Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Türk vatandaşlığının kazanılması, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu‘na göre iki biçimde gerçekleşir: doğumla ya da sonradan (m.5). Doğumla kazanılan vatandaşlık soy bağı veya doğum yeri esasına göre kendiliğinden doğar ve hiçbir başvuru gerektirmez; sonradan kazanılan vatandaşlık ise yetkili makam kararı, evlat edinilme veya seçme hakkının kullanılmasıyla gerçekleşir (m.6, m.9). Genel yol, istisnai yol, evlenme, yeniden kazanma, KKTC vatandaşları ve göçmenler için öngörülen usuller bu iki ana başlığın altında yer alır.

Her yolun şartı, başvurunun nereye yapıldığı, kararı hangi makamın verdiği ve kararın hangi tarihten itibaren hüküm doğurduğu bu yazıda Kanun ile Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik maddeleriyle birlikte gösterilmiştir. Eski metinlerde hâlâ rastlanan “Bakanlar Kurulu kararı”, “önceki vatandaşlıktan çıkma şartı” ve “250.000 dolarlık taşınmaz” gibi ifadelerin bugün neden geçerli olmadığı da ilgili bölümlerde açıklanmıştır.

Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? Vatandaşlık Kazanma Yolları

Türk vatandaşlığı, kişinin durumuna göre ayrı şartlara ve ayrı karar makamlarına bağlı on bir yoldan kazanılır; hangisinin uygulanacağını başvuranın Türkiye ile bağı belirler. Uygulamada kısaca TVK olarak anılan 5901 sayılı Kanun 12 Haziran 2009’da yürürlüğe girmiş ve 403 sayılı eski Türk Vatandaşlığı Kanunu’nu yürürlükten kaldırmıştır (m.47, m.48). Hangi yolun uygulanacağı, başvuranın doğumla mı yoksa sonradan mı vatandaşlık istediğine, Türkiye ile bağının niteliğine ve daha önce Türk vatandaşı olup olmadığına göre belirlenir.

Kazanma yolu	Dayanak	Kimler yararlanır?	Karar
Soy bağı	m.7	Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuk	Kendiliğinden, doğum anından
Doğum yeri	m.8	Türkiye’de doğup ana ve babası yoluyla hiçbir vatandaşlık kazanamayan çocuk; Türkiye’de bulunmuş çocuk	Kendiliğinden, doğum anından
Genel olarak kazanma	m.11, m.19	Beş yıl kesintisiz ikamet eden ve sekiz şartı taşıyan yabancı	İçişleri Bakanlığı
İstisnai olarak kazanma	m.12	Olağanüstü hizmet, yatırım, Turkuaz Kart, zaruret ve göçmen hâlleri	Cumhurbaşkanı
Evlenme yoluyla	m.16	Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli ve evliliği süren yabancı	İçişleri Bakanlığı
Evlat edinilme	m.17	Türk vatandaşınca evlat edinilen ve başvuru tarihinde ergin olmayan kişi	İçişleri Bakanlığı
Seçme hakkı	m.21	Ana veya babasına bağlı olarak vatandaşlığı kaybeden çocuk; erginlikten itibaren üç yıl içinde	İçişleri Bakanlığı
İkamet şartı aranmaksızın yeniden kazanma	m.13, m.43	Çıkma izniyle kaybedenler, seçme süresini kaçıranlar, eski kanunlara göre kaybedenler	İçişleri Bakanlığı
İkamet şartına bağlı yeniden kazanma	m.14	Vatandaşlığı kaybettirilenler ile seçme hakkıyla vatandaşlıktan ayrılanlar; üç yıl ikamet	Cumhurbaşkanı veya Bakanlık
KKTC vatandaşları	m.42	Doğumla KKTC vatandaşı olup yazılı beyanda bulunanlar	İçişleri Bakanlığı
Saklı nüfus	Ek m.1	On sekiz yaşına kadar aile kütüğüne yazılmamış ve yabancı vatandaşlığı olmayan kişi	Tıbbi raporla hısımlığın ispatı

Tablodaki “karar” sütunu önemlidir, çünkü sonradan kazanılan her vatandaşlıkta Kanun’un 10. maddesi aynı ilkeyi koyar: aranan şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. İdare, millî güvenlik ve kamu düzeni başta olmak üzere takdir yetkisini kullanır; ancak bu takdir yargı denetimine açıktır.

Asli Vatandaşlık Nedir, Sonradan Kazanılan Vatandaşlıktan Farkı Ne?

Asli vatandaşlık, doğumla kazanılan vatandaşlığın öğretideki adıdır; sonradan kazanılan vatandaşlığa ise müktesep vatandaşlık denir. 5901 sayılı Kanun bu terimleri kullanmaz, “doğumla kazanılan” ve “sonradan kazanılan” vatandaşlık ifadelerini kullanır. Ayrım yalnızca isimde kalmaz, dört somut sonucu vardır:

• Başlangıç anı: Doğumla kazanılan vatandaşlık doğum anından itibaren hüküm ifade eder (m.6); sonradan kazanılan vatandaşlık ise kazanma kararının tarihinden itibaren (m.20/1).
• Başvuru: Asli vatandaşlık için başvuru ve karar gerekmez; nüfus kütüğüne tescil, var olan vatandaşlığı kayda geçirir.
• İptal: Yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi nedeniyle iptal (m.31) yalnızca bir kazanma kararı için söz konusu olabilir; doğumla kazanılan vatandaşlıkta iptal edilecek bir karar yoktur.
• Mavi Kart: Çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlara tanınan haklar ve Mavi Kart, yalnızca doğumla Türk vatandaşı olanlar ile üçüncü dereceye kadar altsoyları için öngörülmüştür (m.28/1).

Türk Vatandaşı Olma Şartları Her Yolda Aynı mı?

Türk vatandaşı olma şartları her yolda aynı değildir; en ağır şart listesi genel yolda, en hafifi ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanmada bulunur. “Beş yıl ikamet” ya da “Türkçe bilmek” gibi şartların her başvuruda arandığı sanılır; oysa Kanun bunları yalnız genel yol için sayar. Aşağıdaki tablo, sık karıştırılan şartların hangi yolda arandığını gösterir.

Şart	Genel yol (m.11)	Evlenme (m.16)	İstisnai yol (m.12)	Yeniden kazanma (m.13)
Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak	Aranır	Kanunda sayılmaz	Kanunda sayılmaz	Kanunda sayılmaz
Türkiye’de ikamet süresi	Kesintisiz beş yıl	Aranmaz	Aranmaz	Aranmaz
Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek	Aranır	Aranmaz	Aranmaz	Aranmaz
Geçimi sağlayacak gelir veya meslek	Aranır	Aranmaz	Aranmaz	Aranmaz
Aile birliği içinde yaşamak	Aranmaz	Aranır	Aranmaz	Aranmaz
Millî güvenlik bakımından engel bulunmaması	Aranır	Aranır	Aranır	Aranır
Kamu düzeni bakımından engel bulunmaması	Aranır	Aranır	Aranır	Aranmaz

Evlenme yolunda Kanun Türkçe şartı aramaz; eşlerle yapılan komisyon mülakatı dil sınavı değil, evliliğin gerçek olup olmadığını araştırmaya yöneliktir (Yönetmelik m.29). Genel yoldaki mülakat ise Türkçe konuşma yeterliliğini de ölçer (Yönetmelik m.19/1-c).

