Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kanunu, 7315 sayılı Kanun’dur; 7/4/2021 tarihinde kabul edilmiş, 17 Nisan 2021 tarihli ve 31457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir. Kanun, araştırmanın kimler hakkında yapılacağını, hangi bilgi ve belgelerin araştırma konusu edileceğini, hangi mercilerin işlemi yürüteceğini, Değerlendirme Komisyonunun oluşumunu ve verilerin saklanma ile silinme sürelerini düzenler.

7315 sayılı Kanun, kamu görevine girişte yapılan araştırmayı ilk kez kanun düzeyinde, sınırları çizilmiş bir çerçeveye oturtan metindir. Kendisinden önce konu, 4045 sayılı Kanun ile 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’yla yürürlüğe konulan yönetmeliğe dağılmıştı; bu yapı Anayasa Mahkemesi kararlarıyla dağıldı. Bu yazıda kanunun künyesini, hangi maddesinin neyi düzenlediğini, arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması arasındaki farkı, araştırmayı yürütmeye yetkili birimleri, Değerlendirme Komisyonunun oluşumunu ve 2025 yılında yapılan değişikliği madde atıflarıyla ele alıyoruz. Uygulamada en çok karıştırılan noktayı en baştan söyleyelim: merak edilen sürelerin hiçbiri kanunda yazmaz, bunlar Yönetmelik’te düzenlenmiştir.

7315 Sayılı Kanun Ne Zaman Çıktı? Resmî Gazete Künyesi ve Tam Metni

7315 sayılı Kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 7 Nisan 2021 tarihinde kabul edilmiş ve 17 Nisan 2021 tarihli, 31457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun’un 15. maddesi yürürlüğü yayımı tarihine bağladığı için, metin 17 Nisan 2021 itibarıyla uygulanmaya başlamıştır. Uygulama yönetmeliği ise bir yıldan fazla bir gecikmeyle, 3 Haziran 2022’de yayımlanmıştır; aradaki dönemde işlemler eski yönetmeliğin Kanun’a aykırı olmayan hükümlerine göre sonuçlandırılmıştır (Yön. Geçici m.1/2).

Künye	Kanun	Yönetmelik
Adı	Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu	Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik
Numarası	7315	Cumhurbaşkanı Kararı sayısı 5649
Kabul / karar tarihi	7/4/2021	2/6/2022
Resmî Gazete	17/4/2021 – 31457	3/6/2022 – 31855
Madde sayısı	16 madde, 4 bölüm	18 madde + 1 geçici madde, 5 bölüm
Dayanak	—	7315 sayılı Kanun m.12
Değişiklik	7551 sayılı Kanun, m.7 (yürürlük 1/7/2025)	Yayımlandığı tarihten bu yana değişiklik yapılmamıştır

Kanun ve Yönetmelik metninin tamamı aşağıdaki resmî kaynaklardan doğrulanabilir. Arama sonuçlarında sıkça karşılaşılan ikinci el özetlerin çoğu 2022 öncesi metne dayandığı için, madde numarası içeren bir bilgiye resmî metinden bakmakta yarar vardır:

• 7315 sayılı Kanun tam metni (PDF) — mevzuat.gov.tr
• Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik (PDF) — Resmî Gazete, 3/6/2022

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu nedir?

7315 sayılı Kanun, kamu görevine atanacaklar hakkında yapılacak arşiv araştırması ile güvenlik soruşturmasının kapsamını, yetkili birimlerini ve elde edilen kişisel verilerin akıbetini düzenleyen özel kanundur. On altı maddeden oluşur ve dört bölüme ayrılır: amaç ve tanımlar, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kişisel verilerin korunması, çeşitli hükümler. Kanun iki ayrı işlem kurar: arşiv araştırması ilk defa veya yeniden atanacak herkes hakkında yapılırken, güvenlik soruşturması yalnızca 3. maddenin ikinci fıkrasında sayılan görev ve kurumlar bakımından ve arşiv araştırmasıyla birlikte yürütülür. Kanun, atama işleminin kendisini ya da olumsuz sonucun hukuki neticesini düzenlemez.

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Resmî Gazetede ne zaman yayımlandı?

Kanun, 17 Nisan 2021 tarihli ve 31457 sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Kabul tarihi 7 Nisan 2021’dir. Yürürlük maddesi (m.15) yayımı tarihini esas aldığı için kanun aynı gün yürürlüğe girmiştir. Uygulama yönetmeliği ise 2 Haziran 2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulmuş, 3 Haziran 2022 tarihli ve 31855 sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Her iki metnin resmî PDF adresi yukarıdaki listede yer almaktadır; ikinci el özetler yerine bu iki kaynağın kullanılması, 2022 öncesi metne dayanan bilgilerin tekrarlanmasını önler.

7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Kanunu’nun Kapsamı ve Amacı

7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, devletin güvenliğini sağlamak, kamu düzenini korumak ve kamu hizmetlerinde güvenirlik unsurunu güçlendirmek üzere 17 Nisan 2021 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kanun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmalarının kimler hakkında yapılacağını, hangi bilgilerin toplanacağını ve sürecin nasıl yürütüleceğini düzenlemektedir. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, memur kadrolarına ve kamu görevine atamalarda oldukça belirleyici bir etkiye sahiptir.

Kanun’un 1. maddesi amacı tek cümlede toplar: araştırmanın yapılmasına ve elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeleri, kimler hakkında yapılacağını, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğunu, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağını, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağını, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ile çalışma usul ve esaslarını, veri güvenliğini ve verilerin saklanma ile silinme sürelerini düzenlemek. Bu sayma, kanunun sınırını da çizer: metin, atama işleminin kendisini veya olumsuz sonucun doğuracağı hukuki neticeyi düzenlemez.

İncelenebilecek veriler bakımından kanun iki ayrı liste kurar ve bu iki listeyi birbirine karıştırmamak gerekir. Arşiv araştırmasında adli sicil kaydı, kolluk kuvvetlerince aranıp aranmadığı, hakkında tahdit bulunup bulunmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararları ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular, kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası bulunup bulunmadığı mevcut kayıtlardan tespit edilir (m.4). Güvenlik soruşturmasında ise bunlara ilave olarak yalnızca üç kalem araştırılır: görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak (m.5).

Kanunun kapsadığı kişilere bakıldığında; gizlilik dereceli birimlerde çalıştırılacak kamu personelinden Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacaklara, ceza infaz kurumu personelinden öğretmenlere ve üst kademe kamu yöneticilerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsadığı görülmektedir. Ancak bu liste sayma yöntemiyle yazılmıştır; kanun herkesi güvenlik soruşturmasına tabi tutmaz. Listede yer almayan bir kadroya atanacak aday hakkında kural olarak yalnızca arşiv araştırması yapılır. Kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak herkesi kapsayan tek işlem, güvenlik soruşturması değil arşiv araştırmasıdır.

7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Kanunu’nun amacı, sadece tehdit unsurlarını tespit etmekle sınırlı kalmaz; aynı zamanda bireylerin kamu hizmetinde görev yapmaya uygunluklarını nesnel ölçütlere göre değerlendirmeyi de içerir. Kanun bunu iki mekanizmayla güvenceye bağlamıştır: komisyona yalnızca yorum içermeyen olgusal verilerin iletilmesi (m.7/2) ve komisyonun değerlendirmesini nesnel ve gerekçeli biçimde yazılı olarak sunması (m.7/3). Kişisel verilerin işlenmesinde 6698 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki genel ilkelere aykırı hareket edilemeyeceği de m.8/3’te açıkça yazılıdır.

Kanun, kurumların ihtiyacını karşılarken aday bakımından da sınırlar koyar. Metnin en gözden kaçan yönü budur: 7315 sayılı Kanun bir yetki kanunu olduğu kadar, aynı zamanda araştırılamayacak olanı da belirleyen bir sınırlama kanunudur. Kanunun 4 ve 5. maddelerinde sayılmayan bir kalem, güvenlik soruşturması gerekçesiyle araştırma konusu yapılamaz.

7315 Sayılı Kanun Neden Çıktı? 657 Sayılı Kanunun 48. Maddesindeki İptal

7315 sayılı Kanun boşluktan doğmadı; bir Anayasa Mahkemesi iptalinin ardından çıkarıldı. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinin (A) fıkrasına, 3/10/2016 tarihli 676 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 74. maddesiyle bir (8) numaralı bent eklenmiş, bu bent 1/2/2018 tarihli ve 7070 sayılı Kanun’un 60. maddesiyle aynen kabul edilmişti. Söz konusu bent, devlet memurluğuna alınmanın genel şartları arasına güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmış olmasını ekliyordu.

Anayasa Mahkemesi, 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla bu bendi iptal etti. Bugün 657 sayılı Kanun’un konsolide metninde ilgili sıra numarası boş durmakta, yalnızca iptal kaydı yer almaktadır. Buradan çıkan sonuç, arama sonuçlarında sıkça rastlanan bir bilgiyi doğrudan yanlışlar: 657 sayılı Kanun’un 48. maddesi bugün güvenlik soruşturması yapılmış olmasını bir genel şart olarak aramamaktadır. Yükümlülüğün dayanağı 657 değil, 7315 sayılı özel kanundur.

