Emeklilikte Yaşa Takılanların Staj Ve Çıraklık Mağduriyeti

Staj ve çıraklık mağduriyeti, EYT düzenlemesinin yürürlüğe girmesiyle çözülmedi; çünkü 7438 sayılı Kanun’la getirilen düzenleme yalnızca yaş şartını kaldırdı, sigorta başlangıcı şartına dokunmadı. 28 Aralık 2022’de yapılan açıklamayla 08.09.1999 tarihinden önce sigorta girişi olan milyonlarca kişinin emekli olabilmesinin yolu açılırken, staj ve çıraklık sigortası bulunan sigortalılar bu kapının dışında kaldı.

Bu yazıda önce EYT düzenlemesinin hangi mekanizmayla işlediğini kanun maddeleriyle açıklıyor, ardından staj ve çıraklık sigortasının bu mekanizmanın neresine takıldığını gösteriyoruz. Son bölümde ise bugün fiilen açık olan hukuki yolları ele alıyoruz; bu nokta 2024 yılından bu yana Yargıtay içtihadıyla önemli ölçüde netleşmiştir.

Yıllara Göre Emekli Olma Koşulları

Emeklilik şartları, sigorta başlangıç tarihine göre üç ayrı rejime bölünür. Staj ve çıraklık tartışmasının bütün ağırlığı bu bölünmeden doğar: bir günlük fark kişiyi bambaşka bir rejime taşıyabilir.

8 Eylül 1999’da yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nda köklü değişiklik yaptı ve emeklilik şartlarını ağırlaştırdı. Kazanılmış hakların korunması için aynı Kanun’la 506 sayılı Kanun’a geçici 81. madde eklendi; kademeli geçiş rejimi budur. 506 sayılı Kanun ise 1999’da değil, 5510 sayılı Kanun’un 106. maddesiyle 01.10.2008’de yürürlükten kaldırılmıştır; geçmiş dönemler bakımından 5510 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesi yollamasıyla uygulanmaya devam eder.

Sigorta başlangıcı	Uygulanan rejim
08.09.1999 ve öncesi	506 s.K. geçici m.81 — kademeli geçiş. EYT düzenlemesi bu grubu hedefler.
09.09.1999 – 30.04.2008	4447 s.K. sonrası rejim: 7000 gün ile kadın 58 / erkek 60 yaş; ya da 25 yıl sigortalılık + 4500 gün ile kadın 58 / erkek 60 yaş
01.05.2008 ve sonrası	5510 s.K. m.28: kadın 58 / erkek 60 yaş + 7200 gün (kademeli yaş artışıyla)

08.09.1999 ve öncesi grubunda 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesi iki ayrı kademe kurar. Maddenin (A) bendine göre, Kanun’un yürürlük tarihinde sigortalılık süresi 18 yıl ve daha fazla olan kadınlar ile 23 yıl ve daha fazla olan erkekler hakkında eski hükümler uygulanır. (B) bendi ise 23.05.2002 tarihli ve 4759 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenmiş olup, bu eşiğin altındakiler için sigortalılık süresine göre kademelenen yaş ve prim gün sayısı şartları öngörür.

Kademeli tabloda sigortalılık süresi azaldıkça aranan yaş yükselir. Örnek olarak (B) bendinin ilk kademelerinde, 23.05.2002 tarihinde sigortalılık süresi 18 yıldan fazla olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresi ile 40 yaşını, 23 yıldan fazla olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresi ile 44 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün prim koşuluyla emekliliğe hak kazanır; süre kısaldıkça yaş ve gün şartları kademe kademe artar. Maddenin (C) bendi ise ayrı bir yol açar: 23.05.2002 tarihinde 15 yıllık sigortalılık süresini, kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurmuş ve 3600 gün prim ödemiş olanlara istekleri hâlinde yaşlılık aylığı bağlanır; bu şartları sonraki dönemlerde sağlayanlar için de kademeli yaş artışı öngörülmüştür.

Kendi kademenizi ve gün şartınızı ayrıntılı görmek için kadın ve erkek için 3600 gün emeklilik şartları ile EYT şartları ve kademeli emeklilik yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) Mağduriyeti Nedir ?

