Yurt Dışı Çıkış Yasağı Nedir? Uygulama ve Kapsamı

Yurt dışı çıkış yasağı, bir suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararıyla verilen ve kişinin ülke dışına çıkışını geçici olarak engelleyen bir adli kontrol tedbiridir. Dayanağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 109 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendidir: “Yurt dışına çıkamamak.” Anayasa‘nın 23 üncü maddesi bu yasağın çerçevesini çizer ve tek bir kapı bırakır — yalnızca hâkim, yalnızca suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle karar verebilir.

Bu ölçüt, uygulamada en çok karıştırılan noktayı da çözer: vergi borcu, icra takibi, trafik cezası ya da askerlik yükümlülüğü tek başına yurt dışı çıkış yasağı doğurmaz. Aşağıda yasağın tanımından süresine, nasıl sorgulanacağından nasıl kaldırılacağına kadar her başlık kanun maddesi künyesiyle ele alınmıştır.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Nedir? Genel Tanımı ve Amacı

Yurt dışı çıkış yasağı, özellikle ceza soruşturması ve kovuşturması süreçlerinde şüpheli ya da sanığın yurt dışına kaçmasını önlemek amacıyla uygulanan bir adli kontrol tedbiridir. Bu tedbir, kişinin özgürlüğüne sınırlama getiren ve yasal bir denetim mekanizması olarak Türk yargı sistemi tarafından aktif bir şekilde kullanılmaktadır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamında düzenlenmiş olan bu koruma tedbiri, hak ve özgürlüklerin ölçülü bir şekilde kısıtlanmasını ve adaletin etkili bir şekilde sağlanmasını amaçlar.

Tedbirin kanundaki yeri tek bir bende dayanır. CMK m.109/3’te adli kontrolün içerdiği yükümlülükler (a) bendinden (l) bendine kadar sayılmıştır ve listenin ilk sırasında “Yurt dışına çıkamamak” yükümlülüğü yer alır. Yani hukuken “yurt dışı çıkış yasağı” adında bağımsız bir kurum yoktur; bu ifade, adli kontrolün on iki yükümlülüğünden birinin günlük dildeki karşılığıdır. Kişi hakkında verilen karar bir “yurt dışı çıkış yasağı kararı” değil, adli kontrol kararıdır ve o karar içinde (a) bendindeki yükümlülük seçilmiştir.

Bu ayrım pratikte önemlidir: tedbirin süresi, denetimi, kaldırılması ve ihlalinin sonucu “yurt dışı çıkış yasağı” başlığı altında değil, adli kontrole ilişkin hükümlerde (CMK m.109-115) düzenlenmiştir. Aşağıdaki bölümlerde her sorunun cevabı bu maddelerden verilmiştir.

Genel Tanımı: Yurt Dışı Çıkış Yasağı Ne Anlama Gelir?

Yurt dışı çıkış yasağı, bir ceza soruşturması ya da kovuşturması sırasında temel delil niteliği taşıyan unsurların korunması ve olası kaçma durumlarının önlenmesi için uygulanan bir yargısal önlemdir. Kanunda tutuklamaya alternatif bir tedbir olarak belirtilen bu uygulama, daha çok kişinin özgürlüğünü tamamen kısıtlayan tutuklama kararlarına başvurulmadan önce, daha ölçülü bir tedbir alınmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Bu doğrultuda yurt dışı çıkış yasağı:

• CMK m.100’de sayılan tutuklama sebeplerinin bulunduğu, yani kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin var olduğu hâllerde devreye girer.
• Ceza yargılamasının sağlıklı bir şekilde yürütülmesini hedefler.
• Kişinin kaçma veya delilleri karartma tehlikesi gibi riskleri bertaraf etmeye odaklanır.
• Ülke dışına kaçmayı planlayan kişilerin bu tür kaçışlarını önleyerek adaletin işlemesini güvence altına alır.
• Tutuklamanın yerini alır: CMK m.109/1’in lafzı açıktır — tutuklama sebepleri varsa “şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.”

Bu son madde, tedbirin niteliğini de açıklar. Yurt dışı çıkış yasağı bir ceza değildir; hüküm verilmeden önce, masumiyet karinesi devam ederken uygulanan geçici bir koruma tedbiridir. Bu nedenle kararın gerekçesi somut olguya dayanmak zorundadır ve süresi kanunla sınırlandırılmıştır.

Amacı: Yurt Dışı Çıkış Yasağının Getirilmesindeki Hedefler

Yurt dışı çıkış yasağı, çoğunlukla ceza davalarının etkili ve hızlı bir şekilde yürütülmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, yasağın uygulandığı kişilerin özgürlük hakkının kısmi olarak sınırlandırılması, aynı zamanda kamu yararı ve adaletin tesisi açısından hayati bir önem taşır. Bunun başlıca hedefleri arasında şunlar yer alır:

• Kaçma Şüphesini Engellemek: Şüpheli ya da sanığın, yargılamadan kaçarak adaletten kaçınmasının önüne geçmek en temel amaçlardan biridir. CMK m.100/2-(a) bunu “kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular” biçiminde tanımlar; soyut ihtimal yeterli değildir.
• Delil Karartmayı Önlemek: Önemli delillerin saklanması, yok edilmesi ya da manipüle edilmesine dair bir risk bulunuyorsa, yurt dışı çıkış yasağı bu durumu önlemek için etkili bir yöntemdir.
• Toplum Güvenliğini Sağlamak: Suçun tekrarlanmasını önlemek ve toplumsal güvenliği korumak adına alınan önlemlerden biridir. Kişinin yurt dışı faaliyetleri sırasında suçu tekrarlama potansiyeli değerlendirilir.
• Yargılamanın Etkinliğini Sağlamak: Gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda, soruşturma ya da kovuşturmanın gerektirdiği hız ve etkinlik sağlanır.
• Tutuklamayı Gereksiz Kılmak: Aynı amaca daha hafif bir tedbirle ulaşılabiliyorsa tutuklama kararı verilemez. CMK m.100/1’in son cümlesi, işin önemiyle ölçülü olmayan tutuklamayı yasaklar; yurt dışı çıkış yasağı bu ölçülülüğün en sık kullanılan aracıdır.

Özetle bu uygulama, şüpheli ya da sanığın serbest dolaşım hakkına yönelik bir sınırlamadır. Ancak bu sınırlama, keyfi şekilde değil, ilgili kanunlar çerçevesinde ve ciddi şüphelerin varlığı hâlinde devreye sokulmaktadır.

Yasağın Niteliği ve Anayasal Çerçeve

Yurt dışı çıkış yasağı, bireylerin seyahat özgürlüğü hakkını doğrudan etkileyen bir tedbirdir. Seyahat özgürlüğü hakkı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 23 üncü maddesiyle güvence altına alınmıştır. Ancak bu özgürlük, kamu düzeni, yargılamanın yürütülmesi gibi gerekçelerle sınırlandırılabilir. Burada önemli olan, yasağın ölçülü ve gerekçeli bir şekilde uygulanmasıdır. Aksi takdirde, hak ihlallerine yol açabilir ve hukuki itirazları gündeme getirebilir.

Maddenin bugünkü hâli, konunun en çok karıştırılan yönünü tek cümlede kapatır. Anayasa m.23/3 (Değişik: 7/5/2010-5982/3 md.) şöyledir: “Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.” Buradaki iki kayıt birlikte okunmalıdır:

• Sebep kaydı: Yasağın tek meşru sebebi bir suç soruşturması veya kovuşturmasıdır. Vergi, prim, nafaka, kredi veya idari para cezası borcu bu kapsamda değildir.
• Merci kaydı: Karar hâkim tarafından verilir. Vergi dairesi, icra dairesi, emniyet müdürlüğü ya da herhangi bir bakanlık kendi işlemiyle vatandaşa yurt dışı çıkış yasağı koyamaz.

Bu metin 2010 yılında değişti ve değişiklik, bugün internette dolaşan pek çok bilginin neden eskimiş olduğunu açıklar. Fıkranın 2010 öncesi hâli şöyleydi: “Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, vatandaşlık ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiyle sınırlanabilir.” Yani eski metinde iki fark vardı: “vatandaşlık ödevi” de bir sınırlama sebebiydi (vergi ödevi ve askerlik hizmeti bu başlık altında değerlendiriliyordu) ve hâkim kararı şartı aranmıyordu. 5982 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesiyle yapılan değişiklik hem “vatandaşlık ödevi” sebebini metinden çıkarmış hem de idarenin bu alandaki yetkisini kaldırmıştır.

Anayasa’nın 13 üncü maddesi ise sınırlamanın ölçütünü koyar: temel hak ve özgürlükler yalnızca kanunla, hakkın özüne dokunmadan, ölçülülük ilkesine uygun olarak sınırlanabilir. Yurt dışı çıkış yasağı kararının gerekçesiz verilmesi ya da sebebi ortadan kalktığı hâlde sürdürülmesi, bu iki maddeye birden aykırılık oluşturur.

Yurt Dışı Çıkış Yasağının Kimler Tarafından Alınabileceği

Bu tedbir, iki yargısal aşamada farklı yetkililer tarafından hayata geçirilir:

• Soruşturma aşamasında, Cumhuriyet savcısının talebi doğrultusunda, sulh ceza hâkimliği bu kararı verebilir (CMK m.110/1). Savcı tek başına yurt dışı çıkış yasağı koyamaz; talebi hâkime sunar.
• Kovuşturma aşamasında, yargılamayı yürüten ilgili asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi yasağı uygulayabilir (CMK m.110/3). Bu evrede mahkeme resen, yani savcının talebi olmadan da karar verebilir.

Yukarıdaki süreçlere dayanarak, yurt dışı çıkış yasağı yalnızca hukuki dayanakları mevcut olduğu durumlarda uygulanmalıdır. Bu tedbir, bireylerin adaletin işleyişini engelleyecek eylemlerde bulunmasını önlemesi nedeniyle önemli bir kontrollü özgürlük sınırlamasıdır. Toplumun genel menfaatlerini gözetirken aynı zamanda bireysel hakların korunması için de bir denge gözetmektedir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı ile Tutuklama Arasındaki Fark Nedir?

İki tedbirin şartları aynı, sonuçları farklıdır. CMK m.109/1 uyarınca yurt dışı çıkış yasağı için de tutuklama sebeplerinin bulunması aranır; fark, hâkimin özgürlüğü tamamen mi yoksa kısmen mi sınırlamayı seçtiğindedir. Aşağıdaki tablo iki tedbiri karşılaştırır.