Tarih	Düzenleme	Sonuç
14/2/2000	2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile eski Yönetmelik	Uygulama yönetmelik düzeyinde yürüdü
3/10/2016	676 sayılı KHK m.74 ile 657 m.48/A’ya (8) numaralı bent	Şart kanun metnine girdi
1/2/2018	7070 sayılı Kanun m.60	KHK hükmü aynen kabul edildi
24/7/2019	AYM E.2018/73, K.2019/65	657 m.48/A’daki bent iptal edildi
17/4/2021	7315 sayılı Kanun (RG 31457)	Konu müstakil kanunla düzenlendi
3/6/2022	5649 sayılı Karar ile Yönetmelik (RG 31855)	Usul ve esaslar belirlendi, 2000 tarihli yönetmelik kalktı
1/7/2025	7551 sayılı Kanun	7315 m.7’de unvan ibaresi değişti

Bu tarihçenin pratik bir sonucu daha vardır. 7315 sayılı Kanun’un mevzuat.gov.tr’deki değişiklik tablosunda tek bir satır bulunur: 7551 sayılı Kanun’un 7. maddede yaptığı ibare değişikliği. Yani kanunun bugüne kadar iptal edilmiş bir hükmü yoktur. Kanunun tamamının veya bir maddesinin iptal edildiğine dair bilgiler, çoğunlukla 2019 tarihli AYM kararının 657 sayılı Kanun hakkında olduğunun fark edilmemesinden kaynaklanır.

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu memur atama şartı mıdır?

Doğrudan bir genel şart değildir; araştırmanın yapılmasını zorunlu kılan bir usul kanunudur. 657 sayılı Kanun’un 48. maddesindeki genel şartlar listesinde bugün güvenlik soruşturması yapılmış olmak koşulu yer almaz. 7315 sayılı Kanun ise m.3 ile araştırmanın yapılmasını zorunlu tutar; atama ya da atanmama kararı, Değerlendirme Komisyonunun gerekçeli değerlendirmesi üzerine atamaya yetkili amir tarafından verilir (m.7/3). Yani araştırma bir ön işlemdir; kamu görevine giriş şartlarının kendisi ilgili kadronun özel mevzuatında ve 657 m.48’de aranır. Aradaki fark, olumsuz sonuç halinde hangi işlemin dava edileceğini de belirler: dava konusu araştırma değil, ona dayanılarak tesis edilen atanmama işlemidir.

Memuriyet İçin Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Önemi

Memuriyet görevlerine atanma sürecinde, adayın kamu görevine uygunluğunun mevcut kayıtlardan tespiti kanunla zorunlu tutulmuştur. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, memuriyete girişlerde ve kamu hizmetlerine atanacak adaylar için hem yasal dayanağı hem de sınırı belirleyen metindir. Sürecin adayı ilgilendiren en önemli özelliği şudur: araştırma, atamanın kendisinden ayrı bir işlem değildir; sonucu olumsuz olan aday bakımından atanmama işleminin sebep unsurunu oluşturur.

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak yapılan ve kişinin görevine yansıyacak hususların yerinden araştırılmasını da içeren geniş incelemeyi ifade eder; arşiv araştırması ise yalnızca mevcut kayıtlardan yapılan tespittir. Fark, incelemenin derinliğinden önce yönteminde yatar: arşiv araştırmasında kayıt taranır, güvenlik soruşturmasında ayrıca yerinden araştırma yapılabilir. Arşiv kaydının kimler tarafından görülebildiği ise ayrı bir kanunla sınırlandırılmıştır; kapsamı için adli sicil arşiv kaydını kimlerin görebileceğini ele aldığımız yazıya bakabilirsiniz.

Kamu hizmetleri, güvenlik açısından hassas bir alanı temsil eder. Devlet, vatandaşların güvenliğini ve temel haklarını koruma sorumluluğuyla hareket ettiğinden, belirli görevlerde istihdam edilecek adayların yalnızca liyakat ölçütünü değil, kanunun aradığı ölçütleri de karşılaması gerekir. Bu noktada Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, adayların durumunu önceden belirlenmiş ve sınırlı ölçütlerle değerlendirerek bu gerekliliğin yerine getirilmesini sağlar.

Kanunun aynı zamanda bir güvence işlevi gördüğü çoğu zaman gözden kaçar. Yönetmelik m.12/3, somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira yahut kin ve düşmanlık gibi saiklerle verildiği açık olan bilgi ve beyanların Değerlendirme Komisyonuna iletilmeyeceğini ve komisyonca dikkate alınmayacağını hükme bağlar. Eski dönemde şikâyet ve söylenti düzeyindeki beyanların dosyaya girmesi mümkünken, bugün bu tür bir beyanın komisyona ulaşması mevzuata aykırıdır.

Özellikle gizlilik dereceli birimlerde çalışacak personel, Milli Savunma Bakanlığı ile jandarma, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında görev alacaklar bakımından güvenlik soruşturması bir zorunluluktur. Kolluk mesleklerine giriş şartlarının bütününü polis olma şartları yazımızda ayrıca ele aldık; özel güvenlik görevlileri bakımından süreç farklı işlediği için özel güvenlik soruşturması ne kadar sürer yazımıza bakılabilir.

Arşiv Araştırması Nedir, Neleri Kapsar? 7315 Sayılı Kanunun 4. Maddesi

Arşiv araştırması, kişi hakkındaki belirli hususların mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir. Kanun’un 4. maddesi bu hususları beş bent hâlinde sayar ve sayma sınırlıdır; maddede geçmeyen bir kalem arşiv araştırması adı altında araştırılamaz. Bir başka deyişle arşiv araştırması, kişiyi soruşturmak değil, kişi hakkında zaten var olan resmî kayıtları okumaktır.

• a bendi: Kişinin adli sicil kaydı.
• b bendi: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığı.
• c bendi: Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığı.
• ç bendi: Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesinin beşinci ve 231. maddesinin on üçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olgular.
• d bendi: Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığı.

Maddenin en çok yanlış anlaşılan kısmı (ç) bendidir ve pratikte en çok soruyu doğuran bent de budur. Bent, yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyetlerden söz etmez; iki özel karar türünü ismen sayar. CMK m.171/5, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının denetim süresince adli sicilde bunlara mahsus bir sisteme kaydedilmesini düzenler; CMK m.231/13 ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararlarının aynı biçimde tutulmasını öngörür. Bu kayıtlar adli sicil belgesinde herkese görünmez, ancak 7315 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrası araştırmayı yapan birimlere bu karar ve kayıtları alma yetkisini açıkça vermiştir.

Hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (takipsizlik) verilen kişinin kaydı adli sicile işlenmez; adli sicile yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir. Buna karşılık arşiv araştırmasında, (ç) bendi gereği sonuçlanmış soruşturmalara ilişkin olgular da görülebilir. Bu ayrımı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) nedir yazımızda kanun maddeleriyle birlikte açıkladık. Kısacası, adli sicil kaydının temiz olması arşiv araştırmasında hiçbir olgunun görünmeyeceği anlamına gelmez; bu iki kavram farklı kayıt sistemlerine aittir.

Arşiv araştırması ne demek, arşiv taraması ile aynı mı?

Arşiv araştırması, mevzuatın kullandığı teknik terimdir. Halk arasında arşiv taraması, arşiv soruşturması ya da güvenlik tahkikatı gibi adlarla anılsa da, bu ifadelerin hiçbiri 7315 sayılı Kanun’da veya Yönetmelik’te geçmez. Mevzuatta yalnızca iki terim vardır: arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması. Bir kurumun yazısında geçen farklı bir adlandırma, işlemin hukuki niteliğini değiştirmez; hangi işlemin yapıldığı, kurumun talebinin kapsamına ve kadronun Kanun m.3/2 listesine girip girmediğine bakılarak belirlenir.

Güvenlik Soruşturması Nedir? Kanunun 5. Maddesi Neyi Kapsar?

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak yapılan incelemedir. Kanun’un 5. maddesi ilave edilen kalemleri üç bentle sınırlar: görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olunup olunmadığı. Bunlar mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılması suretiyle tespit edilir.

Maddedeki iki ifade, uygulamadaki en yaygın yanlış bilgiyi tek başına çürütür. Birincisi olgusal veri kavramıdır: Yönetmelik m.4/1-(e) bunu “yürütülecek görevin gerektirdiği niteliklerle ilgisi bulunan, yorum içermeyen, somut veya gözlemlenebilir ya da doğrulanabilir vâkıalara dayanan veri” olarak tanımlar. İkincisi denetime elverişli yöntem ölçütüdür. Kanun, kaynağı gösterilemeyen, doğrulanamayan ve yoruma dayanan bir bilginin sürece girmesine izin vermez.

Bu nedenle, eski 2000 tarihli yönetmelikte yer alan ahlaki durum, yaşayış tarzı ya da yıkıcı ve bölücü faaliyet gibi ölçütler bugünkü mevzuatta yoktur. 7315 sayılı Kanun’da ahlaki durum ifadesi hiç geçmez. Buna rağmen internetteki pek çok kaynak, güvenlik soruşturmasında adayın ahlaki durumuna bakıldığını yazmaya devam etmektedir; bu bilgi 2022’de yürürlükten kalkan metne aittir. Hangi kalemlerin araştırılabildiğini ve hangilerinin kapsam dışında kaldığını güvenlik soruşturmasında nelere bakılır yazımızda madde atıflarıyla karşılaştırdık.

Ölçüt	Arşiv araştırması (m.4)	Güvenlik soruşturması (m.5)
Kimler hakkında	İlk defa veya yeniden atanacak herkes	Yalnızca m.3/2’de sayılan görev ve kurumlar
Yöntem	Yalnızca mevcut kayıtlardan tespit	Mevcut kayıtlar + yerinden araştırma
Adli sicil	Kapsamda	Kapsamda (arşiv araştırmasına ilave olarak yürür)
CMK m.171/5 ve m.231/13 kararları	Kapsamda (m.4/1-ç)	Kapsamda
İstihbari üniteler	Kapsam dışı	Kapsamda, yalnızca olgusal veri olarak
Yabancılarla ilişik	Kapsam dışı	Kapsamda
Örgütle irtibat ve iltisak	Kapsam dışı	Kapsamda
Yönetmelikteki üst süre	30 iş günü	60 iş günü

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Süreci Nasıl İşler?