Doğumla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Doğumla Türk vatandaşlığının kazanılması soy bağı veya doğum yeri esasına göre kendiliğinden gerçekleşir ve doğum anından itibaren hüküm ifade eder (m.6). Başvuru yapılmaz, idari karar beklenmez; çocuğun nüfus kütüğüne tescili, doğumla kendiliğinden kazanılmış bir vatandaşlığı resmî kayda geçirir. Türk hukukunda asıl ilke soy bağıdır (jus sanguinis); doğum yeri esası (jus soli) yalnızca vatansızlığı önlemek için ikincil olarak uygulanır.

Soy bağı esasının kapsamı Kanun’un 7. maddesinde üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir:

• Türkiye içinde veya dışında, Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır (m.7/1). Ana ve babadan yalnızca birinin Türk vatandaşı olması yeterlidir.
• Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk da Türk vatandaşıdır (m.7/2).
• Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esaslar yerine getirilirse Türk vatandaşlığını kazanır (m.7/3).

Doğum yerinin yurt dışı olması soy bağıyla kazanılan vatandaşlığı etkilemez; Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrası “Türkiye içinde veya dışında” doğan çocuğu açıkça kapsar. Yurt dışında doğan çocuğun doğumunun nüfus kütüğüne işlenmesi için bildirilmesi gerekir. Bildirimin gecikmesi, doğum anında kazanılmış vatandaşlığı ortadan kaldırmaz; yalnızca bu vatandaşlığın resmî kayda geçmesini geciktirir.

Doğumla kazanılan vatandaşlık da kalıcı değildir. Kişi çıkma izni alarak Türk vatandaşlığından ayrılabilir (m.25), belirli eylemler nedeniyle vatandaşlığı Cumhurbaşkanı kararıyla kaybettirilebilir (m.29) ya da çifte vatandaşlıkla doğanlar erginlikten itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığından ayrılabilir (m.34). Bu nedenle “doğumla kazanılan vatandaşlık ömür boyu kesindir” ifadesi hukuken doğru değildir; kesin olan, vatandaşlığın başvurusuz ve doğum anından itibaren kazanılmasıdır.

Baba Türk, Anne Yabancıysa Baba Üzerinden Vatandaşlık Almak Mümkün mü?

Baba üzerinden vatandaşlık almak, anne ile babanın evli olup olmamasına göre iki ayrı sonuç doğurur. Anne ile baba evliyse çocuk, doğduğu ülke neresi olursa olsun doğum anında Türk vatandaşıdır ve ayrıca bir işleme gerek yoktur (m.7/1). Anne ile baba evli değilse vatandaşlık, çocuk ile Türk vatandaşı baba arasında soy bağının hukuken kurulmasına bağlıdır (m.7/3).

Türk Medeni Kanunu’na göre çocuk ile baba arasındaki soy bağı üç yoldan kurulur: ana ile evlenme, tanıma veya hâkim hükmü (TMK m.282). Buna göre:

• Sonradan evlenme: Evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesiyle kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur (TMK m.292).
• Tanıma: Baba, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, resmî senetle ya da vasiyetnamesinde yapacağı beyanla çocuğu tanıyabilir (TMK m.295).
• Babalık davası: Ana veya çocuk, soy bağının mahkemece belirlenmesini isteyebilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m.301).

Soy bağı bu yollardan biriyle kurulduktan sonra çocuğun Türk vatandaşı olarak nüfus kütüğüne tescili istenir. Baba yabancı, anne Türk ise durum farklıdır: evlilik birliği içinde ya da dışında doğmuş olsun, çocuk anneden dolayı Türk vatandaşıdır (m.7/1, m.7/2).

Doğum Yeri Esasına Göre Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Doğum yeri esasına göre Türk vatandaşlığı yalnızca vatansızlığı önlemek için tanınır: Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır (m.8/1). Kanun’un ölçütü ana veya babadan birinin vatansız ya da kimliğinin belirsiz olması değildir; ölçüt, çocuğun ana ve babası yoluyla hiçbir ülkenin vatandaşlığını kazanamamasıdır.

Bu hükmün uygulandığı tipik durumlar şunlardır: ana ve babanın ikisinin de vatansız olması; ana ve babanın vatandaşı oldukları ülkenin kanununun, yurt dışında doğan çocuğa vatandaşlık geçirmemesi; ya da ana veya babadan yalnızca birinin bilinmesi ve bilinen ebeveynin ülkesinin bu durumda vatandaşlık vermemesi. Ana veya babadan biri vatansız olsa bile diğerinin vatandaşlığı çocuğa geçiyorsa Türk vatandaşlığı doğum yeri esasına göre kazanılmaz.

Kanun ayrıca Türkiye’de bulunmuş çocuk için bir karine koyar: Türkiye’de bulunmuş çocuk, aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır (m.8/2). Terk edilmiş ya da ana ve babası tespit edilemeyen bir çocuk bu karine sayesinde doğum yeri esasının kapsamına girer. Karine çürütülebilir; çocuğun başka bir ülkede doğduğu ispat edilirse sonuç değişir.

Doğum yeri esasıyla kazanılan vatandaşlık da kendiliğinden doğar; ancak kayda geçmesi için nüfus kütüğüne tescil gerekir. Tescil vatandaşlığı yaratmaz, doğum anında kazanılmış olanı kayda geçirir. Sonradan yabancı ana veya babasının vatandaşlığını kazanan kişi, erginlikten itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığından ayrılabilir (m.34/1-ç).

Türkiye Topraklarında Doğan Her Çocuk Türk Vatandaşı Olur mu?

Türkiye’de doğmak tek başına Türk vatandaşlığı kazandırmaz. ABD veya Kanada gibi doğum yeri esasını genel kural olarak uygulayan ülkelerin aksine Türkiye, yabancı ana ve babadan Türkiye’de doğan çocuğu, ana ve babasının vatandaşlığını alabiliyorsa Türk vatandaşı saymaz. Böyle bir çocuk ileride ancak sonradan kazanma yollarından birine, örneğin genel yola başvurarak Türk vatandaşı olabilir; genel yolda ergin olmak ve beş yıl kesintisiz ikamet gibi şartlar aranır.