Ölçüt	Yurt dışı çıkış yasağı (adli kontrol)	Tutuklama
Kanun maddesi	CMK m.109/3-(a)	CMK m.100
Özgürlüğe etkisi	Ülke içinde serbest, yurt dışına çıkamaz	Ceza infaz kurumunda tutulur
Süre sınırı	CMK m.110/A: 2 yıl (+1) veya 3 yıl (+3)	CMK m.102: 1 yıl (+6 ay) veya 2 yıl (+3 yıl)
Cezadan mahsup	Mahsup edilmez (CMK m.109/6)	Mahsup edilir (TCK m.63)
Tutuklama yasağı olan suçlarda	Uygulanabilir (CMK m.109/2)	Uygulanamaz (CMK m.100/4)
İhlal edilirse	Doğrudan tutuklama (CMK m.112/1)	Firar suçu (TCK m.292)
Denetim aralığı	En geç 4 ay (CMK m.110/4)	En geç 30 gün (CMK m.108/1)

Tablodaki üçüncü satır, uygulamada en çok şaşırtan noktadır ve aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır: yurt dışı çıkış yasağı altında geçirilen süre, mahkûmiyet hâlinde cezadan düşülmez.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Hangi Durumlarda Uygulanır?

Yurt dışı çıkış yasağı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamında düzenlenen bir adli kontrol tedbiri olarak, genellikle ceza soruşturması ve kovuşturması süreçlerinde bireylerin belirli koşullar altında yurt dışına çıkışını engellemek amacıyla uygulanmaktadır. Bu tedbirin asıl amacı, kişilerin yargılama sürecinden kaçmalarını önlemek ve delillerin güvenliğini sağlamaktır. Ancak, yurt dışı çıkış yasağı her önüne gelen duruma değil, belirli koşullar ve gereklilikler doğrultusunda uygulanabilmektedir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Uygulanma Şartları

Şartlar CMK m.109/1’in atıf yaptığı m.100’de sayılıdır. Kanun iki unsuru birlikte arar: kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni. Bunlara ölçülülük denetimi eklenir. Belirli şartlar altında uygulanan yurt dışı çıkış yasağının hangi durumlarda devreye girdiğini şu başlıklar altında inceleyebiliriz:

• Kuvvetli Suç Şüphesine Dayalı Deliller: Yurt dışı çıkış yasağı, ciddi suç isnatlarına dayanan kuvvetli şüphelerin mevcut olduğu durumlarda uygulanır. İlgili suça ilişkin somut delillerin varlığı, bu yasağın temel gerekçesidir. Kanun “somut delil” der; ihbar, şüphe ya da soyut değerlendirme yeterli sayılmaz.
• Kaçma Şüphesi: Şüpheli veya sanığın, ülkeyi terk ederek kaçma tehlikesinin bulunduğu durumlarda yurt dışına çıkış yasağı uygulanır. CMK m.100/2-(a) bunu “kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular” olarak tanımlar; kişinin davranışları, maddi durumu ya da başka bir ülkedeki bağlantıları bu değerlendirmeye girer.
• Delilleri Yok Etme veya Karartma İhtimali: Yasağın önemli bir amacı da soruşturma veya kovuşturma sürecinde delillerin yok edilmesi, karartılması veya değiştirilmesinin önlenmesidir (CMK m.100/2-(b)/1).
• Tanıkları Etkileme Riski: Şüpheli veya sanığın tanıklar, mağdurlar ya da başka kişiler üzerinde baskı kurmaya yönelik davranışlarda bulunma olasılığı, bu tedbirin uygulanmasında etkili bir kriterdir (CMK m.100/2-(b)/2).
• Katalog Suç Olması: CMK m.100/3’te sayılan suçlarda (soykırım, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, kasten öldürme, nitelikli kasten yaralama, işkence, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, hırsızlık ve yağma, uyuşturucu imal ve ticareti, örgüt kurma, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, silah kaçakçılığı ve diğerleri) somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Bu, tedbirin otomatik uygulanacağı anlamına gelmez; hâkim yine gerekçe göstermek zorundadır.
• Ölçülülük: CMK m.100/1’in son cümlesi, işin önemi ve beklenen ceza ile ölçülü olmayan tutuklamayı yasaklar. Aynı ölçüt adli kontrol için de geçerlidir; amaca daha hafif bir yükümlülükle ulaşılabiliyorsa yurt dışı çıkış yasağı yerine imza yükümlülüğü tercih edilmelidir.

Hangi Durumlarda Yurt Dışı Çıkış Yasağına Karar Verilebilir?

Yurt dışı çıkış yasağının uygulanabileceği durumlar şunlardır:

• Ceza Soruşturması Sürecinde: Soruşturma aşamasında, savcının talebi ve sulh ceza hâkimliğinin kararıyla yurt dışına çıkış yasağı getirilebilir. Bu süreçte şüpheli kişinin yargılama sonucunu etkileyebilecek herhangi bir olumsuz girişimde bulunması önlenmeye çalışılır.
• Ceza Kovuşturması Sürecinde: Mahkemeler, bir dava sürecinde sanığın kaçmasını engellemek amacıyla yurt dışı çıkış yasağı kararı verebilir. Bu karar, hüküm kesinleşene kadar devam edebilir; ancak CMK m.110/A’daki azami sürelerle sınırlıdır.
• Tutukluluk Süresi Dolanlar Bakımından: Kanunlarda öngörülen tutukluluk süreleri dolduğu için salıverilen kişiler hakkında adli kontrol hükümleri uygulanabilir (CMK m.109/7). Uygulamada uzun tutukluluk sonrası verilen yurt dışı çıkış yasaklarının dayanağı çoğunlukla budur.
• Ağır Hastalık ve Gebelik Hâlinde: CMK m.109/4 uyarınca, ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyecek durumdaki şüpheli ile gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçmemiş kadın şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol kararı verilebilir.

Sık yapılan bir karıştırma: Salgın hastalık, doğal afet veya olağanüstü hâl dönemlerinde uygulanan genel seyahat kısıtlamaları adli kontrol değildir. Bunların dayanağı 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 23 üncü maddesidir ve karar mercii Cumhurbaşkanı’dır; kişiye özel bir yargı kararı söz konusu olmaz. İki kurumun sonucu benzese de şartları, süresi ve itiraz yolu tamamen farklıdır.

Kimlere ve Hangi Şartlarda Uygulanır?

Yurt dışı yasağı kimlere verilir? Kanunun lafzı nettir: adli kontrol yalnızca şüpheli ve sanık hakkında uygulanabilir. CMK m.109/3’ün açılış cümlesi “adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir” der; m.110/3 aynı hükmü kovuşturma evresi bakımından sanığa taşır. Yurt dışı çıkış yasağı, ağırlıklı olarak şu kişilere uygulanabilir:

• Şüpheliler ve Sanıklar: Ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamındaki bireyler.
• Kaçma İhtimali Yüksek Görülenler: Başka bir ülkede yerleşik bağlantısı, ikinci vatandaşlığı, oturma izni veya taşınabilir malvarlığı bulunan kişiler.
• Ciddi Suç İsnadı Altındakiler: Terör, uyuşturucu ticareti, örgütlü suç gibi uluslararası boyuta uzanan dosyalarda.
• Tutukluluk süresi dolduğu için salıverilenler: CMK m.109/7 kapsamında.

Değerlendirmede kişinin ekonomik durumu, adli sicili, yurt dışındaki yakınları ve yerleşiklik bağı gibi somut olgular dikkate alınır. Buna karşılık kişinin yalnızca yurt dışına sık seyahat etmesi ya da yabancı dil bilmesi gibi durumlar tek başına kaçma şüphesi sayılmaz.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Kararını Kim Verir?

Yurt dışı çıkış yasağı kararı, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından alınırken, kovuşturma aşamasında dava görülen mahkeme tarafından verilir. Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve istinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de adli kontrol kararı verebilir (CMK m.109/4, son cümle). Ayrıca yasağa itiraz süreci de kanunla güvence altına alınmıştır.

Tutuklama Yasağı Olan Suçlarda da Yurt Dışı Yasağı Konabilir mi?

Evet, konabilir. CMK m.109/2 açıktır: “Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.” Bu, uygulamada şaşırtıcı bir sonuç doğurur.

CMK m.100/4 uyarınca sadece adli para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez. Ancak aynı suçtan dolayı kişi hakkında yurt dışı çıkış yasağı verilebilir. Yani tutuklanması hukuken mümkün olmayan bir kişi, aylarca yurt dışına çıkamayabilir. Bu nedenle “benim suçum küçük, bana yasak konmaz” değerlendirmesi hatalıdır; belirleyici olan suçun ağırlığı değil, dosyadaki kaçma veya delil karartma şüphesidir.

Kimler Yurt Dışı Çıkış Yasağına Tabi Tutulabilir?

Belirli hukuki süreçler çerçevesinde uygulanan yurt dışı çıkış yasağı, temel olarak Anayasa’da güvence altına alınmış olan kişi özgürlüğü ve seyahat hakkını belirli koşullarda kısıtlamaktadır. Türkiye Cumhuriyeti hukuk düzeninde, vatandaşların ve yabancı uyrukluların yurt dışına çıkış özgürlüğü, spesifik cezai durumlar ortaya çıktığında sınırlandırılabilir. Bu yasağın hangi kişilere uygulanabileceği ise Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve ilgili düzenlemelerle detaylı bir şekilde belirlenmiştir.

Adli Kontrol Kapsamında Yurt Dışı Çıkış Yasağı Hangi Kişilere Uygulanabilir?

Yasağın kapsamı; suç şüphesi, delil karartma riski veya kaçma ihtimali bulunan şüpheli ve sanıklarla sınırlıdır. İşte kimlerin bu kısıtlama kapsamında yer alabileceği:

• Suç Şüphelileri: Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller mevcutsa, kişi hakkında soruşturma yürütülüyorsa veya mahkemede sanık olarak yargılanıyorsa, yurt dışı çıkış yasağı uygulanabilir. Örneğin uyuşturucu ticareti, rüşvet, terör veya ağır organize suçlar gibi ciddi suçlamalar bu kapsamda değerlendirilmektedir.
• Kaçma Riski Bulunan Şahıslar: Bir kişiden, yasal süreçten kaçarak yurt dışına çıkabileceğine dair somut olgular varsa, mahkemeler bu kişiyi adli kontrol altına almak amacıyla yurt dışı çıkış yasağı getirebilir.
• Delilleri Karartma ve Tanıklara Müdahale İhtimali Bulunan Kişiler: Şüpheli ya da sanığın delilleri değiştirme, yok etme veya tanıklara baskı yapma tehlikesi bulunuyorsa, bu bireylerin de yurt dışına çıkmaları sınırlandırılabilir.
• Ekonomik Suç Soruşturması Yürütülenler: Dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, vergi kaçakçılığı (VUK m.359) veya kara para aklama gibi suçlardan soruşturma yürütülen kişilere yasak konabilir. Burada belirleyici olan borcun kendisi değil, borcun arkasındaki suç isnadıdır.
• Yabancı Uyruklu Şüpheliler: Türkiye’de yürütülen bir ceza soruşturmasının şüphelisi olan yabancılar hakkında da adli kontrol kararı verilebilir; kanun vatandaşlık ayrımı yapmaz.