EYT mağduriyeti, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarını tamamladığı hâlde yalnızca yaş şartı nedeniyle emekli olamama durumudur. 4447 sayılı Kanun’la getirilen yaş koşulu, o tarihte sisteme çoktan girmiş olan sigortalıları da kapsadığı için, prim ve yıl haddini dolduran kişiler yıllarca beklemek zorunda kaldı.

Kademeli tablonun yapısı gereği birkaç günlük fark bile birkaç yıllık bekleme doğurabiliyordu; mağduriyetin şiddeti buradan geliyordu. Küçük yaşta çalışma hayatına atılmış, prim gününü tamamlamış ancak emekli olamayan geniş bir grup ortaya çıktı.

Burada altını çizmek gereken teknik nokta şudur: EYT mağduriyeti yaş şartından doğar. Staj ve çıraklık mağduriyeti ise yaştan değil, sigorta başlangıç tarihinden doğar. İki mağduriyet kamuoyunda çoğu zaman aynı başlık altında anılsa da hukuken farklı yerlerde durur; düzenlemenin neden birini kapsayıp diğerini kapsamadığı da bu farkla açıklanır.

“ EYT’liye Müjde” Başlığıyla Gündeme Gelen Düzenlemeden Tüm Mağdurlar Faydalandı mı ?

Hayır. Düzenleme, 1/3/2023 tarihli ve 7438 sayılı Kanun‘un 1. maddesiyle 5510 sayılı Kanun’a eklenen geçici 95. madde ile yapıldı ve kapsamı maddenin lafzıyla sınırlıdır.

Madde şöyle işler: bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanun’un geçici 205. maddesi hükümlerine göre aylık bağlanacak olanlar, “söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları hâlinde“ yaşlılık veya emekli aylığından yararlanır.

Cümlenin iki yarısı da belirleyicidir. Birincisi, düzenleme yalnızca yaş şartını devre dışı bırakır; ikincisi, ancak sayılan hükümler kapsamında olanlar için işler. Staj ve çıraklık sigortası bulunan mağdurun sorunu ise tam olarak bu ikinci koşuldadır: sigorta başlangıcı 08.09.1999’dan sonraya düştüğü için 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin (B) bendi kapsamına hiç girememektedir. Yaş şartının kalkması, kapıdan giremeyen kişiye bir şey kazandırmaz.

Maddenin ikinci cümlesi de sonuçlar bakımından önemlidir: “Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.” Yani sonradan kapsama girildiğinde dahi geçmişe yönelik aylık talebinde bulunulamaz. Maddenin ikinci fıkrası ise 28/7/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun’un 30. maddesiyle mülga edilmiştir.

EYT Düzenlemesinden Faydalanamayan Staj ve Çıraklık Mağdurlarının Hukuki Durumu

Staj ve çıraklık sigortasının emeklilik başlangıcı sayılmamasının dayanağı tek bir madde değil, birbirini tamamlayan bir hüküm zinciridir. Çıraklık ve staj sigortası ilk olarak 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile düzenlenmiş; primlerin ödenmeye başlama tarihi ise aynı Kanun’un geçici 4. maddesinde belirtilmiştir.

Sigorta primlerinin ödenmeye başlanması

Geçici Madde 4 – “Bu Kanunun 25 inci maddesine göre sigorta primlerinin ödenmesine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden mali yılbaşından itibaren başlanır. Bu tarihe kadar olan sürede primlerin işyeri sahiplerince ödenmesine devam olunur.”(1)

Çırakların statüsü ise 3308 sayılı Kanun’un 11. maddesinde belirlenmiştir: “Aday çırak ve çırak; öğrenci statüsünde olup, öğrencilik haklarından yararlanır. Bunlar işyerinde çalışan işçi sayısına dahil edilmezler.”(2) Hükme göre çırak, kural olarak işçi değil öğrenci sayılır.

Aynı Kanun’un 13. maddesinde; “Bu Kanunun uygulandığı yer ve meslek dallarında 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun çıraklık sözleşmesine dair hükümleri ile onsekiz yaşını doldurduktan sonra sözleşmesi devam eden çıraklar hakkında 1475 sayılı İş Kanununun, İşçi Sağlığı ve Güvenliği başlıklı beşinci bölümünde yer alan hükümleri dışındaki hükümler uygulanmaz.”(3) denilmiştir. Buna göre 18 yaşını doldurduktan sonra sözleşmesi devam eden çıraklar hakkında İş Kanunu’nun yalnızca işçi sağlığı ve güvenliğine ilişkin bölümü uygulanır; diğer hükümleri uygulanmaz.