Sonradan Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Sonradan Türk vatandaşlığının kazanılması üç yoldan gerçekleşir: yetkili makam kararı, evlat edinilme veya seçme hakkının kullanılması (m.9). Türk vatandaşlığına geçiş için yabancının başvurduğu yolların büyük bölümü bu üç yoldan ilkinin, yani yetkili makam kararının türleridir. Yetkili makam kararı ile kazanmanın kendi içinde birden fazla türü vardır:

• Genel olarak kazanma (m.11): beş yıl ikamet dahil sekiz şart.
• İstisnai olarak kazanma (m.12): yatırımcılar, Turkuaz Kart sahipleri, olağanüstü hizmeti geçenler, zaruret ve göçmenler.
• Yeniden kazanma (m.13, m.14, m.43): daha önce Türk vatandaşı olanlar.
• Evlenme yoluyla kazanma (m.16).
• KKTC vatandaşlarının kazanması (m.42).

Türk Vatandaşlığına Geçiş İçin Vatandaşlık Kazanma Başvurusu Nereye Yapılır?

Vatandaşlık kazanma başvurusu yurt içinde ikamet edilen yerin valiliğine, yurt dışında dış temsilciliklere yapılır. Başvuru bizzat ya da bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletname ile yapılabilir (m.37); yani “şahsen başvuru şarttır” ifadesi Kanun bakımından doğru değildir. Başvuru dosyası müracaat makamında düzenlenir, gerekli soruşturma ve araştırmalardan sonra karar verilmek üzere İçişleri Bakanlığına gönderilir (m.19/1).

Sonradan kazanılan vatandaşlıkta Kanun’un 10. maddesinin ikinci fıkrası da dikkate alınmalıdır. 2017’de eklenen bu hükme göre sonradan Türk vatandaşlığının kazanılmasında uygulanacak temel ilke ve esaslar, ilgili kamu kurumlarının görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir. Bu nedenle Kanun’daki şartların yanında Bakanlığın uygulama esasları da dosyanın değerlendirilmesinde rol oynar.

Genel Olarak Türk Vatandaşlığının Kazanılması Ne Demek?

Genel olarak Türk vatandaşlığının kazanılması, Kanun’un 11. maddesindeki yoldur ve başvuru sorgulamasında bu adla görünür. Genel yolla vatandaşlık kazanma, herhangi bir özel bağı olmayan yabancının Türkiye’de uzun süre yaşayarak başvurduğu olağan yoldur. Kanun, (a) ile (g) arasındaki sekiz bentte sekiz şart sayar:

Şart (m.11/1)	Yönetmelikteki açıklama (m.15)
a) Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak	Erginlik kişinin kendi millî kanununa, vatansız ise Türk Medeni Kanunu’na göre belirlenir.
b) Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet	İkamet, Türk kanunlarına uygun oturmadır; öğrenim, turistik ve tedavi amaçlı ikamet gibi bazı ikametler sayılmaz (Yönetmelik m.71).
c) Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit	Taşınmaz edinmek, iş kurmak, yatırım yapmak, çalışma izniyle çalışmak, Türk vatandaşıyla evlenmek, ailece başvurmak, daha önce Türk vatandaşlığını kazanmış ana, baba, kardeş ya da çocuk sahibi olmak, eğitimini Türkiye’de tamamlamak.
ç) Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden hastalığı bulunmamak	Sağlık Bakanlığınca usulü belirlenen sağlık raporuyla belgelenir (Yönetmelik m.17).
d) İyi ahlak sahibi olmak	Toplum içinde sorumluluk duygusuyla davranmak, toplum değerlerine aykırı kötü alışkanlığı bulunmamak.
e) Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek	Toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek düzeyde konuşmak; komisyon mülakatında değerlendirilir.
f) Geçimi sağlayacak gelir veya meslek	Çalışma izni, vergi levhası, taahhütname veya benzeri belgeyle ispat edilir.
g) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmamak	Emniyet soruşturması ile MİT ve Emniyet Genel Müdürlüğü arşiv araştırmasıyla tespit edilir.

Beş yıllık sürenin hesabında Kanun, ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunulmasına izin verir (m.15). Yönetmelik’in 71. maddesi ise hâlâ altı aylık sınırı yazar; Kanun’la çelişen bu hüküm ve beş yıl kesintisiz ikamet hesabının ayrıntıları, vatandaşlık başvurusu için gerekli belgeler ve karar aşaması rehberinde ayrıca ele alınmıştır.

Vatandaşlık Başvurusu Kaç Aşamalı? Vatandaşlık Kazanma Aşamaları

Vatandaşlık başvurusu, genel yol ve evlenme yolunda altı aşamada ilerler; diğer yollarda komisyon mülakatı aşaması yoktur. Vatandaşlık kazanma aşamaları Yönetmelik’te şu sırayla düzenlenmiştir:

1. Başvuru ve ön inceleme: Valilik veya dış temsilcilik ön inceleme yapar; ergin olmayan, beş yıl kesintisiz ikamet etmeyen, yargılaması devam eden ya da belgeleri eksik olan kişinin başvurusu kabul edilmez ve bu durum yazılı olarak bildirilir (Yönetmelik m.16/2).
2. Emniyet soruşturması: İl emniyet müdürlüğü; millî güvenlik ve kamu düzeni engelini, iyi ahlakı, Türkiye’ye geliş tarihini ve yurt dışı çıkışları araştırır (Yönetmelik m.18; evlenmede m.28).
3. Komisyon mülakatı: Yalnız genel yol ve evlenme yolunda, illerde kurulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu mülakat yapar (Kanun m.18; Yönetmelik m.19, m.29).
4. Bakanlık incelemesi: Dosya Bakanlığa gönderilir; Millî İstihbarat Teşkilatı ve Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenir (Yönetmelik m.35).
5. Karar: Genel yol, evlenme, evlat edinilme, seçme hakkı ve KKTC başvurularında Bakanlık; istisnai yolda Cumhurbaşkanı karar verir.
6. Tebliğ ve tescil: Karar ilgiliye ve başvuru makamına tebliğ edilir (m.41); olumlu karar nüfus kütüğüne işlenir.

Bu aşamaların her biri için mevzuatta bağlayıcı bir azami süre yoktur. Aşamaların nasıl işlediği ve bekleme sürelerine ilişkin bilgi, karar aşaması rehberinde ayrıntılı olarak anlatılmıştır; emniyet aşamasındaki denetimin genel çerçevesi için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması düzenlemesine bakılabilir.

Vatandaşlık Kazanma Sorgulamasında Görünen Aşamalar Ne Anlama Gelir?

Başvuru sorgulamasında görünen ifadeler iki bilgi verir: başvurunun hangi kazanma yoluyla işlem gördüğü ve dosyanın hangi aşamada bulunduğu. İfadenin başındaki “genel olarak”, “istisnai olarak” veya “evlenme yoluyla” nitelemesi, Kanun’daki kazanma yolunun adıdır. Sorgulama ekranındaki ifadeler mevzuatta tanımlanmış değildir; aşağıdaki tablo, başvuru sahiplerinin gördüğü ifadeleri Yönetmelik’teki basamaklarla karşılaştırır.

