KHK İle İhraç Edilenlerin Göreve İadesi: Beraat ve Takipsizlik Yeterli mi?

KHK ile ihraç edilenlerin göreve iadesi, 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’a göre yürür ve bu Kanun metninde “beraat”, “takipsizlik” ya da “kovuşturmaya yer olmadığına dair karar” ifadeleri hiç geçmez. Ceza dosyasından çıkan olumlu sonuç, kamu görevine iade bakımından tek başına bir hak doğurmaz; iade, Komisyon kararı ya da bu karara karşı açılan iptal davası üzerinden gerçekleşir.

Konuyla ilgili içeriklerin önemli bir bölümü “yeni bir düzenlemeyle yol açılıyor” iddiasını kanun numarası, madde ya da Resmî Gazete tarihi göstermeden kuruyor. Aşağıdaki başlıklar sürecin bugünkü hâlini, kararların hangi mahkemede denetlendiğini ve Komisyonun görev süresi sona erdikten sonra hangi kuruma başvurulacağını kanun metniyle ele alıyor.

KHK İle İhraç Edilenlerin Göreve İadesi Hangi Kanuna Dayanır?

Süreç 7075 sayılı Kanun ile kurulmuştur. Kanun, olağanüstü hal kapsamında çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerle doğrudan kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilen kişilerin başvurularını incelemek üzere bir komisyon oluşturmuştur.

Kanunun kendi sistematiği başvuru, ön inceleme, karar ve yargı denetimi aşamalarından oluşur. İnceleme dosya üzerinden yapılır; 9. madde Komisyonun inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verebileceğini düzenler.

Bu yapı, ihraç işleminin kaynağından gelir: işlem bireysel bir idari işlem değil, kanun hükmünde kararname ekiyle yapılmış bir tasarruftur. Komisyon, bu tasarrufların bireysel düzeyde incelenmesi için öngörülmüş özel bir mekanizmadır.

Khk İle İhraç Olmuş Ancak Beraat Ve Takipsizlik Alanların Göreve İade Yolu Açılıyor mu?

Bu başlıkla yayımlanan içeriklerin dayandığı bir kanun değişikliği gösterilemiyor. 7075 sayılı Kanun’un yürürlükteki metninde beraat kararı ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar alanlara otomatik iade sağlayan bir hüküm bulunmuyor; bu kelimeler kanun metninde hiç geçmiyor.

Bunun anlamı, ceza dosyasındaki olumlu sonucun değersiz olduğu değildir. Beraat veya takipsizlik kararı, idari işlemin dayandığı olgunun gerçekleşmediğini göstermesi bakımından idari yargıda güçlü bir delildir. Ancak delil olmakla kendiliğinden sonuç doğuran bir hüküm olmak farklı şeylerdir.

Pratik sonuç şudur: ceza dosyasından çıkan kararla birlikte idari süreç kendiliğinden işlemeye başlamaz. İade, Komisyon kararına ya da bu karara karşı açılan iptal davasında verilecek mahkeme kararına bağlıdır.

Ceza Yargısı ile İdari Yargının Ölçütü Neden Farklıdır?

Ceza yargılamasında mahkeme, isnat edilen suçun unsurlarının sabit olup olmadığını inceler ve şüphe sanık lehine yorumlanır. İdari yargı ise idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğunu denetler.

Bu nedenle aynı olguya ilişkin iki dosya farklı sonuçlanabilir. Ceza mahkemesinin “suçun unsurları oluşmamıştır” değerlendirmesi ile idarenin dayandığı olgunun hiç bulunmadığı tespiti aynı şey değildir; ilki cezai sorumluluğu, ikincisi işlemin sebep unsurunu ilgilendirir.

Dolayısıyla iptal davası dilekçesinde beraat kararına atıf yapmak yeterli olmaz; kararın gerekçesindeki maddi tespitlerin, ihraç işleminin dayandığı olgularla ilişkisi ayrıca kurulur.

OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu Ne Kadar Süre Görev Yaptı?

Kanunun 3. maddesi, Komisyonun bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle görev yapacağını düzenler. Aynı madde, Cumhurbaşkanına gerek görmesi hâlinde bu süreyi bitiminden itibaren birer yıllık sürelerle uzatma yetkisi verir.