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, süreci talep, araştırma, değerlendirme ve sonuçlandırma olmak üzere dört ayrı halkaya bölmüştür. Her halkanın yetkilisi farklıdır ve bu ayrım, olumsuz sonuç halinde hangi işleme karşı hangi merciye başvurulacağını da belirler. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması kapsamında izlenen adımlar aşağıdaki şekilde açıklanabilir:

1. Başvurunun Yapılması ve Sürecin Başlatılması

Süreci aday değil, kurum başlatır. Talepte bulunan kurum ya da kuruluş, kadronun Kanun m.3/2 kapsamına girip girmediğini belirledikten sonra talebini yetkili birime iletir. Yönetmelik m.11/5 ve m.11/6, talebe eklenecek bilgileri de ayrı ayrı düzenlemiştir: arşiv araştırması taleplerine ilgili kişinin adı, soyadı ve kimlik numarasını içeren liste elektronik ortamda eklenir; güvenlik soruşturması taleplerinde ise bu bilgilere ek olarak güncel adres, iletişim bilgileri, mezun olunan okul, son çalışılan işyeri ve unvan bilgileri de istenir. Aday bu aşamada bir dilekçe vermez; kurumun formunu doldurur.

2. Arşiv Araştırması Aşaması

Arşiv araştırması, Kanun m.4’te sayılan hususların mevcut kayıtlardan tespitidir. Burada kişinin adli sicil kaydı, herhangi bir tahdit kararına tabi olup olmadığı, hâlen kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı incelenir. Ayrıca kişi hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası bulunup bulunmadığı ile kesinleşmiş mahkeme kararları ve devam eden yahut sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular değerlendirilir. Disiplin yoluyla memurluktan çıkarma kararının kim tarafından verildiğini devlet memurluğundan çıkarma cezasını kim verir yazımızda ele aldık.

3. Güvenlik Soruşturması Aşaması

Kadro Kanun m.3/2 listesindeyse, arşiv araştırmasına ilave olarak güvenlik soruşturması da yürütülür. Kanun m.5, bu aşamada araştırılabilecekleri üç kalemle sınırlamıştır. Bu süreçte adayın:

• Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisakı,
• Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiği,
• Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verileri,
• Görevine yansıyacak hususlar bakımından denetime elverişli yöntemlerle yerinden yapılan araştırmanın sonuçları göz önüne alınır.

4. Değerlendirme Komisyonunun Kararı

Toplanan veriler, ilgili kamu kurumu bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonu tarafından ele alınır. Komisyona yalnızca yorum içermeyen olgusal veriler iletilir (Kanun m.7/2). Komisyon, verileri analiz ederek ilgilinin memuriyete ya da kamu görevine atanıp atanmaması konusundaki nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (Kanun m.7/3, Yön. m.12/4). Komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve kararlarını oy çokluğuyla alır (Yön. m.12/5).

5. Sürecin Tamamlanması ve Sonuçlandırma

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması sonucunda olumsuz bir bulguya rastlanmazsa, aday kamu görevine atanabilir. Kararı veren merci komisyon değil, komisyonun gerekçeli değerlendirmesini alan atamaya yetkili amirdir. Sonuç olumsuzsa atanmama işlemi tesis edilir ve bu işlem bir idari işlemdir; adayın hukuki haklarını koruyabilmesi için yargı yolu açıktır. Kanun’un komisyona yüklediği gerekçe zorunluluğu, bu yargısal denetimin dayandığı temel güvencedir.

Süreç Süreleri ve Yasal Zemin

Sürelerin dayanağı kanun değil yönetmeliktir. Yönetmelik m.11/7’ye göre, talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Süre takvim günü değil iş günü üzerinden işler ve adayın başvuru tarihinden değil, kurumun talebinin araştırmayı yapacak birime ulaşmasından itibaren başlar. 7315 sayılı Kanun’un on altı maddesinin hiçbirinde süreç süresine ilişkin bir hüküm bulunmaz; kanundaki tek süre, verilerin iki yılın sonunda silinmesine ilişkin 10. maddedir.

Aynı fıkra, sonuçların nasıl saklanacağını da düzenler: soruşturma ve araştırma sonucunu içeren bilgi ve belgeler, ilgilinin işlemini yapan kurum dosyasında asgari gizli gizlilik derecesinde aidiyet konusuna göre fiziki ve/veya elektronik ortamda muhafaza edilir; ancak bu bilgi ve belgelerden istihbari faaliyetlere konu olanlar elektronik ortamda muhafaza edilemez. Sürelerin pratikte nasıl işlediğini, kurum bazlı örneklerini ve süre aşımı halinde yapılabilecekleri güvenlik soruşturması ne kadar sürer yazımızda ayrıntılı olarak inceledik.

Arşiv araştırması bittikten sonra ne olur?

Araştırmayı yapan birim sonucu adaya değil, talep eden kuruma bildirir. Kurumun personel birimi dosyayı Değerlendirme Komisyonuna taşır; komisyonun gerekçeli değerlendirmesi atamaya yetkili amire sunulur ve atama ya da atanmama işlemi bundan sonra tesis edilir. Yönetmelik m.12/6’ya göre komisyonun sekretarya hizmetlerini, bünyesinde bulunduğu kurumun personel işlemlerini yürüten birimler yapar. Sonucun adaya ayrıca tebliğ edilmesi öngörülmemiştir; aday çoğu zaman süreci atama ya da atanmama yazısıyla öğrenir. Sonucun e-Devlet üzerinden sorgulanamamasının sebebi de budur; ayrıntısını güvenlik soruşturması sorgulama e-Devlet yazımızda ele aldık.

Güvenlik Soruşturmasını ve Arşiv Araştırmasını Kim Yapar, Kim Yürütür?

Kanun’un 6. maddesi soruyu tek cümlede yanıtlar: güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır. Bu üçlü sayma sınırlıdır; kurumun kendi teftiş birimi, personel dairesi ya da özel bir şirket araştırmayı yapamaz. Kurum yalnızca talep eden taraftır.

Yetkili birimlerin yetkisi de sınırsız değildir. Kanun m.6/2, bu birimlerin kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden bilgi ve belge alabileceğini düzenler. Yani talep dışına çıkan, kapsamı genişletilmiş bir araştırma mevzuata aykırıdır.

Hangi talebin hangi birime gideceğini ise Yönetmelik m.11 ayrıntılı biçimde dağıtır. Aşağıdaki tablo bu dağılımı özetler:

Talep	Yetkili birim	Dayanak
Cumhurbaşkanlığının arşiv araştırması ve/veya güvenlik soruşturması talepleri	MİT Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğü	Yön. m.11/1
Kurum ve kuruluşların talebi üzerine yapılacak arşiv araştırması	Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri	Yön. m.11/2
MSB’de uzman erbaş, sözleşmeli er/erbaş ve işçi; EGM, Jandarma, Sahil Güvenlik, ceza infaz kurumu personeli; öğretmenler; gizlilik dereceli birimlerde görev yapacaklar	Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri	Yön. m.11/3
İllerden gelen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talepleri	Valilikler	Yön. m.11/3
Şube müdürü ve üstü birim amirleri, 657 m.36 (A)(11) ve ek 41 kapsamındaki kariyer meslekler, MSB ve Genelkurmay personeli, üst kademe kamu yöneticileri, hâkim ve savcı adayları, kaymakam adayları, aday meslek memurları, stratejik birim personeli, 5202 sayılı Kanun kapsamındakiler	Talep Cumhurbaşkanlığına iletilir; güvenlik soruşturması MİT ve/veya EGM’ye yaptırılır	Yön. m.11/4

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kim yürütür?

Burada iki ayrı soru birbirine karışır. Kanun hükümlerini yürütme yetkisi, 16. madde uyarınca Cumhurbaşkanına aittir; uygulama yönetmeliğini çıkarma yetkisi de m.12 ile Cumhurbaşkanına verilmiştir. Buna karşılık somut olayda araştırmayı yapan merciler m.6/1’de sayılan üç birimdir: MİT Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri. Süreci başlatan ise atamayı yapacak kurumdur; kurum talep eder, yetkili birim araştırır, kurum bünyesindeki Değerlendirme Komisyonu değerlendirir, atamaya yetkili amir karar verir. Dört ayrı merci, dört ayrı yetki.

Arşiv araştırmasını kim yapar?

Kurumların talebi üzerine yapılacak arşiv araştırması, Yönetmelik m.11/2 uyarınca Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri tarafından gerçekleştirilir. Sadece arşiv araştırmasına tabi bir kadroya atanacak adayın dosyası, kural olarak MİT Başkanlığına gitmez. Uygulamada adayların MİT araştırması yapıldığını düşünmesinin sebebi, iki işlemin adının halk arasında birbirinin yerine kullanılmasıdır.

Talebi karşılanmayan kurumlar hangileridir?

Yönetmelik m.11/9, çoğu kaynakta hiç yer almayan bir yaptırım getirir: 6. maddenin üçüncü fıkrası ile 11. maddenin sekizinci fıkrası gereğince bildirimde bulunmayan kamu kurum ve kuruluşlarının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talepleri, araştırmayı yapacak birimlerce yerine getirilmez. Kurum, gizlilik dereceli birim ve kısımlarını Cumhurbaşkanlığına bildirmemişse ya da stratejik önemi gerekçelendirmemişse, talebi işleme alınmaz. Bu, uzayan süreçlerin görünmeyen sebeplerinden biridir.