Primlerin kim tarafından ve hangi tutar üzerinden ödendiği ise 25. maddede düzenlenmiştir: “Aday çırak, çıraklar, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında okumakta iken staja, tamamlayıcı eğitime veya alan eğitimine tabi tutulan öğrencilerin sigorta primleri asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden, Bakanlık ile mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumlarının bağlı olduğu üniversitelerin bütçesine konulan ödenekten karşılanır.”(4) Aynı maddede bu kişiler hakkında 506 sayılı Kanun’un 23, 24, 35 ve 42. maddelerinin uygulanmayacağı da belirtilmiştir.

5510 sayılı Kanun tarafında belirleyici hüküm 5. maddenin (b) bendidir: aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler hakkında iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası; stajyerler, bursiyerler ve kısmi zamanlı çalışan öğrenciler hakkında ise yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanır.(5) Bendin son cümlesi ise sıkça atlanır: bu kişiler 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar.

Aynı Kanun’un 7. maddesinin (a) bendine göre sigorta hak ve yükümlülükleri “staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten” başlar.(6) Prim ödeme yükümlüsü ise 87. maddenin (e) bendinde Milli Eğitim Bakanlığı, öğrencilerin eğitim gördüğü okul ya da kurumlar ve yükseköğrenim stajlarında ilgili yükseköğretim kurumu olarak belirlenmiştir.(8)

Zincirin sonucu şudur: staj ve çıraklık döneminde sigortalılık vardır, hatta hizmet dökümünde görünür; eksik olan, emeklilik hakkını doğuran uzun vadeli sigorta kollarıdır. Bu kollara prim yatmadığı için ne prim gün sayısına ekleme olur ne de sigortalılık süresi bu tarihten başlar. EYT kapısının açılmamasının teknik sebebi budur.

Staj Sigortası Neden EYT Kapısını Açmıyor?

Aşağıdaki zincir, mağduriyetin nerede oluştuğunu adım adım gösterir. Zincirin herhangi bir halkası kırıldığında sonuç değişir; bugünkü hukuki mücadelenin tamamı üçüncü halkaya yöneliktir.

1. EYT (5510 geçici m.95) yalnızca 506 s.K. geçici m.81/B ve maddede sayılan diğer hükümler kapsamındakiler için işler.
2. 506 s.K. geçici m.81 kapsamına girmek için sigorta başlangıcının 08.09.1999 ve öncesi olması gerekir.
3. Sigorta başlangıcı, 5510 s.K. m.38/1’e göre kişinin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilk defa tabi olduğu tarihtir.
4. Staj ve çıraklık döneminde bu sigorta kolları uygulanmaz (m.5/b) → dönem başlangıcı kurmaz.
5. Sonuç: mağdurun ilk uzun vadeli sigortalılığı çoğunlukla 08.09.1999’dan sonraya düşer → geçici m.81 kapısına hiç ulaşılamaz → yaş şartının kalkması bir sonuç doğurmaz.

Bu nedenle “staj mağdurları EYT’de unutuldu” ifadesi mekanizmayı tam anlatmaz. Mağdur unutulmadı; düzenlemenin dayandığı hükümlerin kapsamına zaten girmiyordu. Kapsama girebilmek için değiştirilmesi gereken şey yaş değil, sigorta başlangıcının nasıl belirlendiğidir.

Yargı Yolu Kapalı mı? Yargıtay’ın Üretime Katılma Ölçütü

Kapalı değildir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre çıraklık sözleşmesinin varlığı tek başına belirleyici olmayıp ilişkinin gerçek niteliğine bakılır. Daire’nin kararlarında geçen ölçüt şudur: çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor ve meslek ile sanat öğrenimi arka planda kalıyorsa artık çıraklık ilişkisinden söz edilemez. Bu durumda dönem hizmet akdine dayalı sayılır ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi kabul edilir.

