EYT Şartları, Kademeli Emeklilik EYT, Bağkur, Erken Emeklilik Son Dakika Gelişmeleri

EYT şartları, 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olan kişilerin yaş şartı aranmadan emekli olmasını düzenleyen kuralların bütünüdür. Bu imkânı getiren hüküm, 1 Mart 2023 tarihli 7438 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na eklenen geçici 95. maddedir. Madde, sayılan geçiş hükümlerine göre aylık bağlanacak sigortalıların “yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde” yaşlılık aylığından yararlanacağını söyler; yani prim günü ve sigortalılık süresi şartları yerinde durur, yalnızca yaş engeli kalkar.

Bu yazıda EYT kapsamına giren ve girmeyen sigortalıların şartlarını statü statü ayırıyoruz: SSK (4/a), Bağ-Kur (4/b) ve Emekli Sandığı (4/c) için prim günü ve yaş tabloları farklı çalışır. Ayrıca 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanların çoğu kişinin sandığının aksine beklenen değil yürürlükteki bir hükme tabi olduğunu, Bağ-Kur’da gündemdeki 9.000 günün 7.200’e indirilmesi tartışmasının hangi aşamada olduğunu ve prim günü eksik kalanların bugün kullanabileceği yasal yolları anlatıyoruz.

EYT (EMEKLİLİKTE YAŞA TAKILANLAR) NEDİR?

EYT, prim ödeme gün sayısını ve sigortalılık süresini tamamladığı hâlde kanunun aradığı yaşa ulaşamadığı için emekli olamayan sigortalıları anlatan kısaltmadır. Kavramın kaynağı, 25 Ağustos 1999 tarihli 4447 sayılı Kanun’dur. Bu Kanun, o güne kadar yalnız sigortalılık süresi ve prim günü üzerinden kurulu olan emeklilik şartlarına yaş şartı eklemiş; şartlarını çoktan doldurmuş ya da doldurmak üzere olan milyonlarca sigortalı, emeklilik tarihinin yıllarca ileri gittiğini görmüştür.

4447 sayılı Kanun bu geçişi kademeli hâle getirmek için üç ayrı geçiş hükmü getirdi: SSK’lılar için 506 sayılı Kanun’a geçici 81. madde, Bağ-Kur’lular için 1479 sayılı Kanun’a geçici 10. madde, Emekli Sandığı iştirakçileri için 5434 sayılı Kanun’a geçici 205. madde. Bu maddeler, sigortalılık süresi 8 Eylül 1999’da ne kadar ilerlemişse o kadar düşük bir yaş hadde bağlıyordu. Buna rağmen yaş engeli kalktı sayılmıyordu; yalnızca kademelendirilmişti.

Yirmi dört yıl süren tartışma, 1 Mart 2023 tarihli ve 7438 sayılı Kanun’la sonuçlandı. Bu Kanun’un 1. maddesi 5510 sayılı Kanun’a geçici 95. maddeyi ekledi. Hüküm şunu söyler: 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin (B) bendi, 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin (B) bendi ve 5434 sayılı Kanun’un geçici 205. maddesi uyarınca aylık bağlanacak olanlar, bu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları hâlinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanır.

Hükmün tam metni 5510 sayılı Kanun’un mevzuat.gov.tr’deki güncel metninde yer alır. Bu cümlenin iki sonucu vardır. Birincisi, EYT yeni bir emeklilik hakkı yaratmaz; mevcut geçiş hükümlerindeki yalnızca yaş şartını devre dışı bırakır. Prim günü ve sigortalılık süresi şartları olduğu gibi durur. İkincisi, maddede sayılmayan hükümler kapsam dışındadır. Örneğin 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin (C) bendindeki 15 yıl sigortalılık + 3.600 gün yolu ile 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin üçüncü fıkrasındaki 15 tam yıl yolu bu listede yoktur; bu iki yolda yaş şartı bugün de aranır.

Maddenin son cümlesi de pratikte önemlidir: “Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.” Yani 1 Mart 2023’ten önceki dönem için birikmiş aylık istenemez; hak, talep tarihinden ileriye doğru doğar. Sigortalılık başlangıcının hangi tarihe denk geldiği tartışmalıysa, çıraklık ve staj dönemlerinin başlangıç sayılıp sayılmayacağı ayrı bir mesele olarak öne çıkar; bu konuyu Çıraklık Sigortası Emeklilik Başlangıcı Sayılır mı? yazımızda ayrıntılı işledik.

EYT Şartları

EYT şartları tek bir liste değildir; sigortalının hangi statüde çalıştığına göre üç ayrı hükümden birine bakılır. Ortak olan tek şart, sigortalılık başlangıcının 8 Eylül 1999 veya öncesine denk gelmesidir. Bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olan hiç kimse, prim günü ne olursa olsun EYT kapsamına girmez.

EYT’den Yararlanmak İçin Gereken Koşullar Nelerdir?

• Sigorta başlangıç tarihi: İlk sigortalılığın 8 Eylül 1999 veya daha önce başlamış olması gerekir. Bu tarihten sonraki girişler için 5510 sayılı Kanun’un geçici 9. maddesi ya da 28. maddesi uygulanır.
• Sigortalılık süresi: SSK (4/a) kapsamında kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıl aranır. Bu süre prim ödenen gün sayısı değil, ilk sigortalılıktan itibaren geçen takvim süresidir.
• Prim ödeme gün sayısı: SSK’da 8 Eylül 1999’daki sigortalılık süresine göre 5.000 ile 5.975 gün arasında kademeli olarak belirlenir. Bağ-Kur’da ise kadın için 20 tam yıl (7.200 gün), erkek için 25 tam yıl (9.000 gün) prim ödemesi gerekir.
• Yaş: 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesi uyarınca aranmaz. Geçiş hükümlerindeki yaş tabloları bu grup bakımından uygulanmaz.
• İşten ayrılma / faaliyete son verme: 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesi uyarınca 4/a sigortalısının çalıştığı işten ayrılması, 4/b sigortalısının faaliyetine son verip vermeyeceğini beyan etmesi, 4/c iştirakçisinin emekliye sevk onayı alması gerekir.

SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı İçin Şartlar Nasıl Ayrışıyor?

Aşağıdaki tablo, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar için üç statünün dayandığı hükmü ve aranan şartı bir arada gösterir.

Statü	Dayanak	Sigortalılık süresi	Prim günü	Yaş
SSK (4/a)	506 s.K. geçici m.81/B	Kadın 20 yıl / Erkek 25 yıl	5.000 – 5.975 gün (kademeli)	Aranmaz
Bağ-Kur (4/b)	1479 s.K. geçici m.10/2	—	Kadın 20 tam yıl (7.200) / Erkek 25 tam yıl (9.000)	Aranmaz
Emekli Sandığı (4/c)	5434 s.K. geçici m.205	—	Kadın 20 / Erkek 25 fiilî hizmet yılı	Aranmaz
Tarım SSK (2925)	2925 s.K. geçici m.2/B	15 yıl	3.600 gün	Aranmaz
SSK kısmi (3600 gün)	506 s.K. geçici m.81/C	15 yıl	3.600 gün	Aranır (kapsam dışı)

Tablonun son satırı çoğu kaynakta atlanır. 15 yıl sigortalılık ve 3.600 günle emeklilik yolu, geçici 95. maddede sayılmadığı için EYT kapsamında değildir ve yaş şartıyla işlemeye devam eder. Bu yolun ayrıntısını Kadın ve Erkek İçin 3600 Gün Emeklilik Şartları Nedir? yazımızda ele aldık.

EYT BAĞ-KUR PRİM GÜNÜ SAYISI

EYT kapsamındaki Bağ-Kur’lularda aranan prim günü, 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenir: kadın sigortalı 20 tam yıl, erkek sigortalı 25 tam yıl prim ödemiş olmalıdır. Gün karşılığı olarak bu süreler 7.200 ve 9.000 güne denk gelir. Hükmün yaş tablosu ise 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesiyle devre dışı kalmıştır; bugün bu grupta yalnızca prim ödeme süresine bakılır.