Kişisel Verilerin Korunması ve Güvenlik Soruşturmasının Yasal Dayanağı

Kişisel verilerin korunması, bireyin mahremiyet hakkını koruyabilmek için hayati önem taşır. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, kişisel verilerin işlenmesi sürecinde yasal dayanaklar ve sınırlar çerçevesinde hareket edilmesini öngörmektedir. Kanun’un üçüncü bölümü (m.8, m.9, m.10) bütünüyle bu konuya ayrılmıştır ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile doğrudan bağ kurar.

Kanun m.8/2’ye göre araştırmaya konu kişisel verilerin doğru ve güncel olması esastır; bu veriler işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak kullanılır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, yürütülen iş ve işlemlerde 6698 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki genel ilkelere aykırı hareket edilemeyeceğini açıkça hükme bağlar. Bu ilkeler hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, doğruluk ve güncellik, belirli amaçlarla sınırlılık, ölçülülük ve mevzuatın öngördüğü süreyle saklamadır.

Aynı fıkra bir de istisna koyar ve bu istisnanın kapsamı sanıldığından dardır: millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlik ile ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez. İstisna, elde edilen her bilgiyi değil, yalnızca sayılan beş alandaki istihbarat faaliyetleri kapsamındaki bilgileri kapsar. İstihbari faaliyete konu olmayan veriler bakımından adayın hakları saklıdır.

Aday kendi verileri hakkında bilgi isteyebilir mi?

Evet, sınırlı biçimde. Kanun m.8/1 ve Yönetmelik m.13/1, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında kişinin istihbari faaliyetlere konu olmayan kendisiyle ilgili kişisel verileri hakkında bilgilendirilmesi, bu verilere erişmesi, bunların düzeltilmesi ve silinmesi taleplerine ilişkin tedbirlerin alınacağını düzenler. Bu, kanunun adaya tanıdığı en somut haktır ve uygulamada neredeyse hiç dile getirilmez. Verinin hukuka aykırı işlenmesinden doğan zararlar bakımından açılabilecek davaları KVKK tazminat davası yazımızda ayrıca ele aldık.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 10. maddesi, elde edilen kişisel verilerin saklanma sürelerini ve imhasını net hükümlerle düzenler. Silme yükümlüsü bakımından madde ikiye ayrılır: birinci fıkraya göre veriler Değerlendirme Komisyonlarınca, ikinci fıkraya göre araştırmayı yapan birimlerdeki istihbari faaliyete konu olmayan veriler iki yılın sonunda silinir ve yok edilir. İki yıl, işlenme amacının ortadan kalkması hâlinden bağımsız olarak işleyen üst sınırdır.

Gizlilik yükümlülüğü de kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Kanun m.9/2, işlemlerin her evresinde gizliliğe uyulacağını ve ilgili bilgi ve belgelerin yasal olarak bilmesi gerekenlerden başkasına verilmeyeceğini ve açıklanmayacağını hükme bağlar. Kanun m.9/3 ise elde edilen kişisel verilerin amacı dışında işlenemeyeceğini ve aktarılamayacağını düzenler. Böylece bir kurum için yapılan araştırma sonucunun başka bir kuruma ya da başka bir amaca aktarılması yasaklanmıştır.

5649 Sayılı Yönetmelik Kanunun Neresinde Durur?

7315 sayılı Kanun’un uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, 2/6/2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmelik 3/6/2022 tarihli ve 31855 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olup dayanağını Kanun’un 12. maddesinden alır. Kanun çerçeveyi kurar, Yönetmelik ise bu çerçevenin nasıl işletileceğini gösterir. Aranan bilginin çoğu, kanunda değil bu yönetmeliktedir.

Yönetmeliğin getirdiği en önemli değişikliklerden biri, 16. maddesiyle 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan eski Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’ni yürürlükten kaldırmasıdır. Eski metindeki ahlaki durum ya da yıkıcı ve bölücü faaliyet gibi ölçütler bugün yürürlükte değildir; incelenebilecek veriler Kanun’un 4 ve 5. maddelerinde sayılanlarla sınırlıdır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, mevzuatta eski yönetmeliğe yapılan atıfların bu Yönetmeliğe yapılmış sayılacağını düzenler.

Yönetmeliğin pratik açıdan en çok başvurulan hükümleri şunlardır:

• Madde 6/2: Kamu kurum ve kuruluşları gizlilik dereceli birim ve kısımlarını kendileri belirler; ancak tüm kurumların teftiş ve denetim birimleri, personel birimleri, bilgi işlem birimleri ve özel kalem müdürlükleri gizlilik dereceli birimlerden sayılır. Bu birimlere atanacaklar hakkında güvenlik soruşturması da yapılır.
• Madde 9: İlk defa veya yeniden memuriyete atanacak herkes hakkında arşiv araştırması yapılır; güvenlik soruşturması yalnızca maddede on iki bent hâlinde sayılan görevler (gizlilik dereceli birimler, MSB, Genelkurmay Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, MİT Başkanlığı, ceza infaz kurumu ve tutukevi personeli, öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları gereği tabi olanlar ve stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilenler) bakımından yapılır.
• Madde 10: Araştırmayı yalnızca MİT Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yürütebilir.
• Madde 11/7: Arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Süre takvim günü değil iş günü üzerinden işler.
• Madde 12/3: Somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira veya kin ve düşmanlık saikiyle verildiği açık olan beyanlar Değerlendirme Komisyonuna iletilmez ve dikkate alınmaz. Komisyon gerekli görürse, bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgili kişiden açıklama yapmasını isteyebilir.
• Madde 15: Elde edilen kişisel veriler iki yılın sonunda silinir; ancak işleme karşı dava açılmışsa karar kesinleşmeden silinemez.
• Geçici Madde 1: Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce başlatılan işlemler, yürürlükten kaldırılan yönetmeliğin 7315 sayılı Kanun’a aykırı olmayan hükümlerine göre sonuçlandırılır.

Yönetmelik ayrıca kanunda bulunmayan tanımları da getirir. Madde 4’e göre olgusal veri, yürütülecek görevin gerektirdiği niteliklerle ilgisi bulunan, yorum içermeyen, somut veya gözlemlenebilir ya da doğrulanabilir vâkıalara dayanan veriyi; istihbari faaliyet, ilgili kişi hakkında istihbarat üniteleri tarafından çeşitli kaynak ve araçlardan derlenen haber ve bilgilerin işlenmesi suretiyle veri elde etme faaliyetini; bilmesi gereken ise gizlilik dereceli bilgi ve belgeleri ancak görevinden dolayı öğrenen, inceleyen, uygulayan ve korumaktan sorumlu bulunanları ifade eder. Gizlilik dereceleri bakımından ise 25/4/2022 tarihli ve 5529 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Gizlilik Dereceli Belgelerde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır (Yön. m.5).

Kanun metninde 2025 yılında bir ibare değişikliği de yapılmıştır: 7551 sayılı Kanun’la, Değerlendirme Komisyonu’nu düzenleyen 7. maddede Cumhurbaşkanlığı bakımından geçen İdari İşler Başkanının ibaresi Genel Sekreterin şeklinde değiştirilmiştir. Yönetmelik ise 3/6/2022’de yayımlandığı hâliyle 12. maddesinde eski unvanı taşımaktadır. İki metin arasındaki bu farkta üst norm olan kanun hükmü esas alınır.

5649 Sayılı Yönetmelik Nedir, Resmî Gazetede Ne Zaman Yayımlandı?

5649 sayılı Yönetmelik, tam adıyla Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliktir. 2/6/2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulmuş, 3/6/2022 tarihli ve 31855 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanmış ve 17. maddesi gereğince yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Dayanağını 7315 sayılı Kanun’un 12. maddesinden alır; o madde, gizlilik dereceli personel ve birimlerin tespiti ile araştırmanın usul ve esaslarının Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacak yönetmelikle düzenleneceğini söyler.

Uygulamada aranan bilginin büyük kısmı kanunda değil bu Yönetmeliktedir: süre kuralı, talebin hangi birime gideceği, komisyonun nasıl toplanacağı ve verilerin ne zaman silineceği kanunda değil, Yönetmelikte yazılıdır. İki metnin künyesi şöyle ayrışır:

Künye	Kanun	Yönetmelik
Adı	Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu	Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik
Numarası	7315 sayılı Kanun	5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
Kabul / karar tarihi	7/4/2021	2/6/2022
Resmî Gazete	17/4/2021 – 31457	3/6/2022 – 31855
Yapısı	16 madde, 4 bölüm	18 madde ve Geçici madde 1, 5 bölüm
Dayanağı	—	7315 sayılı Kanun m.12
Yürürlük	Yayımı tarihi (m.15)	Yayımı tarihi (m.17)
Yürütme	Cumhurbaşkanı (m.16)	Cumhurbaşkanı (m.18)
Sonraki değişiklik	7551 sayılı Kanun, m.7, yürürlük 1/7/2025	Yayımından bu yana değişiklik yapılmamıştır

5649 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği nedir?

Kamu görevine atanacaklar hakkında yapılacak araştırmanın nasıl yürütüleceğini gösteren ikincil düzenlemedir. Kanun neyin araştırılabileceğini sayar; Yönetmelik bu işin kim tarafından, hangi sırayla, hangi süre içinde ve hangi kurallara uyularak yapılacağını belirler. Beş bölüm hâlinde kurulmuştur:

• Birinci Bölüm – Başlangıç Hükümleri (m.1-4): amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar.
• İkinci Bölüm – Gizlilik Dereceli Bilgi ve Belgeler ile Birim ve Kısımlar (m.5-6): gizlilik derecelerinin hangi metne göre belirleneceği ve hangi birimlerin her hâlde gizlilik dereceli sayılacağı.
• Üçüncü Bölüm – Usul ve Esaslar (m.7-12): arşiv araştırmasının ve güvenlik soruşturmasının kapsamı, kimler hakkında yapılacağı, yetkili birimler, izlenecek yöntem ve Değerlendirme Komisyonu.
• Dördüncü Bölüm – Kişisel Verilerin Korunması (m.13-15): temel ilkeler, veri güvenliği ve gizlilik, verilerin silinmesi ve yok edilmesi.
• Beşinci Bölüm – Çeşitli ve Son Hükümler (m.16-18): eski yönetmeliğin kaldırılması, yürürlük ve yürütme; ayrıca Geçici madde 1.