Sorgulamada görülen ifade	Ne anlama gelir?	Mevzuattaki karşılığı
Genel olarak Türk vatandaşlığının kazanılması	Başvuru, beş yıl ikamete dayanan genel yolda işlem görüyor.	Kanun m.11
İstisnai olarak Türk vatandaşlığının kazanılması	Başvuru yatırım, Turkuaz Kart veya diğer istisnai hâllere dayanıyor; karar Cumhurbaşkanınındır.	Kanun m.12
Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılması	Başvuru, Türk vatandaşı eşle en az üç yıllık evliliğe dayanıyor.	Kanun m.16
…başvurunuza ilişkin il soruşturması yapılmaktadır	Dosya il aşamasındadır; emniyet soruşturması sürmektedir.	Yönetmelik m.18, m.28
…araştırma ve değerlendirme süreci devam etmektedir	Dosya üzerinde inceleme ve araştırma yürütülmektedir; bu aşamada arşiv araştırması da yapılır.	Kanun m.19/1; Yönetmelik m.35
…karar alınmak üzere karar makamına gönderilmiştir	İncelemesi tamamlanan dosya, kararı verecek makama iletilmiştir.	Kanun m.19; Yönetmelik m.35
…başvurunuz sonuçlandırılma aşamasındadır	Dosya son aşamadadır; karar verilmesi ve sonucun işlenmesi beklenir.	Kanun m.19, m.41
…başvuru sonucunuz nüfus kütüklerine tescil aşamasındadır	Olumlu karar verilmiştir; kaydın nüfus kütüğüne işlenmesi beklenir.	Kanun m.20/1; Yönetmelik m.36

“Tescil aşamasında” ifadesi görüldüğünde Türk vatandaşlığı karar tarihinde kazanılmış olur (m.20/1); tescil, bu sonucu nüfus kütüğüne işleyen işlemdir. Vatandaşlığım ne aşamada diye merak eden başvuru sahibi bunu sorgulama ekranından öğrenir; ancak dosyanın ne kadar süre sonra bir sonraki aşamaya geçeceği mevzuatta yazılı değildir. Uzun süre hareketsiz kalan dosyalar ve ret kararına karşı başvurulabilecek yollar, vatandaşlık başvurusu karar aşaması yazısında ayrıca incelenmiştir.

Evlat Edinilme Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir (m.17). Evlat edinme vatandaşlığı kendiliğinden kazandırmaz; evlat edinmenin ardından ayrıca vatandaşlık başvurusu yapılır ve Bakanlık kararı verilir.

Yaş ölçütü “18 yaşından küçük olmak” değil, başvuru tarihinde ergin olmamaktır (Yönetmelik m.32/1). Başvuru tarihinde ergin olan evlatlık bu yoldan yararlanamaz; onun hakkında genel yolun şartları uygulanır (Yönetmelik m.32/3). Bu nedenle evlat edinme kararı alındıktan sonra vatandaşlık başvurusunun geciktirilmemesi önemlidir.

Evlat edinme işleminin kendisi noterde yapılamaz. Türk Medeni Kanunu’na göre evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir ve evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur (TMK m.315). Mahkeme, karar vermeden önce evlat edinen ile evlat edinilenin kişiliğini, sağlığını ve karşılıklı ilişkilerini kapsamlı biçimde araştırır (TMK m.316).

Evlat edinilme yoluyla başvuruda müracaat makamı, Yönetmelik’in 33. maddesinde sayılan belgelerden oluşan dosyayı düzenleyip karar alınmak üzere Bakanlığa gönderir:

• Evlat edinenin isteğini belirten form dilekçe,
• Doğum belgesi ve buna dayanılarak düzenlenen doğum tutanağı,
• Çocuğun hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge,
• Evlat edinene ait, müracaat makamınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği,
• Hizmet bedelinin yatırıldığını gösteren makbuz.

Kazanılan vatandaşlık, evlatlık ilişkisi sonradan herhangi bir şekilde sona erse de korunur (Yönetmelik m.32/2). Evlat edinilme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanan kişi, isterse erginliğinden itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığından ayrılabilir (m.34/1-c).

K.K.T.C. Vatandaşlarının Türk Vatandaşlığını Kazanması

Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuran Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları, Türk vatandaşı olmak istediklerini yazılı olarak beyan ettikleri takdirde Türk vatandaşlığını kazanırlar (m.42/1). Kanun bu yol için ikamet, dil, gelir veya sabıka gibi ek bir şart saymaz; genel yolun sekiz şartı burada aranmaz. KKTC vatandaşlarının Türk vatandaşı olması bu nedenle en sade kazanma yollarından biridir.

Kolaylık, KKTC vatandaşlığını doğumla kazanmış kişiler içindir. KKTC vatandaşlığını sonradan kazanmış olanlar hakkında genel yolun şartları uygulanır (m.42/2; Yönetmelik m.78/3). Başvuruda Yönetmelik’in 77. maddesine göre şu belgelerden oluşan dosya düzenlenerek Bakanlığa gönderilir:

• İsteği belirten form dilekçe,
• KKTC vatandaşlığının doğumla kazanıldığını gösteren, yetkili makamlarca verilmiş belge,
• Medeni hâl belgesi; evliyse evlenme, boşanmışsa boşanma, dul ise eşin ölüm belgesi,
• Evliyse eşin, varsa ergin olmayan çocukların kimliklerini ve aile bağlarını kanıtlayan belge,
• Varsa Türk vatandaşı birinci veya ikinci derece yakınlarının nüfus kayıt örneği.

Bakanlıkça yapılan inceleme sonucunda aranan şartları taşıdığı anlaşılan KKTC vatandaşı, Bakanlık kararı ile Türk vatandaşlığını kazanır (Yönetmelik m.78/1). Varsa birlikte işlem görecek ergin olmayan çocuklar için de aynı dosyada başvuru yapılabilir (Yönetmelik m.77/1). Şartları taşımayan kişinin talebi Bakanlıkça reddedilir (m.78/2).

Seçme Hakkı İle Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Seçme hakkı ile Türk vatandaşlığının kazanılması, ana veya babasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybetmiş çocuklara tanınan bir yoldur ve dayanağı Kanun’un 21. maddesidir. Bu kişiler, ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını kazanabilirler (m.21). Hakkın konusu, çocuğun kendi iradesi dışında kaybettiği vatandaşlığa erginlikten sonra kendi kararıyla dönebilmesidir.

Seçme hakkının kapsamı, çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlara ilişkin yolla karıştırılmamalıdır. Kapsamdaki kişiler, ana veya babası çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybederken, ebeveynin talebi ve diğer ebeveynin muvafakatiyle birlikte vatandaşlığı kaybeden çocuklardır (m.27/2, m.21). Çıkma izni alarak Türk vatandaşlığından bizzat ayrılan kişi seçme hakkından yararlanmaz; o kişi, ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanma yoluna (m.13/1-a) başvurur.

