Hafta tatili ve hafta tatili ücreti İş Kanunu ve diğer mevzuat hükümlerinin yanı sıra Anayasa’da da düzenlenen, işçinin 24 saat dinlenmesi, sosyalleşmesi ancak ücretinden mahrum edilmemesi amaçlanarak öngörülen bir haktır.

İşçinin bu hakkının farkında olması, hakkı ihlal edildiği taktirde başvurabileceği hukuki yollara ilişkin bilgi sahibi olması hak arama hürriyeti noktasında önem arz edecektir. Bu nedenle yazımızda hem hafta tatili kavramı açıklanmış, hem hafta tatili ücreti konusu aktarılmış hem de hafta tatili ücretinin nasıl hesaplanacağına dair açıklamalar yapılmıştır.

Hafta Tatili Nedir ?

Hafta tatili, işçilerin bir haftalık (yedi günlük) çalışma süresi içerisinde kesintisiz ve aralıksız olarak 24 saat dinlenmelerini, kendilerine zaman ayırmalarını öngören, dayanağını Anayasa’dan alan bir haktır. 24 saatlik dinlenme süresinin bölünmesi ve işçinin 10 dakika dahi çalıştırılması mümkün değildir. Aksi halde işçi iş akdini feshedebilir veya işverene mali külfet yüklenebilir.

Hafta Tatilinin Hukuki Dayanağı Nedir?

Hafta tatili ve hafta tatili ücreti konusu hem İş Kanunu’nda hem Anayasa’da düzenlenmiştir:

• Hafta tatili ve hafta tatili ücreti konusu Anayasanın 50. Maddesinde düzenlenmiştir.

Anayasa 50/3,4 : “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.

Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.”(1) 

• Hafta tatili ve hafta tatili ücreti konusu 4857 sayılı İş Kanunu madde 46 da düzenlenmiştir.

Madde 46/1 : “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.” (2)

• Ulusal Bayram Ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ve Bazı Yönetmeliklerde de hafta tatiline dair hükümler yer almaktadır.

Hafta Tatili Ücreti Nedir? / Haftalık Ücretli İzin Alacağı Nedir?

4857 sayılı Kanun 46/2 de: “Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.” (2)

 İşçinin çalışmadığı halde tam gün çalışmış sayılması ve bu sürenin ücretli olması Kanunda açıkça hüküm altına alınmıştır. İşçinin bu günde kesinlikle dinlendirilmesi gerekse de acil veya olağanüstü durumlarda veya işverenin talebiyle işçinin çalıştırıldığı görülmektedir. Bu durumda işçiye günlük ücretin yanı sıra hafta tatilinde çalıştığı için ekstra ücret ödenmesi gerekmektedir. Bu ücret günlük net çalışma ücretinin 1.5 katıdır. Yani işçinin tatil gününde 1 günlük ücret alacağı varken o gün çalışması halinde kendisine 2.5 günlük ücret ödenmelidir.

Hafta Tatilinde Çalışma Karşılığında Fazla Çalışma Ücreti Ödenir Mi?

Yukarıda da ifade edildiği her ne kadar Anayasa ve Kanunda işçinin çalıştırılmaması, en az 24 saat dinlendirilmesi öngörülmüşse de iş hayatında hafta tatili çalışmalarına rastlanmaktadır. Burada işverenin bir saatlik dahi olsa işçiyi çalıştırması veya işe çağırarak tatilini bölmesi durumunda işçiye fazladan 1.5 günlük hafta tatili ücreti ödemesi gerekir.

Buna fazla mesai ücreti denmemekte, hesaplama fazla mesai gibi hesaplanmamaktadır. Yani işçi bir hafta içerisinde 45 saat çalışmış olmak kaydıyla 24 saatlik dinlenme hakkına sahiptir ve bu süre boyunca çalıştırılmaması gereklidir. Bu nedenle de işveren aleyhine fazla mesaiden daha ağır ekonomik yaptırımlar uygulanmaktadır.

Hafta Tatilinde Çalışmak İstemeyen İşçi İşten Çıkartılabilir Mi?

Anayasanın 50. Maddesi ve İş Kanunun 46. Maddesine göre işçinin haftalık tatil (izin) günlerinde çalıştırılmamaları esastır. Haftalık dinlenme gününde işçinin çalışmak istememesi ve sırf bu nedenle işten çıkartılması /iş akdinin sonlandırılması hukuka uygun değildir. İşçi, iş akdinin bu sebeple feshedildiğini ileri sürerek tazminat davası açabilir, kıdem ve ihbar tazminatı alabilir. Ayrıca işçi, hafta tatilinde çalışmak istemez ve işveren tarafından zorla çalıştırılırsa sırf bu nedenle iş akdini haklı olarak feshedebilir. Bu durumda işçi kıdem tazminatını alabilecektir.