5649 sayılı kanun mu, 5649 sayılı yönetmelik mi?

Doğru künye yönetmeliktir. 5649 sayısı bu düzenlemede bir kanuna değil, Yönetmeliği yürürlüğe koyan Cumhurbaşkanı Kararına aittir; bu alanda kanun olan metin 7315 sayılı Kanun’dur. Karışıklığın sebebi, Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe konulan yönetmeliklerin Resmî Gazetede karar numarasıyla anılmasıdır. Aradaki fark yalnızca isimlendirme meselesi de değildir: normlar hiyerarşisinde kanun çerçeveyi kurar, yönetmelik o çerçevenin nasıl işletileceğini gösterir. Nitekim aşağıda ele alınan Değerlendirme Komisyonu başkanlığı örneğinde olduğu gibi iki metin çeliştiğinde kanun hükmü uygulanır.

31855 sayılı Resmî Gazetede hangi düzenleme yayımlandı?

3/6/2022 tarihli ve 31855 sayılı Resmî Gazetede Yönetmelik yayımlanmıştır. Kanunun Resmî Gazetesi ise farklıdır: 7315 sayılı Kanun 17/4/2021 tarihli ve 31457 sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır. İki sayı sık karıştırıldığı için, bir dilekçede veya başvuruda hangi metne dayanıldığı belirtilirken künyenin doğru seçilmesi gerekir: süre, yetkili birim ve komisyon usulü için 31855; kapsam, yetki ve veri silme yükümlülüğünün kanuni dayanağı için 31457.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik Madde Madde Neyi Düzenler?

Yönetmelik beş bölüm ve on sekiz maddeden oluşur; ayrıca bir geçici madde taşır. Aşağıdaki tablo, hangi sorunun cevabının hangi maddede durduğunu gösterir. Kanunun madde dizini ile karşılaştırıldığında, uygulamaya dönük hükümlerin ağırlığının Yönetmelikte olduğu görülür.

Madde	Neyi düzenler
m.1 – m.2	Amaç ve kapsam: hakkında işlem yapılacak kişiler, talep eden kurumlar ve yapacak birimler
m.3	Dayanak: 7315 sayılı Kanun m.12
m.4	Tanımlar: bilmesi gereken, Değerlendirme Komisyonu, istihbari faaliyet, kişisel veri, kurum ve kuruluş, olgusal veri, üst kademe kamu yöneticisi
m.5	Gizlilik dereceleri: 25/4/2022 tarihli ve 5529 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan yönetmeliğe yollama
m.6	Gizlilik dereceli birim ve kısımlar; f.2’ye göre teftiş ve denetim, personel, bilgi işlem birimleri ile özel kalem müdürlükleri her hâlde gizlilik dereceli sayılır; f.3 bildirim usulü; f.4 Cumhurbaşkanlığı değerlendirmesi
m.7	Arşiv araştırmasının kapsamı: beş bent (adli sicil, aranma, tahdit, kesinleşmiş kararlar ile CMK m.171/5 ve m.231/13 kapsamındaki kararlar ve soruşturma-kovuşturma olguları, memurluktan çıkarma)
m.8	Güvenlik soruşturmasının kapsamı: üç bent (olgusal veriler, yabancılarla ilişik, örgütlerle eylem birliği-irtibat-iltisak)
m.9	Kimler hakkında yapılacağı: f.1 herkes hakkında arşiv araştırması; f.2 on iki bent hâlinde sayılanlarda güvenlik soruşturması da
m.10	Yapacak birimler: MİT Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, mahalli mülki idare amirlikleri; f.2 yetkinin talep ile sınırlılığı; f.3 yetkilendirilmiş personelin dört yasağı
m.11	İzlenecek yöntem: talebin hangi birime gideceği, taleplere eklenecek liste, f.7 arşiv araştırması 30, güvenlik soruşturması 60 iş günü, f.9 bildirimde bulunmayan kurumun talebinin yerine getirilmemesi
m.12	Değerlendirme Komisyonu: kuruluşu ve başkanlığı, f.3 dikkate alınmayacak beyanlar ve ilgiliden açıklama isteme, f.4 atamaya yetkili amire sunum, f.5 üye tam sayısıyla toplanma ve oy çokluğu, f.6 sekretarya
m.13	Kişisel verilerin korunmasında temel ilkeler; f.3 6698 sayılı Kanun m.4’e aykırılık yasağı ve beş alanlık istisna
m.14	Veri güvenliği ve gizlilik; f.3 verilerin amacı dışında işlenememesi ve aktarılamaması
m.15	Verilerin silinmesi ve yok edilmesi: iki yıl kuralı, f.3 dava açılması hâlinde karar kesinleşmeden silinememesi ve bildirim usulü
m.16	2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan eski yönetmeliğin kaldırılması ve atıfların bu Yönetmeliğe yapılmış sayılması
Geçici m.1	Gizlilik dereceli birimlerin altmış gün içinde bildirilmesi; yürürlükten önce başlatılan işlemlerin eski yönetmeliğin Kanuna aykırı olmayan hükümlerine göre sonuçlandırılması
m.17 – m.18	Yürürlük ve yürütme

Tablodaki dağılım, uygulamada sık yapılan bir hatayı da açıklar: bir dilekçede sürenin aşıldığı ileri sürülüyorsa dayanak 7315 sayılı Kanun değil, Yönetmelik m.11/7’dir. Aynı şekilde komisyonun eksik üyeyle karar aldığı iddiası Yönetmelik m.12/5’e, kaynağı belirsiz bir ihbara dayanıldığı iddiası ise m.12/3’e dayandırılır.

Güvenlik soruşturması yönetmeliği kaç maddeden oluşur?

Yönetmelik on sekiz madde ve bir geçici maddeden oluşur. Maddelerin bölümlere dağılımı dengeli değildir: uygulamanın kalbi olan üçüncü bölüm tek başına altı madde taşır (m.7-12) ve süre, yetkili birim, talep yöntemi ile komisyon usulünün tamamı bu bölümdedir. Kişisel verilere ayrılan dördüncü bölüm üç madde (m.13-15), başlangıç hükümleri dört madde (m.1-4), gizlilik dereceli birimler iki madde (m.5-6), son hükümler ise üç maddedir (m.16-18).

Karşılaştırma için: 7315 sayılı Kanun on altı madde ve dört bölümden oluşur ve geçici madde taşımaz. İki metnin madde sayısı yakın olsa da ağırlık farklıdır; Kanun’un son dört maddesi (m.13-m.16) değişiklik, atıf, yürürlük ve yürütme hükmüdür, buna karşılık Yönetmeliğin maddelerinin çoğu doğrudan uygulamaya ilişkindir.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Madde Madde Neyi Düzenliyor?

Kanun on altı maddeden oluşur ve sistematiği dört bölüm üzerine kuruludur: amaç ve tanımlar, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kişisel verilerin korunması, çeşitli hükümler. Aşağıdaki tablo, hangi konunun hangi maddede düzenlendiğini gösterir.

Madde	Konu
m.1	Amaç ve kapsam
m.2	Tanımlar (Değerlendirme Komisyonu, kurum ve kuruluş, üst kademe kamu yöneticisi)
m.3	Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar (f.1 arşiv, f.2 güvenlik soruşturması)
m.4	Arşiv araştırmasının kapsamı (a, b, c, ç, d bentleri)
m.5	Güvenlik soruşturmasının kapsamı (a, b, c bentleri)
m.6	Araştırmayı yapacak birimler, bilgi alma yetkisi ve personelin yasakları
m.7	Değerlendirme Komisyonu (oluşumu, olgusal veri, gerekçeli değerlendirme)
m.8	Kişisel verilerin korunmasına ilişkin temel ilkeler ve ilgilinin talep hakları
m.9	Veri güvenliği, gizlilik ve amaç dışı işleme yasağı
m.10	Kişisel verilerin silinmesi ve yok edilmesi (iki yıl kuralı, dava istisnası)
m.11	Cezai hükümler (6698 s.K. m.17 ve m.18’e atıf)
m.12	Yönetmelik çıkarma yetkisi
m.13	Yedi özel kanunda değişiklik ve 4045 sayılı Kanun’un yürürlükten kaldırılması
m.14	4045 sayılı Kanun’a yapılan atıfların bu Kanun’a yapılmış sayılması
m.15-16	Yürürlük (yayımı tarihi) ve yürütme (Cumhurbaşkanı)

Bu tablodan çıkan önemli bir sonuç vardır: kanunda süreç süresine ilişkin hiçbir hüküm yoktur. Kanundaki tek süre 10. maddedeki iki yıllık veri silme süresidir; sıkça atıf yapılan 30 ve 60 iş günlük üst sınırlar ise 12. maddeye dayanılarak çıkarılan yönetmelikte düzenlenmiştir. Bir kaynağın 30 veya 60 günlük süreyi 7315 sayılı Kanun’a dayandırması, o kaynağın metni açmadığını gösterir.

Kanun metninin tamamı için: 7315 sayılı Kanun — mevzuat.gov.tr

Kanuna Göre Kimler Hakkında Hangi İşlem Yapılır?