Süre uzatıldığında üyelerin durumu da düzenlenmiştir: ilk seçilen üyeler iki yıllık sürenin sonuna kadar görev yapar, uzatma hâlinde yeni üyeler belirlenir ve daha önce görev yapanlar yeniden görev alabilir.

Görev süresinin sona ermesi, Komisyon kararlarını ortadan kaldırmaz; yalnızca bundan sonraki iş ve işlemlerin hangi makam tarafından yürütüleceği sorusunu doğurur. Kanun bu soruyu geçici 5. maddede ayrıca cevaplamıştır.

Komisyona Başvuru Nasıl Yapılıyordu?

7. madde başvuru usulünü belirler: başvurular valilikler aracılığıyla yapılır; kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılanlar ya da ilişiği kesilenler en son görev yaptıkları kuruma da başvurabilir. Başvuru tarihi, valiliğe veya ilgili kuruma başvurunun yapıldığı tarihtir ve mükerrer başvurular işleme alınmaz.

Süre bakımından altmış günlük bir sınır öngörülmüştür. Komisyonun başvuru almaya başladığı tarihten önce yürürlüğe konulan kararnameler için başvuru alma tarihinden, sonrakiler için Resmî Gazete’de yayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde yapılmayan başvurular işleme alınmaz.

Maddenin ikinci fıkrası önemli bir istisna kurar: bu Kanun kapsamındaki başvurular hakkında 2577 sayılı Kanun’un 10. maddesinin ikinci fıkrası uygulanmaz. Yani genel idari başvuru rejimindeki zımni ret ve süre işleyişi burada geçerli değildir.

Ön İnceleme Aşamasında Hangi Başvurular Reddedilirdi?

8. madde, Komisyona yapılan başvuruların aranan şartlara uygunluk bakımından ön incelemeye tabi tutulacağını düzenler. Ön inceleme sonucunda süresi içinde yapılmadığı veya başvuru şartlarını taşımadığı tespit edilen başvurular reddedilir; bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Komisyon tarafından belirlenir.

Ön inceleme kararı, esasa girilmeden verilen bir karardır. Bu ayrım yargı denetiminde önem taşır: usulden verilmiş bir ret ile esastan verilmiş bir ret, dava dilekçesinde tartışılacak hususları değiştirir.

Kanun ayrıca kapsam sınırı da çizmiştir: kanun yollarının açık olduğu işlemler hakkında ayrıca Komisyona başvuru yapılamaz. KHK ile ihraç edilenlerin göreve iadesi bakımından bu kural, hangi tasarrufların Komisyon önüne geldiğini belirler.

Süresinde Başvurmamış Olanların Durumu Nedir?

Kanun bu konuda katı bir kural taşır. Belirlenen altmış günlük süre içinde yapılmayan başvurular işleme alınmaz; aynı şekilde mükerrer başvurular da işleme alınmaz.

Sürenin kaçırılmış olması, dosyanın hukuken tamamen kapandığı anlamına gelmez; ancak izlenecek yol değişir ve her dosyanın kendi koşullarına göre değerlendirilmesi gerekir. Bu tür dosyalarda ilk yapılacak iş, geçmişte bir başvurunun bulunup bulunmadığının ve varsa hangi kararla sonuçlandığının tespitidir.

Belge temini bakımından geçici 5. madde yol gösterir: Komisyon dosyalarına ilişkin bilgi ve belge talepleri artık ilgilinin son görev yaptığı kuruma yöneltilir. Memuriyet statüsünün sona ermesine ilişkin genel çerçeve için memur ne kadar ceza alırsa memuriyetten atılır yazımız karşılaştırma imkânı verir.

Başvurunun Kabulü Hâlinde Atama Nasıl Yapılır?

10. maddenin birinci fıkrasına göre kabul kararı, kişinin kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma; yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır.

Kanun süreleri de bağlamıştır. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilenlerin atama teklifleri önceki kadro unvanlarına uygun olarak on beş gün içinde yapılır; kurumlar bildirim veya atama teklif tarihini takip eden otuz gün içinde atama işlemlerini tamamlar.

İlgili bakımından da bir yükümlülük vardır: tebliğ tarihini takip eden on gün içinde göreve başlamayanların bu maddeden doğan atanma hakkı düşer. Kamu kurumları atama ve göreve başlatma işlemlerinin sonucunu, tamamlanmasını izleyen on beş gün içinde bildirir.

