi
1991	3713 sayılı Kanun geçici m. 1-4 (suç tarihi 08.04.1991)	Şartla salıverme; genel af değil
2000	4616 sayılı Kanun, Rahşan Affı (RG 22.12.2000, suç tarihi 23.04.1999)	Şartla salıverme, dava ve cezaların ertelenmesi; kısmi nitelik
2020	7242 sayılı Kanun, pandemi infaz düzenlemesi (15.04.2020)	“Örtülü af” olarak anıldı; genel af değil, infaz düzenlemesi
2023	7456 sayılı Kanun, 5275 geçici m. 10 (suç tarihi 31.07.2023)	Açık cezaevi ve denetimli serbestlikte 3 yıl erken yararlanma; af değil
2026	7589 sayılı Kanun, 12. Yargı Paketi (RG 31.07.2026)	Af veya infaz indirimi hükmü yok

Görüldüğü gibi, klasik anlamda geniş kapsamlı genel aflar daha çok geçmiş dönemlere aittir. Son yıllarda “af” olarak anılan düzenlemeler ise genellikle genel af değil, denetimli serbestlik ve infaz reformu niteliğindedir. Bu nedenle en son ne zaman af çıktığı, hangi tür af kastedildiğine göre değişir: genel af için 1974, af niteliğinde bir infaz düzenlemesi için 2023.

Genel Af Kaç Yılda Bir Çıkar?

Genel affın belirli bir periyodu yoktur; ne Anayasa’da ne de kanunlarda “her şu kadar yılda bir af çıkar” diye bir kural bulunur. Af, TBMM’nin beşte üç çoğunlukla vereceği siyasi bir karara bağlıdır. Cumhuriyet’in ilk yarım asrında af kanunları sık aralıklarla çıkarılmış (1960, 1966, 1974 gibi), 1974’ten sonra ise kapsamlı bir genel af yapılmamış, bunun yerine şartla salıverme ve infaz düzenlemeleri tercih edilmiştir. Geçmişteki aralıklar, bir sonraki affın ne zaman çıkacağı konusunda hiçbir şey vaat etmez.

Rahşan Affı Nedir, Kimleri Kapsadı?

Rahşan Affı, 22 Aralık 2000’de yürürlüğe giren 4616 sayılı Kanun’un kamuoyundaki adıdır; adını, düzenlemenin gündeme gelmesinde etkili olduğu kabul edilen dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’in eşi Rahşan Ecevit’ten alır. Kanun, 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçları kapsar. Hükümlülerin cezalarından indirim yapılarak şartla salıverilmeleri sağlanmış; henüz dava açılmamış ya da davası sürmekte olan dosyalarda ise dava ve cezalar ertelenmiştir. Kanun kendi içinde uzun bir istisna listesi içerir: orman suçları, kaçakçılık, rüşvet ve yolsuzluk suçları, vergi suçları ve Atatürk aleyhine işlenen suçlar bunlardan bazılarıdır. Rahşan Affı genel af olmadığı için mahkûmiyeti ortadan kaldırmamıştır; bu kanun kapsamında verilmiş erteleme kararlarının adli sicil ve arşiv kayıtlarına etkisi dosya bazında ayrıca incelenmelidir.

Güncel Af ve Yargı Paketi Gelişmeleri

Af ve infaz düzenlemeleri, yasama dönemine ve gündemdeki yargı paketlerine göre sürekli değişen bir konudur; bu nedenle güncel durumu her zaman resmi kaynaklardan ve en yeni içeriklerden takip etmek gerekir. Gündemdeki yasama çalışmaları, af beklentisi ve infaz düzenlemelerine ilişkin en son değerlendirmeler için 12. Yargı Paketi: Genel Af ve İnfaz Düzenlemesi yazımızı inceleyebilirsiniz. Ceza mahkûmiyetinin iş ve sosyal hayata etkileri için ise HAGB kararı ve sicil yazımız yol gösterir.

Bu yazının güncellendiği 6 Ekim 2026 itibarıyla durum şudur: TBMM’de kabul edilerek yürürlüğe girmiş bir genel af kanunu yoktur. 16 Temmuz 2026’da kabul edilip 31 Temmuz 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) icra, idari yargı, ceza muhakemesi ve tazminat alanlarında değişiklikler yapmış, ancak bir af ya da infaz indirimi hükmü getirmemiştir. Paketin getirdiği değişikliklerin tamamı için 12. Yargı Paketi neler getirdi yazımıza bakabilirsiniz. Sosyal medyada “af çıktı” şeklinde dolaşan bir haberin doğruluğunu anlamanın en güvenli yolu, kanunun Resmî Gazete’de yayımlanıp yayımlanmadığını kontrol etmektir; yayımlanmamış bir teklif ya da açıklama kimseye hak kazandırmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Af ve infaz düzenlemelerinin somut bir dosyaya etkisi, suç tarihi, suç türü ve hükmün aşamasına göre değiştiğinden, kendi durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.

Af beklentisi içindeyken bile dosyanızdaki kanun yollarını, infaz hesaplamasını ve denetimli serbestlik şartlarını takip etmek önemlidir; çünkü bir af çıkmadığında süreler işlemeye devam eder. Ceza dosyanızın veya infaz sürecinizin değerlendirilmesi için ceza hukuku hizmetimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Genel af ile kısmi af arasındaki fark nedir?

