Fazla mesai ücreti veya kanuni tanımıyla fazla çalışma ücreti işçinin haftalık 45 saati aşan çalışmalarının karşılığı olarak ödenmesi gereken bir meblağı ifade etmektedir. Fazla mesai ücreti hesaplaması veya fazla çalışma ücreti hesaplaması ise fazla çalışma yapan işçilerin haklarını öngörmeleri, bilmeleri ve talep etmeleri yönünden önem arz etmektedir.

Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Ücreti Nedir?

İş Kanunu madde 41. Ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinde; İş Kanununda belirtilen şartlar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan tüm çalışmalar fazla mesai olarak tanımlanmıştır. Ayrıca yerleşmiş içtihatlarda günlük 11 saati aşan çalışmalar ve gece 7.5 saati aşan çalışmalar da fazla mesai olarak değerlendirilmektedir.

İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği 4. maddesinde fazla mesai (fazla çalışma) ücreti de açıklanmıştır. Buna göre fazla mesai ücreti, haftalık 45 saatin üzerinde çalışılan her saat için normal çalışma saatlerine ödenen ücretin yüzde elli artırılması suretiyle hesaplanmalıdır. Daha günlük bir ifadeyle fazla mesai ücreti normal çalışma ücretine ödenen ücretin bir buçuk katı olarak ödenmelidir. Bu hesaplama brüt ücret üzerinden yapılmalıdır.

Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti Nedir?

İşverenin işçi ile yaptığı sözleşmede haftalık 45 saat yerine daha az sürelerle çalışılması öngörülmüş olabilmektedir. Yahut işyerinin gereklerine göre 45 saatlik çalışmaya ihtiyaç olmayabilmektedir. Bu durumda kişilerin maaşları çalışılan saat üzerinde belirleneceğinden haftalık 45 saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilmiştir.

İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği madde 4 te fazla sürelerle çalışma ücreti açıklanmıştır. Buna göre fazla sürelerle çalışma ücreti, önceden belirlenen haftalık çalışma saatini aşan ve 45 saate kadar olan her saat için normal çalışma saatlerine ödenen ücretin yüzde yirmi beş artırılması suretiyle hesaplanmalıdır.

 Fazla Mesai Durumlarında Avukat İhtiyacım Olabilir Mi?

Bilindiği gibi çoğu iş yeri fazla mesai ödemesi yapmak istememekte ve ücret bordrolarına fazla mesai kaydı düşmemektedir. Yahut sorumluktan kurtulmak isteyen işyerleri işçinin gerçekte fazla çalışma yaptığı saatleri ödemek yerine göstermelik olarak bir saat, iki saat gibi fazla mesai kaydı düşmekte ve işçilerden zorla imza almaktadır.

Bu gibi durumlarda işçinin fazla mesai alacağını tahsil etmek için mutlaka dava açması gerekmektedir. Üstelik beş yıllık zaman aşımı sorununa dikkat edilmesi, dava dilekçesinde davanın niteliğinin doğru belirtilmesi ve ıslah veya harç tamamlama dilekçelerinin son derece özenli hazırlanması gerekmektedir. Bu gibi durumlarda ise bir avukat desteği almak şarttır. Aksi halde davanın usul veya esastan reddi gündeme gelecektir.

Fazla Mesai Ücretinin Hesaplanma Yöntemleri

Aksine bir sözleşme yoksa günlük çalışma süresi 9 saat, aylık çalışma süresi 25X9=225 saattir. Fazla mesai hesaplamaları da bu süreler nazara alınarak hesaplanmaktadır.

Kişinin haftalık 45 saat, aylık 225 saati aşan çalışmaları fazla mesai (fazla çalışma) olarak tanımlanacağından hesaplamalar için evvela bu süreler dikkate alınacaktır. Bununla beraber fazla çalışma saatlerinin ücreti brüt günlük ücretin bulunması ile hesaplanacaktır. Saatlik brüt ücret, aylık brüt ücret/225 ile bulunacaktır. Saatlik brüt ücret ile fazladan çalışılan saatler çarpılarak fazla mesai ücreti belirlenecektir. Yahut kişinin 225 saat için aldığı ücret ile fazla çalışma saati oranlanarak da fazla mesai ücreti bulunabilir.