Burada sık yapılan bir hataya dikkat çekmek gerekir. 7.200 ve 9.000 gün ayrımı her rejimde cinsiyete bağlı değildir. Bu ayrım yalnızca EYT’li Bağ-Kur’lular için, yani 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar bakımından geçerlidir. 1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda ise 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesi uygulanır ve orada 7.200 gün kadınlara değil, 4/a kapsamındaki sigortalılara (SSK’lılara) tanınmıştır. Bağ-Kur’lu kadın da erkek de 9.000 gün öder; aralarındaki fark yaştadır (58’e karşı 60).

Dönem	Bağ-Kur’lu kadın	Bağ-Kur’lu erkek	Farkın kaynağı
8 Eylül 1999 ve öncesi giriş (EYT)	20 tam yıl = 7.200 gün, yaş yok	25 tam yıl = 9.000 gün, yaş yok	Cinsiyet
8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası giriş	25 tam yıl = 9.000 gün + 58 yaş	25 tam yıl = 9.000 gün + 60 yaş	Yaş
1 Ekim 2008 ve sonrası giriş	9.000 gün + 58 yaş	9.000 gün + 60 yaş	Yaş

Bağ-Kur’lunun SSK’lıya göre daha çok gün ödemesi, tartışmanın çıkış noktasıdır. 1 Ekim 2008 sonrası girişlilerde SSK’lı 7.200 gün, Bağ-Kur’lu 9.000 gün öder; aradaki 1.800 günlük fark yaklaşık beş yıllık prim demektir. Gündemdeki düzenleme talebi tam olarak bu farkın kapatılmasına yöneliktir ve aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.

EYT Kademeli Emeklilik Tablosu

EYT kademeli emeklilik tablosu, 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin (B) bendinden çıkar. Tablo, sigortalının 23 Mayıs 2002 tarihindeki sigortalılık süresine göre iki şeyi birlikte belirliyordu: ödemesi gereken prim günü ve doldurması gereken yaş. 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesi yürürlüğe girdikten sonra tablonun yaş sütunu uygulanmaz hâle geldi; prim günü sütunu ise aynen yürürlüktedir ve bugün de bu sayılara bakılır.

Aşağıdaki tablo SSK (4/a) kapsamındaki sigortalılar içindir. Her satırda aranan sigortalılık süresi kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıldır; değişen tek şey prim gün sayısıdır.

23.05.2002’deki sigortalılık süresi (kadın)	23.05.2002’deki sigortalılık süresi (erkek)	Aranan prim günü	Eski yaş şartı (artık uygulanmıyor)
18 yıldan fazla	23 yıldan fazla	5.000	K 40 / E 44
17 – 18 yıl	21 yıl 6 ay – 23 yıl	5.000	K 41 / E 45
16 – 17 yıl	20 – 21 yıl 6 ay	5.075	K 42 / E 46
15 – 16 yıl	18 yıl 6 ay – 20 yıl	5.150	K 43 / E 47
14 – 15 yıl	17 – 18 yıl 6 ay	5.225	K 44 / E 48
13 – 14 yıl	15 yıl 6 ay – 17 yıl	5.300	K 45 / E 49
12 – 13 yıl	14 – 15 yıl 6 ay	5.375	K 46 / E 50
11 – 12 yıl	12 yıl 6 ay – 14 yıl	5.450	K 47 / E 51
10 – 11 yıl	11 – 12 yıl 6 ay	5.525	K 48 / E 52
9 – 10 yıl	9 yıl 6 ay – 11 yıl	5.600	K 49 / E 53
8 – 9 yıl	8 – 9 yıl 6 ay	5.675	K 50 / E 54
7 – 8 yıl	6 yıl 6 ay – 8 yıl	5.750	K 51 / E 55
6 – 7 yıl	5 – 6 yıl 6 ay	5.825	K 52 / E 56
5 – 6 yıl	3 yıl 6 ay – 5 yıl	5.900	K 53 / E 57
4 – 5 yıl	2 yıl 8 ay 15 gün – 3 yıl 6 ay	5.975	K 54 / E 58
3 – 4 yıl	—	5.975	K 55
2 yıl 8 ay 15 gün – 3 yıl	—	5.975	K 56

Kademeli Emeklilik Tablosunun İçeriği

Tablonun mantığı tek cümleyle şudur: sigortalılık süresi 1999 reformunda ne kadar ilerlemişse, ek yük o kadar hafif tutulmuştur. En kıdemli grup 5.000 günle kalırken, reforma en yakın tarihte işe girmiş olan grup 5.975 güne çıkar. Aradaki 975 günlük fark, yaklaşık üç yıllık prim demektir. Prim günü şartı bugün de geçerlidir; EYT düzenlemesi bu sütuna dokunmamıştır.

Tablodaki “sigortalılık süresi” ifadesi prim ödenen gün sayısı değildir. İlk sigortalılık tarihinden itibaren geçen takvim süresini anlatır. Bu yüzden bir sigortalı 20 yıllık sigortalılık süresini doldurmuş olup prim gününü tamamlamamış olabilir; tersi de mümkündür. İki şart birbirinin yerine geçmez, ikisi birlikte aranır.

Kadınlar ve Erkekler İçin Farklılıklar

SSK kapsamında kadın ve erkek arasındaki fark sigortalılık süresindedir: kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıl. Prim gün sayısı sütunu ise cinsiyete göre değil, 23 Mayıs 2002’deki kıdeme göre değişir; aynı kademede duran kadın ve erkek aynı prim gününü öder.

Bağ-Kur’da tablo farklı işler. 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrası prim gününü kademelendirmez; doğrudan kadın için 20 tam yıl, erkek için 25 tam yıl prim ödemesi arar. Kademelendirilen şey yalnızca yaş hadleriydi ve o hadler EYT ile uygulanmaz hâle geldi. Sonuç olarak EYT’li Bağ-Kur’luda bugün tek ölçüt, ödenmiş prim süresidir.

Kademeli Emeklilik Avantajları

Kademeli geçişin sağladığı avantaj, 1999 reformunun tam yükünü kıdemli sigortalılara bindirmemesidir. Reform yürürlüğe girdiğinde emekliliğine iki yıl kalmış bir sigortalı, doğrudan 58/60 yaş hadlerine tabi tutulsaydı emeklilik tarihi on yılı aşan bir süre ötelenecekti. Geçici 81 ve geçici 10 bu şoku kademelendirdi; 7438 sayılı Kanun ise kalan yaş yükünü tamamen kaldırdı.

İkinci avantaj, farklı statülerde geçen sürelerin birleştirilebilmesidir. SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nda geçen hizmetler 5510 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki kurallara göre birleştirilir ve aylık, son yedi yıllık fiilî hizmet süresi içinde en fazla prim ödenen statüye göre bağlanır. Bu, karma çalışma geçmişi olan sigortalılar için belirleyicidir.

Öne Çıkan Bazı Detaylar

• Yaş sütunu okunurken dikkat: İnternette dolaşan EYT tablolarının çoğu 2023 öncesine aittir ve yaş sütununu hâlâ yürürlükteymiş gibi gösterir. 8 Eylül 1999 ve öncesi girişliler için bu sütun uygulanmaz.
• Geriye dönük ödeme yok: Geçici 95. madde, bu hükme dayanarak geçmişe dönük aylık ödenmeyeceğini açıkça yazar. Aylık, başvuru ve şartların tamamlandığı tarihe göre başlar.
• Prim günü eksikse: Askerlik ve doğum borçlanması ile eksik gün tamamlanabilir. Borçlanmanın tutarı ve hesabı için Emeklilikte Askerlik Borçlanması Nasıl Yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.
• Kayıt dışı çalışılan dönem varsa: Borçlanma değil, hizmet tespiti gerekir. Bu ayrımı aşağıda ayrı bir başlıkta açıkladık.