Göreve Dönen Personele Geçmiş Döneme Ait Ödeme Yapılır mı?

Kanun bu konuda açık hüküm taşır. Göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir.

Aynı fıkra, ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümlerinin bu kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağını düzenler. Yani iade yalnızca ileriye dönük bir atama değil, işlemin geçmişe etkili olarak ortadan kalkmasıdır.

Bu fıkrada yer alan bir cümle Anayasa Mahkemesinin 30/6/2022 tarihli ve E: 2018/137, K: 2022/86 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Mali haklara ilişkin taleplerde, iptal edilen hükümlerin hangi dönemi kapsadığının gözden geçirilmesi gerekir.

Komisyonun Görev Süresi Sona Erdikten Sonra Hangi Kuruma Başvurulur?

Bu soruyu 22/12/2022 tarihli ve 7429 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle eklenen geçici 5. madde cevaplar. Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyon kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ile sair yazışmalar konusuna göre belirlenen kurumlarca yürütülür.

Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi işlemleri bakımından muhatap, ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluştur. Kapatılan tüzel kişilikler ile öğrencilik ve emekli rütbelerine ilişkin işlemler için ise ayrı kurumlar gösterilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrası, görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gereken iş ve işlemlerin de aynı kurumlarca yürütüleceğini düzenler. Üçüncü fıkra ise görev süresinin sona ermesine dair iş ve işlemleri Cumhurbaşkanlığına bırakmıştır.

İşlem konusu	Muhatap kurum (geçici m.5)
Kamu görevinden, meslekten veya teşkilattan çıkarma; ilişiğin kesilmesi	İlgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluş
Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi	Millî Eğitim Bakanlığı
Emekli personelin rütbelerinin alınması	İlgisine göre İçişleri Bakanlığı veya Millî Savunma Bakanlığı
Kapatılan dernekler	İçişleri Bakanlığı
Kapatılan vakıflar	Vakıflar Genel Müdürlüğü
Kapatılan sendika, federasyon ve konfederasyonlar	Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Kapatılan özel sağlık kuruluşları	Sağlık Bakanlığı
Kapatılan özel öğretim kurumları, öğrenci yurtları, vakıf yükseköğretim kurumları	Millî Eğitim Bakanlığı
Kapatılan özel radyo ve televizyon kuruluşları	Radyo ve Televizyon Üst Kurulu
Kapatılan gazete, dergi, yayınevi, dağıtım kanalı ve haber ajansları	İletişim Başkanlığı
Diğer işlemler	İlgili kurum veya kuruluş

Komisyon Kararına Karşı Dava Hangi Mahkemede Açılır?

11. maddenin birinci fıkrası özel bir yetki kuralı getirir: Komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir. Davanın açılacağı yer bakımından genel yetki kuralları uygulanmaz.

Aynı fıkra husumeti de belirler: dava, ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine açılır ve bu davalarda ayrıca Cumhurbaşkanlığına ve Komisyona husumet yöneltilemez. Husumetin yanlış yöneltilmesi usul yönünden sorun doğurur.

Genel olarak “idare mahkemesinde dava açılır” diyen anlatımlar bu iki kuralı atladığı için yanıltıcıdır. Yetkili mahkeme ve husumet, dilekçenin daha ilk sayfasında belirlenmesi gereken hususlardır. Yürütmenin durdurulması talebinin işleyişi için yürütmeyi durdurma kararı kaç günde çıkar yazımız incelenebilir.

Hâkim ve Savcılar İçin Yargı Yolu Farklı mıdır?

Farklıdır. 11. maddenin ikinci fıkrası, 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3. maddesinin birinci fıkrası ile 6749 sayılı Kanun’un 3. maddesinin birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilenler için ayrı bir yol gösterir.

Bu kişiler, kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün içinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya dava açabilir. Yani dosya idare mahkemesinde değil doğrudan Danıştayda görülür.

Sürenin başlangıcı da farklıdır: burada esas alınan an kararın tebliği değil kesinleşmesidir. Bu ayrım, süre hesabında yapılan hataların en sık kaynaklarından biridir.