Kanunun 3. maddesi iki ayrı grup kurar. Birinci fıkra genel kuralı koyar: arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır. İkinci fıkra ise güvenlik soruşturmasının da yapılacağı kişileri sayar.

• Gizlilik dereceli birimlerde çalıştırılacak kamu personeli.
• Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli.
• Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel.
• Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler.
• Üst kademe kamu yöneticileri.
• Özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler.
• Millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilenler.

Liste sayma yöntemiyle yazıldığından, burada geçmeyen bir kadroya atanacak aday hakkında kural olarak yalnızca arşiv araştırması yapılır. Bu ayrım, hem incelenecek verilerin kapsamını hem de beklenecek süreyi belirler. Kurum bazlı örneklerini Sağlık Bakanlığı güvenlik soruşturması yazımızda ele aldık.

Güvenlik soruşturması kimlere yapılır?

Güvenlik soruşturması yalnızca Kanun m.3/2 ve Yönetmelik m.9/2’de sayılanlar hakkında, arşiv araştırmasıyla birlikte yapılır. Yönetmelik listeyi kurum kurum ayırarak on iki bende çıkarmıştır. Buna ek olarak Yönetmelik m.6/2 önemli bir genişletme yapar: her kamu kurumunun teftiş ve denetim birimleri, personel birimleri, bilgi işlem birimleri ve özel kalem müdürlükleri gizlilik dereceli birimlerden sayılır. Dolayısıyla bir bakanlığın personel dairesine atanacak bir memur, kadro unvanı listede geçmese de gizlilik dereceli birim ölçütü üzerinden güvenlik soruşturmasına tabi olur.

Arşiv araştırması kimlere yapılır?

Arşiv araştırması istisnasızdır: statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır. Kadro derecesi, unvan, sözleşmeli veya kadrolu olma ayrımı yapılmamıştır. Buna karşılık hâlihazırda memur olan bir kişinin kurum içi görev değişikliğinde işlem tekrarlanmaz; ölçüt ilk defa veya yeniden atanmadır. Kurumlar arası nakil hâlinde durumun nasıl değerlendirildiğini kurumlar arası geçiş yazımızda inceledik.

Memur, Sözleşmeli Personel ve Kamu İşçisi İçin Aynı Kural mı Geçerli?

Arşiv araştırması bakımından evet, hepsi aynı kurala tabidir. Kanun m.3/1 ve Yönetmelik m.9/1 aynı ifadeyi kullanır: statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar. Bu ifade kadrolu memur, sözleşmeli personel, sürekli işçi ve geçici personel ayrımını ortadan kaldırır; kamu işçisi olarak işe alınacak bir kişi hakkında da arşiv araştırması yapılır.

Güvenlik soruşturmasında ise ölçüt statü değil, görevin kendisidir. Yönetmelik m.9/2, güvenlik soruşturmasının hangi görevlerde arşiv araştırmasına ek olarak yapılacağını on iki bent hâlinde sayar. Bu yüzden aynı kurumda aynı statüde çalışacak iki kişiden yalnızca biri güvenlik soruşturmasına tabi olabilir; belirleyici olan atanılacak birim ve görevdir.

Durum	Arşiv araştırması	Güvenlik soruşturması
Memur olarak ilk defa veya yeniden atanma	Yapılır	Yalnız Yön. m.9/2 listesindeki görevlerde
Sözleşmeli personel olarak alınma	Yapılır	Yalnız Yön. m.9/2 listesindeki görevlerde
Sürekli işçi / kamu işçisi olarak alınma	Yapılır	Yalnız Yön. m.9/2 listesindeki görevlerde
Gizlilik dereceli birimde çalışacaklar (teftiş, personel, bilgi işlem, özel kalem dâhil)	Yapılır	Yapılır (Yön. m.6/2 ve m.9/2-a)
Kamu kurumlarında çalışacak öğretmenler	Yapılır	Yapılır (Yön. m.9/2-ğ)
MSB’de uzman erbaş, sözleşmeli er/erbaş ve işçi	Yapılır	Yapılır; talep Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince karşılanır (Yön. m.11/3-a)
Hâlihazırda memur olan kişinin kurum içi görev değişikliği	Yapılmaz (ilk defa veya yeniden atanma yoktur)	Görev m.9/2 listesine giriyorsa gündeme gelir

Tablodaki son satır, uygulamada en çok soru doğuran noktadır. Mevzuat, hâlihazırda kamu görevinde bulunan bir kişinin aynı kurum içinde görev değiştirmesini “ilk defa veya yeniden atanma” saymaz. Buna karşılık kişi gizlilik dereceli bir birime geçiyorsa, o birim bakımından güvenlik soruşturması gündeme gelebilir; belirleyici olan işlemin adı değil, atanılan görevin Yönetmelik m.9/2’de sayılıp sayılmadığıdır.

Memur arşiv araştırması ne demektir?

Memur arşiv araştırması, memuriyete ilk defa veya yeniden atanacak kişi hakkında Kanun m.4’te sayılan beş hususun mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir: adli sicil kaydı, kolluk kuvvetlerince hâlen aranıp aranmadığı, hakkında tahdit bulunup bulunmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararları ile CMK m.171/5 ve m.231/13 kapsamındaki kararlar ve devam eden yahut sonuçlanmış soruşturma-kovuşturmalardaki olgular, kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası.

Ayrı bir “memur arşiv araştırması” kurumu bulunmadığını da belirtmek gerekir. Mevzuat tek bir arşiv araştırması tanımlar; memur, sözleşmeli personel ve işçi bakımından kapsam aynıdır. Uygulamada bu ifadenin kullanılmasının sebebi, işlemin en çok memuriyete girişte karşımıza çıkmasıdır.

Devlet memuru güvenlik soruşturması hangi hâllerde yapılır?

Devlet memuru olarak atanacak herkes hakkında güvenlik soruşturması yapılmaz; yalnızca atanılacak görev Kanun m.3/2 ve Yönetmelik m.9/2 listesine giriyorsa arşiv araştırmasına ek olarak yürütülür. Bir memur adayı için belirleyici soru “memur muyum” değil, “atanacağım birim veya görev listede mi” sorusudur. Gizlilik dereceli birim tanımı sebebiyle liste ilk bakışta göründüğünden geniştir: her kurumun teftiş ve denetim, personel, bilgi işlem birimleri ile özel kalem müdürlükleri gizlilik dereceli birimlerden sayılır (Yön. m.6/2).

Değerlendirme Komisyonu ve 2025 Yılındaki Değişiklik

Kanunun 7. maddesi, elde edilen verilerin değerlendirilmesi için Değerlendirme Komisyonu kurulmasını öngörür. Komisyon; Cumhurbaşkanlığında Genel Sekreterin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında; teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla oluşur. Millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumu bünyesindeki komisyonca yapılır.

Değerlendirme komisyonu kaç kişiden oluşur?

Komisyon, başkan dâhil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur (Kanun m.7/1). Kanun bir üst sınır koymamıştır; kurum uygun gördüğü diğer birimlerden de birer üye ekleyebilir, ancak toplam sayının tek kalması zorunludur. Yönetmelik m.12/5 karar yeter sayısını ayrıca düzenler: komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve kararlarını oy çokluğuyla alır. Sekretarya hizmetleri, komisyonun bünyesinde bulunduğu kurumun personel işlemlerini yürüten birimlerce yapılır (Yön. m.12/6).

Maddenin ikinci fıkrası, komisyona yalnızca yorum içermeyen olgusal verilerin iletileceğini; üçüncü fıkrası ise komisyonun nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunacağını ve mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgilerin sunulacağını düzenler. Gerekçe zorunluluğu, olumsuz sonucun yargısal denetime tabi tutulabilmesinin temelidir. Yönetmelik m.12/4 bunu bir adım ileri götürür: komisyon verileri analiz ederek ilgilinin atanıp atanmaması veya gizlilik dereceli birimlerde yahut stratejik önemi haiz yerlerde çalışıp çalışmaması gibi hususlarda değerlendirmesini sunar.

Yönetmelik m.12/3’ün son cümlesi adayı doğrudan ilgilendiren tek usul hükmüdür: Değerlendirme Komisyonu, gerekli görmesi hâlinde kendisine iletilen bilgiler hakkında, bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgili kişiden açıklama yapmasını isteyebilir. Adayın süreç içinde savunma benzeri bir açıklama sunabildiği tek an budur; bu talep geldiğinde verilecek yazılı açıklama, sonradan açılacak bir davada da dosyada kalır.

Madde 2025 yılında güncellenmiştir: 7551 sayılı Kanun’la yapılan ve 1 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle, Cumhurbaşkanlığı bakımından komisyon başkanlığına ilişkin ibare Genel Sekreter olarak belirlenmiştir. Yönetmelik metni ise yayımlandığı tarihteki unvanı taşımaya devam etmektedir; kaynak karşılaştırırken bu güncellik farkına dikkat edilmelidir. Bu, kanunda 2021’den bu yana yapılmış tek değişikliktir.

Cezai Hükümler ve Verilerin Korunması

Kanun, süreçte görev alanlar bakımından açık yasaklar ve yaptırımlar öngörür. 6. maddenin üçüncü fıkrasına göre yetkilendirilmiş personel; hukuka aykırı olarak elektronik ortamda veya bilgisayar loglarında kişisel verilerle ilgili sorgulama yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez, bu şekilde elde edilen bilgileri paylaşamaz ya da yayın yoluyla duyuramaz. Aynı fıkra bir yasak daha getirir: görevi gereği öğrendiği veya edindiği kişisel bilgi veya belgeleri yetkisiz kişilerle paylaşamaz, basın ve yayın kuruluşlarına veya diğer iletişim kanallarına veremez.