8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 Arasında Sigortalı Olanların Emeklilik Şartları

Bu grup için beklenen bir düzenleme değil, yürürlükte olan bir hüküm vardır: 5510 sayılı Kanun’un geçici 9. maddesi. Madde, 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk defa sigortalı sayılanların şartlarını statü statü belirler. Kamuoyunda “2000-2008 arası sigortalılara müjde bekleniyor” başlığıyla dolaşan haberlerin büyük bölümü bu maddeden hiç söz etmez; oysa bu grubun emeklilik tarihi bugün bu maddeye göre hesaplanır.

Statü	Tam aylık şartı	İkinci yol (kısmi aylık)
SSK (4/a)	Kadın 58 / erkek 60 yaş + 7.000 gün	Kadın 58 / erkek 60 yaş + 25 yıl sigortalılık + 4.500 gün
Bağ-Kur (4/b)	Kadın 58 / erkek 60 yaş + 25 tam yıl prim (9.000 gün)	Kadın 60 / erkek 62 yaş + 15 tam yıl prim (5.400 gün)
Emekli Sandığı (4/c)	Kadın 58 / erkek 60 yaş + 25 tam yıl prim	61 yaş + 15 tam yıl prim
Tarım SSK (2925)	Kadın 58 / erkek 60 yaş + 15 yıl sigortalılık + 3.600 gün	—

Tablodan çıkan iki sonuç, bu dönemde sigortalı olanların çoğunun bilmediği türdendir. Birincisi, SSK’lılar için 7.000 gün rakamı gündemdeki bir teklif değil, yürürlükteki şarttır. “Prim günü 7.000’e inecek” biçiminde dolaşan haberler, aslında bu grup bakımından 2008’den beri uygulanan bir kuralı yeni bir müjde gibi sunar. İkincisi, 4.500 günle emeklilik yolu açıktır: 25 yıllık sigortalılık süresini dolduran bir SSK’lı, 7.000 günü tamamlayamasa bile 4.500 günle aynı yaşta aylığa hak kazanabilir.

Bağ-Kur tarafında ise 15 tam yıl (5.400 gün) seçeneği, tam aylık şartını dolduramayacak sigortalılar için ikinci kapıdır; bedeli yaşın iki yıl ileri gitmesidir (kadın 60, erkek 62). Emekli Sandığı’nda aynı yolda cinsiyet ayrımı yoktur, tek yaş haddi 61’dir.

Bu tabloya bakarken sigortalılık başlangıcının doğru tespit edilmesi belirleyicidir. Tek günlük bir sigortalılık kaydı bile kişiyi 30 Nisan 2008 öncesine taşıyabilir ve emeklilik şartlarını tamamen değiştirebilir. Bildirilmemiş çalışma dönemleri varsa başlangıç tarihi hizmet tespit davası ile geriye çekilebilir.

Kademeli Emeklilik Sistemi

Kademeli emeklilik sistemi, Türk sosyal güvenlik hukukunda yeni bir öneri değil, 1999’dan beri uygulanan bir geçiş tekniğidir. Kanun koyucu emeklilik şartlarını ağırlaştırdığında, yürürlük tarihinde çalışma hayatının içinde olanları bu ağırlaşmadan aynı ölçüde etkilememek için şartları kıdeme göre basamaklandırır. 4447 sayılı Kanun’la getirilen 506 geçici 81, 1479 geçici 10 ve 5434 geçici 205 bu tekniğin örnekleridir.

Sistem üç değişken üzerinden kurulur: sigortalılık başlangıç tarihi, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı. Sigortalının bu üçlüdeki konumu, hangi basamağa düşeceğini belirler. Basamak yükseldikçe aranan prim günü artar, aranan yaş yükselir. EYT düzenlemesi 8 Eylül 1999 öncesi girişliler bakımından yaş değişkenini denklemden çıkarmış, diğer iki değişkeni yerinde bırakmıştır.

Aynı teknik 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinde de kullanılır. Maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi, yaş hadlerini 2036’dan başlayarak iki yıllık dilimler hâlinde yükseltir ve 1 Ocak 2048’den sonra kadın ve erkek için 65’te sabitler. Burada kritik olan cümle şudur: “Yaş hadlerinin uygulanmasında prim gün sayısı şartının doldurulduğu tarihte geçerli olan yaş hadleri esas alınır.” Yani sigortalı, prim gününü hangi yılda tamamlarsa o yılın yaş haddine tabi olur; sonradan yapılan yükseltmeler onu etkilemez.

Prim günü şartının dolduğu tarih	Kadın	Erkek
31.12.2035’e kadar	58	60
01.01.2036 – 31.12.2037	59	61
01.01.2038 – 31.12.2039	60	62
01.01.2040 – 31.12.2041	61	63
01.01.2042 – 31.12.2043	62	64
01.01.2044 – 31.12.2045	63	65
01.01.2046 – 31.12.2047	64	65
01.01.2048 ve sonrası	65	65

Kamuoyunda “kademeli emeklilik gelsin” talebiyle anlatılan şey ise bu yürürlükteki kademelerden farklıdır: 8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olanlar için yeni bir geçiş basamağı kurulmasını, yani 58/60 yaş hadlerinin bu grup bakımından da kademelendirilmesini ifade eder. Böyle bir düzenleme bu yazının hazırlandığı tarihte yasalaşmamıştır.

Kademeli Emeklilik Sisteminin Avantajları

Kademeli sistemin sigortalı açısından en somut avantajı, kanun değişikliğinin yükünü tek seferde yüklenmemesidir. Şartlar sertleştiğinde çalışma hayatının içinde olan sigortalı, yeni rejime doğrudan değil basamaklar üzerinden geçer; kıdemi ne kadar fazlaysa yeni rejimden o kadar az etkilenir.

• Kazanılmış duruma saygı: Geçici 81. maddenin (A) bendi, 23 Mayıs 2002’de sigortalılık süresi 18 yılı (kadın) veya 23 yılı (erkek) aşmış olanlara reform öncesi hükümlerin uygulanacağını söyler. Bu, en kıdemli grubun tamamen eski rejimde kalması demektir.
• Yaş haddinin dondurulması: 5510 madde 28/2-b uyarınca yaş haddi, prim günü şartının doldurulduğu tarihte geçerli olan hadde sabitlenir. Prim gününü 2035’te tamamlayan sigortalı, aylığını 2040’ta talep etse bile 58/60 hadlerine tabidir.
• İkinci kapı seçeneği: Hem geçici 9. maddede hem 28. maddenin üçüncü fıkrasında, tam aylık şartını dolduramayana daha az primle ama daha geç yaşla emeklilik yolu açılmıştır. Bu, prim ödeme gücü zayıflayan sigortalı için gerçek bir alternatiftir.
• Statüler arası birleştirme: Farklı statülerde geçen hizmetler birleştirilerek tek dosyada değerlendirilir; kısa süreli Bağ-Kur veya memuriyet dönemleri kaybolmaz.

Sistemin sigortalı aleyhine işleyen yönü de vardır. Basamaklar sigortalılık süresine bağlandığı için, sigorta başlangıcı birkaç ay geç kaydedilmiş bir kişi bir üst basamağa düşebilir ve aynı yaşta çalışmaya başlamış bir akranına göre yıllarca geç emekli olabilir. Bu nedenle sigortalılık başlangıç tarihinin doğruluğu, prim gün sayısından daha kritik bir veridir.

5000 Günden Emeklilik

5.000 günden emeklilik, EYT kademe tablosunun en alt basamağıdır. 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin (B) bendine göre 23 Mayıs 2002 tarihinde sigortalılık süresi 17 yılı aşmış kadınlar ile 21 yıl 6 ayı aşmış erkekler için aranan prim günü 5.000’dir. Bu grup, kademe tablosunda en kıdemli sırada yer aldığı için ek prim yükü almamıştır.