Düzeltilmesi gereken yaygın bir bilgi: Salt borçlu olmak — icra takibi, iflas, kredi veya nafaka borcu — yurt dışı çıkış yasağı sebebi değildir. Anayasa m.23/3 yasağın tek sebebini “suç soruşturması veya kovuşturması” olarak sınırladığı için, icra dairesinin ya da alacaklının talebiyle böyle bir tedbir verilemez. Aynı şekilde hükümlüler de adli kontrolün muhatabı değildir: adli kontrol, hüküm kesinleşmeden önce uygulanan bir koruma tedbiridir; kesinleşmiş cezanın infazı 5275 sayılı Kanun’a tabidir.

Özel Gruplar ve Diğer Durumlar

Bazı özel durumlarda yurt dışına çıkışın engellenmesi gündeme gelir; ancak bunların hepsi “yurt dışı çıkış yasağı” değildir. Ayrım şöyledir:

• Yabancı Uyruklu Kişiler: Türkiye’de suç işlediği iddia edilen yabancılar hakkında da adli kontrol kararı verilebilir. Buna karşılık, yabancılar hakkında sıkça duyulan “tahdit kodu” uygulaması 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında bir giriş yasağıdır; ülkeden çıkışı değil, ülkeye girişi engeller. İkisi farklı kurumlardır.
• Olağanüstü Hâl ve Salgın Dönemi Kısıtlamaları: Bunların dayanağı Pasaport Kanunu m.23’tür, adli kontrol değildir; kişiye özel karar verilmez, genel nitelikte uygulanır.
• Vergi Borcu Bulunanlar: Vergi borcu tek başına yurt dışı çıkış yasağı sebebi değildir. Buna imkân veren 6183 sayılı Kanun’un 36/A maddesi 2011 yılında yürürlükten kaldırılmıştır; ayrıntı aşağıdaki ilgili başlıktadır.
• Askerlik Yükümlüsü Olanlar: 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nda yoklama kaçağı veya bakaya durumundakiler için yurt dışı çıkış yasağı öngören bir hüküm bulunmaz; kanunun 24 üncü maddesi idari para cezası öngörür. Konunun ayrıntısı için yoklama kaçağının yurt dışına çıkışına ilişkin yazımıza bakabilirsiniz.

Kararın Kimler Tarafından Alındığına Dair Önemli Notlar

Yurt dışı çıkış yasağı kararları, soruşturmanın farklı aşamalarında farklı merciler tarafından alınabilir ve uygulanabilir:

• Cumhuriyet Savcılığı: Soruşturma aşamasında savcılık, somut deliller doğrultusunda sulh ceza hâkimliğinden yurt dışı yasağı talebinde bulunabilir. Savcının kendi kararıyla tedbir uygulama yetkisi yoktur.
• Sulh Ceza Hâkimliği: Soruşturma evresinin her aşamasında adli kontrol kararı verebilir (CMK m.110/1).
• Mahkemeler: Yargılama süreci devam ederken davayı gören mahkeme, kaçma riski ya da soruşturmanın selametini koruma adına yurt dışı çıkış yasağına hükmedebilir (CMK m.110/3).
• Hükmü Veren İlk Derece Mahkemesi: Dosya istinaf veya temyizdeyken, UYAP kayıtları üzerinden karar verebilir (CMK m.109/4).

Kararın uygulanması ise Emniyet Genel Müdürlüğü üzerinden yürür: yargı mercii kararını kolluğa bildirir, kayıt sınır kapısı sistemlerine işlenir. Bu nedenle yasağın konulması ile sistemde görünmesi arasında kısa bir gecikme olabilir; aynı gecikme kaldırma kararında da yaşanır ve seyahat planı yapanlar bakımından önemlidir.

Hangi Suç Türlerinde Daha Yaygın Uygulanır?

Bazı suç kategorilerinde yurt dışı çıkış yasağı uygulaması daha yaygındır. Bu suçlar arasında:

• Terör suçları
• Uyuşturucu madde imal ve ticareti
• Kaçakçılık suçları
• Adam öldürme veya cinsel saldırı gibi ağır cezai suçlar
• Büyük çaplı dolandırıcılık ve organize suçlar
• Vergi kaçakçılığı, kara para aklama ve nitelikli zimmet gibi ekonomik suçlar

Bu listenin çoğu CMK m.100/3’teki katalog suçlarla örtüşür. Ancak katalogda yer almak, yasağın kendiliğinden konulacağı anlamına gelmez; hâkim her dosyada somut gerekçe göstermek zorundadır.

Kısıtlama Kararına Uyulamazsa Ne Olur?

Hakkında yurt dışı çıkış yasağı bulunan bir kişinin bu kısıtlamayı ihlal etmesi hâlinde karşılaşacağı yaptırım kanunda tek ve nettir: tutuklama. CMK m.112/1 şöyle der: “Adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir.”

Bu hükmün iki ayırt edici yönü vardır. Birincisi, tutuklama kararı için hapis cezasının süresine bakılmaz; normalde tutuklama yasağı bulunan hafif bir suçtan yargılanan kişi de tedbiri ihlal ederse tutuklanabilir. İkincisi, kanun para cezası öngörmez — yaptırım doğrudan özgürlüğü bağlayıcıdır. Pasaport kontrol noktalarında yapılan incelemeler ve elektronik sistemler bu yasakların sıkı biçimde denetlenmesini sağlar; ihlal girişimi genellikle sınır kapısında tespit edilir.

Tanık, Mağdur veya Bilirkişiye Yurt Dışı Çıkış Yasağı Konabilir mi?

Hayır. Adli kontrol yalnızca şüpheli ve sanık hakkında uygulanabilir. CMK m.109/3 yükümlülüklerin muhatabını “şüpheli” olarak belirler; m.110/3 aynı hükümleri kovuşturma evresinde sanığa taşır. Kanunda tanık, mağdur, katılan veya bilirkişi hakkında adli kontrol kararı verilmesine imkân tanıyan bir hüküm bulunmaz.

Tanığın yükümlülükleri farklı maddelerde düzenlenmiştir: çağrıya uymayan tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir ve disiplin hapsi gibi yaptırımlar gündeme gelebilir; ancak bunların hiçbiri yurt dışına çıkışı engellemez. Dolayısıyla “tanık olduğum için yurt dışına çıkamam” bilgisi hukuki dayanaktan yoksundur.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Ne Kadar Sürer? Süre Sınırı Kaç Yıl?

Yurt dışı çıkış yasağının süresi kanunla sınırlandırılmıştır ve sınır dosyanın hangi mahkemenin görevine girdiğine göre değişir. Düzenleme, 8/7/2021 tarihli 7331 sayılı Kanun’un 17 nci maddesiyle CMK’ya eklenen 110/A maddesinde yer alır. Bu madde 2021 öncesinde yoktu; o tarihe kadar adli kontrolün azami süresi kanunda gösterilmemişti. İnternetteki pek çok metin hâlâ eski duruma göre yazıldığı için “süre sınırı yoktur” bilgisi dolaşımdadır ve yanlıştır.

Dosyanın niteliği	Azami süre	Uzatma	Toplam üst sınır
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler	2 yıl	Zorunlu hâlde, gerekçeli olarak 1 yıl	3 yıl
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler	3 yıl	Zorunlu hâlde, gerekçeli olarak uzatılabilir	6 yıl (3 + uzatma toplamı 3 yıl)
TCK 2. Kitap 4. Kısım 4, 5, 6 ve 7. Bölümdeki suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar	3 yıl	Uzatma toplamı 4 yılı geçemez	7 yıl
Çocuklar (18 yaşından küçükler)	Yukarıdaki sürelerin yarısı uygulanır (CMK m.110/A/3)

Ağır Ceza Mahkemesinin Görevine Girmeyen İşlerde Süre: 2 Yıl + 1 Yıl

CMK m.110/A/1 şöyledir: “Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol süresi en çok iki yıldır. Ancak bu süre, zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir.”

Buradaki iki yıl kural, bir yıl ise istisnadır. Uzatma kararı iki şartla bağlıdır: zorunlu hâl bulunmalı ve gerekçe gösterilmelidir. Gerekçesiz uzatma kararı, itiraz için başlı başına bir sebep oluşturur. Asliye ceza mahkemesinin görev alanındaki suçların büyük kısmı — dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, kasten yaralama, hakaret, tehdit, resmî belgede sahtecilik gibi — bu kategoriye girer.

Ağır Ceza Mahkemesinin Görevine Giren İşlerde Süre: 3 Yıl + 3 Yıl

CMK m.110/A/2 uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde adli kontrol süresi en çok üç yıldır. Bu süre zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; ancak uzatma süresi toplam üç yılı geçemez. Yani bu tür dosyalarda yurt dışı çıkış yasağının teorik üst sınırı altı yıldır.

Bir dosyanın ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediği, 5235 sayılı Kanun’un 12 nci maddesindeki ölçüte göre belirlenir: ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ile kanunun özel olarak saydığı suçlar ağır cezanın görevine girer. Dolayısıyla yasağın kaç yıl sürebileceği, önce dosyanın hangi mahkemede görüldüğüne bakılarak belirlenir.

Terör ve Devlete Karşı Suçlarda Uzatma Sınırı Dört Yıl

CMK m.110/A/2’nin son cümlesi bir istisna getirir. Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar (devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk) ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda uzatma süresi toplamı dört yılı geçemez. Bu dosyalarda toplam üst sınır yedi yıla çıkar.

Çocuklarda Süreler Yarı Oranında Uygulanır

CMK m.110/A/3, sürelerin çocuklar bakımından yarı oranında uygulanacağını hükme bağlar. Buna göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen bir işte çocuk hakkındaki adli kontrol süresi en çok bir yıl, uzatmayla birlikte bir buçuk yıl; ağır cezanın görevine giren işlerde ise en çok bir buçuk yıl, uzatmayla birlikte üç yıl olur. Bu hüküm, çocuk dosyalarında sıklıkla gözden kaçar ve süresi dolmuş bir tedbirin fark edilmeden sürmesine yol açar.

Yurt Dışı Çıkış Yasağında Geçen Süre Cezadan Düşer mi?

Hayır. CMK m.109/6 açık hüküm koyar: “Adlî kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez.” Aynı fıkra iki istisna tanır — (e) bendindeki tedavi ve muayene yükümlülüğü ile (j) bendindeki konutu terk etmeme yükümlülüğü. 7331 sayılı Kanun’un 15 inci maddesiyle eklenen cümle uyarınca konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.

Yurt dışına çıkamamak yükümlülüğü (a) bendinde düzenlendiği için istisna kapsamında değildir. Sonuç şudur: kişi üç yıl boyunca yurt dışına çıkamamış olsa bile, mahkûmiyet hâlinde bu süre cezasından düşülmez. Ev hapsi (konutu terk etmeme) ile yurt dışı çıkış yasağı arasındaki en somut fark budur; iki tedbirin karşılaştırması için adli kontrol ve ev hapsi arasındaki farklar yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Ne Zaman Kalkar?

Yurt dışı çıkış yasağı üç yoldan sona erer: mahkemenin resen kaldırma kararı, ilgilinin talebi üzerine kaldırma ve yargılamanın sonuçlanması. Bunların yanında kanun, tedbirin unutulmasını engelleyen bir mekanizma daha getirmiştir: dört aylık zorunlu denetim.