Genel af, kapsadığı suçlarda kamu davasını düşürür ve verilmiş cezaları bütün neticeleriyle ortadan kaldırır; kayıt adli sicilden silinip arşive alınır. Kısmi af ise yalnızca belirli suçlar veya gruplar için ceza indirimi ya da infaz kolaylığı sağlar; mahkûmiyet ve sicil kural olarak devam eder. Genel af daha kapsamlı, kısmi af daha dar bir düzenlemedir.

Genel af çıkarma yetkisi kimdedir?

Genel af çıkarma yetkisi yalnızca TBMM’ye aittir. Anayasa’nın 87. maddesi uyarınca, genel af kararı için üye tam sayısının en az beşte üçü (360 milletvekili) oranında olumlu oy gerekir. Cumhurbaşkanının genel af çıkarma yetkisi yoktur; onun yetkisi sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmakla sınırlıdır (m. 104).

Hangi suçlar af kapsamı dışında kalır?

Anayasa’nın kesin olarak yasakladığı tek alan orman suçlarıdır: m. 169’a göre münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz, ormanları yakmak, yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar da hiçbir affın kapsamına alınamaz. Bunun dışındaki istisnaları her af kanunu kendisi belirler; geçmiş düzenlemelerde terör suçları, cinsel suçlar ve örgütlü suçlar gibi ağır suçlar çoğunlukla kapsam dışında bırakılmıştır.

Genel af sabıka (adli sicil) kaydını siler mi?

Evet, ancak iki aşamada. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 9’a göre genel af hâlinde mahkûmiyet adli sicilden silinir ve arşiv kaydına alınır; böylece adli sicil kaydı belgesinde görünmez. Arşiv kaydı ise m. 12’deki sürelerin dolmasıyla (kural olarak 5 yıl) tamamen silinir ve o zamana kadar yalnızca yargı mercileri ve kanunla yetkili kurumlarca görülebilir. Özel afta ise mahkûmiyet ve hak yoksunlukları devam eder.

Cumhurbaşkanı genel af çıkarabilir mi?

Hayır. Cumhurbaşkanının yetkisi, Anayasa’nın 104. maddesi gereği yalnızca sürekli hastalık, sakatlık ve kocama (yaşlılık) sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmaktır. Genel af ve kanunla özel af yalnızca TBMM tarafından, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla çıkarılabilir.

Türkiye’de en son ne zaman af çıktı?

Son kapsamlı genel af 1974’te çıkan 1803 sayılı Af Kanunu’dur. 2000 yılındaki Rahşan Affı (4616 sayılı Kanun) şartla salıverme ve erteleme getiren kısmi nitelikte bir düzenlemeydi; 2020’deki 7242 sayılı ve 2023’teki 7456 sayılı kanunlar ise af değil, infaz düzenlemesiydi. 6 Ekim 2026 itibarıyla yürürlüğe girmiş yeni bir genel af yoktur.

Af ile şikayetten vazgeçme aynı şey mi?

Hayır. Af, devletin cezalandırma yetkisinden yasa yoluyla vazgeçmesidir. Şikayetten vazgeçme ise yalnızca takibi şikayete bağlı suçlarda, mağdurun bireysel iradesiyle davanın düşmesine yol açabilen ayrı bir kurumdur. İkisi hukuken farklı sonuçlar doğurur.

Genel af kaç oyla çıkar?

En az 360 milletvekilinin olumlu oyu gerekir. Anayasa’nın 87. maddesi genel ve özel af ilanını TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuna bağlar; Meclis 600 üyeli olduğu için bu sayı 360’tır ve oylamaya kaç milletvekili katılırsa katılsın değişmez.

Genel af açılmış davayı düşürür mü?

Evet. TCK m. 65/1’e göre genel af hâlinde kamu davası düşer. Suç af kanununun kapsadığı türdense ve kanunda yazılı tarihten önce işlenmişse soruşturma ve kovuşturma aşamasındaki dosyalar da sona erer; kesinleşmiş cezalar ise bütün neticeleriyle ortadan kalkar.

Örtülü af ile genel af arasındaki fark nedir?

Örtülü af hukuki bir terim değil; koşullu salıverme veya denetimli serbestlik kurallarını değiştirerek çok sayıda hükümlünün cezaevinden erken çıkmasını sağlayan infaz düzenlemeleri için kullanılan bir nitelendirmedir (7242 sayılı ve 7456 sayılı kanunlar gibi). Genel aftan farkı şudur: örtülü afta mahkûmiyet ve sicil kaydı devam eder, olağan kanun çoğunluğu yeterlidir; genel af ise 360 oy ister, kamu davasını düşürür ve cezayı bütün neticeleriyle kaldırır.

12. Yargı Paketi’nde af var mı?

Hayır. 31 Temmuz 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) genel af, kısmi af veya infaz indirimi hükmü içermemektedir; paket icra, idari yargı, ceza muhakemesi ve tazminat alanlarında değişiklikler yapmıştır.

Af çıktığı nasıl anlaşılır?

Bir af ancak TBMM’de kabul edilip Resmî Gazete’de yayımlandığında yürürlüğe girer. Kanun teklifi, komisyon görüşmesi veya siyasi açıklama aşamasındaki bir düzenleme kimseye hak kazandırmaz. Bu nedenle “af çıktı” haberlerinde Resmî Gazete’de yayımlanmış bir kanun numarası aranmalıdır.