5.000 gün rakamının kaynağı, 1999 reformundan önceki rejimdir. O dönemde SSK’da yaşlılık aylığı için kadınlarda 20 yıl sigortalılık + 50 yaş + 5.000 gün, erkeklerde 25 yıl sigortalılık + 55 yaş + 5.000 gün aranıyordu. 4447 sayılı Kanun yaş hadlerini yükseltince, kıdemli sigortalıların prim günü şartı 5.000’de bırakıldı ve yalnızca yaş kademelendirildi. 7438 sayılı Kanun’la yaş şartı da kalkınca bu grup için tek ölçüt 20/25 yıllık sigortalılık süresi ve 5.000 gün prim hâline geldi.

Sık karıştırılan nokta şudur: 5.000 gün herkes için geçerli bir taban değildir. Sigortalılık süresi 23 Mayıs 2002’de daha kısa olan bir kişi için aranan gün sayısı 5.075’ten başlayıp 5.975’e kadar çıkar. Kendi sayınızı bulmak için bakılacak veri, bugünkü prim gününüz değil, 23 Mayıs 2002’de sigortalılığınızın kaç yıl olduğudur.

Bağ-Kur’lularda 5.000 gün gibi bir eşik bulunmaz. 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesi prim günü değil tam yıl üzerinden yazılmıştır: kadın 20, erkek 25 tam yıl. Bağ-Kur’lu için gündeme gelen düşük gün seçeneği 5.400 gündür ve karşılığında yaş ileri gider; bu yolu aşağıda ayrıca ele aldık.

Kademeli Emeklilik Şartları

Kademeli emeklilik şartları, sigortalının hangi geçiş hükmüne tabi olduğuna göre belirlenir. Üç ayrı rejim vardır ve bir sigortalı bunlardan yalnız birine girer. Belirleyici olan ölçüt, ilk sigortalılık tarihidir.

Kademeli Emeklilikte Belirleyici Unsurlar

• Sigorta başlangıç tarihi: 8 Eylül 1999 ve öncesi giriş EYT rejimine, 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası giriş 5510 geçici 9. maddeye, 1 Ekim 2008 ve sonrası giriş 5510 madde 28’e tabidir.
• Sigortalılık statüsü: 4/a (hizmet akdiyle çalışan), 4/b (bağımsız çalışan) ve 4/c (kamu görevlisi) için prim günü şartları farklıdır. 1 Ekim 2008 sonrası girişlilerde tam aylık için 4/a’da 7.200, 4/b ve 4/c’de 9.000 gün aranır.
• Prim ödeme gün sayısı: Aranan sayı rejime göre 3.600 ile 9.000 gün arasında değişir. Sayının kendisi kadar, hangi hükme göre arandığı da önemlidir.
• Yaş: EYT kapsamındakilerde aranmaz. Diğer iki rejimde kadın 58 / erkek 60 olarak uygulanır ve 2036’dan itibaren kademeli olarak yükselir.
• Prim borcu: 4/b sigortalısında aylık bağlanması için genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından doğan borcun bulunmaması şarttır (5510 madde 28 son fıkra).

Kimler Kapsamda?

Yürürlükteki kademeli geçiş hükümleri, 8 Eylül 1999’da sigortalı olanlar ile 30 Nisan 2008’e kadar ilk kez sigortalı sayılanları kapsar. 1 Ekim 2008’den sonra ilk kez sigortalı olanlar için geçiş kademesi yoktur; onlara doğrudan 5510 madde 28 uygulanır ve tek kademe, 2036’dan itibaren başlayacak yaş yükseltmesidir.

Kamuoyunda “kademeli emeklilik kimleri kapsayacak” sorusu sorulurken kastedilen grup ise genellikle 8 Eylül 1999 sonrası girişlilerdir. Bu grup bakımından yeni bir kademe getiren yürürlükte bir kanun bulunmamaktadır.

Hangi Avantajları Sunar?

Yürürlükteki kademeli yapı, aynı yaşta işe girmiş iki kişiden sigortalılık süresi daha uzun olana daha erken emeklilik imkânı verir. Ayrıca her rejimde tam aylığın yanında daha az primle fakat daha geç yaşla aylık bağlanabilen ikinci bir yol bulunur: 1999-2008 arası SSK’lılar için 4.500 gün, Bağ-Kur’lular için 15 tam yıl, 2008 sonrası girişliler için 5.400 gün. Bu seçenekler prim ödeme gücü azalan sigortalı için bugün kullanılabilir durumdadır.

Kademeli Emeklilik Kimleri Kapsıyor?

Sorunun cevabı, “kademeli emeklilik” ifadesinden hangisinin kastedildiğine bağlıdır. Yürürlükteki kademeli geçiş hükümleri ile kamuoyunda tartışılan yeni kademe önerisi aynı şey değildir. Aşağıdaki tablo ikisini ayırır.

Sigortalılık başlangıcı	Tabi olduğu hüküm	Durumu
8 Eylül 1999 ve öncesi	506 geç. 81/B · 1479 geç. 10/2 · 5434 geç. 205 (+ 5510 geç. 95)	Yürürlükte — yaş şartı yok
8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008	5510 geçici madde 9	Yürürlükte — kadın 58 / erkek 60 yaş
1 Ekim 2008 ve sonrası	5510 madde 28	Yürürlükte — kadın 58 / erkek 60 yaş, 2036’dan itibaren artar
1999 sonrası girişliler için yeni kademe	—	Kanun teklifi aşamasında, yasalaşmadı

Dolayısıyla “kademeli emeklilik çıkarsa kimleri kapsar” sorusunun bugün verilebilecek dürüst cevabı şudur: kapsam, yasalaşacak metnin kendisinde belirlenecektir. Meclis’e sunulmuş tekliflerde farklı kapsam ve farklı prim günü önerileri yer almaktadır; hiçbiri kanunlaşmadığı için bugünden bir kapsam tablosu vermek mümkün değildir.

Kademeli Emeklilik Kaç Gün Prim İstiyor?

Yürürlükteki hükümlere göre aranan prim gün sayıları tek tabloda şöyledir. Rakamlar teklif değil, bugün uygulanan sayılardır.

Grup	Statü	Prim günü	Yaş	Dayanak
8.9.1999 ve öncesi	SSK (4/a)	5.000 – 5.975	Yok	506 geç. 81/B
	Bağ-Kur (4/b)	K 7.200 / E 9.000	Yok	1479 geç. 10/2
	SSK kısmi	3.600 (15 yıl)	Var	506 geç. 81/C
8.9.1999 – 30.4.2008	SSK (4/a)	7.000 veya 4.500 (25 yıl ile)	K 58 / E 60	5510 geç. 9
	Bağ-Kur (4/b)	9.000 veya 5.400	K 58 / E 60 · kısmide K 60 / E 62	5510 geç. 9
	Memur (4/c)	9.000 veya 5.400	K 58 / E 60 · kısmide 61	5510 geç. 9
1.10.2008 ve sonrası	SSK (4/a)	7.200	K 58 / E 60	5510 m.28/2-a
	Bağ-Kur (4/b) ve memur (4/c)	9.000	K 58 / E 60	5510 m.28/2-a
	Kısmi aylık (her statü)	5.400	Yaş haddi + 3 yıl	5510 m.28/3

Tablodaki en dikkat çekici satır, 1999-2008 arası SSK’lılar için yazan 7.000 gündür. Bu sayı, 2008 sonrası girişliler için aranan 7.200 günden azdır ve bugün uygulanmaktadır. “Prim günü düşecek” başlıklı haberleri okurken, kendi grubunuz için aranan sayının zaten daha düşük olup olmadığını kontrol etmek gerekir.

Bağ-Kur’da 9.000 Günün 7.200’e İnmesi: Son Durum

Bağ-Kur’lularda tam aylık için aranan 9.000 prim günü şartının 7.200 güne indirilmesi, uzun süredir kamuoyunda tartışılan bir taleptir. Talebin gerekçesi, 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinde 4/a sigortalıları için tanınan 7.200 günlük istisnanın 4/b sigortalılarını kapsamamasıdır. Aradaki 1.800 günlük fark, yaklaşık beş yıllık prim ödemesine karşılık gelir.