Yaptırım 11. maddede düzenlenmiştir: güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması ile değerlendirilmesinde görevli olanlar tarafından kişisel verilerle ilgili suç işlenmesi hâlinde, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 17. maddesi hükümleri uygulanır; kabahat söz konusuysa aynı Kanun’un 18. maddesi devreye girer. Yani 7315 sayılı Kanun kendi başına yeni bir suç tipi yaratmamış, yaptırımı KVKK’ya bağlamıştır.

Verilerin saklanması bakımından da sınır bellidir: elde edilen kişisel veriler, işlenme amacının ortadan kalkması hâlinde veya her durumda iki yılın sonunda silinir ve yok edilir. Ancak işleme karşı dava açılması hâlinde veriler karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez (m.10/3). Mahkemelerin bu konudaki talepleri, Değerlendirme Komisyonunun bünyesinde bulunduğu kurum tarafından karşılanır. Bu istisna, olumsuz sonuca karşı dava açan aday bakımından delil değeri taşır; ayrıntısını güvenlik soruşturması neden olumsuz gelir yazımızda ele aldık.

Yönetmelik m.15/3 bu istisnaya iki işlem daha ekler ve bu ayrıntı pratikte belirleyici olabilir: mahkemenin olası taleplerinin karşılanabilmesinde ihtiyaç duyulabilecek evrakın saklanabilmesi için dava açıldığı bilgisi araştırmayı yapan birime kurum tarafından bildirilir; dava sonucunda verilen karar kesinleştiğinde ise verilerin silinmesi ve evrakın imhası için ayrıca bildirimde bulunulur. Dava açıldığı hâlde bu bildirim yapılmamışsa, iki yıllık süre dolduğunda belgeler silinmiş olabilir.

Sonuç Olumsuz Gelirse Kanun Hangi Dayanakları Veriyor?

7315 sayılı Kanun, olumsuz sonucun neticesini düzenlemez; atanmama kararını veren merci, komisyonun gerekçeli değerlendirmesini alan atamaya yetkili amirdir. Bu nedenle dava konusu edilen işlem güvenlik soruşturmasının kendisi değil, ona dayanılarak tesis edilen atanmama işlemidir. Kanun bu denetim için üç somut dayanak bırakmıştır.

• Gerekçe zorunluluğu (m.7/3): Komisyon değerlendirmesini nesnel ve gerekçeli biçimde yazılı olarak sunmak zorundadır. Gerekçesiz veya yalnızca olumsuz ibaresini taşıyan bir değerlendirme, kanunun aradığı niteliği taşımaz.
• Mahkemeye sunma yükümlülüğü (m.7/3 son cümle): Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur. Dosyanın gizliliği, yargısal denetime kapalı olduğu anlamına gelmez.
• Delilin korunması (m.10/3): İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez.

Buna ek olarak Yönetmelik m.12/3, komisyona iletilemeyecek beyanları saymıştır: somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira yahut kin ve düşmanlık saikiyle verildiği açık olan bilgi ve beyanlar. Olumsuz değerlendirmenin bu nitelikte bir beyana dayandığı ortaya konabiliyorsa, işlemin sebep unsuru sakatlanır. Aynı biçimde, Kanun m.4 ve m.5’te sayılmayan bir kalemin (örneğin yaşam tarzına ilişkin bir değerlendirmenin) gerekçe yapılması da mevzuata aykırıdır.

Usul bakımından atanmama işlemi bir idari işlem olduğundan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gün içinde idari dava açılabilir. İşlemin uygulanması hâlinde giderilmesi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulması da istenebilir; bu talebin işleyişini yürütmeyi durdurma kararı kaç günde çıkar yazımızda ele aldık. Ancak bu damarda kararın icrası bakımından 2026 yılında yapılan bir değişiklik vardır; hemen aşağıdaki başlıkta ele alınmıştır. Hangi durumların uygulamada olumsuz sonuca yol açtığını ise güvenlik soruşturması neden olumsuz gelir yazımızda inceledik.

Olumsuz sonucun kaynağı çoğu zaman devam eden ya da sonuçlanmış bir ceza dosyasıdır; Kanun m.4/1-(ç) bu dosyalardaki olguları açıkça kapsama almıştır. Dosyanın hangi aşamada olduğu, hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilip verilmediği, kaydın hangi sistemde tutulduğu ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Ceza dosyasının atama sürecine etkisi bakımından Ankara ceza avukatı sayfamızdan çalışma alanlarımıza ulaşabilirsiniz.

Göreve İade Kararı Ne Zaman Uygulanır? 2026’da Değişen İYUK Kuralı

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının idarece olumsuz değerlendirilmesi sonucu tesis edilen işleme karşı açılan davada verilen ve göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları, artık nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir. Bu kural, 2/7/2026 tarihli ve 7588 sayılı Kanun‘un 7. maddesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesinin birinci fıkrasına eklenmiş ve 11/7/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu yazının konusu bakımından önemi büyüktür, çünkü olumsuz sonuç alan adayın açtığı dava tam da bu kapsamdadır.

İYUK m.28/1’in genel kuralı, idarenin mahkeme kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmesi ve bu sürenin hiçbir şekilde kararın tebliğinden itibaren otuz günü geçmemesi yönündedir. Genel kural, esasa ilişkin kararların yanında yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararları da açıkça kapsar. Eklenen cümle ise sayılan davalarda bu zorunluluğu nihai kararın kesinleşmesine erteler. Dolayısıyla yürütmenin durdurulması kararı alınmış olması, bu damarda tek başına göreve başlatılma sonucunu doğurmaz.

Hükmün kapsamı kanun lafzıyla şu davalardır:

• Millî Savunma Bakanlığı merkez, taşra, yurt dışı teşkilatı ile bağlı, ilgili, ilişkili ve bünyesindeki kuruluşlarda görevli personel ve bunların adayları ile Millî Savunma Üniversitesinde eğitim gören askerî öğrenciler ve adayları.
• Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet teşkilatlarında görevli personel ve adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi, Polis Akademisi ve bunlara bağlı eğitim ve öğretim kurumlarındaki öğrenciler ve adayları.
• Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı personeli.
• Terör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak, propagandasını yapmak veya iltisaklı olmak gerekçeleriyle kamu görevine alınmayan, görevden veya meslekten ayrılan/çıkarılan yahut sözleşmesi feshedilenlerle ilgili davalar.
• 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 35. maddesi uyarınca tesis edilen idari işlemlere yönelik davalar.
• Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerinin idarece olumsuz değerlendirilmesi sonucu tesis edilen idari işleme yönelik açılan davalar.

Değişikliğin sınırı da net biçimde çizilmelidir. Hüküm, dava açma hakkını, dava açma süresini veya yargısal denetimin kapsamını değiştirmez; İYUK m.7’deki altmış günlük süre ve m.27’deki yürütmenin durdurulması kurumu yerinde durmaktadır. Değişen tek şey, göreve iade sonucunu doğuran kararın icra zamanıdır. İptal kararı verilmiş olsa bile, karar kesinleşmeden idare atama işlemini tesis etmek zorunda değildir.

Konu	11/7/2026 öncesi	Bugün
Kararın icrası	Genel kural: gecikmeksizin, en geç otuz gün	Sayılan davalarda nihai karar kesinleştikten sonra
Yürütmenin durdurulması kararı	İcra zorunluluğu m.28/1’e dâhil	Göreve iade sonucu bakımından kesinleşme beklenir
Dava açma süresi	Altmış gün (İYUK m.7)	Değişmedi
İptal sebepleri ve ispat	Genel hükümler	Değişmedi
Tazminat talebi	İYUK m.12 ve m.28/3	Değişmedi

Pratik sonuç şudur: bu damarda dava stratejisi kurulurken sürecin yalnızca ilk derece kararına kadar değil, kanun yolları tükenip karar kesinleşene kadar planlanması gerekir. Kesinleşme beklenirken geçen süreye ilişkin parasal talepler ise ayrı bir değerlendirme konusudur; İYUK m.28/3, kararların gereğinin yerine getirilmediği hâllerde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabileceğini düzenler.

Kanunun Yürürlükten Kaldırdığı Düzenlemeler

7315 sayılı Kanun, kendisinden önceki dağınık düzenlemeyi toparlamıştır. 13. maddesinin sekizinci fıkrasıyla 26/10/1994 tarihli ve 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun yürürlükten kaldırılmış; 14. maddesiyle de mevzuatta 4045 sayılı Kanun’a yapılan atıfların bu Kanun’a yapılmış sayılacağı hükme bağlanmıştır.

Aynı maddenin ilk yedi fıkrası, çeşitli özel kanunlarda da değişiklik yapmıştır. Bu kanunlar sırasıyla şunlardır: 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu, 1325 sayılı Askeri Okullar, Askeri Öğrenciler, Askeri Fabrikalar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun, 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu, 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu ve 6004 sayılı Dışişleri Bakanlığı Personeline İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun. Bu yedi kanunda geçen özel hükümler, 7315 sayılı Kanun’un getirdiği çerçeveyle uyumlu hâle getirilmiştir.

Yönetmelik düzeyinde de aynı toparlanma yaşanmıştır: 2022 tarihli yönetmelik, 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konulan eski Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’ni yürürlükten kaldırmış, eski yönetmeliğe yapılan atıfların yeni yönetmeliğe yapılmış sayılacağını düzenlemiştir. Eski metne dayanan kaynakların bugün geçerliliğini yitirmiş olmasının sebebi budur. Yalnız bir istisna vardır: Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 3/6/2022’den önce başlatılmış işlemler eski yönetmeliğin 7315 sayılı Kanun’a aykırı olmayan hükümlerine göre sonuçlandırılmıştır.