Dört Aylık Zorunlu Denetim: Mahkeme Kendiliğinden İncelemek Zorunda

CMK m.110/4 (Ek: 8/7/2021-7331/16 md.) şöyledir: “Şüpheli veya sanığın adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda en geç dört aylık aralıklarla; soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise resen mahkeme tarafından 109 uncu madde hükümleri göz önünde bulundurularak karar verilir.”

Bu hüküm, tedbirin kaderini kişinin talebine bırakmaz. Kovuşturma evresinde mahkeme, hiç kimse talep etmese bile en geç dört ayda bir yasağın sürüp sürmeyeceğini değerlendirmek zorundadır. Uygulamada bu inceleme çoğu zaman duruşma arasında evrak üzerinden yapılır ve kişiye ayrıca tebliğ edilmeyebilir; bu nedenle dosyanın UYAP kaydını takip etmek önemlidir.

Dört aylık denetimin yapılmamış olması, kaldırma talebinde ve itirazda kullanılabilecek somut bir gerekçedir. Aynı şekilde, denetim yapılmış ancak karar gerekçesiz bir “devamına” ibaresinden ibaretse, bu da CMK m.110/4’ün öngördüğü değerlendirmenin yapılmadığını gösterir.

Yasağı Sona Erdiren Hâller

Sona erme sebebi	Kim karar verir	Dayanak
Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi (takipsizlik)	Cumhuriyet savcısı — tedbir kendiliğinden düşer	CMK m.172
Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme kararı	Mahkeme	CMK m.223
Şüpheli/sanığın talebi üzerine kaldırma	Hâkim veya mahkeme, 5 gün içinde	CMK m.111/1
Dört aylık denetimde devamına gerek görülmemesi	Sulh ceza hâkimi (soruşturma) / mahkeme resen (kovuşturma)	CMK m.110/4
Azami sürenin dolması	Kanundan doğar; kaldırma kararı alınmalıdır	CMK m.110/A
İtirazın kabulü	İtirazı inceleyen merci	CMK m.111/2, m.271
Hükmün kesinleşmesi	Tedbirin hukuki dayanağı sona erer	CMK m.109

Süre Dolduğunda Yasak Otomatik Kalkar mı?

Hukuken tedbirin dayanağı sona erer; ancak sistem kaydı kendiliğinden silinmez. CMK m.110/A’daki azami süre dolduğunda mahkemenin kaldırma kararı vermesi ve bu kararın Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilmesi gerekir. Karar bildirilmediği sürece sınır kapısındaki kayıt açık kalır ve kişi çıkışta engellenir.

Bu nedenle süresi dolmuş bir yasakta yapılacak iş beklemek değil, kararı veren mercie süre dolduğu gerekçesiyle kaldırma talebi sunmaktır. Aynı durum beraat ve takipsizlik kararlarında da geçerlidir: karar verilmiş olsa bile kaydın düşmesi zaman alabilir; seyahat planlamadan önce kaydın kalktığı teyit edilmelidir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağına İtiraz Süreci ve Yöntemleri

Yurt dışı çıkış yasağı, belirli bir suç şüphesi altındaki kişilerin yargı süreçlerini etkili biçimde yürütmek ve kaçma ihtimallerini engellemek için başvurulan adli kontrol tedbirlerinden biridir. Tedbirin temel hak ve özgürlükleri kısıtlayan niteliği, itiraz sürecini önemli hâle getirmektedir. Peki hakkında yurt dışı çıkış yasağı uygulanan biri bu karara nasıl itiraz eder?

İtiraz Hakkının Dayanağı ve Süresi

İtiraz hakkının dayanağı CMK m.111/2’dir: “Adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir.” Bu kısa hüküm, itirazın usulünü m.267 ve devamındaki genel hükümlere bırakır.

Süre CMK m.268/1’de düzenlenmiştir: itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Bu süre 2021 yılına kadar yedi gündü; 7331 sayılı Kanun’la iki haftaya çıkarılmıştır. Eski süreye göre hazırlanan metinler hâlâ dolaşımda olduğu için, hak kaybı endişesiyle acele edilmesine gerek yoktur — ancak sürenin son gününün beklenmesi de doğru değildir.

İtiraz dilekçesinde kararın hangi yönüyle hukuka aykırı görüldüğü somut olarak gösterilmelidir: kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunmaması, tutuklama nedeninin gerekçelendirilmemiş olması, ölçülülük denetiminin yapılmamış olması ya da kararın matbu bir gerekçeyle verilmiş olması gibi.

İtiraz Hangi Mercie Yapılır, Kararı Kim İnceler?

Bu başlıkta, 2021 yılında değişmiş ve internetteki metinlerin büyük kısmında hâlâ eski hâliyle yer alan bir kural vardır. İtiraz dilekçesi her hâlde kararı veren mercie verilir (CMK m.268/1); ancak itirazı inceleyecek merci farklıdır ve 7331 sayılı Kanun’un 24 üncü maddesiyle değiştirilmiştir.

Kararı veren	Dilekçe nereye verilir	İtirazı kim inceler	Dayanak
Sulh ceza hâkimliği	Kararı veren sulh ceza hâkimliği	Asliye ceza mahkemesi hâkimi	CMK m.268/3-(b), Değişik: 7331/24
Sulh ceza işlerine bakan asliye ceza hâkimi	Kararı veren mahkeme	Ağır ceza mahkemesi başkanı	CMK m.268/3-(b)
Asliye ceza mahkemesi	Kararı veren mahkeme	Ağır ceza mahkemesi	CMK m.268/3-(c)
Ağır ceza mahkemesi	Kararı veren mahkeme	Numara olarak izleyen ağır ceza dairesi	CMK m.268/3-(c)

Tablonun ilk satırı kritiktir. 2021 öncesinde sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazları “numara olarak kendisini izleyen sulh ceza hâkimliği” incelerdi. 7331 sayılı Kanun bu sistemi adli kontrol ve tutuklama kararları bakımından değiştirmiş, incelemeyi asliye ceza mahkemesi hâkimine vermiştir. Eski bilgiye göre hazırlanan bir dilekçede merci yanlış gösterilirse dosya gecikir; bu nedenle güncel hükme göre hareket edilmelidir.

Kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde dosyayı yetkili mercie gönderir (CMK m.268/2). İtiraz süreciyle ilgili ayrıntılı anlatım için yurt dışı çıkış yasağına itirazda dikkat edilmesi gerekenler yazımıza; adli kontrol kararlarına itirazın genel işleyişi için adli kontrol kararına itiraz süreci yazımıza bakabilirsiniz. İtirazların ne kadar sürede sonuçlandığı konusunda ise mahkeme kararına itiraz kaç günde sonuçlanır yazımız yol gösterir.

İtiraz Etmek Yasağı Durdurur mu?

Hayır. CMK m.269/1 net hüküm koyar: “İtiraz, kararın yerine getirilmesinin geri bırakılması sonucunu doğurmaz.” Yani itiraz dilekçesi verildi diye yasak askıya alınmaz; kişi itiraz süreci boyunca da yurt dışına çıkamaz.

Maddenin ikinci fıkrası bir imkân tanır: kararına itiraz edilen makam veya itirazı inceleyecek merci, geri bırakılmasına karar verebilir. Bu istisnai bir yetkidir ve talep edilmeden kendiliğinden kullanılması beklenmez. Zorunlu bir seyahat söz konusuysa (tedavi, cenaze, sınav gibi) itiraz dilekçesinde ayrıca m.269/2 uyarınca kararın yerine getirilmesinin geri bırakılması talep edilmelidir.

İtiraz Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Süreyi kaçırmayın: İki haftalık süre hak düşürücüdür; kararı öğrendiğiniz günden itibaren işler.
• Dilekçeyi kararı veren mercie verin: İnceleme başka merci tarafından yapılsa da, dilekçenin muhatabı kararı veren hâkimlik veya mahkemedir (CMK m.268/1).
• Belgeleri eksiksiz sunun: Kaçma şüphesini zayıflatan somut belgeler (ikametgâh, işyeri yazısı, aile bağları, sağlık raporu) dilekçeye eklenmelidir.
• Gerekçeye odaklanın: Kararın hangi yönüyle hukuka aykırı olduğu gösterilmelidir; genel mağduriyet anlatımı tek başına sonuç doğurmaz.
• Hukuki destek alın: Adli kontrol kararlarına itirazda usul kuralları teknik olduğundan, dilekçenin bir avukat aracılığıyla hazırlanması süreci kolaylaştırır.
• Paralel yolu unutmayın: İtiraz süresi geçmişse ya da itiraz reddedilmişse, CMK m.111/1 uyarınca kaldırma talebi her zaman yapılabilir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Nasıl Kaldırılır? Kaldırma Talebi ile İtirazın Farkı

Ceza Muhakemesi Kanunu bu tedbire karşı iki ayrı yol tanır ve ikisi sıkça birbirine karıştırılır. Kaldırma talebi CMK m.111/1’de, itiraz ise m.111/2 ile m.267 ve devamındaki genel hükümlerde düzenlenmiştir. Amaçları, süreleri ve karar mercileri farklıdır.

Ölçüt	Kaldırma talebi	İtiraz
Dayanak	CMK m.111/1	CMK m.111/2 + m.267 vd.
Amaç	Şartların sonradan değiştiğini ileri sürmek	Kararın baştan hukuka aykırı olduğunu ileri sürmek
Süre	Süre sınırı yok, tedbir sürdükçe yapılabilir	Kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta (m.268/1)
Kim karar verir	Kararı veren hâkim veya mahkeme	İtirazı incelemeye yetkili merci (m.268/3)
Karar süresi	Beş gün (m.111/1)	Kanunda süre yok; merci en çok 3 gün içinde dosyayı gönderir (m.268/2)
Savcı görüşü	Zorunlu (m.111/1)	Merci isterse alır (m.270)
Tekrarlanabilir mi	Evet, yeni olgu varsa	Hayır, aynı karara bir kez

Kaldırma Talebi (CMK m.111/1) ve Beş Günlük Karar Süresi

CMK m.111/1’in lafzı şöyledir: “Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra hâkim veya mahkeme 110 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre beş gün içinde karar verebilir.” Buradan üç sonuç çıkar:

• Talep şüpheli, sanık veya müdafiden gelir; başvuru için süre sınırı yoktur, tedbir devam ettiği sürece istenebilir.
• Karardan önce Cumhuriyet savcısının görüşü alınması zorunludur; bu adım atlanamaz.
• Karar için kanun beş günlük bir süre öngörür. Uygulamada bu süre dosya yoğunluğuna göre aşılabilir; sürenin aşılması ayrıca takip edilmelidir.