• Süre: Erginlik tarihinden itibaren üç yıl. Bu süre geçtikten sonra seçme hakkı yoluyla başvuru yapılamaz.
• Biçim: Türk vatandaşlığını kazanmak üzere yazılı bildirim (Yönetmelik m.34/1). Başvuru yurt içinde valiliğe, yurt dışında dış temsilciliğe yapılır (m.37).
• Belgeler: Form dilekçe, kişinin kapalı kaydını gösteren nüfus kayıt örneği, pasaport veya benzeri belge, medeni hâl belgesi ve vatandaşlığın kaybından sonraki medeni hâl değişikliklerine ilişkin belgeler (Yönetmelik m.34/2).
• Karar: İnceleme sonucunda aranan şartları taşıyanlar Bakanlık kararı ile Türk vatandaşlığını kazanır (Yönetmelik m.35/9).

Seçme hakkıyla kazanılan vatandaşlık, bu hakkın kullanılmasına dair şartların tespitine ilişkin karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (m.22/1); geçmişe yürümez. Kişinin eşi ve çocukları hakkında Kanun’un 20. maddesi uygulanır (m.22/2). Üç yıllık süreyi kaçıran kişi ise hakkını tamamen kaybetmiş sayılmaz: seçme hakkını süresinde kullanmayanlar, millî güvenlik bakımından engel hâli bulunmamak şartıyla ikamet süresine bakılmaksızın Bakanlık kararıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilir (m.13/1-b). İki yol arasındaki fark lafızda da görülür: Yönetmelik seçme hakkında şartları taşıyanların vatandaşlığı “kazanırlar” diye yazar (m.35/9); m.13’te ise Kanun “kazanabilirler” ifadesini kullanır ve millî güvenlik incelemesi yapılır.

İstisnai Olarak Türk Vatandaşlığının Kazanılması

İstisnai olarak Türk vatandaşlığının kazanılması, Kanun’un 12. maddesinde sayılan yabancıların ikamet süresi, dil ve gelir gibi genel şartlar aranmadan Cumhurbaşkanı kararı ile Türk vatandaşı olabilmesidir. Tek şart, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlin bulunmamasıdır; böyle bir hâli bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir (m.12/2). İşlemler Bakanlıkça yürütülür (m.19/2).

Karar makamı konusunda eski kaynaklar yanıltıcıdır. Kanun’un 2009’daki ilk metni istisnai vatandaşlığın “Bakanlığın teklifi, Bakanlar Kurulunun kararı” ile verileceğini yazıyordu. Bakanlar Kurulu 2018’de kaldırılmış ve bu yetki 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Cumhurbaşkanına geçmiştir (değişikliğin yürürlük tarihi 9 Temmuz 2018). Yönetmelik’in 35. maddesinin altıncı fıkrası hâlâ “Bakanlar Kurulu” ifadesini taşısa da uygulanacak norm Kanun’dur.

Kanun’un 12. maddesinin birinci fıkrası dört grup sayar:

• (a) Olağanüstü hizmet: Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler.
• (b) Yatırımcılar ve Turkuaz Kart sahipleri: 6458 sayılı Kanun’un 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahipleri; bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu.
• (c) Zaruret: Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler.
• (d) Göçmenler: Göçmen olarak kabul edilen kişiler.

Yatırım Yoluyla İstisnai Vatandaşlıkta Güncel Eşikler

Yatırım yoluyla vatandaşlıkta eşikler Kanun’da değil, Yönetmelik’in 20. maddesinin ikinci fıkrasında yer alır ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla birkaç kez değiştirilmiştir. Taşınmaz yoluyla başvuruda eşik 400.000 ABD dolarıdır; eski “250.000 dolar” rakamı, 13 Mayıs 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 400.000’e yükseltilmiştir. Aşağıdaki tablo güncel eşikleri gösterir:

Yatırım türü	Asgari tutar	Tutma şartı	Tespit eden kurum
Sabit sermaye yatırımı	500.000 ABD doları	—	Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Taşınmaz (kat mülkiyeti, kat irtifakı veya yapılı arsa)	400.000 ABD doları	Üç yıl satılmaması şerhi	Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
İstihdam	En az 50 kişi	—	Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Banka mevduatı	500.000 ABD doları	Üç yıl	BDDK
Devlet borçlanma araçları	500.000 ABD doları	Üç yıl	Hazine ve Maliye Bakanlığı
Gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı	500.000 ABD doları	Üç yıl	Sermaye Piyasası Kurulu
Bireysel emeklilik sistemi	500.000 ABD doları	Üç yıl	SEDDK

Taşınmaz bendi 12 Aralık 2023’te bir kez daha daraltılmış ve yalnızca kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazlarla sınırlanmıştır; boş arsa alımı artık bu şartı karşılamaz. Taşınmazın, en az 400.000 dolar peşin ödenmiş ve tapu siciline üç yıl devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdü şerh edilmiş noter satış vaadi sözleşmesiyle edinilmesi de mümkündür. Yöntemlerin ayrıntısı için yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı rehberine bakılabilir.

5901 Sayılı Kanun 12. Maddesi (c) Bendi Kimleri Kapsar?

5901 sayılı Kanun’un 12. maddesinin (c) bendi, “vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler” için istisnai vatandaşlığa imkân tanır. Bent, diğer bentlerden farklı olarak hiçbir ölçüt, tutar veya teklif şartı içermez; zaruretin varlığı tamamen Cumhurbaşkanının takdirine bırakılmıştır. Bu bent kişiye bir başvuru hakkı tanımaktan çok, devlete olağan yolların kapsamadığı durumlarda vatandaşlık verebilme yetkisi sağlar. Kararın dayanağı olan tek sınır, maddenin başındaki millî güvenlik ve kamu düzeni şartıdır.

Göçmen Olarak Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Göçmen olarak Türk vatandaşlığının kazanılması iki kanunun birlikte uygulanmasıyla gerçekleşir: kişinin göçmen sayılıp sayılmayacağını 5543 sayılı İskân Kanunu, vatandaşlığın kazanılmasını ise 5901 sayılı Kanun’un 12. maddesinin (d) bendi düzenler. Göçmen olarak kabul edilenler, gerekli işlemlerin tamamlanmasından sonra Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlığa alınırlar (5543 s.K. m.8/4).

Göçmen statüsü herkese açık değildir. İskân Kanunu’na göre yalnızca Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olanlar göçmen olarak kabul edilebilir; Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olmayan yabancılar ile Türk soyundan olsa da sınır dışı edilenler ve güvenlik bakımından Türkiye’ye gelmeleri uygun görülmeyenler göçmen sayılmaz (5543 s.K. m.4). Türk soyundan olmanın ve Türk kültürüne bağlılığın tayin ve tespiti de Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır (m.7).