Hafta Tatilinde Çalışma Nasıl İspat Edilir ?

İşçi tarafından hafta tatilinde çalıştırıldığı, ancak bu çalışmanın karşılığının ödenmediği iddiasıyla açılan iş davalarında ispat hususu da büyük önem arz etmektedir. Her ne kadar iş davalarında işçi lehine yorum ilkesi mevcutsa da bu alacağın varlığını ispat etmek işçinin sorumluluğundandır. İşçi hafta tatilinde çalışma yaptığını işyeri kayıtlarından ve genellikle tanıklarla ispatlamaya çalışmaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2022/5402 K. 2022/8364 T. 28.6.2022:

“Dava, işçilik alacaklarının tahsili istemine ilişkindir. İşçinin fazla çalışma alacağının bordrodan fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir. Bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı yazılı belge ile kanıtlaması gerekir.

İşçiye bordro imzalatılmadığı halde, fazla çalışma ücreti tahakkuklarını da içeren her ay değişik miktarlarda ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılması durumunda ise işçinin ihtirazi kayıt ileri sürmesi beklenemeyeceğinden, ödenenin üzerinde fazla çalışma yapıldığının her türlü delil ile ispatı mümkündür.

Fazla çalışmanın yazılı delil ya da tanıkla ispatı imkan dahilindedir. İşyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez. Aynı ispat kuralları hafta tatili ve ulusal bayram ve genel tatil ücret alacakları için de geçerlidir.

Çalışma sürelerinin ispatı noktasında işverene karşı dava açan tanıkların beyanlarına ihtiyatla yaklaşılması gerekir. Fazla çalışma, hafta ve genel tatili alacaklarının ispatında salt husumetli tanık beyanlarıyla sonuca gidilemez. Bununla birlikte yan delil ya da olgularla desteklenen husumetli tanık beyanlarına itibar edilmelidir.

01.04.2015 tarihinden önceki dönem yönünden dava konusu alacağın, davalı lehine oluşan usuli kazanılmış hak gözetilerek haftanın 4 günü 08.00-19.00 saatleri arasında, haftanın 2 günü ise 08.00-20.00 saatleri arasında çalışmayla sınırlı olarak ispatlandığı kabul edilmelidir. Kanıtlanan bu çalışma düzeni ve kanuni ara dinlenme süresi dikkate alınarak davacının 01.04.2015 tarihinden önceki dönemde haftalık 16 saat fazla çalıştığının kabulüne göre fazla çalışma ücreti hesaplanması gerekirken yanılgılı değerlendirme ile hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.

Davacının kabul edilen aylık ücreti, davacıya fazla çalışma açıklaması ile yapılan aylık ödeme miktarı ve davacının izinli olup yurt içinde bulunduğu süreler gözetildiğinde davalı tarafından fazla çalışma açıklaması ile yapılan ödemeler, hesaplanan fazla çalışma alacağından şimdiki gibi %30 indirim yapıldıktan sonra mahsup edilerek karar verilmelidir.

Açıklanan nedenlerle, eksik inceleme sonucunda İlk Derece Mahkemesince hüküm tesisi ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddi kararı hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” (3)

Hafta Tatilinde Çalışılmış Sayılan Günler

İş Kanunun 46. Maddesi, 1. Fıkrasında haftalık tatil günü verilebilmesi için işçinin İş Kanununun 63. Maddesinde belirtilen 45 saatlik çalışma süresini doldurması gerektiği düzenlenmiştir. Ancak yine İş Kanununun 46. Maddesinde istisnalar sayılmış, işçinin 45 saatlik çalışma yapmasa da çalışmış sayıldığı günler sıralanmıştır:

“a) Çalışmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ile günlük ücret ödenen veya ödenmeyen kanundan veya sözleşmeden doğan tatil günleri,

1. b) (Değişik: 4/4/2015-6645/35 md.) Ek 2 nci maddede sayılan izin süreleri,
2. c) Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinlerle hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri,

Çalışılmış günler gibi hesaba katılır.

Zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmadan işyerindeki çalışmanın haftanın bir veya birkaç gününde işveren tarafından tatil edilmesi halinde haftanın çalışılmayan günleri ücretli hafta tatiline hak kazanmak için çalışılmış sayılır.

Bir işyerinde işin bir haftadan fazla bir süre ile tatil edilmesini gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıktığı zaman, 24 ve 25 inci maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebeplerden ötürü çalışılmayan günler için işçilere ödenen yarım ücret hafta tatili günü için de ödenir.

Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde hafta tatili ücreti işverence işçiye ödenir.”(2)

 Hafta Tatili Ücretini Kazanma Şartları

Evvela kişinin İş Kanuna tabii olması, İş Kanuna göre işçi sıfatına haiz olması gereklidir. İşçi haftalık 45 saatlik çalışma süresini doldurmuş olmalı veya İş Kanunu madde 46’da sayılan istisnaların söz konusu olması gereklidir. İşçi sayılan koşullarda hafta tatili ücretine hak kazanılmaktadır. Ancak artırılmış hali ile hafta tatili ücreti alabilmek için yukarıda sayılı koşulların var olmasına rağmen işçinin çalıştırılması gereklidir. Yani işçi 2.5 kat olan hafta tatili ücretini talep ediyorsa Kanunen hafta tatili sayılan günlerde çalıştırılmalıdır.

Hafta Tatili Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Hafta tatili ücreti, kişinin aylık net ücretinin bir günlük tutarı kadardır. Yukarıda da ifade edildiği gibi işçinin haftada bir gün dinlenmesi, ailesiyle zaman geçirmesi, çalışmaması ama ücretinden de mahrum olmaması amaçlanmıştır.

Her ayın sonunda işçi maaşı ile birlikte hafta tatili ücretini tahsil etmektedir. Hafta tatilinde çalışma yapılması durumunda ise bir günlük ücretinin üzerine 1.5 günlük zamlı ücret almaktadır. Yani işçinin hafta tatilinde çalışması durumunda işçi bir günlük ücretini değil, 2.5 günlük ücret almalıdır.

Hesaplama işçinin net maaşı /30 x2.5 şeklinde yapılmaktadır.

Hafta Tatili Ücretinde Faiz

Hafta tatili ücreti veya hafta tatilinde çalışılması nedeniyle hak kazanılan zamlı ücretin zamanında ödenmemesi durumunda faiz uygulanır mı? Faiz hangi tarihten itibaren uygulanır? Uygulanacak faiz yasal faiz mi? Soruları dava açacak herkesin aklına gelecek ve merak edilecek konuların başında gelmektedir.

İş Kanunu madde 32/6 da : “Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.”(4) Hükmü düzenlenmiştir. Yani işçinin ücreti (hafta tatili ücreti ve zamlı ücreti) çalışılan ayın sonunda ödenmelidir. Ödenmeyen ücret için faiz bu süreden itibaren başlamaktadır.

İş Kanununun 34. Maddesinde ise “Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.”(5) hükmü düzenlenmiştir. Dolayısıyla hafta tatili ücreti ve hafta tatili zamlı ücreti için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanacaktır.

Hafta Tatili Ücreti Talebinde Zamanaşımı

İş Kanunun 32. Maddesinde ücret alacakları için 5 yıllık zamanaşımı süresinin uygulanacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla hafta tatili ücreti ve hafta tatili zamlı ücreti de  5 yıllık zamanaşımı süresine tabi olacaktır. Bu süre hak ediş tarihinden yani çalışılan ayın maaş gününden itibaren hesaplanmaktadır. Dava açacaklar için pratik bir açıklama yapmak gerekirse; hafta tatili ücretinin belirsiz alacak olarak talep edilmesi halinde davanın açılış tarihinden geriye dönük olarak 5 yıllık hafta tatili ücreti talep edilebilmektedir.

Haftalık Ücretli İzin Alacağı Neye Göre Belirlenir?

Evvela işçi, haftalık 45 saatlik çalışma süresini doldurmuş olmalı veya İş Kanunu madde 46’da sayılan istisnaların söz konusu olması gereklidir. İşçi sayılan koşullarda hafta tatili ücretine hak kazanılmaktadır.

Ancak artırılmış hali ile hafta tatili ücreti alabilmek için yukarıda sayılı koşulların var olmasına rağmen işçinin çalıştırılması gereklidir. Yani işçi 2.5 kat olan hafta tatili ücretini talep ediyorsa Kanunen hafta tatili sayılan günlerde çalıştırılmalıdır. Hafta tatilinde çalışma yapılması durumunda ise bir günlük ücretinin üzerine 1.5 günlük zamlı ücret almaktadır. Yani işçinin hafta tatilinde çalışması durumunda işçi bir günlük ücretini değil, 2.5 günlük ücret almalıdır.

Haftalık Ücretli İzin Alacağı Nasıl Tahsil Edilir

İş Kanunu madde 32/6 da : “Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.” (4) Hükmü düzenlenmiştir. Yani işçinin ücreti (hafta tatili ücreti ve zamlı ücreti) çalışılan ayın sonunda, maaşla beraber  ödenmelidir. Ancak işverenin ödeme yapmadığı durumlarla da sıkça karşılaşmaktayız. Bu durumda iş davası açılması ve açıkça hafta tatili ücreti talep edilmelidir. İşçi böyle bir alacağın varlığını ispatla mükelleftir. İspat halinde dava kazanılacak ve işçi bu alacağını tahsil edebilecektir.