Talebin başarı şansı, kararın verildiği tarihten sonra ne değiştiğini somut göstermeye bağlıdır: delillerin toplanmış olması, iddianamenin düzenlenmiş olması, tanıkların dinlenmiş olması, kişinin sabit ikametgâhı ve düzenli işi bulunması, yurt dışı bağının zayıflığı, sağlık veya eğitim zorunluluğu gibi olgular bu kapsamdadır. Yalnızca “mağdur oluyorum” biçimindeki genel ifadeler, kaçma şüphesini ortadan kaldırmadığı için sonuç doğurmaz.

Kaldırma talebinin doğal zamanlaması, CMK m.110/4’teki dört aylık denetim tarihleridir. Mahkeme zaten bu aralıklarla tedbiri değerlendirmek zorunda olduğundan, talebin bu incelemeye yetişecek şekilde sunulması etkisini artırır.

Yasak Kalkmazsa Hangi Yollar Kalır?

İtiraz reddedilirse aynı karara karşı ikinci kez itiraz edilemez. Bu noktada üç yol kalır:

• Yeni olguya dayalı kaldırma talebi: CMK m.111/1 kapsamındaki talep, koşullar değiştikçe yenilenebilir. Dört aylık denetim tarihleri bu talep için doğal bir zamanlama sunar.
• Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru: Olağan kanun yolları tüketildikten sonra, Anayasa m.23’te güvence altına alınan seyahat özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla başvuru yapılabilir. Başvuru süresi, nihai kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gündür.
• Ölçülülük denetimi talebi: Yasağın süresi uzadıkça, aynı amaca daha hafif bir yükümlülükle (imza atma, güvence yatırma) ulaşılıp ulaşılamayacağı ayrıca ileri sürülebilir. CMK m.110/2 hâkime yükümlülüğü değiştirme yetkisi verir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağının Hukuki Dayanakları

Yurt dışı çıkış yasağı, Türk hukukunun en önemli adli kontrol tedbirlerinden biri olarak, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde uygulanmaktadır. Bu tedbirin hukuki dayanakları, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini kısıtlayan bir karaktere sahip olduğu için büyük bir hassasiyetle düzenlenmiştir. Aşağıda, yurt dışı çıkış yasağının hukuki temelini oluşturan ilgili kanunlar ve maddeler detaylandırılmıştır.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Yurt Dışı Çıkış Yasağı (CMK m. 109-115)

CMK’nın 109 uncu maddesi adli kontrol tedbirlerini düzenler ve yurt dışı çıkış yasağı bu maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde yer alır. Maddenin birinci fıkrası, tedbirin şartını “100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı” olarak belirler; yani kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile bir tutuklama nedeni birlikte aranır. Bu tedbirin tutuklamadan daha hafif bir alternatif olarak öne çıkarılması, birey haklarına saygı anlayışıyla uyumludur.

Adli kontrolün içerdiği yükümlülükler CMK m.109/3’te on iki bent hâlinde sayılmıştır. Bunların tamamı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir; hâkim bu yükümlülüklerden birini veya birkaçını birlikte uygulayabilir.

Bent	Yükümlülük
(a)	Yurt dışına çıkamamak
(b)	Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak (imza yükümlülüğü)
(c)	Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına, meslekî uğraş veya eğitime ilişkin kontrol tedbirlerine uymak
(d)	Taşıt kullanmamak, gerektiğinde sürücü belgesini teslim etmek
(e)	Uyuşturucu, uyarıcı, uçucu madde veya alkol bağımlılığından arınmak için tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak
(f)	Hâkimce belirlenen güvence miktarını yatırmak
(g)	Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, silahları adli emanete teslim etmek
(h)	Mağdurun haklarını güvence altına almak üzere aynî veya kişisel güvence vermek
(i)	Aile yükümlülüklerini ve nafakayı düzenli ödeyeceğine dair güvence vermek
(j)	Konutunu terk etmemek (ev hapsi)
(k)	Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek (şehir dışına çıkma yasağı)
(l)	Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek

Maddenin devamı da uygulamada belirleyicidir: m.110 kararın verilmesini, değiştirilmesini ve dört aylık zorunlu denetimi; m.110/A azami süreleri; m.111 kaldırma talebini ve itirazı; m.112 yükümlülüğe uymamanın sonucunu; m.113-115 ise güvence kurumunu düzenler.

Anayasa ve Temel Haklar

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, kişilere yerleşme ve seyahat hürriyeti tanıyan 23 üncü maddesi ile temel hak ve özgürlüklere vurgu yapmaktadır. Maddenin yapısı üç katmanlıdır ve her katmanın sınırlama rejimi farklıdır:

• Yerleşme hürriyeti: Suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.
• Seyahat hürriyeti: Suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amacıyla kanunla sınırlanabilir.
• Yurt dışına çıkma hürriyeti: “Ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak” sınırlanabilir (Değişik: 7/5/2010-5982/3 md.). En dar sınırlama rejimi budur.

Anayasa’nın 13 üncü maddesi ise sınırlamanın genel ölçütünü koyar: temel hak ve özgürlükler yalnızca kanunla, ilgili maddede belirtilen sebeplere bağlı olarak, hakkın özüne dokunmaksızın ve ölçülülük ilkesine uygun biçimde sınırlanabilir. Bir yurt dışı çıkış yasağı kararının hukuka uygunluğu, bu üç ölçütün her biri bakımından ayrı ayrı denetlenir.

Anayasa m.23/son fıkra ayrıca şunu güvence altına alır: “Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.” Yani yurt dışı çıkış yasağı, kişinin Türkiye’ye dönmesini hiçbir hâlde engellemez; yurt dışındayken hakkında yasak kararı verilen bir vatandaş ülkeye girebilir.

Uluslararası Hukuk Perspektifi ve İnsan Hakları

Seyahat özgürlüğü, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin kendi metninde değil, Sözleşme’ye Ek 4 No.lu Protokol’ün 2 nci maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre seyahat özgürlüğü ancak kamu güvenliği, suçun önlenmesi ve kamu düzeninin korunması gibi meşru amaçlarla, demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde sınırlanabilir.

Burada, hukuk metinlerinde sıklıkla atlanan bir ayrıntı vardır: Türkiye 4 No.lu Protokol’e taraf değildir. Protokol 19 Ekim 1992’de imzalanmış, 3975 sayılı Kanun’la onaylanması uygun bulunmuş; ancak onay belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterliği’ne tevdi edilmediği için Türkiye bakımından uluslararası yükümlülük doğmamıştır. Bunun pratik sonucu şudur:

• Seyahat özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılamaz; başvuru konu bakımından yetkisizlikten reddedilir.
• Buna karşılık Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolu açıktır, çünkü seyahat özgürlüğü Anayasa m.23’te ayrıca güvence altına alınmıştır. AYM bu tür başvuruları doğrudan Anayasa m.23 üzerinden inceler.
• Yasağın aynı zamanda özel hayat, aile hayatı veya mülkiyet hakkını etkilediği durumlarda, o haklar bakımından AİHM yolu ayrıca değerlendirilebilir; bu, seyahat özgürlüğünden bağımsız bir başvuru sebebidir.

Dolayısıyla “yurt dışı çıkış yasağı için AİHM’e gidilir” bilgisi, seyahat özgürlüğü bakımından doğru değildir. Uluslararası düzeyde ileri sürülebilecek başka bir dayanak, Türkiye’nin taraf olduğu Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin 12 nci maddesidir; ancak bu mekanizmanın işleyişi ve etkisi AİHM’den farklıdır.

Adli Kontrol Tedbiri Olarak Yurt Dışı Çıkış Yasağı

Hukuki olarak yurt dışı çıkış yasağı bir tutuklama kararı değildir. CMK’nın 109 uncu maddesinde yer alan adli kontrol tedbirleri arasında, tutuklama yerine başvurulabilecek alternatif bir yöntem olarak düzenlenmiştir.

• Tutuklamadan farklı olarak, kişinin özgürlüğünü tamamen kısıtlamadan, yalnızca yurt dışına çıkışına sınırlama getirmektedir.
• Amaç, soruşturmanın karartılmasını önlemek ve kişinin sürece dâhil olmasını sağlamaktır.
• Bu tedbir, tutuklama ile arasında ölçülülük ve denge gözetilerek uygulanmalıdır.
• Hâkim, tedbirin içeriğini sonradan değiştirebilir: yeni yükümlülük ekleyebilir, mevcut yükümlülüğü kaldırabilir ya da kişiyi bazılarından geçici olarak muaf tutabilir (CMK m.110/2). Zorunlu bir seyahat için bu muafiyet talep edilebilir.

Yasağın Süresi ve Mahkemelerin Rolü

CMK’da yurt dışı çıkış yasağının süresi sınırsız değildir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmeyen davalarda, adli kontrol tedbiri en fazla iki yıl sürebilir; zorunlu hâllerde bu süre bir yıl daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde ise süre en çok üç yıldır ve uzatma süresi toplam üç yılı — terör ile devlete karşı işlenen belirli suçlarda dört yılı — geçemez (CMK m.110/A). Çocuklar bakımından tüm bu süreler yarı oranında uygulanır.

Mahkemeler, yasak süresinin uzatılması veya kaldırılması kararlarını alırken dosya kapsamındaki delilleri ve masumiyet karinesini gözeterek hareket etmek zorundadır. Ayrıca CMK m.110/4 uyarınca tedbirin devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilir; kovuşturma evresinde bu değerlendirme mahkemece resen yapılır.

Hukuki Dayanakların Özeti

Yurt dışı çıkış yasağının hukuki dayanakları Anayasa, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Pasaport Kanunu çerçevesinde belirlenmiştir. Anayasa m.23 sınırlamanın sebebini ve merciini; CMK m.109-115 tedbirin şartlarını, süresini ve kaldırılmasını; Pasaport Kanunu m.22 ise kararın pasaport işlemlerine yansımasını düzenler. Bu üç metin birlikte okunduğunda tablo nettir: yasak yalnızca bir suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle, yalnızca hâkim kararıyla, kanunda gösterilen azami süreyi aşmamak üzere ve düzenli denetim altında uygulanabilir.

Vergi Borcu Nedeniyle Yurt Dışına Çıkış Yasağı Konulabilir mi?

Hayır. Vergi borcu nedeniyle yurt dışı çıkış tahdidi Türk hukukunda kaldırılmıştır. Buna imkân veren hüküm 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun‘un 36/A maddesiydi; madde 6111 sayılı Kanun’un 165 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmış ve kaldırma 25 Şubat 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Mevzuattaki künye şöyledir: “Yurt dışı çıkış tahdidi: Madde 36/A – (Ek: 4/6/2008-5766/5 md.; Mülga: 13/2/2011-6111/165 md.)”

Yani bu tedbir yalnızca 2008-2011 arasında, yaklaşık iki buçuk yıl yürürlükte kalmıştır. Buna rağmen arama motorlarında hâlâ “vergi borcu yurt dışı çıkış yasağı limiti 2025”, “2026” gibi sorgular yapılmakta ve pek çok içerik kaldırılmış bir rejimi anlatmaya devam etmektedir.

Rejim Neden ve Nasıl Değişti?