Göçmen Olarak Türk Vatandaşlığını Kazanma Adımları

1. Göçmen kabulü: Türkiye’de yerleşmek isteyen kişi, Türk vatandaşı birinci veya ikinci derece bir yakınının referansıyla ya da bulunduğu ülkedeki konsolosluğa bizzat başvurarak serbest göçmen vizesi alır; Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarının incelemesinden sonra, iskân yardımı istememek şartıyla İçişleri Bakanlığınca serbest göçmen olarak kabul edilir (5543 s.K. m.5). Anlaşmalara dayalı toplu kabul ise m.6’ya tabidir.
2. Beyanname ve göçmen belgesi: Göçmen, yerleştiği yerin en büyük mülki amirine başvurarak kendisi ve aile fertleri için “Vatandaşlığa Girme Beyannamesi”ni imzalar ve “Göçmen Belgesi” alır. Belge iki yıl geçerlidir ve geçici kimlik belgesi olarak kullanılır (m.8/3).
3. Vatandaşlığa alınma: Dosya Bakanlığa gönderilir ve Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlık kazanılır (m.8/4; Kanun m.12/1-d).

Küçükler ana ve babalarına, ana ve babaları yoksa kan ve kayın hısımlarına bağlı olarak vatandaşlığa alınır; kimsesiz gelen küçükler ise yaşlarına bakılmaksızın vatandaşlığa alınır (5543 s.K. m.8/4). Türkiye’ye girdikten sonra m.4’teki engellerden birini taşıdığı anlaşılan kişilerin göçmenlik işlemleri iptal edilir (m.8/5).

Türk Soylu Yabancılar İçin Daha Kısa Bir İkamet Süresi Var mı?

Türk soylu yabancılar için daha kısa bir ikamet süresi bugün yoktur. Kanun’un geçici 1. maddesi, genel yoldaki beş yıllık süreyi Türk soylu yabancılar için iki yıl olarak uygulatıyordu; ancak bu kolaylık 31 Aralık 2010 tarihine kadar geçerliydi ve sona ermiştir. Göçmen olarak kabul edilmeyen Türk soylu bir yabancı bugün genel yola başvurur ve diğer yabancılarla aynı beş yıllık ikamet şartına tabidir. Türk soyluların vatandaşlık kazanmasında soy durumu yalnızca komisyon mülakatında dikkate alınır: yabancının soy durumu Türk kültürüne yakınlığı, örf ve âdet birlikteliği, geldiği bölge ile ana veya babanın soyu esas alınarak “Türk soylu”, “yabancı soylu” veya “soyu tespit edilemeyen” şeklinde belirlenir (Yönetmelik m.19/2).

İkamet Şartı Aranmaksızın Yeniden Türk Vatandaşlığının Kazanılması

İkamet şartı aranmaksızın yeniden Türk vatandaşlığının kazanılması, daha önce Türk vatandaşı olup belirli yollarla bu vatandaşlığı kaybeden kişilerin Türkiye’de hiç oturmadan Bakanlık kararıyla vatandaşlığa dönebilmesidir. Bu yolda aranan tek şart, millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hâlin bulunmamasıdır (m.13). Kanun bu yolda kamu düzeni şartını ayrıca saymaz; bu, onu genel yoldan ve istisnai yoldan ayıran önemli bir farktır.

Bu yoldan yararlanabilecek kişiler dört gruptur:

• Çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybedenler (m.13/1-a).
• Ana veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybedip seçme hakkını üç yıllık süre içinde kullanmayanlar (m.13/1-b).
• Mülga 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 25. maddesinin (a), (ç), (d) ve (e) bentleri uyarınca vatandaşlığını kaybetmiş olanlar (m.43/1).
• Mülga 1312 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na göre vatandaşlıktan ıskat edilmiş kişiler (m.43/2).

Son iki grubu düzenleyen 43. madde bugünkü hâlini 2017’de 7039 sayılı Kanun’la almıştır ve eski kanunlar döneminde vatandaşlığını kaybedenlerin ikamet şartı olmadan dönüşünü sağlar. Yeniden kazanmada da idarenin takdir yetkisi saklıdır; millî güvenlik bakımından engel hâli bulunanların talepleri reddedilir (m.43/3). Millî güvenlik incelemesi için Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenir (Yönetmelik m.35/3).

Yeniden Türk Vatandaşlığı Kazanma Başvurusu Nereye Yapılır, Nasıl Takip Edilir?

Yeniden Türk vatandaşlığını kazanma başvurusu, yurt içinde ikamet edilen yerin valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliğe yapılır; başvuru bizzat ya da vekâletname ile yapılabilir (m.37). Müracaat makamı, Yönetmelik’in 23. maddesinde sayılan belgelerden oluşan dosyayı düzenleyerek Bakanlığa gönderir:

• İsteği belirten form dilekçe,
• Müracaat makamınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği,
• Kişinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge,
• Medeni hâl belgesi ve vatandaşlığın kaybından sonraki medeni hâl değişikliklerine ilişkin belgeler,
• Evliyse eş ve çocuklarla aile bağını gösteren belge ile kimlik bilgilerinde değişiklik olduysa bunu gösteren belge.

Başvurunun takibi, diğer vatandaşlık başvurularında olduğu gibi başvuru sorgulaması üzerinden yapılır. Yeniden kazanma başvurusunun ne kadar sürede sonuçlanacağına ilişkin mevzuatta bağlayıcı bir süre yoktur. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle ayrılan kişi, yeniden vatandaşlık başvurusu sonuçlanana kadar da Mavi Kart ile Türk vatandaşlarına tanınan hakların önemli bir kısmından yararlanmaya devam eder (m.28); bu kartın kapsamı Mavi Kart hakları ve sınırları bölümünde anlatılmıştır.

İkamet Şartına Bağlı Olarak Yeniden Türk Vatandaşlığının Kazanılması

İkamet şartına bağlı olarak yeniden Türk vatandaşlığının kazanılması, yalnızca iki gruba uygulanır ve bu kişilerden Türkiye’de üç yıl ikamet şartı aranır (m.14). Vatandaşlığını kaybeden herkes bu maddenin kapsamında değildir; çıkma izniyle ayrılanlar ve seçme süresini kaçıranlar yukarıda anlatılan ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanma yolundan yararlanır.

Kim?	Vatandaşlık nasıl kaybedilmişti?	Karar makamı	Şartlar
Vatandaşlığı kaybettirilenler	Kanun m.29 uyarınca Cumhurbaşkanı kararıyla	Cumhurbaşkanı	Millî güvenlik engeli bulunmaması ve Türkiye’de üç yıl ikamet
Seçme hakkıyla ayrılanlar	Kanun m.34 uyarınca kendi iradesiyle	İçişleri Bakanlığı	Millî güvenlik engeli bulunmaması ve Türkiye’de üç yıl ikamet

Bu yolda da Kanun yalnızca millî güvenlik şartını sayar; kamu düzeni veya “temiz adli sicil” ayrı bir şart olarak yazılmamıştır. Üç yıllık ikamet, başvuru tarihinden geriye doğru hesaplanır ve Yönetmelik bunu il emniyet müdürlüğünden alınacak, yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belgeyle kanıtlatır; ayrıca vatandaşlık işlemlerinin sonuçlanmasına yetecek süreli ikamet izni istenir (Yönetmelik m.23/1-g). Kanun’un 15. maddesine göre ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı süreleri ikametten sayılır.