7315 Sayılı Kanun Hakkında En Sık Karşılaşılan Altı Yanlış Bilgi

Konuyla ilgili kaynakların önemli bir bölümü, 2022’de yürürlükten kalkan yönetmeliğin diline ya da 2019’da iptal edilen 657 hükmüne dayanmaya devam ediyor. Aşağıdaki tablo, en sık tekrarlanan altı bilgiyi mevzuat metniyle karşılaştırır.

Sık rastlanan bilgi	Mevzuattaki durum
Güvenlik soruşturması şartı 657 sayılı Kanun m.48/A-8’de yazar	Bent, AYM’nin 24/7/2019 tarihli E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; yerine yeni bir bent konulmamıştır
30 ve 60 iş günlük süreler 7315 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir	Kanunda süreç süresi yoktur; süreler Yönetmelik m.11/7’dedir
Güvenlik soruşturmasında adayın ahlaki durumu incelenir	Ahlaki durum ölçütü 2000/284 sayılı mülga yönetmeliğe aittir; Kanun m.5 üç kalemle sınırlıdır
Kamu görevine girecek herkes hakkında güvenlik soruşturması yapılır	Herkes hakkında yapılan işlem arşiv araştırmasıdır (m.3/1); güvenlik soruşturması m.3/2 listesiyle sınırlıdır
Sonuç e-Devlet üzerinden sorgulanabilir	Kanunda ve Yönetmelikte böyle bir hizmet öngörülmemiştir; sonuç talep eden kuruma bildirilir
Kanunun bazı maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir	7315 sayılı Kanun’un değişiklik tablosunda tek satır vardır: 7551 sayılı Kanun’un m.7’de yaptığı ibare değişikliği (1/7/2025)

Bu altı başlığa, son dönemde iki yaygın hata daha eklenmiştir. Birincisi künye karışıklığıdır: uygulamanın dayanağı olarak “5649 sayılı Kanun” gösterilir; oysa 5649 sayısı bir kanuna değil, Yönetmeliği yürürlüğe koyan 2/6/2022 tarihli Cumhurbaşkanı Kararına aittir ve bu alandaki kanun 7315 sayılı Kanun’dur. İkincisi ise güncelliğini yitirmiş bir usul bilgisidir: “dava kazanılınca göreve hemen başlanır” cümlesi bugün için doğru değildir; güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesi üzerine açılan davada göreve iade sonucu doğuran kararlar, 11/7/2026’dan itibaren nihai karar kesinleştikten sonra yerine getirilmektedir (İYUK m.28/1’e 7588 sayılı Kanun’un 7. maddesiyle eklenen cümle).

Sıkça Sorulan Sorular

Güvenlik soruşturması nedir ve hangi veriler incelenir?

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğin, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak bulunup bulunmadığının tespitidir (7315 s.K. m.5). Kanunda bu üç kalem dışında bir ölçüt sayılmamıştır.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kimlere yapılır?

Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır. Güvenlik soruşturması ise gizlilik dereceli birimler, MSB, Genelkurmay, jandarma, emniyet, sahil güvenlik, istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumu personeli, öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları gereği tabi olanlar ve stratejik önemi haiz yerlerde çalışacaklar bakımından, arşiv araştırmasıyla birlikte yürütülür.

Güvenlik soruşturması ne kadar sürer?

Arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir (Yön. m.11/7). Süre, adayın başvuru tarihinden değil, kurumun talebinin araştırmayı yapacak birime ulaşmasından itibaren işlemeye başlar. Ayrıntılı hesabı güvenlik soruşturması ne kadar sürer yazımızda ele aldık.

Arşiv araştırması ne kadar sürer?

Yönetmelik m.11/7-(a) uyarınca arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Bu süre takvim günü değil iş günü üzerinden işler ve talebin araştırmayı yapacak birime ulaşmasıyla başlar. Kanunda arşiv araştırması için öngörülmüş bir süre bulunmamaktadır; 30 iş günlük üst sınırın dayanağı yönetmeliktir.

Kanunda süreç süresi düzenlenmiş midir?

Hayır. 7315 sayılı Kanun’un on altı maddesinde süreç süresine ilişkin bir hüküm bulunmaz; kanundaki tek süre, verilerin iki yılın sonunda silinmesine ilişkin 10. maddedir. 30 ve 60 iş günlük üst sınırlar yönetmelikte düzenlenmiştir.

Kanun kimler hakkında arşiv araştırması öngörür?

Statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak herkes hakkında arşiv araştırması yapılır. Güvenlik soruşturması ise yalnızca kanunda sayılan görev ve kurumlar bakımından, arşiv araştırmasıyla birlikte yürütülür.

7315 sayılı kanunun 3. maddesi ne diyor?

Madde 3 iki fıkradan oluşur. Birinci fıkra, arşiv araştırmasının statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılacağını düzenler. İkinci fıkra, gizlilik dereceli birimler ile MSB, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak personel, ceza infaz kurumu ve tutukevi personeli, öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca tabi olanlar ve stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının birlikte yapılacağını hükme bağlar.

7315 sayılı kanunun 7. maddesi neyi düzenler?

Madde 7, Değerlendirme Komisyonunu düzenler. Komisyonun kimin başkanlığında kurulacağını, başkan dâhil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşacağını, komisyona yalnızca yorum içermeyen olgusal verilerin iletileceğini ve komisyonun nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunacağını hükme bağlar. Bu madde, 7551 sayılı Kanun’la 1 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe giren ibare değişikliğine konu olan tek maddedir.

Güvenlik soruşturmasını kim yapar?

Kanun m.6/1 uyarınca yalnızca Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yapabilir. Talep eden kurum araştırmayı kendisi yürütemez. Kurumların talebi üzerine yapılacak arşiv araştırması Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince, illerden gelen talepler ise valiliklerce karşılanır (Yön. m.11).

Değerlendirme komisyonu kaç kişiden oluşur?

Başkan dâhil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşur (m.7/1). Üst sınır belirlenmemiştir; kurum uygun gördüğü diğer birimlerden de üye ekleyebilir, ancak toplam sayı tek kalmak zorundadır. Komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve kararlarını oy çokluğuyla alır (Yön. m.12/5).

Arşiv araştırması neleri kapsar?

Kanun m.4 beş kalem sayar: adli sicil kaydı, kolluk kuvvetlerince hâlen aranıp aranmadığı, hakkında tahdit bulunup bulunmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararları ile CMK m.171/5 ve m.231/13 kapsamında alınan kararlar ve devam eden yahut sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular, kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası bulunup bulunmadığı. Bunların tamamı mevcut kayıtlardan tespit edilir.

Veriler ne zaman silinir?

Elde edilen kişisel veriler, işlenme amacının ortadan kalkması hâlinde veya her durumda iki yılın sonunda silinir ve yok edilir. İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez.

Kanun hangi düzenlemeyi yürürlükten kaldırdı?

7315 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle, 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Mevzuatta 4045 sayılı Kanun’a yapılan atıflar bu Kanun’a yapılmış sayılır.

Güvenlik soruşturması kalktı mı?

Hayır. Kalkan, 657 sayılı Kanun’un 48. maddesindeki genel şarttı; o bent 2019’da Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Yükümlülük 2021’den bu yana 7315 sayılı özel kanunla düzenlenmektedir ve yürürlüktedir. Uygulamadaki güncel kapsamı güvenlik soruşturmasında nelere bakılır yazımızda ele aldık.

Kanunda ahlaki durum ölçütü var mıdır?

Hayır. 7315 sayılı Kanun’da ahlaki durum ifadesi geçmez. Bu ölçüt, 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan ve 3/6/2022’de yürürlükten kaldırılan eski yönetmeliğe aittir. Bugün araştırılabilecek kalemler Kanun’un 4 ve 5. maddelerinde sayılanlarla sınırlıdır.

Sonuç e-Devlet’ten öğrenilebilir mi?

Hayır. Sonuç, talep eden kuruma bildirilir ve süreç boyunca gizlilik esastır; e-Devlet’te bir sorgulama hizmeti bulunmamaktadır. Ayrıntıları güvenlik soruşturması sorgulama e-Devlet yazımızda inceledik.

5649 sayılı yönetmelik nedir?

5649 sayılı Yönetmelik, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliktir. 2/6/2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulmuş, 7315 sayılı Kanun’un 12. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Beş bölüm, on sekiz madde ve bir geçici maddeden oluşur; süre, yetkili birim, komisyon usulü ve veri silme gibi uygulamaya dönük kuralların çoğu bu metinde yer alır.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yönetmeliği hangi Resmî Gazetede yayımlandı?

Yönetmelik 3/6/2022 tarihli ve 31855 sayılı Resmî Gazetede yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanunun Resmî Gazetesi farklıdır: 7315 sayılı Kanun 17/4/2021 tarihli ve 31457 sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır.

Kamu işçisi hakkında güvenlik soruşturması yapılır mı?

Kamu işçisi olarak alınacak kişi hakkında arşiv araştırması yapılır; çünkü Kanun m.3/1 ve Yönetmelik m.9/1 statü veya çalıştırma şekli ayrımı yapmaz. Güvenlik soruşturmasının yapılıp yapılmayacağını ise statü değil görev belirler: atanılacak görev Yönetmelik m.9/2’de on iki bent hâlinde sayılanlar arasındaysa güvenlik soruşturması da arşiv araştırmasıyla birlikte yürütülür.

Bu yazı, 7315 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik metni esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir atama işlemi hakkında hukuki tavsiye yerine geçmez. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız yerinde olur. Hazırlayan: Av. Handan Sayan Özgül.