Dönem	Durum	Dayanak
2008 öncesi	Pasaport Kanunu üzerinden vergi borçlusuna tahdit uygulanıyordu	5682 s.K. (dönemin hükümleri)
4/6/2008 – 24/2/2011	Vergi dairesi belirli tutarın üzerindeki borç için yurt dışı çıkış tahdidi koyabiliyordu	6183 s.K. m.36/A (Ek: 5766/5)
7/5/2010	Anayasa m.23/3 değişti: sınırlama yalnız suç soruşturması/kovuşturması sebebiyle ve hâkim kararıyla mümkün; “vatandaşlık ödevi” sebebi metinden çıkarıldı	5982 s.K. m.3
25/2/2011’den bugüne	Vergi borcu nedeniyle yurt dışı çıkış tahdidi yoktur	6111 s.K. m.165 ile m.36/A mülga

Sıralama tesadüf değildir. Önce 2010 Anayasa değişikliğiyle “vatandaşlık ödevi” sınırlama sebebi olmaktan çıkarılmış ve hâkim kararı şartı getirilmiş; ardından buna dayanan kanun hükmü 2011’de yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün bir vergi dairesinin ya da başka bir idari makamın kendi işlemiyle vatandaşa yurt dışı çıkış yasağı koyması anayasal olarak mümkün değildir.

Vergi Borcu İçin Yurt Dışı Çıkış Yasağı Limiti Var mı?

Hayır, bugün geçerli bir limit yoktur — çünkü tedbirin kendisi yoktur. “Şu kadar lira üzeri borçta yurt dışına çıkılamaz” biçimindeki her bilgi, 2011’de yürürlükten kalkmış bir düzenlemenin kalıntısıdır. Borç ister bin lira ister milyonlarca lira olsun, salt vergi borcu yurt dışına çıkışı engellemez.

Bu, vergi borcunun sonuçsuz kaldığı anlamına gelmez. İdare, 6183 sayılı Kanun kapsamında haciz, e-haciz, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk gibi tahsil yollarına başvurabilir. Ancak bunların hiçbiri kişinin yurt dışına çıkışını engelleyen bir tedbir değildir. Vergi uyuşmazlıklarında izlenecek yol konusunda vergi hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.

Vergi Suçu Soruşturmasında Durum Değişir mi?

Evet, burada ayrım kritiktir. Vergi borcu ile vergi suçu farklı şeylerdir:

• Vergi borcu bir kamu alacağıdır; tahsili idari yollarla yapılır, yurt dışı çıkışa etkisi yoktur.
• Vergi kaçakçılığı suçu (213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.359) ise bir ceza hukuku meselesidir. Sahte belge düzenlemek veya kullanmak, defter ve kayıtlarda hile yapmak gibi fiillerden dolayı ceza soruşturması yürütülüyorsa, bu soruşturma kapsamında hâkim yurt dışı çıkış yasağına karar verebilir.

Aradaki fark, yasağın kaynağıdır: tedbir vergi borcundan değil, borcun arkasındaki suç isnadından doğar ve kararı vergi dairesi değil hâkim verir. Aynı mantık kara para aklama, kaçakçılık ve nitelikli dolandırıcılık gibi ekonomik suçlar için de geçerlidir.

İcra Borcu, Trafik Cezası veya Sabıka Yurt Dışına Çıkmaya Engel mi?

Üçünün de cevabı aynı ilkeye dayanır. Anayasa m.23/3, yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğini söyler. Borç ilişkisi, idari para cezası ve geçmişte alınmış bir mahkûmiyet kaydı bu tanımın dışındadır.

İcra Takibi veya Haciz Yurt Dışı Çıkışı Engeller mi?

Hayır. İcra ve İflas Kanunu, borçlunun yurt dışına çıkışını engelleyen bir tedbir öngörmez. İcra dairesinin yetkileri malvarlığına yöneliktir: haciz, satış, maaş kesintisi, banka hesaplarına bloke, taşınmaz üzerine şerh gibi işlemler yapılabilir. Kişinin bedeni üzerinde — seyahatini engelleyecek biçimde — bir tedbir uygulanamaz. Alacaklının talebi de bu sonucu değiştirmez, çünkü icra hâkimi Anayasa m.23/3’teki “suç soruşturması veya kovuşturması” şartını karşılamayan bir sebeple yasak koyamaz.

Aynı şey iflas, konkordato, kredi borcu, kredi kartı borcu ve nafaka borcu için de geçerlidir. Nafaka bakımından tek fark şudur: nafaka hükmünün gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.344) ve bu karara bağlı olarak yakalama çıkarılabilir; ancak bu, yurt dışı çıkış yasağı değildir. İcra takibi sürecinde hak ve yükümlülükleriniz için icra hukuku alanındaki çalışmalarımıza bakabilirsiniz.

Trafik Cezası Olan Yurt Dışına Çıkabilir mi?

Evet, çıkabilir. Trafik idari para cezası bir kabahat yaptırımıdır; suç değildir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda ödenmemiş trafik cezası nedeniyle yurt dışı çıkış yasağı öngören bir hüküm bulunmaz. Ödenmeyen ceza 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir ve araç muayenesi gibi işlemlerde engel oluşturabilir; ancak sınır kapısında çıkışı durdurmaz.

İstisna yine suç boyutundadır: alkollü araç kullanma, taksirle yaralama veya ölüme sebebiyet gibi fiiller trafik cezası değil suç oluşturur ve bu dosyalarda hâkim adli kontrol kararı verebilir.

Sabıka Kaydı Olan veya Cezası İnfaz Edilmiş Kişi Yurt Dışına Çıkabilir mi?

Cezası tamamen infaz edilmiş ve hakkında başka bir dosyası bulunmayan kişi, Türkiye’den çıkış bakımından serbesttir. Adli sicil kaydı bulunması tek başına yurt dışı çıkış yasağı doğurmaz; kayıt yalnızca gidilecek ülkenin vize veya giriş politikası bakımından sonuç doğurabilir — bu ise Türk hukukunun değil, ilgili ülkenin düzenlemesinin konusudur. Adli sicil ve arşiv kaydının silinme koşulları için adli sicil arşiv kaydı ne zaman silinir yazımızı okuyabilirsiniz.

Hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilen kişi bakımından da durum aynıdır: HAGB kendiliğinden yurt dışı çıkış yasağı doğurmaz. Ancak denetim süresi içinde CMK m.231/8 uyarınca ayrıca bir denetimli serbestlik tedbirine hükmedilmişse, o tedbirin yükümlülükleri seyahat planını etkileyebilir. HAGB’nin sonuçları için HAGB kararı sicile işler mi yazımıza bakabilirsiniz.

Denetimli Serbestlikte Yurt Dışına Çıkılabilir mi?

Denetimli serbestlik bir yurt dışı çıkış yasağı değildir; ancak kişinin serbestçe seyahat edebileceği anlamına da gelmez. Cevap, hükümlüye hangi yükümlülüklerin verildiğine ve bu yükümlülüklerin seyahat sırasında aksayıp aksamayacağına bağlıdır. Öncelikle iki kurumu ayırmak gerekir.

Ölçüt	Adli kontrol (yurt dışı çıkış yasağı)	Denetimli serbestlik
Hangi aşamada	Hüküm kesinleşmeden önce	Hüküm kesinleştikten sonra, infaz aşamasında
Kişinin sıfatı	Şüpheli / sanık	Hükümlü
Kanun	CMK m.109 vd.	5275 s.K. m.105/A
Karar mercii	Hâkim / mahkeme	İnfaz hâkimi; yükümlülükleri denetimli serbestlik müdürlüğü belirler
Niteliği	Koruma tedbiri	Cezanın infaz biçimi
Yurt dışına çıkış	Doğrudan yasaklanmıştır	Kanunda doğrudan yasak yok; yükümlülüklere bağlı

Denetimli Serbestlik Cezanın İnfazıdır, Serbestlik Değildir

5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi uyarınca denetimli serbestlik, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin cezalarının ceza infaz kurumu dışında infaz edilmesi usulüdür. Kişi tahliye olmuş değildir; cezasını dışarıda çekmektedir. Bu nedenle “denetimli serbestlikteyim, serbestim” değerlendirmesi hatalıdır.

Maddenin beşinci fıkrası, hükümlüye şu yükümlülüklerden bir veya birkaçının verilebileceğini düzenler: kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulunma, belirlenen yer veya bölgelere gitmeme, belirlenen programlara katılma. TCK m.191 kapsamındaki uyuşturucu suçlarından hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programına katılmakla yükümlüdür.

Yükümlülüğü Aksatan Hükümlü Cezaevine İade Edilir

Belirleyici hüküm 5275 m.105/A/6’dır. Hükümlü;

• ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmazsa,
• belirlenen yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına ya da denetim planına uymamakta ısrar ederse,
• veya ceza infaz kurumuna geri dönmek isterse,

müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi tarafından açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilir. Ayrıca müracaat süresinin bitiminden itibaren iki gün geçtiği hâlde başvurmayan ya da iade kararına rağmen iki gün içinde teslim olmayan hükümlüler hakkında TCK’nın 292 ve 293 üncü maddeleri (hükümlü veya tutuklunun kaçması) uygulanır.

Pratik sonuç şudur: hükümlünün yükümlülükleri aksatmayacak kısa bir seyahati kanunen engellenmemiştir; ancak imza, program veya denetim yükümlülüğünü aksatacak süreyle yurt dışında kalmak, cezaevine iade sebebidir. Bu nedenle seyahat öncesinde denetimli serbestlik müdürlüğüne durumun bildirilmesi ve izin alınması gerekir.

“Belirli Bir Yerleşim Bölgesini Terk Etmemek” Yükümlülüğü Varsa

Hükümlüye “bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulunma” ya da adli kontrol kapsamında CMK m.109/3-(k) uyarınca “belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek” yükümlülüğü verilmişse, yurt dışına çıkmak zaten mümkün değildir. Bu durumda ayrı bir yurt dışı çıkış yasağı kararına gerek yoktur; kişi şehir sınırını dahi izinsiz aşamaz.

Elektronik kelepçe ile takip uygulanıyorsa denetim daha da sıkıdır; konuya ilişkin ayrıntılar için ceza hukukunda elektronik kelepçe uygulaması ve ev hapsi nedir yazılarımıza bakabilirsiniz. Cezanızın ne kadarını yatarak infaz edeceğinizi hesaplamak için infaz hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Denetimli Serbestlik ile Yurt Dışı Yasağı Aynı Anda Olabilir mi?

Evet. Kişi bir dosyadan hükümlü olup denetimli serbestlikten yararlanırken, başka bir dosyadan şüpheli veya sanık sıfatıyla hakkında adli kontrol kararı verilmiş olabilir. Bu durumda iki ayrı hukuki rejim aynı anda işler ve yurt dışına çıkış, adli kontrol kararı nedeniyle doğrudan yasaktır.