Fazla Mesai Ücreti Hesaplanırken Hangi Faktörler Dikkate Alınır?

• Kişinin fazla çalışması olup olmadığı haftalık 45 saatlik süreye göre belirlenmektedir.
• Fazla mesai ücreti net ücret üzerinden değil brüt ücret üzerinden hesaplanmaktadır.
• Brüt ücret, net ücrete prim ve vergi kesintileri ilave edilerek bulunmaktadır.
• Saatlik brüt ücret, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle bulunmaktadır.
• Bir saat fazla mesai ücreti bir saatlik brüt ücretin 1.5 ile çarpılması ile bulunmaktadır.
• Toplam fazla mesai ücreti; fazla mesai saatleri x brüt saatlik ücret x 1.5 formülü ile bulunmaktadır.

Fazla Mesai Ücreti Hesaplama Formülü Nedir?

Bir Saatlik Brüt Ücret x Toplam Fazla Mesai Saati x 1.5

Fazla Mesai Ücreti Hesaplama Sürecinde İzlenecek Adımlar Nelerdir?

• Kişinin fazla çalışması olup olmadığı haftalık 45 saatlik süreye göre belirlenmektedir.
• Fazla mesai ücreti net ücret üzerinden değil brüt ücret üzerinden hesaplanmaktadır.
• Brüt ücret, net ücrete prim ve vergi kesintileri ilave edilerek bulunmaktadır.
• Saatlik brüt ücret, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle bulunmaktadır.
• Bir saat fazla mesai ücreti bir saatlik brüt ücretin 1.5 ile çarpılması ile bulunmaktadır.
• Toplam fazla mesai ücreti; fazla mesai saatleri x brüt saatlik ücret x 1.5 formülü ile bulunmaktadır.

Fazla Mesai Ücreti Örnek Hesaplamalar

• Aylık maaşı vergiler ve kesintiler dahil 22500 TL olan işçinin 10 saatlik fazla mesai ücreti ne kadardır?

Saatlik Brüt Ücret: 22500/255 = 100 TL

Bir Saatlik Fazla Mesai Ücreti =100 TL X 1.5 = 150 TL

Toplam Fazla Mesai Ücreti =1500 TL

Not : Hesaplanan fazla mesai ücreti işçinin aylık brüt ücretine eklendikten sonra vergi ve diğer kesintilerden etkilenecektir.

• Aylık maaşı vergiler ve kesintiler dahil 22500 TL olan işçinin 10 saatlik fazla mesai ücreti ne kadardır?

Saatlik Brüt Ücret: 45000/255 = 200 TL

Bir Saatlik Fazla Mesai Ücreti =200 TL X 1.5 = 300 TL

Toplam Fazla Mesai Ücreti =3000 TL

Not : Hesaplanan fazla mesai ücreti işçinin aylık brüt ücretine eklendikten sonra vergi ve diğer kesintilerden etkilenecektir.

 Fazla Mesai Ücreti Hesaplamasında Hafta İçi Ve Hafta Sonu Saat Farkları Var Mıdır?

Fazla mesai hesaplamasında hafta içi veya hafta sonu farkı bulunmamaktadır. Burada önemli olan kriter işçinin toplam haftalık çalışma saatinin 45 saati geçmesidir. Kaldı ki uygulamada işçinin hafta sonu veya hafta içi çalıştırılmasında bir fark gözetilmemektedir. Yani işçinin hafta tatili izni hafta içi veya hafta sonu olabilmektedir.

İşçinin hafta tatilinde çalıştırılması ise fazla mesai kapsamında değerlendirilmemektedir. (Hafta tatili ücreti konusunu blog yazılarımız içerisinde bulabilirsiniz.) İşçinin hafta tatili ile birlikte çalıştığı toplam sürenin haftalık 45 saati aşması durumunda ise yine fazla mesai alacağı gündeme gelecektir.

Fazla Mesai Ücreti Hesaplamasında Ulusal Tatil Günleri Dikkate Alınır Mı?