Bu yazının hazırlandığı tarih itibarıyla söz konusu düzenleme yasalaşmamıştır. Yürürlükteki hüküm değişmemiştir: 1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olan Bağ-Kur’lular için aranan prim günü 9.000’dir. Konuya ilişkin haberlerde geçen “7.200 güne inecek” ifadesi bir kanun metnine değil, kanun teklifi ve beklentilere dayanır.

Konu	Bugünkü durum
Bağ-Kur tam aylık prim günü (2008 sonrası giriş)	9.000 gün — yürürlükte
7.200 güne indirme	Yasalaşmadı — teklif aşamasında
Yaş şartı	Tartışmada değişiklik öngörülmüyor: kadın 58 / erkek 60
EYT’li Bağ-Kur’lular	Tartışmadan etkilenmez; onlarda şart 20/25 tam yıl prim
Bugün açık olan alternatif	5.400 gün + yaş haddine üç yıl ekleme (5510 m.28/3)

Düzenlemenin kapsamına ilişkin de netlik yoktur. Haberlerde kimi zaman “küçük esnaf”, kimi zaman tüm Bağ-Kur’lular, kimi zaman ciro veya çalışan sayısı ölçütleri anılmaktadır. Kanun metni ortaya çıkmadan kimlerin yararlanacağını söylemek mümkün değildir. Emeklilik planlamasını bu beklenti üzerine kurmak iki riski birlikte taşır: düzenlemenin hiç çıkmaması ve çıksa bile kapsamının beklenenden dar olması.

Bu nedenle bugün yapılabilecek işlemleri beklentiye göre ertelememek gerekir. Prim gününü tamamlama, askerlik ve doğum borçlanması, kayıt dışı dönemlerin tespiti ve prim borcunun kapatılması, yeni bir kanun çıkmasa da emeklilik tarihini öne çeken adımlardır. Ayrıca 5.400 günlük ikinci yolun kendi dosyanızda daha erken sonuç verip vermediği, bugünkü kurallarla hesaplanabilir.

Kademeli Emeklilik Nedir?

Kademeli emeklilik, emeklilik şartlarının sigortalılık başlangıç tarihine göre basamaklandırılmasıdır. Kanun koyucu emeklilik kurallarını ağırlaştırdığında, çalışma hayatının içindeki sigortalıları bu değişiklikten aynı anda ve aynı ölçüde etkilememek için kıdemi ölçü alır: sigortalılığı ne kadar eskiyse şartı o kadar hafif, ne kadar yeniyse o kadar ağır tutar.

Türk hukukunda bu tekniğin iki uygulaması vardır. Birincisi 4447 sayılı Kanun’la 1999’da kurulan ve 8 Eylül 1999’da sigortalı olanları kapsayan kademeler; ikincisi 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesindeki 2036-2048 yaş yükseltme takvimidir. Her ikisi de yürürlüktedir.

Günlük dilde “kademeli emeklilik” denildiğinde ise çoğu zaman üçüncü ve henüz var olmayan bir şey kastedilir: 8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olanlar için yeni bir geçiş basamağı kurulması. Bu ikisinin ayrılması önemlidir, çünkü ilk ikisi bugün hakkınızı belirlerken üçüncüsü yalnızca bir beklentidir.

Kademeli emeklilik, sigortalının statüsüne (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) göre de farklı sonuç doğurur. Farklı statülerde geçen süreler birleştirilebilir; aylığın hangi statüye göre bağlanacağı, son yedi yıllık fiilî hizmet süresi içinde en fazla prim ödenen statüye bakılarak belirlenir. Bu, çalışma geçmişi SSK ile Bağ-Kur arasında bölünmüş sigortalılar için emeklilik tarihini doğrudan etkileyen bir kuraldır.

Bağ-Kur Emeklilik Tablosu

Bağ-Kur emeklilik tablosu, 4/b kapsamındaki sigortalılar için üç ayrı rejime göre okunur. Tek bir tablo yoktur; sigortalılık başlangıcı hangi döneme düşüyorsa o dönemin hükmü uygulanır. Aşağıdaki tablo üç rejimi bir arada gösterir.

Sigortalılık başlangıcı	Kadın	Erkek	Dayanak
8 Eylül 1999 ve öncesi	20 tam yıl prim (7.200 gün) — yaş yok	25 tam yıl prim (9.000 gün) — yaş yok	1479 geç. m.10/2 + 5510 geç. m.95
8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008	58 yaş + 25 tam yıl prim	60 yaş + 25 tam yıl prim	5510 geç. m.9
8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 (kısmi)	60 yaş + 15 tam yıl prim	62 yaş + 15 tam yıl prim	5510 geç. m.9
1 Ekim 2008 ve sonrası	58 yaş + 9.000 gün	60 yaş + 9.000 gün	5510 m.28/2-a
1 Ekim 2008 ve sonrası (kısmi)	61 yaş + 5.400 gün	63 yaş + 5.400 gün	5510 m.28/3

Tablodaki tek cinsiyet farkı, 8 Eylül 1999 ve öncesi girişlilerde prim süresinde (20’ye karşı 25 tam yıl), diğer rejimlerde ise yaştadır (58’e karşı 60). 1 Ekim 2008 sonrası girişli Bağ-Kur’lu kadın da erkek de 9.000 gün öder. “Bağ-Kur’da kadın 7.200, erkek 9.000 gün öder” biçimindeki yaygın ifade yalnızca EYT’li grup için doğrudur.

Bağ-Kur Erkekler İçin Emeklilik Tablosu

• 8 Eylül 1999 ve öncesi girişli: 25 tam yıl (9.000 gün) prim ödemesi yeterlidir, yaş aranmaz. 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesindeki 44-58 arası yaş kademesi, 5510 geçici 95. madde ile bu grup bakımından uygulanmaz.
• 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası girişli: 60 yaş + 25 tam yıl prim. Tam yılı dolduramayan 62 yaş + 15 tam yıl ile kısmi aylık alabilir.
• 1 Ekim 2008 ve sonrası girişli: 60 yaş + 9.000 gün. Prim günü yetmiyorsa 63 yaş + 5.400 gün seçeneği vardır.

Bağ-Kur Kadınlar İçin Emeklilik Tablosu

• 8 Eylül 1999 ve öncesi girişli: 20 tam yıl (7.200 gün) prim ödemesi yeterlidir, yaş aranmaz.
• 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası girişli: 58 yaş + 25 tam yıl prim. Kısmi aylık yolu 60 yaş + 15 tam yıldır.
• 1 Ekim 2008 ve sonrası girişli: 58 yaş + 9.000 gün; kısmi aylık için 61 yaş + 5.400 gün.

Kademeli Geçiş Süreci ve Tablo Örneği

Örnek bir hesap, tablonun nasıl okunacağını gösterir. Bağ-Kur sigortalılığı 1 Haziran 1996’da başlamış bir kadın sigortalı düşünelim. Başlangıç 8 Eylül 1999’dan önce olduğu için EYT rejimine girer: aranan tek şart 20 tam yıl (7.200 gün) prim ödemesidir, yaş aranmaz. Bu sigortalı 7.200 günü hangi yaşta tamamlarsa o tarihte aylık talep edebilir.

Aynı kişinin sigortalılığı 1 Haziran 2001’de başlamış olsaydı 5510 geçici 9. maddeye girecek ve 58 yaşını doldurmadan aylık alamayacaktı; ayrıca 20 değil 25 tam yıl prim ödemesi gerekecekti. Birkaç yıllık başlangıç farkının hem prim süresini hem yaş şartını değiştirmesi, bu tabloların neden tek başına okunamayacağını gösterir.