Bu nedenle denetimli serbestlikteki bir hükümlünün yurt dışına çıkıp çıkamayacağı değerlendirilirken iki şey ayrı ayrı kontrol edilmelidir: (1) infaz dosyasındaki yükümlülükler, (2) devam eden başka bir ceza dosyasında adli kontrol kararı bulunup bulunmadığı.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Nasıl Öğrenilir? Sorgulama Nereden Yapılır?

Bu sorunun cevabına, yaygın bir yanlışı düzelterek başlamak gerekir: e-Devlet’te “Yurt Dışı Çıkış Yasağı Sorgulama” adında bir hizmet bulunmamaktadır. Hakkınızda böyle bir tedbir olup olmadığını tek tuşla gösteren merkezi bir ekran yoktur. Bilgi, tedbirin kaynağına göre farklı kanallardan öğrenilir.

Kanal	Ne gösterir	Ne göstermez
UYAP Vatandaş Portal	Taraf olduğunuz soruşturma/dava dosyaları, dosyadaki kararlar ve ara kararlar	Kısıtlama kararı bulunan gizli soruşturma dosyalarını
e-Devlet — Yurda Giriş-Çıkış Belgesi	Geçmiş giriş-çıkış hareketlerinizi	Yasak olup olmadığını göstermez
Kararı veren merci (sulh ceza hâkimliği / mahkeme)	Kararın kendisini ve gerekçesini	Diğer dosyalardaki tedbirleri
İl emniyet müdürlüğü pasaport şubesi	Sisteme işlenmiş güncel tahdit kaydını	Henüz sisteme işlenmemiş yeni kararı
Müdafi / vekil aracılığıyla dosya incelemesi	Dosyanın tamamını (kısıtlama yoksa)	—

UYAP Vatandaş Portal Üzerinden Dosya Sorgulama

Yurt dışı çıkış yasağı bir yargı kararı olduğu için, kaydı tutan sistem UYAP’tır. e-Devlet şifresiyle giriş yapılan UYAP Vatandaş Portal üzerinden, taraf olduğunuz ceza dosyaları ve bu dosyalarda verilen kararlar görüntülenebilir. Adli kontrol kararı da dosya içeriğinde yer alır.

Bu kanalın iki sınırı vardır. Birincisi, soruşturma dosyasında CMK m.153 uyarınca kısıtlama kararı varsa dosya içeriği görüntülenemez. İkincisi, henüz ifadeye çağrılmamış bir kişi soruşturmanın varlığından haberdar olmayabilir; bu durumda dosya portalda görünmeyebilir. Bu nedenle UYAP’ta bir şey görünmemesi, “hakkımda yasak yok” anlamına gelmez.

Yurda Giriş-Çıkış Belgesi Ne Gösterir, Ne Göstermez?

e-Devlet üzerinden alınan Yurda Giriş-Çıkış Belgesi, kişinin geçmişte hangi tarihlerde ülkeye giriş yaptığını ve ülkeden çıktığını gösteren bir kayıt belgesidir. Vize başvuruları ve ikamet süresi hesaplamalarında kullanılır. Hakkınızda yurt dışı çıkış yasağı bulunup bulunmadığını göstermez. Bu iki hizmetin karıştırılması, seyahat planı yapan kişilerin havalimanında sürprizle karşılaşmasının en sık sebeplerinden biridir.

Kesin Bilgi İçin Hangi Mercie Başvurulur?

En güvenilir yol, doğrudan kararı veren mercie başvurmak ya da bir müdafi aracılığıyla dosya incelemesi yaptırmaktır. Bunun mümkün olmadığı hâllerde il emniyet müdürlüğü pasaport şube müdürlüğünden sisteme işlenmiş tahdit kaydı sorgulanabilir. Kaydın sisteme işlenmesi zaman alabildiği için, kritik bir seyahat öncesinde bu sorgulamanın çıkış tarihine yakın yapılması yerinde olur.

Aynı durum yasağın kalkması için de geçerlidir: mahkeme kaldırma kararı verse bile, karar Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilip sisteme işlenene kadar sınır kapısındaki kayıt açık kalır. Bu nedenle kaldırma kararından sonra bilet almadan önce kaydın düştüğü teyit edilmelidir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağını İhlal Etmenin Cezası Nedir?

Yasağın ihlalinin karşılığı para cezası değil, tutuklamadır. CMK m.112/1 bu konuda tereddüde yer bırakmaz: “Adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir.”

Hapis Cezasının Süresine Bakılmaz

Maddedeki “hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun” ibaresi, hükmün en sert yönüdür. Normal şartlarda CMK m.100/4 uyarınca hafif suçlarda tutuklama kararı verilemez; ancak adli kontrol yükümlülüğü ihlal edilmişse bu sınır uygulanmaz. Yani yalnızca adli para cezasını gerektiren bir suçtan yargılanan kişi bile, yurt dışına çıkma girişimi nedeniyle tutuklanabilir.

Kanun ayrıca, dosya istinaf veya temyizdeyken bile hükmü veren ilk derece mahkemesinin UYAP kayıtlarını inceleyerek tutuklama kararı verebileceğini düzenler (m.112/1, ek cümle — 7242 s.K. m.16). Dosyanın üst mahkemede olması, ihlalin sonuçsuz kalacağı anlamına gelmez.

Azami Tutukluluk Sonrası Verilen Adli Kontrolün İhlali

CMK m.112/2 (Ek: 24/11/2016-6763/24 md.) özel bir sınır getirir. Azami tutukluluk süresinin dolması nedeniyle adli kontrol tedbiri uygulanan bir kişi bu tedbiri ihlal ederse yeniden tutuklanabilir; ancak bu durumda tutuklama süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz ayı, diğer işlerde iki ayı geçemez. Uzun tutukluluk sonrası tahliye edilip yurt dışı çıkış yasağıyla serbest bırakılan kişiler bakımından bu güvence önemlidir.

Sınır Kapısında Ne Olur?

Yurt dışı çıkış yasağı kararı Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilir ve sınır kapılarındaki pasaport kontrol sistemine işlenir. Pasaport ibraz edildiğinde kayıt görülür, çıkış işlemi yapılmaz ve durum kararı veren mercie bildirilir. Kişi gözaltına alınabilir ve hakkında CMK m.112 uyarınca işlem başlatılabilir. Uçak bileti, otel rezervasyonu ya da vizenin alınmış olması bu sonucu değiştirmez.

Kaçak Yolla Çıkış Ayrıca Sorumluluk Doğurur mu?

Evet. Yasal sınır kapısı dışından, pasaportsuz ya da sahte belgeyle çıkış girişimi, adli kontrolün ihlaline ek olarak bağımsız sorumluluk doğurabilir. Sahte kimlik veya pasaport kullanılması hâlinde resmî belgede sahtecilik (TCK m.204) gündeme gelir; kişinin çıkışına aracılık edenler bakımından ise göçmen kaçakçılığı (TCK m.79) söz konusu olabilir. Ayrıca kaçma girişimi, dosyadaki kaçma şüphesini somutlaştırdığı için sonraki tutuklama ve tedbir kararlarını doğrudan etkiler.

Şüpheli veya Sanık Yurt Dışındaysa Ne Olur? Kaçaklık, Yakalama Emri ve İade

Yurt dışı çıkış yasağı, kişi henüz Türkiye’deyken konulan bir adli kontrol yükümlülüğüdür. Kişi zaten yurt dışındaysa ya da yasak konulmadan önce çıkmışsa, devreye bambaşka bir rejim girer: Ceza Muhakemesi Kanunu’nun kaçaklık hükümleri (m.247-248), yakalama emri (m.98) ve 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu’nun iade usulü. Bu üç işlem uygulamada sürekli birbirine karıştırılır; oysa dayanakları, karar mercileri ve sonuçları farklıdır.

	Yakalama emri	Kaçaklık kararı	İade talebi
Dayanak	CMK m.98	CMK m.247	6706 s.K. m.22
Kararı veren	Sulh ceza hâkimi (soruşturma) · hâkim veya mahkeme (kovuşturma) · bazı hâllerde savcı ve kolluk	Cumhuriyet savcısı veya mahkeme	Talebi adlî merci yapar; kararı kişinin bulunduğu devlet verir
Ön şart	Çağrıya gelmeme, çağrı yapılamama veya kaçma	İlan usulü + 15 gün içinde başvurmama (yalnız m.248/2 katalog suçlarında)	Hakkında yakalama emri veya tutuklama kararı bulunması + ceza eşiği
Doğrudan sonucu	Yakalanıp ilgili mercie sevk	Mal varlığına elkoyma, kayyım, yokluğunda tutuklama	Teslim veya talebin reddi

Yurt Dışında Olmak Tek Başına Kaçaklık Değildir

CMK m.247/1 kaçağı şöyle tanımlar: “Hakkındaki soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak denir.”

Tanımın iki unsuru vardır ve ikisi birlikte aranır: bir amaç (soruşturmayı veya kovuşturmayı sonuçsuz bırakmak) ve ulaşılamama. Bu yüzden iş, eğitim veya tedavi için yurt dışında bulunan, tebligata cevap veren ve mercie ulaşılabilir olan kişi kaçak sayılmaz. Tanımın yurt içinde saklanan kişiyi de kapsadığına dikkat edilmelidir: kaçaklık coğrafi bir durum değil, usuli bir sıfattır. Hiç yurt dışına çıkmamış bir şüpheli de kaçak ilan edilebilir.

Kaçaklık Kararı Nasıl Verilir? On Beş Günlük İlan Usulü

Kaçaklık kendiliğinden doğmaz; CMK m.247/2 belirli bir sıra öngörür. Önce usulüne göre yapılan tebligata uyulmamış ve bunun üzerine verilen zorla getirilme kararı da yerine getirilememiş olmalıdır. Bundan sonra Cumhuriyet savcısı veya mahkeme:

1. Çağrının bir gazete ile ve şüpheli veya sanığın bilinen konutunun kapısına asılmak suretiyle ilânına karar verir. İlanda, on beş gün içinde gelinmediği takdirde m.248’deki tedbirlere hükmedilebileceği ayrıca açıklanır (m.247/2-a).
2. Bu işlemlerin yerine getirildiği bir tutanakla saptanır; tutanak tarihinden itibaren on beş gün içinde başvurmayan şüpheli veya sanığın kaçak olduğuna karar verilir (m.247/2-b).

⚠️ Bu usulün önemli bir sınırı vardır: m.247/2 yalnızca m.248’in ikinci fıkrasında sayılan suçlarda işletilebilir. Katalog dışındaki bir suçtan soruşturulan kişi, yurt dışında olsa bile bu usulle kaçak ilan edilip mal varlığına elkonulamaz. İlanda on beş günlük sürenin ve sonucun açıkça yazılmamış olması da başlı başına bir usul sakatlığıdır.

Kaçak Sanık Hakkında Kovuşturma Yapılabilir mi? 16 Temmuz 2026 Değişikliği

Bu sorunun cevabı son üç yılda üç kez değişti; internetteki yazıların büyük bölümü artık yürürlükte olmayan bir metni anlatıyor. Kronoloji şudur:

• 22/3/2023 — Anayasa Mahkemesi, E.2022/145, K.2023/59 sayılı kararıyla m.247’nin üçüncü fıkrasını iptal etti.
• 2/3/2024 — 7499 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle fıkra yeniden düzenlendi.
• 16/7/2026 — 7589 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle fıkra bugünkü hâlini aldı.