Ölçüt yeni de değildir. Yargıtay Karar Arama sisteminde “üretime katılma” ifadesiyle dönen kararların tamamı 10. Hukuk Dairesi’ne aittir ve kararlar 2024, 2025 ile 2026 yıllarına kesintisiz yayılmaktadır. Dolayısıyla “bu yolda sonuç alınamaz” biçimindeki genel değerlendirme, güncel içtihat karşısında geçerliliğini korumamaktadır.

Buna karşılık yolun kolay olduğunu söylemek de doğru olmaz. Daire, üretime ne şekilde katıldığı somut olarak ortaya konmadan verilen kabul kararlarını bozmaktadır; yetersiz ve soyut tanık beyanına dayanan dosyalar ilk derecede kazanılsa bile temyizde bozulabilmektedir. Kayıt temelli deliller — bordro, puantaj, işe giriş bildirgesi, işyerinin Kurum dosyası ve bordro tanıkları — belirleyicidir.

Ölçütün nasıl uygulandığını, hangi delillerin toplandığını ve güncel kararların sonuçlarını ayrıntılı olarak çıraklık sigortası emeklilik başlangıcı sayılır mı yazımızda ele aldık.

Dava Kazanılırsa EYT Kapsamına Girilir mi?

Bu sorunun cevabı dönemin hangi yaşta geçtiğine bağlıdır ve çoğu dosyada beklenenden dardır. 5510 sayılı Kanun’un 38. maddesinin ikinci fıkrası şu sınırı koyar: “Bu Kanunun uygulanmasında 18 yaşından önce malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Bu tarihten önceki süreler için ödenen malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir.”

Dava kazanılırsa	18 yaşından ÖNCEKİ dönem	18 yaşından SONRAKİ dönem
Prim ödeme gün sayısı	Eklenir	Eklenir
Sigortalılık süresinin başlangıcı	Geriye çekilmez — 18 yaşta başlar	Geriye çekilir
EYT kapsamına etkisi	Yalnızca 18 yaşın dolduğu tarih 08.09.1999 ve öncesindeyse	Dönem 08.09.1999 ve öncesindeyse doğrudan etkili

Çıraklık, 3308 sayılı Kanun’un 10. maddesine göre 14-19 yaş aralığında yapıldığından bu hüküm neredeyse her dosyada devrededir. Aynı kural, 01.10.2008 öncesi dönemler bakımından mülga 506 sayılı Kanun’un 60/G maddesinde yer alıyordu; hangi maddenin uygulanacağı çalışmanın geçtiği döneme göre belirlenir.

Pratik sonuç: 18 yaşını 08.09.1999’dan önce dolduran ve o tarihe kadar kazanılmış hizmeti bulunan kişilerde dava, doğrudan EYT kapısını açabilir. 18 yaşın dolduğu tarih 08.09.1999’dan sonraya düşüyorsa kazanç prim gün sayısıyla sınırlı kalır; bu da emeklilik tarihini öne çekebilir ama rejim değiştirmez.

Sigorta Başlangıcını Öne Çekmenin Başka Yolu Var mı?

Kanun, borçlanma yoluyla başlangıcın geriye götürülmesini açıkça düzenler. 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesinin üçüncü fıkrasına göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma hâlinde, sigortalılığın başlangıç tarihi borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.

Ancak bu imkân yalnızca kanunun saydığı süreler için vardır ve liste kapalıdır. 41. maddede on bent hâlinde sayılan süreler arasında askerlik, doğum, doktora ve tıpta uzmanlık öğrenimi, sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık stajı, beraatle sonuçlanan tutukluluk, grev ve lokavt gibi hâller yer alır. Zorunlu staj ve çıraklık bu listede yoktur; borçlanma için kanun değişikliği gerekmesinin sebebi budur.

Buna karşılık listedeki bir süreye sahip olan kişi için hesap değişebilir. Örneğin askerlik borçlanması, kişinin durumuna göre sigortalılık başlangıcını öne çekebilecek bir kalemdir ve maliyeti bugünden hesaplanabilir. Bu tercihin kendi dosyanızda ne sonuç doğuracağı hizmet dökümü ve tarihlerle birlikte değerlendirilmelidir; genel bir kural olarak sunulamaz.

Borçlanmanın nasıl işlediğini ve tutarın nasıl hesaplandığını emeklilikte askerlik borçlanması nasıl yapılır yazımızda, güncel tutar için ise askerlik borçlanması hesaplama aracımızda bulabilirsiniz.