Sigortalılık başlangıcı SGK kayıtlarında geç görünüyorsa, fiilen çalışılmış ancak bildirilmemiş dönemler mahkeme kararıyla kayda geçirilebilir. Bunun yolu hizmet tespit davasıdır ve başlangıcı 8 Eylül 1999 öncesine taşıyabildiği ölçüde rejimi tamamen değiştirebilir.

Güncel Durumlar ve Son Gelişmeler

Bağ-Kur’lularda 9.000 günlük şartın 7.200 güne indirilmesi tartışması sürmektedir. Bu yazının hazırlandığı tarihte konuya ilişkin yürürlüğe girmiş bir düzenleme yoktur; tablolardaki sayılar yürürlükteki kanuna göre verilmiştir. Bir değişiklik yasalaştığında, hangi sigortalılık başlangıç tarihlerini kapsadığı ve yaş şartına dokunup dokunmadığı belirleyici olacaktır.

Erkekler İçin Bağ-Kur Emeklilik Tablosu

Bağ-Kur’lu erkek sigortalıların emeklilik şartları, kadın sigortalılardan yalnızca iki noktada ayrılır: EYT rejiminde aranan prim süresi (25 tam yıla karşı 20 tam yıl) ve diğer rejimlerde aranan yaş (60’a karşı 58). Prim gün sayısı bakımından 1 Ekim 2008 sonrası girişlilerde iki cinsiyet arasında fark yoktur; her ikisi de 9.000 gün öder.

Sigortalılık başlangıcı	Yaş	Prim şartı	Not
8 Eylül 1999 ve öncesi	Aranmaz	25 tam yıl (9.000 gün)	EYT — 5510 geç. m.95
8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008	60	25 tam yıl	5510 geç. m.9
8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 (kısmi)	62	15 tam yıl (5.400 gün)	5510 geç. m.9
1 Ekim 2008 ve sonrası	60	9.000 gün	5510 m.28/2-a
1 Ekim 2008 ve sonrası (kısmi)	63	5.400 gün	5510 m.28/3

Eksik prim günü askerlik borçlanmasıyla tamamlanabilir. Borçlanma, hem gün sayısını artırır hem de koşulları varsa sigortalılık başlangıcını geriye çeker; bu ikinci etki, kişiyi bir üst rejime taşıyabildiği için çoğu zaman gün kazancından daha değerlidir. Tutarın nasıl hesaplandığını askerlik borçlanması hesaplama aracımızla görebilirsiniz.

Kadınlar İçin Bağ-Kur Emeklilik Tablosu

Bağ-Kur’lu kadın sigortalılarda emeklilik şartı, sigortalılık başlangıcının 8 Eylül 1999’dan önce mi sonra mı olduğuna göre tamamen değişir. Bu tarihten önce başlayanlar için 20 tam yıl prim ödemesi yeterlidir ve yaş aranmaz; sonra başlayanlar için 58 yaş şartı devreye girer ve aranan prim süresi 25 tam yıla çıkar.

7200 Günlük Prim Şartı ve Hizmet Süresi

7.200 gün, 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrasındaki 20 tam yıl prim ödemesinin gün karşılığıdır. Buradaki ölçüt sigortalılık süresi değil, fiilen prim ödenmiş süredir. Bağ-Kur’da sigortalılık kaydı bulunan ancak primi ödenmemiş dönemler bu hesaba girmez; SSK’daki “sigortalılık süresi” kavramıyla karıştırılmamalıdır.

Bu şart yalnızca 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan kadınlar için geçerlidir. 1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez Bağ-Kur’lu olan bir kadın için aranan prim günü 7.200 değil 9.000’dir; 7.200 günlük şart o rejimde 4/a (SSK) sigortalılarına tanınmıştır.

Kademeli Sistemin Etkisi

1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesi, 23 Mayıs 2002 itibarıyla prim ödeme süresinin dolmasına ne kadar kaldığına göre kadın sigortalılar için 40 ile 55 arasında değişen yaş hadleri öngörüyordu. Bu kademe, 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesiyle uygulanmaz hâle geldi. Bugün EYT’li Bağ-Kur’lu kadın için tablonun yaş sütunu okunmaz; yalnızca 20 tam yıllık prim şartına bakılır.

Buna karşılık aynı maddenin üçüncü fıkrasındaki 15 tam yıl + yaş yolu geçici 95. maddede sayılmamıştır. Bu yolda yaş şartı yürürlüktedir. Aradaki ayrım, aynı kanun maddesinin iki fıkrasının bugün farklı rejime tabi olması sonucunu doğurur ve pratikte sık gözden kaçar.

Kadınlar İçin Örnek Tablo

Sigorta başlangıç tarihi	Emeklilik yaşı	Prim şartı	Dayanak
8 Eylül 1999 ve öncesi	Aranmaz	20 tam yıl (7.200 gün)	1479 geç. m.10/2 + 5510 geç. m.95
9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008	58	25 tam yıl (9.000 gün)	5510 geç. m.9
9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 (kısmi)	60	15 tam yıl (5.400 gün)	5510 geç. m.9
1 Ekim 2008 ve sonrası	58	9.000 gün	5510 m.28/2-a
1 Ekim 2008 ve sonrası (kısmi)	61	5.400 gün	5510 m.28/3

Tablodaki yaş hadleri, prim günü şartının 31 Aralık 2035’e kadar tamamlanması hâlinde geçerlidir. Prim gününü 2036 ve sonrasında tamamlayacak sigortalılar için 5510 madde 28/2-b’deki kademe uygulanır ve yaş haddi 59’dan başlayarak 65’e kadar yükselir.

Bağ-Kur Kadın Emeklilerin Karşılaştığı Zorluklar

Bağ-Kur’lu kadın sigortalılarda en sık karşılaşılan sorun, prim ödemelerinin kesintili olmasıdır. Bağ-Kur’da prim, sigortalının kendisi tarafından ödendiği için gelir düştüğü dönemlerde ödeme aksar ve aranan “tam yıl” sayısı geriye gider. SSK’dan farklı olarak burada işverenin bildirim yükümlülüğü yoktur; eksik kalan süre kendiliğinden kapanmaz.

İkinci sorun, prim borcunun aylık bağlanmasını engellemesidir. 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinin son fıkrası uyarınca 4/b sigortalısına aylık bağlanabilmesi için genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından doğan her türlü borcun ödenmiş olması şarttır. Şartları tamamlamış bir Bağ-Kur’lu, borcunu kapatmadan aylık alamaz.

Doğum borçlanması, eksik günü kapatmanın yollarından biridir. Ayrıca 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinde, başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılar için özel bir kural vardır: Kanun’un yürürlüğünden sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri prim gün sayısına eklenir ve eklenen süre emeklilik yaş hadlerinden de indirilir. Bu hüküm hem gün hem yaş kazandırdığı için ilgili sigortalılarda emeklilik tarihini belirgin biçimde öne çeker.

Bağ-Kur EYT Şartları

Bağ-Kur EYT şartları iki maddede toplanır: sigortalılık başlangıcının 8 Eylül 1999 veya öncesinde olması ve kadın sigortalı için 20 tam yıl, erkek sigortalı için 25 tam yıl prim ödenmiş olması. Yaş şartı 1 Mart 2023’ten bu yana aranmaz. Dayanak, 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrası ile bu fıkrayı yaş şartından arındıran 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesidir.

• Sigortalılık başlangıcı: 8 Eylül 1999 ve öncesi. Bu tarihten bir gün sonra başlayan sigortalılık EYT kapsamına girmez; 5510 geçici 9. maddeye tabidir.
• Prim ödeme süresi: Kadın 20 tam yıl (7.200 gün), erkek 25 tam yıl (9.000 gün). Ölçüt fiilen ödenmiş primdir; kayıtlı olup primi ödenmemiş dönem sayılmaz.
• Yaş: Aranmaz.
• Prim borcu: Aylık talebi tarihinde genel sağlık sigortası primi dahil hiçbir borcun bulunmaması gerekir (5510 madde 28 son fıkra).
• Faaliyet beyanı: 4/b sigortalısının, sigortalılığa esas faaliyetine son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra yazılı talepte bulunması gerekir.