Kaybettirme kararıyla vatandaşlığı sona eren kişi için yeniden kazanma kararının Cumhurbaşkanına bırakılmış olması, kaybettirme ile yeniden kazanma arasında bir paralellik kurar: kararı veren makam, geri dönüşe de karar verir. Seçme hakkıyla ayrılan kişi ise vatandaşlıktan kendi iradesiyle çıktığı için Bakanlık kararıyla döner.

Evlenme Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz; ancak bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvurabilir (m.16/1). Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılmasında Kanun üç şart sayar:

• Aile birliği içinde yaşamak (m.16/1-a),
• Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak (m.16/1-b),
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak (m.16/1-c).

Bu yolda Türkiye’de beş yıl ikamet, Türkçe konuşabilmek, gelir ve “iyi ahlak” şartı Kanun’da sayılmaz. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümüyle evlilik sona ererse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (m.16/2). Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancı, evlenmenin butlanına karar verilse bile evlenmede iyiniyetli ise Türk vatandaşlığını muhafaza eder (m.16/3).

Başvuru, yurt içinde ikamet edilen yerin valiliğine, yurt dışında dış temsilciliğe bizzat ya da vekâletname ile yapılır (m.37). Yönetmelik’in 26. maddesine göre dosyada şu belgeler bulunur:

• İsteği belirten form dilekçe ve Türk vatandaşı eşe ait nüfus kayıt örneği,
• Pasaport veya benzeri belge ile doğum belgesi ya da nüfus kayıt örneği gibi kimlik belgesi,
• Yerleşim yeri Türkiye’de ise en son tarihli ikamet izni,
• Herhangi bir suç nedeniyle hakkında kesinleşmiş mahkeme kararı varsa onaylı örneği,
• Hizmet bedelinin yatırıldığını gösteren makbuz.

Dosya tamamlandıktan sonra il emniyet müdürlüğü aile birliği içinde yaşanıp yaşanmadığını ve evlilikle bağdaşmayan bir faaliyet bulunup bulunmadığını araştırır (Yönetmelik m.28). Ardından yabancı ve eşi komisyon tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır; amaç, evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa vatandaşlık kazanmak için yapılmış bir evlilik mi olduğunu araştırmaktır (Yönetmelik m.29). Karar İçişleri Bakanlığınca verilir (m.19). Üç yıllık sürenin başlangıcı, mülakatın ayrıntıları ve ret kararına karşı izlenecek yol için evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı rehberine bakılabilir.

Saklı Nüfus Olarak Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Saklı nüfus, on sekiz yaşını tamamlayıncaya kadar herhangi bir nedenle aile kütüğüne kaydedilmemiş ve yabancı bir devletle vatandaşlık bağı bulunmayan kişileri ifade eder. Bu kişiler; ana veya babaları, bunlar ölmüşse varsa kardeşleri ile hısımlıklarını gösteren tıbbi rapor ibraz ettiklerinde Türk vatandaşlığını kazanır (Ek m.1).

Bu hüküm 2017’de 7039 sayılı Kanun’la eklenmiştir ve eski metinlerin çoğunda yer almaz. Hükmün iki koşulu birlikte aranır: kişinin reşit olana kadar kütüğe yazılmamış olması ve başka bir ülkenin vatandaşı olmaması. Kanun’un lafzı “kazanır” biçimindedir; yani genel yoldaki gibi takdire bağlı bir karar değil, ispata bağlı bir kazanım öngörülmüştür. Kanun, hısımlığın ispat aracı olarak tıbbi raporu öngörür; hısımlık bu raporla gösterildiğinde vatandaşlık kazanılır.

Vatandaşlık Kararı Hangi Tarihten Geçerli Olur, Eş ve Çocuklar Ne Olur?

Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin kararlar, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (m.20/1). Başvuru tarihine veya tescil tarihine göre değil, kararın verildiği tarihe göre vatandaşlık başlar; seçme hakkında da ölçü şartların tespitine ilişkin karar tarihidir (m.22/1). Kararlar ilgiliye ve başvuru makamına tebliğ edilir (m.41).

Vatandaşlığın eş ve çocuklara etkisi Kanun’un 20. maddesinde düzenlenmiştir:

• Eş: Yetkili makam kararıyla vatandaşlığın kazanılması eşin vatandaşlığına tesir etmez (m.20/2). Eş, kendi durumuna uyan yoldan, örneğin evlenme yoluyla ayrıca başvurur.
• Velayet altındaki çocuk: Ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakat etmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır. Muvafakat verilmezse ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır (m.20/2).
• Birlikte kazanan ana ve baba: Türk vatandaşlığını birlikte kazanan ana ve babanın çocukları da vatandaşlığı kazanır (m.20/2).
• Ölmüş ebeveyn ve evlilik dışı çocuk: Ana veya babadan biri ölmüşse çocuk, vatandaşlığı kazanan ebeveyne bağlı olarak kazanır; vatandaşlığı kazanan ananın evlilik dışında doğan çocuğu da anaya bağlı olarak kazanır (Yönetmelik m.37/6-7).
• Birlikte işlem görmeyen çocuk: Ana veya babanın vatandaşlığı kazandığı tarihte onlarla birlikte işlem görmeyen çocuklar, ergin olduktan sonra başvururlarsa haklarında genel yolun şartları uygulanır (m.20/3).

Çocuk için verilecek muvafakat noter huzurunda verilir (Yönetmelik m.68). Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar isterlerse Türkçe ad ve soyadı alabilir, istemezlerse kendi ad ve soyadlarını muhafaza edebilirler (Yönetmelik m.74).

Kazanılan Türk Vatandaşlığı Geri Alınabilir mi?

Kazanılan Türk vatandaşlığı iki durumda sona erdirilebilir. Birincisi iptaldir: vatandaşlığı kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse, kararı veren makam tarafından iptal edilir (m.31). İptal kararı karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder ve kişiye bağlı olarak vatandaşlığı kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır (m.32). İkincisi geri almadır: hukuki şartlar oluşmadan veya mükerrer olarak verildiği sonradan anlaşılan kararlar geri alınır (m.40).

Bunlardan ayrı olarak, yabancı bir devletin Türkiye’nin menfaatlerine uymayan hizmetinde bulunup verilen süreye rağmen görevi bırakmamak gibi Kanun’un 29. maddesinde sayılan eylemler nedeniyle vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla kaybettirilebilir. Kaybettirme kararları kişiseldir, eş ve çocuklara tesir etmez (m.30/2).