İşçinin, Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) günlerinde çalışması durumunda toplam haftalık çalışması 45 saati aşmasa da ekstra ücret ödenmektedir. Buna UBGT Ücreti denmektedir. (UBGT ücreti konusunu blog yazılarımız içerisinde bulabilirsiniz.)  Ancak ulusal bayram ve tatil günlerinde çalışılan süre ile işçinin haftalık çalışma saati toplam 45 saati aştıysa UBGT ücretine ek olarak fazla mesai ücreti de ödenmelidir.

Fazla Mesai Ücreti Hesaplamasında İşverenin Maliyetleri Nelerdir?

Fazla mesai ücretinin ödenmesi noktasında işverenin maliyeti artmaktadır. Zira İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinde; İş Kanununda belirtilen şartlar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan tüm çalışmaları fazla mesai olarak tanımlanmıştır. Ayrıca yerleşmiş içtihatlarda günlük 11 saati aşan çalışmalar ve gece 7.5 saati aşan çalışmalar da fazla mesai olarak değerlendirilmektedir.

Mezkûr Yönetmelik 4. maddesinde fazla mesai (fazla çalışma) ücreti de açıklanmıştır. Buna göre fazla mesai ücreti, haftalık 45 saatin üzerinde çalışan her saat için normal çalışma saatlerine ödenen ücretin yüzde elli artırılması suretiyle hesaplanmalıdır. Daha günlük bir ifadeyle fazla mesai ücreti normal çalışma ücretine ödenen ücretin bir buçuk katı olarak ödenmelidir. Bu hesaplama brüt ücret üzerinden yapılmalıdır.

Fazla Mesai Ücreti Hesaplaması Yapılırken Çalışanın Pozisyonu Veya Ücret Düzeyi Etkili Olur Mu?

Fazla mesai ücreti hesaplanırken çalışanın maaşı / aylık ücreti büyük önem arz etmektedir. Zira fazla mesai ücreti kişinin brüt maaşına göre belirlenmektedir. Ancak işçinin pozisyonu fazla mesai hesaplamasında etkili değildir. Üst düzey yetkili olanlar, işveren vekili sıfatına haiz olanlar ise bu durumdan istisnadır. Zira bu kişilerin çalışma saatlerine kendi karar verdikleri ve çalışma temposuna göre yüksek maaş aldığı kabul edilmektedir. Ve bu kişilere fazla mesai ödenmemektedir.

Bir Çalışanın Fazla Mesai Yapması İşverenin Talebine Bağlı Mıdır?

Yerleşmiş içtihatlarda fazla mesai talebinin işverenden geldiği kabul edilmektedir. Uygulamada da bu böyledir. İşveren ihtiyaç anında çalışanlarından fazla mesai yapmalarını isteyebilmektedir. İşçinin onayının alınması halinde bunun önünde yasal bir engel de bulunmamaktadır. Ancak işveren talep etse dahi fazla mesai yaptırılması yasak olan kişilerin fazla mesaiye zorlanmaları mümkün değildir.

Bir Çalışanın Fazla Mesai Yapması Gönüllü Müdür?

İşverenin fazla mesai ücreti ödememek için çalışanın gönüllü olarak fazla mesai yaptığını, kendisinden fazla çalışma talep edilmediği yönündeki savunmalarıyla karşılaşmaktayız. Ancak işçinin herhangi bir ücret veya menfaat beklemeden fazla mesai yapması hukuken mümkün ve kabul edilebilir bir savunma değildir.

Fazla Mesai Ücreti Hesaplaması Yapılırken Haftalık Veya Aylık Bazda Mı Hesaplanır?

İş Kanunu ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinde; İş Kanununda belirtilen şartlar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan tüm çalışmaları fazla mesai olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla hesaplamaların haftalık olduğu açıktır. Ancak fazla mesai ücretinin ödenmesi işçinin maaşı ödenirken gerçekleşmektedir. Özetle bir ay içindeki toplam fazla mesai saatleri haftalık 45 saatlik kriterlere göre belirlenmekte ve aylık ödenmektedir.

Fazla Mesai Saatleri Yasal Olarak Belirlenmiş Mi? Fazla Mesai En Fazla Kaç Saat Olabilir?