Gündemdeki 9.000 günün 7.200’e indirilmesi tartışması bu grubu doğrudan ilgilendirmez. Tartışma, 1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olanlar için 5510 madde 28’de yazan 9.000 günlük şartla ilgilidir. EYT’li Bağ-Kur’luda aranan sayı zaten 1479 sayılı Kanun’dan gelir ve kadınlarda 7.200 gündür.

Bağ-Kur Emeklilik Yaşı Kaç?

Bağ-Kur emeklilik yaşı, sigortalılık başlangıcına göre üç farklı cevap verir. 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar için yaş şartı yoktur. Daha sonra sigortalı olanlar için tam aylıkta kadın 58, erkek 60’tır. Kısmi aylık yollarında bu hadler ileri gider: 1999-2008 arası girişlilerde kadın 60 / erkek 62, 2008 sonrası girişlilerde kadın 61 / erkek 63.

58 ve 60 yaş hadleri kalıcı değildir. 5510 madde 28/2-b, prim günü şartının doldurulduğu tarihe göre yaş haddini 2036’dan itibaren iki yıllık dilimlerle yükseltir ve 1 Ocak 2048’den sonra kadın-erkek ayrımı olmaksızın 65’te sabitler. Belirleyici olan aylık talep tarihi değil, prim günü şartının tamamlandığı tarihtir; bu tarih hangi dilime düşerse o dilimin yaş haddi ömür boyu geçerli olur.

Yaş haddinden indirim sağlayan istisnalar da vardır. Çalışma gücündeki kayıp oranı %40-49 arasında olanlar 18 yıl sigortalılık ve 4.680 gün, %50-59 arasında olanlar 16 yıl sigortalılık ve 4.320 günle yaş şartı aranmaksızın aylığa hak kazanır. İlk kez çalışmaya başlamadan önce malul sayılmayı gerektirecek hastalığı bulunanlar için 15 yıl sigortalılık ve 3.960 gün yeterlidir. Maluliyet oranının nasıl belirlendiğini SGK Maluliyet Raporu Kaç Günde Çıkar? yazımızda anlattık.

Bağ-Kur 5400 Günden Emeklilik Şartları

Bağ-Kur 5400 günden emeklilik şartları, 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanır. Hüküm şudur: sigortalılar, kendileri için geçerli olan yaş hadlerine 65 yaşını geçmemek üzere üç yıl eklenmek ve adlarına en az 5400 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla da yaşlılık aylığından yararlanabilirler.

Uygulamada bunun anlamı, tam aylık için aranan prim gün sayısını dolduramayan sigortalıya daha az prim, daha geç yaş şeklinde ikinci bir kapı açılmasıdır. 4/b (Bağ-Kur) kapsamında tam aylık için 9000 gün aranırken, bu yolda 5400 gün yeterlidir; karşılığında emeklilik yaşı üç yıl ileri gider.

Yol	Prim gün sayısı	Kadın	Erkek
Tam aylık (4/b)	9000 gün	58	60
Tam aylık (4/a)	7200 gün	58	60
Kısmi aylık (5400 gün)	5400 gün	61	63

Bu seçenek yalnızca Bağ-Kur’lulara özgü değildir; 4/a kapsamındaki sigortalılar da 5400 günle üç yıl geç emekli olabilir. Ancak 4/a’da tam aylık için aranan gün sayısı 7200 olduğundan, aradaki 1800 günlük fark çoğu dosyada beklemeye değer bulunur. Bağ-Kur’da fark 3600 güne çıktığı için bu yol daha sık gündeme gelir.

Dikkat edilmesi gereken nokta, 4/b sigortalısına aylık bağlanabilmesi için kendi sigortalılığından doğan prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olmasıdır. Prim borcu bulunan Bağ-Kur’lu, şartları tamamlamış olsa bile borcunu kapatmadan aylık alamaz. Ayrıca 5400 günle bağlanan aylıkta prim gün sayısı düşük kaldığı için aylık bağlama oranı da düşer; tutar farkının hesaplanması kararın bir parçası olmalıdır. Aylığın nasıl hesaplandığını Emekli Maaşı Hesaplama Nasıl Yapılır? yazımızda ele aldık.

2000 Sonrası Kademeli Emeklilik Olacak Mı?

Bu yazının hazırlandığı tarih itibarıyla, 2000 sonrası sigortalılar için kademeli emeklilik getiren yürürlükte bir düzenleme bulunmamaktadır. Konu kamuoyunda tartışılmakta ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne bu yönde kanun teklifleri sunulmuş olmakla birlikte, yasalaşmış bir metin yoktur. Bu nedenle emeklilik planlaması, beklenen bir düzenlemeye göre değil yürürlükteki kurallara göre yapılmalıdır.

Yürürlükteki kurallar bakımından bu grubun durumu iki başlığa ayrılır. 30 Nisan 2008’e kadar ilk kez sigortalı olanlar için 5510 sayılı Kanun’un geçici 9. maddesi uygulanır: SSK’lılarda kadın 58 / erkek 60 yaş + 7.000 gün ya da 25 yıl sigortalılıkla 4.500 gün; Bağ-Kur’lularda kadın 58 / erkek 60 yaş + 25 tam yıl prim. 1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olanlar için 28. madde geçerlidir: kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı ile 4/a kapsamında 7200 gün, diğer statülerde 9000 gün prim aranır. Yaş hadleri 2036’dan itibaren kademeli olarak yükselecek ve 2048’den sonra kadın-erkek ayrımı olmaksızın 65’e sabitlenecektir.

Beklenen bir düzenlemeyi bekleyenlerin çoğunlukla gözden kaçırdığı nokta ise şudur: yürürlükteki kanunda zaten bir hafifletme mevcuttur. Yukarıda anlatılan 5400 gün seçeneği, prim günü eksik olan sigortalıya üç yıl daha ileri bir yaşla emeklilik imkânı verir. Yeni bir düzenleme çıkmasa bile bu yol açıktır ve kendi dosyanızda hangi seçeneğin daha erken sonuç verdiği bugünkü kurallarla hesaplanabilir.

Kanun değişikliği beklentisi üzerine kurulan planlamalarda iki risk vardır: düzenlemenin hiç çıkmaması ve çıksa bile kapsamının beklenenden dar olması. Bu nedenle prim günü tamamlama, borçlanma ve kayıt dışı dönemlerin tespiti gibi bugün yapılabilecek işlemler, beklentiye göre ertelenmemelidir.

Askerlik borçlanmasının kaça mal olacağı, borçlanılan dönemin tarihine göre değişen orana ve tavana bağlıdır. Tutarı görmek için askerlik borçlanması hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.

Kademeli Emeklilik Nasıl Hesaplanır?

Kendi emeklilik tarihinizi bulmak için sırasıyla dört veriye bakmanız gerekir. Hesabın tamamı bu dört veri üzerine kurulur ve sıra değişmez.

1. İlk sigortalılık tarihinizi bulun. e-Devlet üzerinden SGK tescil ve hizmet dökümünden görülebilir. Bu tarih hangi rejime tabi olduğunuzu belirler: 8 Eylül 1999 ve öncesi, 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası ya da 1 Ekim 2008 ve sonrası.
2. Statünüzü belirleyin. Hizmet akdiyle çalışıyorsanız 4/a, bağımsız çalışıyorsanız 4/b, kamu görevlisiyseniz 4/c. Karma geçmişiniz varsa son yedi yılda en fazla prim ödediğiniz statü esas alınır.
3. Aranan prim gününü tespit edin. 8 Eylül 1999 öncesi SSK’lıysanız 23 Mayıs 2002’deki sigortalılık sürenize göre 5.000-5.975 arası; Bağ-Kur’luysanız kadın 20 / erkek 25 tam yıl. Sonraki rejimlerde sayı yukarıdaki tablolardan okunur.
4. Yaş haddinizi belirleyin. EYT kapsamındaysanız yaş aranmaz. Değilseniz kadın 58 / erkek 60’tır; ancak prim gününüzü 2036 veya sonrasında tamamlayacaksanız 28/2-b tablosundan kendi diliminize bakın.