Yasal Düzenleme Beklentisi Hangi Aşamada?

Staj ve çıraklık sürelerinin borçlanılmasını öngören kanun teklifleri Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulmuş olup komisyon aşamasında beklemektedir; 2026 Ağustos itibarıyla yürürlüğe girmiş bir düzenleme bulunmamaktadır.

Bir teklifin sunulmuş olması hak doğurmaz. Yasama süreci komisyon görüşmesi, Genel Kurul oylaması, Cumhurbaşkanınca yayımlanma ve Resmî Gazete’de yayım aşamalarından geçer; görüşülmeyen teklifler yasama dönemi sonunda kadük olur. Bu nedenle bir haberde kanun numarası ile Resmî Gazete tarih ve sayısı yoksa, ortada yürürlüğe girmiş bir düzenleme yoktur.

Meclis’teki tekliflerin içeriğini, borçlanma tartışmasını ve güncel durumu ayrıntılı olarak staj mağdurları son durum yazımızda ele aldık.

Staj ve Çıraklık Mağduriyeti İçin Şimdi Ne Yapılabilir?

Kanun beklerken yapılabilecek somut işler vardır ve bunların çoğu, olası bir düzenlemede de dava yolunda da işe yarar. Kayıtlar zamanla kaybolduğundan beklemek çoğu zaman aleyhe sonuç verir.

• Ayrıntılı hizmet dökümünüzü alın. Staj/çıraklık döneminin hangi tarihlerde ve hangi sigorta koluyla kayıtlı olduğunu görün.
• İki tarihi karşılaştırın: 18 yaşınızı doldurduğunuz tarih ve ilk uzun vadeli sigortalılık tarihiniz. EYT kapısı bu iki tarihe göre açılır ya da kapalı kalır.
• Çıraklık sözleşmesi ve okul kayıtlarınızı bulun. Mesleki eğitim merkezi kayıtları, işe giriş bildirgesi ve varsa görevlendirme belgeleri.
• Üretimde çalıştığınızı gösterecek kayıtları araştırın. Bordro, puantaj, Kurum müfettiş raporu; ayrıca aynı dönemde aynı işyerinden bildirimi yapılmış bordro tanıkları.
• Borçlanılabilir başka süreniz var mı bakın. Askerlik, doğum, doktora/tıpta uzmanlık gibi 5510 s.K. m.41 kapsamındaki süreler başlangıcı öne çekebilir.

Delil durumu zayıfken dava açmak, aynı dönem için olumsuz bir kesin hüküm doğurma riski taşır. Bu nedenle karar, hizmet dökümü ve işyeri kayıtları birlikte incelendikten sonra verilmelidir. Sürecin nasıl değerlendirildiğini Ankara iş hukuku avukatı sayfamızda anlattık.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve somut bir dosyada hukuki görüş yerine geçmez. Staj ve çıraklık mağduriyeti bakımından hakların kapsamı mevzuat ve içtihat değiştikçe güncellenmekte olup, adım atmadan önce bir avukata danışmanız yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

EYT düzenlemesi staj ve çıraklık mağdurlarını neden kapsamadı?

7438 sayılı Kanun’la eklenen 5510 sayılı Kanun geçici 95. madde yalnızca yaş şartını devre dışı bıraktı ve bunu maddede sayılan hükümler kapsamındakiler için yaptı. Bu hükümlerin başında gelen 506 sayılı Kanun geçici 81. maddesine girebilmek için sigorta başlangıcının 08.09.1999 ve öncesi olması gerekir. Staj ve çıraklık kaydı bu başlangıcı kurmadığından mağdur kapsama zaten girmiyordu.

Staj sigortası girişim var, neden emeklilik başlangıcı sayılmıyor?

5510 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendi uyarınca staj ve çıraklık döneminde yalnızca kısa vadeli sigorta kolları uygulanır. Emeklilik başlangıcı ise aynı Kanun’un 38. maddesine göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilk defa tabi olunan tarihtir. Kayıt hizmet dökümünde görünse de bu kollara prim yatmadığı için başlangıç kurulmaz.

Staj ve çıraklık mağdurları dava açabilir mi?

Çıraklık veya staj döneminde fiilen üretime katıldığını ve meslek öğreniminin arka planda kaldığını ispat edebilen kişiler iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemez. Dava, Meclis’teki kanun tekliflerinden bağımsız olarak bugün de işleyen bir yoldur.