4857 Sayılı İş Kanunu 41. Maddesinde” Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.”(1) Hükmüne amirdir. Buna göre işçinin fazla mesai çalışması bir yıl içinde 270 saatten fazla olamamaktadır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E. 2014/19129 K. 2015/13542 T. 2.7.2015;

ÖZET : Davacı, iş sözleşmesini haklı sebeple kendisinin feshettiğini ileri sürerek, kıdem tazminatı ile yıllık izin alacağının tahsilini istemiştir. Davacı, yıllık yasal sınır olan 270 saatten fazla mesai yaptırıldığı ve bu hususun çalışma şartlarının uygulanmaması olduğu iddiasıyla iş sözleşmesini feshettiğini ileri sürmüş olup dosyada davacının her yıl için fazla çalışma yapmaya muvafakat ettiğine dair verdiği bir belge bulunmamaktadır. Ücrete, fazla çalışma karşılıklarının dahil olması, peşinen muvafakat niteliğinde değildir. Mahkemece 270 saati aşan çalışmaların varlığının araştırılıp var olduğunun tespiti halinde, davacının fesih hakkının doğduğunu kabul etmek gerekir. Davacının fazla çalışmaya kaldığı ve ücretini de aldığı gerekçesiyle kıdem tazminatı talebinin reddi hatalıdır.(2)

İşçinin Fazla Mesaiye Onay Vermemesi / İşçinin Fazla Mesai Yapmak İstememesi Mümkün Mü?

İşçinin iş sözleşmesinde veya sözleşmede konuya ilişkin bir madde bulunmuyorsa ayrıca fazla çalışmaya onay vermesi gerekmektedir. Fazla çalışma onay formu, fazla çalışma muvafakatnamesi olarak adlandırılan bu onay evrakını imzalayıp imzalamamak, fazla çalışmaya onay verip vermemek tamamen işçinin inisiyatifine bırakılmıştır. Ancak olağanüstü ve zorunlu hallerde işçinin onayı aranmayacağından bu durumlar istisna teşkil etmektedir.

İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği  “Fazla Çalışma Yaptırılacak İşçinin Onayı” başlıklı 9. Maddesinde onay konusu detaylı şekilde açıklanmıştır:

Madde 9 —“Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz.

(Değişik:RG-25/8/2017-30165) Fazla çalışma ihtiyacı olan işverence bu onay iş sözleşmesinin yapılması esnasında ya da bu ihtiyaç ortaya çıktığında alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapmak istemeyen işçi verdiği onayı otuz gün önceden işverene yazılı olarak bildirimde bulunmak kaydıyla geri alabilir.”(3)

Fazla Mesai Yapmak İstemeyen İşçinin İş Akdi Feshedilebilir mi?

İş Kanunu madde 41. De ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği  9. Maddesinde fazla mesai için işçiden onay alınması gerektiği açıklanmıştır. Fazla çalışma yapıp yapmama konusunda Kanunun tam yetki verdiği işçinin sırf bu nedenle işten kovulması /iş akdinin sonlandırılması hukuka uygun değildir. İşçi, iş akdinin bu sebeple feshedildiğini ileri sürerek tazminat davası açabilir, kıdem ve ihbar tazminatı alabilir. Ancak olağanüstü ve zorunlu hallerde işçinin onayı aranmayacağından iş akdinin feshi mümkün olabilmektedir.

Fazla Mesai Yapması Yasak Olan Kişiler

• İşçi sıfatını haiz olan ancak 18 yaşını doldurmamış işçilerin fazla mesai yapması yasaktır. Bu kişilerden alınan onay geçersizdir.
• Sağlığı fazla mesai yapmaya müsait olmayan ve bunu belgeleyen işçilerin onay alınsa dahi fazla çalıştırılmaları mümkün değildir.
• Gebe kadınının fazla mesai yapması, fazla çalıştırılması yasaktır.
• Yeni doğum yapmış ve süt izni kullanan işçilerin fazla mesai yapmaları yasaklanmıştır.
• Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilerin fazla mesai yapmaları mümkün değildir.
• Fazla mesai yapmak istemeyen, sözleşmesinde bunu belirten veya fazla mesaiye onay vermeyen işçilerin fazla çalıştırılmaları mümkün değildir.

Fazla Çalışma Nasıl İspat Edilir ?