Anayasa Mahkemesinin İptal Kararları Neyi Değiştirdi?

7075 sayılı Kanun birden çok iptal kararına konu olmuştur. Kararların uygulanmasını düzenleyen 10. maddenin birinci fıkrasındaki bir cümle, Anayasa Mahkemesinin 24/12/2019 tarihli ve E: 2018/159, K: 2019/93 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Daha kapsamlı bir değişiklik 10/A maddesinde yaşanmıştır. 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun’la eklenen ve Türk Silahlı Kuvvetleri ile genel kolluk kuvvetleri personeli ve Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurlarına ilişkin kararların uygulanmasını düzenleyen bu madde, Anayasa Mahkemesinin 30/6/2022 tarihli ve E: 2018/137, K: 2022/86 sayılı kararıyla tümüyle iptal edilmiştir.

İptal kararının yürürlük tarihi 12/1/2023’tür. Kolluk ve asker personel bakımından iadeye ilişkin özel uygulama rejimini anlatan eski tarihli içerikler bu nedenle güncelliğini yitirmiştir.

Komisyondaki Dosya Evrakı Nereye Devredildi?

10. maddenin üçüncü fıkrası, Komisyonun karara bağladığı dosyaya ilişkin tüm evrakın devrini düzenler. Kamu görevinden çıkarılanlara ilişkin dosyalarda evrak, ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluşa devredilir.

Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin dosyalarda evrak ilgili kurum veya kuruluşa, diğer dosyalarda ise husumetin yöneltileceği kurum veya kuruluşa devredilir. Bu hüküm, bugün belge talebinin nereye yöneltileceğini gösterir.

Dava dosyasının hazırlanmasında Komisyon kararının gerekçesi ile karara esas alınan belgelerin temini belirleyicidir. Evrakın hangi kurumda bulunduğunun bilinmesi, bilgi edinme ve dosya inceleme taleplerinin doğru muhataba yöneltilmesini sağlar.

Kapatılan Kurum ve Kuruluşlara İlişkin Başvurularda Sonuç

10. maddenin ikinci fıkrası tüzel kişilikler için ayrı bir sonuç öngörür. Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin başvurunun kabulü hâlinde ilgili kanun hükmünde kararname hükümleri, o kurum ve kuruluş bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır.

Buna ilişkin işlemler, konusuna göre İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilir. Kapatma işleminin geçmişe etkili biçimde ortadan kalkması, malvarlığı ve tescil kayıtları bakımından ayrı işlemler gerektirir.

Gerçek kişilere ilişkin dosyalarla tüzel kişilere ilişkin dosyaların usul bakımından ayrı yürüdüğü bu noktada görülür: muhatap kurum, uygulanacak hüküm ve sonuçların kapsamı farklıdır.

Göreve İade Dosyanızın Değerlendirilmesi

KHK ile ihraç edilenlerin göreve iadesi dosyalarında ilk belirlenmesi gereken şey, elde bulunan kararın hangi aşamaya ait olduğudur: Komisyonun ret kararı mı, mahkeme kararı üzerine yapılması gereken bir işlem mi, yoksa henüz bir karara bağlanmamış bir talep mi bulunmaktadır. Yetkili mahkeme, husumet ve süre bu tespite göre değişir.

İkinci belirlenmesi gereken husus, dosyanın hangi statüye ait olduğudur. Hâkim ve savcılar için Danıştay, diğer kamu görevlileri için Ankara idare mahkemeleri yetkilidir; kolluk ve asker personel bakımından ise 10/A maddesinin iptalinden sonraki durum esas alınır.

Ceza dosyasından çıkan beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, idari dosyada delil olarak değerlendirilir; ancak dilekçenin bu karara indirgenmesi çoğu zaman yeterli olmaz. İşlemin dayandığı olguların her biri ayrı ayrı tartışılır.

Göreve iade sürecine ilişkin bir kararın değerlendirilmesi için büromuzun iletişim sayfasındaki bilgilerden yararlanabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki tavsiye yerine geçmez; dosyanın kendine özgü koşulları sonucu değiştirebilir.