Hafta Tatili Bölünebilir Mi?

Hafta tatilinin 24 saat olması gerektiği Kanunla düzenlenmiştir. Bu 24 saatlik sürenin herhangi bir sebeple bölünmesi halinde işçiye zamlı ücret ödenmesi gerekmektedir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Esas No: 2021/11720 Karar No: 2021/16736 Tarihi: 21.12.2021;

“4857 sayılı İş Kanununun 46’ncı maddesinde, işçinin tatil gününden önce aynı Yasanın 63’üncü maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük zaman dilimi içinde yirmidört saat dinlenme hakkının bulunduğu belirtilmiş, işçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da 46’ncı maddenin ikinci fıkrasında hüküm altına alınmıştır.

Hafta tatili izni kesintisiz en az yirmidört saattir. Bunun altında bir süre haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandığından söz edilemez. Hafta tatili bölünerek kullandırılamaz. Buna göre hafta tatilinin yirmidört saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır.” (6)

Hafta Tatili Ücreti Ödenmeyen İşçinin Hafta Tatili Ücreti Davası

İş Kanunu madde 32/6 da : “Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.”(4) Hükmü düzenlenmiştir. Yani işçinin ücreti (hafta tatili ücreti ve zamlı ücreti) çalışılan ayın sonunda, maaşla beraber ödenmelidir. Ancak işverenin ödeme yapmadığı durumlarla da sıkça karşılaşmaktayız. Bu durumda iş davası açılması ve açıkça hafta tatili ücreti talep edilmelidir.

Hafta Tatili Hafta Sonu Olmak Zorunda Mı

Ulusal Bayram Ve Genel Tatiller Hakkında Kanun madde 3 te: “Hafta tatili Pazar günüdür. Bu tatil 35 saatten az olmamak üzere Cumartesi günü en geç saat 13.00’ten itibaren başlar.”(7) Hükmüne haizdir. Ancak hali hazırda tatilin pazar günü olması veya hafta sonu olması gibi zorunlu bir uygulama bulunmamaktadır. Tatilin, İş Kanunu’nda ve İçtihatlarda belirtildiği gibi kesintisiz ve aralıksız 24 saat olması yeterlidir. Böyle bir zorunluluk olmamasına rağmen çoğu iş yerinin Pazar günleri tatil yaptıkları da bilinmektedir.

Hafta Tatili Ücreti Davası Nasıl Açılır ?

Hafta tatili ücret alacağı bir işçilik alacağıdır ve iş davası çerçevesinde talep edilmektedir. İş davası 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 118. Ve 119. Maddelerinde açıklandığı şekilde, Mahkeme adı, tarafların adı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, adresi, belli bir dava değeri, dayanılan sebepler, hukuki nedenler, iddianın dayanağı vakalar da açıklanarak açık ve anlaşılır bir taleple açılmalıdır. Dava İş Mahkemesinde, İş Mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde İş Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemelerinde açılmalıdır.

Hafta Tatili Ücreti Davasında Görevli Ve Yetkili Mahkeme

Hafta tatili ücret alacağı bir işçilik alacağıdır ve iş davası çerçevesinde talep edilmektedir. İş davaları kural olarak İş Mahkemelerinde, İş Mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde ise İş Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülmektedir. Yetkili Mahkeme ise davalının yerleşim yeri (davanın açıldığı tarihteki) veya işin görüldüğü yer İş Mahkemesidir.

 Hafta Tatili Ücreti Davasında Avukat İhtiyacım Olabilir Mi?

Bilindiği gibi çoğu iş yeri hafta tatili ücretinin zamlı ödemesini yapmak istememekte ve ücret bordrolarına zamlı hafta tatili ücreti kaydını düşmemektir. Bu gibi durumlarda alacağın tahsil edilmesi için mutlaka dava açılması gerekmektedir.

Üstelik beş yıllık zaman aşımı sorununa dikkat edilmesi, dava dilekçesinde davanın niteliğinin doğru belirtilmesi ve ıslah veya harç tamamlama dilekçelerinin son derece özenli hazırlanması gerekmektedir. Bu gibi durumlarda ise bir avukat desteği almak şarttır. Aksi halde davanın usul veya esastan reddi gündeme gelecektir.

Kaynaklar:

1. Anayasa madde 50.
2. İş Kanunu madde 46.
3. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2022/5402 K. 2022/8364 T. 28.6.2022
4. İş Kanunu madde 32
5. İş Kanunu madde 34
6. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Esas No: 2021/11720 Karar No: 2021/16736 Tarihi: 21.12.2021
7. Ulusal Bayram Ve Genel Tatiller Hakkında Kanun madde 3