Fazla çalışma / fazla mesai talebiyle açılan iş davalarında ispat hususu da büyük önem arz etmektedir. Her ne kadar iş davalarında işçi lehine yorum ilkesi mevcutsa da fazla mesai alacağının varlığını ispat etmek işçinin sorumluluğundandır. İşçi fazla çalışma yaptığını işyeri kayıtlarından ve genellikle tanıklarla ispatlamaya çalışmaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2022/5402 K. 2022/8364 T. 28.6.2022:

“Dava, işçilik alacaklarının tahsili istemine ilişkindir. İşçinin fazla çalışma alacağının bordrodan fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir. Bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı yazılı belge ile kanıtlaması gerekir.

İşçiye bordro imzalatılmadığı halde, fazla çalışma ücreti tahakkuklarını da içeren her ay değişik miktarlarda ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılması durumunda ise işçinin ihtirazi kayıt ileri sürmesi beklenemeyeceğinden, ödenenin üzerinde fazla çalışma yapıldığının her türlü delil ile ispatı mümkündür.

Fazla çalışmanın yazılı delil ya da tanıkla ispatı imkan dahilindedir. İşyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez. Aynı ispat kuralları hafta tatili ve ulusal bayram ve genel tatil ücret alacakları için de geçerlidir.

Çalışma sürelerinin ispatı noktasında işverene karşı dava açan tanıkların beyanlarına ihtiyatla yaklaşılması gerekir. Fazla çalışma, hafta ve genel tatili alacaklarının ispatında salt husumetli tanık beyanlarıyla sonuca gidilemez. Bununla birlikte yan delil ya da olgularla desteklenen husumetli tanık beyanlarına itibar edilmelidir.

01.04.2015 tarihinden önceki dönem yönünden dava konusu alacağın, davalı lehine oluşan usuli kazanılmış hak gözetilerek haftanın 4 günü 08.00-19.00 saatleri arasında, haftanın 2 günü ise 08.00-20.00 saatleri arasında çalışmayla sınırlı olarak ispatlandığı kabul edilmelidir. Kanıtlanan bu çalışma düzeni ve kanuni ara dinlenme süresi dikkate alınarak davacının 01.04.2015 tarihinden önceki dönemde haftalık 16 saat fazla çalıştığının kabulüne göre fazla çalışma ücreti hesaplanması gerekirken yanılgılı değerlendirme ile hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.

Davacının kabul edilen aylık ücreti, davacıya fazla çalışma açıklaması ile yapılan aylık ödeme miktarı ve davacının izinli olup yurt içinde bulunduğu süreler gözetildiğinde davalı tarafından fazla çalışma açıklaması ile yapılan ödemeler, hesaplanan fazla çalışma alacağından şimdiki gibi %30 indirim yapıldıktan sonra mahsup edilerek karar verilmelidir.

Açıklanan nedenlerle, eksik inceleme sonucunda İlk Derece Mahkemesince hüküm tesisi ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddi kararı hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” (4)

Gece Çalışmasında Fazla Mesai Ödenmesi Koşulları

Gece çalışması 4857 sayılı İş Kanunun 69.maddesinde açıklanmıştır. Buna göre gece kavramı ve gece çalışması; “Çalışma hayatında “gece” en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir. Bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre yahut yurdun bazı bölgelerinin özellikleri bakımından, çalışma hayatına ilişkin “gece” başlangıcının daha geriye alınması veya yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, yahut gün döneminin başlama ve bitme saatlerinin belirtilmesi suretiyle birinci fıkradaki hükmün uygulama şekillerini tespit etmek yahut bazı gece çalışmalarına herhangi bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü koymak veyahut gece işletilmelerinde ekonomik bir zorunluluk bulunmayan işyerlerinde işçilerin gece çalışmalarını yasak etmek üzere yönetmelikler çıkartılabilir.” (5) şeklinde açıklanmıştır.

Ancak gece çalışması için Kanunda bir sınır belirlenmiştir: Kanuna göre “İşçilerin gece çalışmaları yedibuçuk saati geçemez. (Ek cümle: 4/4/2015-6645/37 md.) Ancak, turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.” (5)

Madde metninden de açıkça anlaşılacağı üzere gece çalışması süresi 7.5 saat ile sınırlandırılmıştır; 7.5 saati aşan gece çalışmaları yasaklanmıştır. Ancak yine madde metninde belirtildiği gibi belli iş kolları için onay almak şartıyla gece çalışması yaptırılması mümkün hale gelmiştir.