Kanun metninin tamamı için 7075 sayılı Kanun incelenebilir. Memuriyet statüsünün sona ermesine ilişkin genel çerçeve için memur ne kadar ceza alırsa memuriyetten atılır ve devlet memurluğundan çıkarma cezasını kim verir yazılarımız incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Beraat eden kişi otomatik olarak göreve iade edilir mi?

Edilmez. 7075 sayılı Kanun’da beraat veya takipsizlik kararını doğrudan iadeye bağlayan bir hüküm yoktur; iade Komisyon kararına ya da bu karara karşı açılan davada verilecek mahkeme kararına bağlıdır.

Komisyon kararına karşı nerede dava açılır?

Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde, ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılır.

Davada Komisyona veya Cumhurbaşkanlığına husumet yöneltilebilir mi?

Yöneltilemez. Kanun, bu davalarda ayrıca Cumhurbaşkanlığına ve Komisyona husumet yöneltilemeyeceğini açıkça düzenler.

Hâkim ve savcılar hangi mahkemeye başvurur?

Meslekten çıkarılmalarına karar verilen hâkim ve savcılar, kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün içinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya dava açabilir.

Komisyonun görev süresi neydi?

Kanunun 3. maddesi iki yıllık görev süresi öngörmüş, Cumhurbaşkanına bu süreyi birer yıllık dönemlerle uzatma yetkisi vermiştir.

Komisyon kapandıktan sonra kime başvurulur?

Geçici 5. madde uyarınca kamu görevinden çıkarma işlemlerinde muhatap, ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluştur. Diğer konularda madde ilgili bakanlık veya kurumu ayrıca göstermiştir.

Göreve iade edilen personel eski kadrosuna mı atanır?

Kanun, kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanmasının esas olduğunu düzenler.

Atama işlemleri ne kadar sürede tamamlanır?

Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilenlerde atama teklifi on beş gün içinde yapılır; kurumlar bildirim veya teklif tarihini takip eden otuz gün içinde atama işlemlerini tamamlar.

Göreve başlamak için süre var mıdır?

Vardır. Tebliğ tarihini takip eden on gün içinde göreve başlamayanların bu maddeden doğan atanma hakkı düşer.

İade edilen personele geçmişe dönük maaş ödenir mi?

Göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir.

Komisyon incelemesi duruşmalı mı yapılıyordu?

Hayır. Kanunun 9. maddesi, Komisyonun incelemelerini dosya üzerinden yapacağını düzenler.

Komisyona başvuru süresi ne kadardı?

Altmış gündü. Bu süre, Komisyonun başvuru almaya başladığı tarihten veya sonraki kararnameler bakımından Resmî Gazete’de yayımlanma tarihinden işlemeye başlıyordu.

Kapatılan dernek ve vakıflara ilişkin işlemler kim tarafından yürütülür?

Geçici 5. madde uyarınca kapatılan dernekler için İçişleri Bakanlığı, kapatılan vakıflar için Vakıflar Genel Müdürlüğü muhataptır.

Anayasa Mahkemesi 7075 sayılı Kanun’un hangi maddesini iptal etti?

Türk Silahlı Kuvvetleri ile genel kolluk kuvvetleri personeli ve Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurlarına ilişkin 10/A maddesi, E: 2018/137, K: 2022/86 sayılı kararla iptal edilmiştir; iptal 12/1/2023’te yürürlüğe girmiştir.

Komisyon dosyasındaki belgeler nereden istenir?

Kamu görevinden çıkarma dosyalarında evrak ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluşa devredilmiştir; belge talebi bu kuruma yöneltilir.

KHK ile ihraç edilenlerin göreve iadesi için yeni bir kanun çıktı mı?

Böyle bir düzenlemeyi gösteren kanun numarası ve Resmî Gazete künyesi bulunmamaktadır. Yürürlükteki çerçeve 7075 sayılı Kanun’dur; bu Kanunda son yapılan değişiklik, Komisyonun görev süresi sonrasına ilişkin işlemleri düzenleyen ve 7429 sayılı Kanun’la eklenen geçici 5. maddedir.

İptal davası kazanılırsa kurum atamayı ne kadar sürede yapar?

Kanun, kurumların bildirim veya atama teklif tarihini takip eden otuz gün içinde atama işlemlerini tamamlayacağını düzenler. Mahkeme kararları üzerine yapılacak işlemler de geçici 5. maddedeki kurumlarca yürütülür.