Başvurunun hangi kazanma yoluna girdiğinin doğru belirlenmesi, dosyanın baştan doğru kurulması için belirleyicidir: her yolun belge listesi ve karar makamı farklıdır ve ön incelemede eksik görülen başvuru kabul edilmez. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir başvuru veya ret kararı, dosyadaki belgeler ve kişinin durumu üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir. Vatandaşlık başvurusu ya da ret kararına karşı dava süreciyle ilgili olarak çalışma alanlarımız sayfasından bilgi alabilir, gerektiğinde bir avukata danışabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Türk vatandaşı nasıl olunur, Türk vatandaşlığı nasıl alınır?

Türk vatandaşı olmanın yolu kişinin durumuna bağlıdır. Türk vatandaşı ana veya babadan doğan kişi doğumla, kendiliğinden vatandaştır. Yabancılar ise sonradan kazanma yollarından birine başvurarak Türk vatandaşlığına geçiş yapar; başlıca yollar beş yıl ikamete dayanan genel yol, en az üç yıllık evliliğe dayanan evlenme yolu ve yatırım gibi istisnai hâllerdir. Başvuru valiliğe veya dış temsilciliğe yapılır; kararı yola göre İçişleri Bakanlığı veya Cumhurbaşkanı verir.

Türk vatandaşlığı nasıl geri alınır?

Türk vatandaşlığını kaybetmiş kişi, kaybın nedenine göre iki yoldan birine başvurur. Çıkma izniyle ayrılanlar ile seçme hakkını süresinde kullanmayanlar Türkiye’de ikamet etmeden, yalnızca millî güvenlik şartıyla Bakanlık kararıyla vatandaşlığa dönebilir (m.13). Vatandaşlığı kaybettirilenler ile seçme hakkıyla vatandaşlıktan ayrılanlar ise Türkiye’de üç yıl ikamet şartıyla yeniden kazanabilir (m.14).

Türk vatandaşlığını doğumla kazanmanın koşulları nelerdir?

Türk vatandaşlığı doğumla iki koşuldan biriyle kazanılır. Soy bağında, çocuğun doğum anında ana veya babasından birinin Türk vatandaşı olması yeterlidir; evlilik dışında Türk baba ve yabancı anadan doğan çocukta ayrıca soy bağının kurulması gerekir (m.7). Doğum yeri esasında ise çocuğun Türkiye’de doğması ve ana ile babası yoluyla hiçbir ülkenin vatandaşlığını kazanamaması aranır (m.8). İki durumda da vatandaşlık başvurusuz ve doğum anından itibaren kazanılır.

Evlenerek Türk vatandaşlığı nasıl elde edilir?

Evlenmek Türk vatandaşlığını kendiliğinden kazandırmaz. Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı; aile birliği içinde yaşama, evlilikle bağdaşmayan faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmaması şartlarıyla valiliğe veya dış temsilciliğe başvurur (m.16, m.37). Mülakat ve soruşturmadan sonra kararı İçişleri Bakanlığı verir.

Türk vatandaşlığını genel yolla kazanmanın şartları nelerdir?

Genel yolla vatandaşlık için Kanun’un 11. maddesi sekiz şart arar: ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek, Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek, genel sağlık bakımından tehlikeli bir hastalığı bulunmamak, iyi ahlak sahibi olmak, yeteri kadar Türkçe konuşabilmek, geçimini sağlayacak gelir veya mesleğe sahip olmak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmamak.

Çifte vatandaşlık mümkün müdür?

Türk hukuku çok vatandaşlığa izin verir. Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan Türk vatandaşının durumu belgelemesi üzerine nüfus kütüğüne çok vatandaşlığa sahip olduğu yazılır (m.44). Türk vatandaşlığını kazanan yabancıdan da önceki vatandaşlığından çıkması istenmez: Kanun’un ilk metnindeki, “taşıdıkları devlet vatandaşlığından çıkma şartı da aranabilir” diyen 11. maddenin ikinci fıkrası 2017’de 7039 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Yönetmelik’in 15. maddesinin ikinci fıkrası aynı cümleyi hâlâ taşısa da dayanağı ortadan kalkmıştır. Kişinin diğer vatandaşlığını koruyup koruyamayacağını ise o ülkenin kendi kanunu belirler.

TVK nedir, vatandaşlık kazanma kanunu hangisidir?

TVK, Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun kısaltmasıdır ve bugün 29 Mayıs 2009 kabul tarihli, 5901 sayılı Kanun’u ifade eder. Kanun 12 Haziran 2009’da Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve 403 sayılı eski kanunu yürürlükten kaldırmıştır. Uygulama ayrıntıları, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te düzenlenmiştir.

Türk vatandaşlığı ne kadar sürede sonuçlanır, vatandaşlık kazanma süresi var mı?

Türk vatandaşlığı başvurusunun ne kadar sürede sonuçlanacağı mevzuatta yazılı değildir; ne Kanun ne de Yönetmelik karar için bağlayıcı bir azami süre koyar. Süreyi soruşturma, komisyon ve arşiv araştırması aşamalarının yoğunluğu belirler. Uzun süre sonuçlanmayan dosyalarda başvurulabilecek hukuki yollar karar aşaması rehberinde anlatılmıştır.

Vatandaşlık başvurusu sırasında yurt dışına çıkmak sorun olur mu?

Genel yolda beş yıllık ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı süreleri ikametten sayılır (m.15). Yönetmelik bu sınırı hâlâ altı ay olarak yazdığı için uygulamada sorun çıkabilir. Başvurudan sonra ise vatandaşlık işlemlerinin sonuçlanmasına yetecek süreli bir ikamet izninin bulunması istenir (Yönetmelik m.17/1-ğ); izin süresinin korunması bu nedenle önemlidir.

Türk vatandaşlığı nasıl kaybedilir, vatandaşlıktan çıkarma kararını kim verir?

Türk vatandaşlığı üç yoldan kaybedilir: kişinin kendi isteğiyle çıkma izni alması (m.25), yetkili makamın kaybettirme kararı (m.29) veya çifte vatandaşlıkla doğanların erginlikten itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanması (m.34). Vatandaşlığın kaybettirilmesine Cumhurbaşkanı karar verir ve karar Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren hüküm ifade eder (m.29, m.30/1); çıkma iznini ise İçişleri Bakanlığı verir (m.25). Yalan beyanla kazanılmış vatandaşlığın iptaline, kazanma kararını veren makam karar verir (m.31).

Vatandaşlık başvurusu reddedilirse dava açılabilir mi?

Vatandaşlık başvurusunun reddi bir idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olabilir. Dava açma süresi, ret kararının yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Kanun’un 10. maddesi idareye takdir yetkisi tanısa da bu yetki yargı denetimi dışında değildir; ret kararının gerekçesi, yetki ve maksat unsurları mahkemece incelenir. Kararın uygulanması telafisi güç zarar doğuracaksa yürütmenin durdurulması da istenebilir.