Dört veriden herhangi biri yanlışsa sonuç da yanlış çıkar. Uygulamada en sık hata, hizmet dökümündeki ilk kaydın gerçek çalışma başlangıcını göstermemesinden doğar. Fiilen çalışılmış ancak Kuruma bildirilmemiş dönemler varsa, bunlar borçlanma ile değil hizmet tespiti ile kazanılır. Staj ve çıraklık dönemlerinin sigortalılık başlangıcı sayılıp sayılmayacağı da ayrı bir tartışmadır; bu konudaki güncel durumu Emeklilikte Staja Takılanlar yazımızda takip ediyoruz.

Emeklilik nedeniyle işten ayrılan işçinin kıdem tazminatı hakkı ayrıca doğar; bu hak emeklilik aylığından bağımsızdır ve koşulları Emeklilik Sebebiyle Kıdem Tazminatı Alma Koşulları yazımızda açıklanmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

EYT’nin anlamı nedir ve kimleri kapsar?

EYT, “Emeklilikte Yaşa Takılanlar” anlamına gelir. Emeklilik için gerekli prim gün sayısını ve sigortalılık süresini tamamlamış, ancak yaş şartını sağlayamadığı için emekli olamayan sigortalıları ifade eder. Kapsam, sigortalılık başlangıcı 8 Eylül 1999 ve öncesinde olanlarla sınırlıdır. Dayanak, 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesidir.

EYT’de yaş şartı gerçekten kalktı mı?

Evet. 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesi, sayılan geçiş hükümlerine göre aylık bağlanacakların “yaş dışındaki diğer şartları taşımaları hâlinde” aylıktan yararlanacağını düzenler. Ancak bu, tüm emeklilik yollarında yaşın kalktığı anlamına gelmez: 506 sayılı Kanun geçici 81/C (15 yıl + 3.600 gün) ve 1479 sayılı Kanun geçici 10/3 (15 tam yıl) maddede sayılmadığı için bu yollarda yaş şartı devam eder.

Kademeli emeklilik nedir ve kimleri kapsar?

Kademeli emeklilik, emeklilik şartlarının sigortalılık başlangıç tarihine göre basamaklandırılmasıdır. Yürürlükteki kademeler 8 Eylül 1999’da sigortalı olanları (506 geçici 81, 1479 geçici 10) ve 2036’dan itibaren yaş haddi yükselecek olanları (5510 madde 28/2-b) kapsar. 8 Eylül 1999 sonrası girişliler için yeni bir kademe getiren yürürlükte bir kanun yoktur.

Kademeli emeklilik ne zaman çıkar?

Bu yazının hazırlandığı tarihte yasalaşmış bir metin bulunmamaktadır. Meclis’e kanun teklifleri sunulmuş olmakla birlikte, kabul edilmiş bir düzenleme yoktur. Yürürlük tarihi ancak kanun Resmî Gazete’de yayımlandığında belli olur; o tarihe kadar verilecek her tarih tahmindir.

Kademeli emeklilik kaç gün prim istiyor?

Yürürlükteki hükümlere göre: 8 Eylül 1999 öncesi SSK’lılarda 5.000-5.975 gün, Bağ-Kur’lularda kadın 7.200 / erkek 9.000 gün; 1999-2008 arası SSK’lılarda 7.000 gün (veya 25 yıl sigortalılıkla 4.500 gün), Bağ-Kur’lularda 25 tam yıl; 2008 sonrası girişlilerde SSK 7.200, Bağ-Kur ve memur 9.000 gün. Her statüde 5.400 günle üç yıl geç emeklilik seçeneği de bulunur.

Bağkur kapsamında emekli olmak için gerekli şartlar nelerdir?

Sigortalılık başlangıcı 8 Eylül 1999 ve öncesindeyse kadın için 20 tam yıl (7.200 gün), erkek için 25 tam yıl (9.000 gün) prim ödemesi yeterlidir; yaş aranmaz. 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arasında başlayanlarda kadın 58 / erkek 60 yaş + 25 tam yıl prim aranır. 1 Ekim 2008 ve sonrasında başlayanlarda kadın 58 / erkek 60 yaş + 9.000 gün gerekir. Her durumda prim borcunun bulunmaması şarttır.

SSK ve Bağ-Kur emeklilik kaç gün? Prim günü farkı neden var?

1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda SSK’lılar için 7.200, Bağ-Kur’lular ve memurlar için 9.000 gün aranır. Farkın kaynağı 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesidir: madde genel kural olarak 9.000 gün öngörür ve yalnızca 4/a kapsamındaki sigortalılar için bu sayıyı 7.200 güne indirir. Fark cinsiyetten değil, sigortalılık statüsünden doğar.

Bağ-Kur’da 7200 gün ne zaman yasalaşacak?

Bu yazının hazırlandığı tarihte yasalaşmamıştır. Yürürlükteki hüküm 9.000 gündür. Düzenlemenin kapsamı da netleşmemiştir; haberlerde kimi zaman tüm Bağ-Kur’lular, kimi zaman yalnızca belirli esnaf grupları anılmaktadır. Kanun metni yayımlanmadan kimlerin yararlanacağı söylenemez.

2008 sonrası sigortalılar kademeli emeklilikten yararlanabilir mi?

1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için geçiş kademesi bulunmamaktadır; doğrudan 5510 madde 28 uygulanır. Bu gruptaki tek kademe, 2036’dan itibaren başlayacak yaş haddi yükseltmesidir. Yeni bir kademe getirilmesi tartışılmakta, ancak yürürlükte böyle bir hüküm bulunmamaktadır.

Bağ-Kur emeklilik yaşı kaç?

8 Eylül 1999 ve öncesi girişlilerde yaş aranmaz. Sonraki girişlilerde tam aylık için kadın 58, erkek 60’tır. Kısmi aylık yollarında hadler yükselir: 1999-2008 arası girişlilerde kadın 60 / erkek 62, 2008 sonrası girişlilerde kadın 61 / erkek 63. Prim günü şartı 2036 ve sonrasında tamamlanacaksa yaş haddi kademeli olarak 65’e kadar çıkar.

Prim borcu olan Bağ-Kur’lu emekli olabilir mi?

Hayır. 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinin son fıkrası uyarınca 4/b sigortalısına aylık bağlanabilmesi için, talep tarihi itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından doğan prim ve prime ilişkin her türlü borcunun bulunmaması zorunludur. Yaş ve prim günü şartlarını tamamlamış olmak tek başına yeterli değildir.

Prim günü eksik olanlar erken emeklilik için ne yapabilir?

Prim günü eksik olanlar borçlanma yöntemlerini kullanabilir. Doğum ve askerlik borçlanmaları bunun en yaygın örneklerindendir. Bu yöntemlerle eksik prim günleri tamamlanabilir ve erken emekli olma şansı elde edilebilir.

Prim gün sayısı kayıt dışı çalışma nedeniyle eksik kalmışsa, eksiği kapatmanın yolu borçlanma değil mahkeme kararıdır: fiilen çalışılmış ama Kuruma bildirilmemiş dönemler hizmet tespit davası ile prim ödeme gün sayısına eklenebilir. Bu davada beş yıllık süre dava açma süresidir; geriye kaç yıl gidileceğinin sınırı değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yürürlükteki mevzuata dayanır. Emeklilik şartları sigortalılık başlangıç tarihine, statüye ve hizmet dökümünün içeriğine göre kişiden kişiye değişir; kendi dosyanıza ilişkin karar vermeden önce hizmet dökümünüzle birlikte değerlendirme yapılması gerekir.