Dava kazanılırsa EYT’den yararlanabilir miyim?

Dönem 18 yaşınızdan sonraya denk geliyor ve 08.09.1999’dan önceyse doğrudan etkili olabilir. 18 yaşınızdan önceki dönemlerde ise 5510 sayılı Kanun’un 38/2. maddesi gereği sigortalılık süresi yine 18 yaşın doldurulduğu tarihte başlar; kazanım prim gün sayısıyla sınırlı kalır. Bu ayrım her dosyada ayrıca hesaplanmalıdır.

Geriye dönük emekli aylığı alabilir miyim?

5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesi bu konuda açıktır: “Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.” Yani sonradan kapsama girilse dahi geçmişe yönelik aylık talebinde bulunulamaz.

Askerlik borçlanmasıyla sigorta başlangıcım öne çekilir mi?

5510 sayılı Kanun’un 41. maddesinin üçüncü fıkrasına göre sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanıldığında başlangıç, borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Askerlik bu maddede sayılan sürelerden biridir. Sonucun kendi dosyanızda ne olacağı, askerlik tarihiniz ile ilk sigortalılık tarihinizin karşılaştırılmasına bağlıdır.

Staj süresi borçlanılabilir mi?

Bugün için hayır. 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesindeki liste kapalıdır ve zorunlu staj ile çıraklık bu listede yer almaz. Kanun yalnızca sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık stajını ayrıca saymıştır. Diğer staj türleri için borçlanma, ancak kanun değişikliğiyle mümkün olur.

Çırakken ücret alıyordum, bu beni işçi yapmaz mı?

Ücret alınması tek başına hizmet akdi kurmaz. 3308 sayılı Kanun’un 25. maddesi çırağa ödenecek ücretin tabanını belirler; buna rağmen aynı Kanun’un 11. maddesi çırağı öğrenci statüsünde sayar. Belirleyici olan, fiilen üretime katılıp katılmadığınızdır.

EYT mağduriyeti ile staj mağduriyeti aynı şey mi?

Hayır. EYT mağduriyeti prim ve süre şartlarını tamamlamış olmasına rağmen yaş nedeniyle emekli olamamaktan doğar. Staj ve çıraklık mağduriyeti ise sigorta başlangıç tarihinin geriye çekilememesinden doğar. Bu yüzden yaş şartını kaldıran bir düzenleme ikinci grubu kapsamamıştır.

Hangi mahkemede ve kime karşı dava açılır?

Hizmet tespiti davası, çalışmanın geçtiği işverene karşı iş mahkemesinde açılır; Sosyal Güvenlik Kurumu davada yer alır. Yasal dayanak 01.10.2008 sonrası dönemler için 5510 sayılı Kanun’un 86/9. maddesi, öncesi için aynı Kanun’un geçici 7. maddesi yollamasıyla 506 sayılı Kanun’un 79. maddesidir.

Teklif yasalaşırsa geçmiş stajlarım da kapsama girer mi?

Kamuoyuna yansıyan teklif metinleri geçmiş staj ve çıraklık sürelerinin borçlanılmasını öngörmektedir. Ancak kapsam, başvuru süresi ve geçmişe etki gibi konular ancak yürürlüğe girecek kanun metniyle kesinleşir. Yasalaşmamış bir teklife göre plan yapmak yerine belgeleri şimdiden hazırlamak daha güvenlidir.

Av. Arb. Handan SAYAN ÖZGÜL

Kaynaklar:

1. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu geçici madde 4.
2. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu madde 11.
3. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu madde 13.
4. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu madde 25.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 5.
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 7.
7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 38 ve madde 41.
8. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 87.
9. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu geçici madde 95 (Ek: 1/3/2023-7438/1 md.).
10. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu geçici madde 81 (Ek: 25/8/1999-4447/17 md.; (B) bendi yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/3 md.).

Staj ve çıraklık tartışmasının dışında kalan bir mağduriyet daha vardır: hiç bildirilmemiş çalışma. Bu dönemler için açılacak hizmet tespit davası, işverene karşı açılır ve Kurum davaya fer’î müdahil olarak katılır; kazanılan süre prim gün sayısına eklenir.