Peki 7.5 saati aşan gece çalışmaları için işçiye fazla mesai ödenecek midir? Yargıtay içtihatları bu soruya “evet” yanıtını vermektedir. İşçinin gece çalışmaları 7.5 saati aştığı takdirde fazla mesai ödenmesi gerekecektir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 01.07.2013 Tarih, Esas No. 2013/3898 Karar No. 2013/12354:

“İşçilerin gece çalışmaları günde yedibuçuk saati geçemez (İş Kanunu, Md. 69/3). Bu durum günlük çalışmanın, dolayısıyla fazla çalışmanın sınırını oluşturur.

 Gece çalışmaları yönünden, haftalık kırkbeş saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa da günde yedi buçuk saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir. Dairemizin kararları da bu yöndedir.

Yukarıda belirtilen ilke ve Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik ile ve İş Kanununa ilişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği Hükümleri ışığında günlük 7.5 saati aşan gece çalışmalarının fazla çalışma olarak kabulü ile hesap yapılması gerekirken mahkemece hatalı değerlendirme ile fazla mesai ücreti alacağı talebinin reddi  isabetsiz olup bozma nedenidir.”(6)

Denkleştirme Yöntemi İle Fazla Mesai Ödenmemesi Mümkün Müdür?

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği :

Denkleştirme Esasına Göre Çalışma

Madde 5 —Tarafların yazılı anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle çalıştırılması suretiyle, toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirilir.

Denkleştirme iki aylık süre içinde tamamlanacak, bu süre toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilecektir. (Ek cümle:RG-25/8/2017- 30165)

 Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir.

 Parça başına, akort veya götürü gibi yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde de bu Yönetmeliğin denkleştirmeye ilişkin hükümleri uygulanır. Denkleştirme dönemi içinde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme süresi uygulamasının başlangıç ve bitiş tarihleri işverence belirlenir.(7)

Buna göre toplu iş sözleşmeleri ile en fazla 4 ay olarak belirlenebilen (turizm sektöründe bu süre toplu iş sözleşmeleri ile 6 aya kadar uzatılabilmektedir.) süre içerisinde işçi günde en fazla 11 saat, haftalık ortalama olarak 45 saat çalışacak şekilde çalışma yoğunluğuna göre farklı saatlerde çalıştırılabilmektedir.  Yani bir haftalık çalışma 45 saati aşsa dahi toplam denkleştirme süresi içerisindeki çalışmalar haftalık ortalama 45 saati aşmıyorsa işçi fazla mesai alacağı talep edemeyecektir.

 Fazla Mesai Ücreti Yerine Serbest Zaman Kullanımı

İş Kanunu madde 41. Ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinde; İş Kanununda belirtilen şartlar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan tüm çalışmaları fazla mesai olarak tanımlanmıştır. Ayrıca yerleşmiş içtihatlarda günlük 11 saati aşan çalışmalar ve gece 7.5 saati aşan çalışmalar da fazla mesai olarak değerlendirilmektedir. Yine aynı mevzuat hükümleri gereğince işçiler iş bu fazla mesailer nedeniyle ücret yerine serbest zaman kullanabilecektir. Yani işçi fazla mesai ücreti hesaplaması gibi serbest zaman hesaplatacak, bir saat fazla mesai için 1.5 saat serbest zaman kullanabilecektir. Fakat serbest zaman kullanma inisiyatifi tamamen işçiye verilmiştir. Yani işveren, fazla mesai ücreti ödemek yerine işçiyi serbest zaman kullanmaya zorlayamaz.

Kaynaklar :

1. İş Kanunu madde 41
2. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E. 2014/19129 K. 2015/13542 T. 2.7.2015
3. İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği madde 9.
4. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2022/5402 K. 2022/8364 T. 28.6.2022
5. 4857 Sayılı İş Kanunu madde 69.
6. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 01.07.2013 Tarih, Esas No. 2013/3898 Karar No. 2013/12354
7. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği madde 5