Yürürlükteki m.247/3 üç ayrı hüküm taşır. Birincisi: kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir — yani dosya, sanığın yokluğunda ilerleyebilir. İkincisi ve asıl güvence olanı: daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Yani hiç sorgulanmamış bir kaçak sanık, yokluğunda mahkûm edilemez. Üçüncüsü: yalnızca güvenlik tedbirine karar verilmesi hâlinde, kaçak sanık veya müdafii savunma hakkının kullanılmak istendiğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.

Buna bağlı bir usul güvencesi daha vardır: m.247/4 uyarınca duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii yoksa mahkeme barodan bir avukat görevlendirilmesini ister. Kaçak sanık, yokluğunda yürüyen bir yargılamada müdafisiz bırakılamaz.

Kaçağın Türkiye’deki Mal Varlığına El Konulabilir mi?

Evet, ancak dar bir çerçevede. CMK m.248/1’e göre kaçağın Cumhuriyet savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla, Türkiye’de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına — amaçla orantılı olarak — Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi veya mahkeme kararıyla elkonulabilir; gerektiğinde idaresi için kayyım atanır. Elkoyma ve kayyım atama kararı müdafiye bildirilir.

Tedbir yalnız m.248/2’deki katalogda uygulanır. Katalog; soykırım ve insanlığa karşı suçlar, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, hırsızlık, yağma, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, parada sahtecilik, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, zimmet, irtikâp, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene karşı suçlar, silahlı örgüt ve örgütlere silah sağlama, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk ile silah kaçakçılığı, Bankalar Kanunu’ndaki zimmet, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun hapis gerektiren suçları ve Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.68 ve 74’teki suçlardan oluşur.

Elkoymanın yanında iki sonuç daha doğabilir: m.248/5 uyarınca kaçak hakkında, m.100 ve devamındaki hükümlere göre yokluğunda tutuklama kararı verilebilir; m.248/3 uyarınca tedbir kararlarının özetinin bir gazetede ilânına karar verilebilir. Buna karşılık m.248/4, kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelerek teslim olduğunda elkoymanın kaldırılmasına karar verileceğini açıkça söyler — tedbirin amacı cezalandırmak değil, kişiyi yargılamaya getirmektir. Ve m.248/8: bu kararlara karşı itiraz edilebilir.

🔑 Uygulamada en az bilinen hüküm m.248/6’dır: sulh ceza hâkimi veya mahkeme elkoymaya karar verdiğinde, kaçağın yasal olarak bakmakla yükümlü bulunduğu yakınlarının alınan tedbirler nedeniyle yoksulluğa düşebileceğini saptarsa, geçimlerini sağlamak üzere elkonulan mal varlığından sosyal durumlarıyla orantılı miktarda yardımda bulunulması konusunda kayyıma izin verir. Kaçağın ailesi, elkoyma kararının otomatik sonucu olarak geçimsiz bırakılmaz; bu talep ayrıca ileri sürülmelidir.

Yakalama Emrini Kim Düzenler? Tutuklama Kararından Farkı

Yakalama emri ile tutuklama kararı aynı şey değildir: yakalama emri kişinin bulunup ilgili mercie getirilmesini sağlayan bir emirdir, kendiliğinden özgürlükten yoksun bırakma kararı değildir. CMK m.98 üç ayrı hâl sayar:

• Soruşturma evresi (m.98/1): çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi düzenler. Ayrıca tutuklama isteminin reddi kararına itiraz hâlinde itiraz mercii de yakalama emri düzenleyebilir.
• Kaçma hâlleri (m.98/2): yakalanmışken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık ya da tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilir. Bu, hâkim kararı aranmayan istisnai hâldir.
• Kovuşturma evresi (m.98/3): kaçak sanık hakkında yakalama emri re’sen veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir.

m.98/4’e göre emirde kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği, yüklenen suç ve yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir. Bu unsurların eksikliği emrin infazına itiraz konusu yapılabilir.

Sanık Duruşmaya Gelmezse Dava Yokluğunda Bitebilir mi?

Kaçaklık kararı verilmemiş olsa bile dava yürüyebilir. CMK m.194/2: sanık savuşur veya ara vermeyi izleyen oturuma gelmezse, önceden sorguya çekilmiş ve artık hazır bulunmasına mahkemece gerek görülmezse dava yokluğunda bitirilebilir. Buradaki belirleyici şart yine sorgunun daha önce yapılmış olmasıdır — m.247/3’teki güvenceyle aynı mantık.

Ayrı bir hâl m.195’tedir: suç yalnız veya birlikte adlî para cezasını veya müsadereyi gerektirmekteyse sanık gelmese bile duruşma yapılabilir; bu hâllerde gönderilecek davetiyeye gelmese de duruşmanın yapılacağı yazılır. Davetiyede bu uyarı yoksa hüküm kurulamaz.

Kırmızı Bülten Türk Kanunlarında Yer Alan Bir Kurum Değildir

Bu ifade haberlerde sık geçtiği için hukuki bir karar türü sanılıyor. Oysa 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun tam metninde de 6706 sayılı Kanun’da da “kırmızı bülten” ve “Interpol” ifadeleri hiç geçmez. Kırmızı bülten, Interpol bünyesinde yürütülen idari bir bildirim aracıdır; kendisi tutuklama kararı değildir ve tek başına bir devleti kişiyi teslim etmeye zorlamaz.

Türk hukukunda sonuç doğuran işlemler bunlardır: yakalama emri (CMK m.98), kaçak hakkında yokluğunda tutuklama kararı (m.248/5) ve iade talebi (6706 s.K. m.22). Bir dosyada “kırmızı bülten çıkarıldı” denmesi, bu üç işlemden hangisinin yapıldığını göstermez; dosyadan ayrıca kontrol edilmelidir.

Türkiye Yurt Dışındaki Kişinin İadesini İsteyebilir mi?

6706 sayılı Kanun m.22/1: soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandırılabilmesi ya da verilen mahkûmiyet kararlarının infazı amacıyla, yabancı bir ülkede bulunan ve hakkında yakalama emri veya tutuklama kararı verilen kişinin Türkiye’ye iadesi adlî merciler tarafından istenebilir. Yani iade talebinin ön şartı, önce bir yakalama emri veya tutuklama kararının bulunmasıdır.

m.22/2 iki ceza eşiği koyar: soruşturma veya kovuşturma aşamasında üst sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda; kesinleşmiş mahkûmiyetlerde ise hükmolunan hapis cezasının en az dört ay olması hâlinde iade talep edilebilir. Kişinin birden fazla suçu varsa, bazılarının cezası bu sınırların altında olsa dahi birlikte iadeye konu edilebilir.

Talep doğrudan yabancı devlete gitmez. m.22/3’e göre Merkezî Makam — ki bu, m.2/1-b uyarınca Adalet Bakanlığıdır — talebi yabancı devlete göndermeden reddedebilir: talebin gerekli şartları taşımaması; ceza infaz kurumlarında geçirilecek süre dikkate alındığında iade yoluna başvurulmasının kişi yararı ile kamu yararı arasında açık bir orantısızlığa sebep olması; Türkiye’nin millî güvenliğinin veya uluslararası ilişkilerinin zarar görme ihtimalinin bulunması.

🔴 Buradaki en kritik nokta şudur: iade kararını Türkiye vermez. Talep gönderildikten sonra karar, kişinin bulunduğu devletin makamlarına aittir ve o devletin kendi hukukuna göre verilir. Türkiye’nin bu konudaki kendi kuralı 6706 m.11/1-(a)’da yazılıdır: Türk vatandaşı olan kişi iade edilmez (Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç). Birçok devlet de kendi vatandaşı bakımından aynı ilkeyi uyguladığından, kişinin bulunduğu ülkenin vatandaşı olup olmaması pratikte belirleyici olabilmektedir.

İade Sürecinde de Adli Kontrol ve Yurt Dışı Çıkış Yasağı Gündeme Gelir

İade, yalnız yurt dışındaki kişiyi ilgilendirmez; Türkiye’de yakalanan ve başka bir devlete iadesi istenen kişi bakımından da bir koruma tedbirleri rejimi kurar. 6706 m.14/3: yakalanan kişi, geçici tutuklama hususunda karar verilmek üzere en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır ve hâkim, karar vermeden önce kişiye rızaya dayalı iade imkânı ile bunun hukuki sonuçları hakkında bilgi verir.

m.14/5, doğrudan bu yazının konusuna bağlanır: geçici tutuklama yerine, kişinin kaçmasına engel olacak şekilde Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca adli kontrol kararı verilebilir. Yurt dışı çıkış yasağı, iade sürecinde de tutuklamanın alternatifi olarak karşımıza çıkar. Süre bakımından m.14/4: mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde kişi en fazla kırk gün geçici tutuklu kalabilir; m.14/6: ilgili devlet bu süre içinde iade evrakını göndermezse geçici tutuklama veya adli kontrol kararı kaldırılır.

Süreç boyunca denetim de sürer: m.16/2 uyarınca tutukluluk durumu ağır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenir; m.16/4 uyarınca toplam tutukluluk süresi, kişinin alabileceği veya mahkûm olduğu cezanın infaz süresini geçemez; m.16/3 uyarınca kabul kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde iade kararı verilmezse koruma tedbirleri kaldırılır. Mahkemenin iade kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilir ve Yargıtay bu başvuruları üç ay içinde sonuçlandırır (m.18/4).

Hükümlü Yurt Dışında Cezaevindeyse: İade Değil, Hükümlü Nakli

Yabancı devlet mahkemesince mahkûm edilmiş ve o ülkede cezaevinde bulunan kişi bakımından işleyen kurum iade değil, hükümlü naklidir. 6706 m.30/1 beş koşulu birlikte arar: hükümlünün Türk vatandaşı olması veya Türkiye ile güçlü sosyal bağlarının bulunması; hükümlünün veya kanuni temsilcisinin rıza göstermesi; mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması; fiilin Türk hukukuna göre de suç teşkil etmesi; ve merkezî makamlarca aksi kararlaştırılmadıkça talep tarihinde infazı gereken en az altı ay hapis cezasının bulunması.

Nakil talebi hükümlünün kendisi, kanuni temsilcisi veya yakını tarafından da yapılabilir (m.30/2). Talep, naklin hükümlünün sosyal rehabilitasyonuna katkı sağlamayacağı, ceza adaletinin amaçlarına hizmet etmeyeceği veya Türkiye’nin millî güvenliği ile temel çıkarlarına uygun düşmeyeceği anlaşılırsa reddedilebilir (m.30/3). Karar mercii m.30/4’e göre Adalet Bakanıdır.

Aile Mahkemesi Yurt Dışı Çıkış Yasağı Koyabilir mi?

Hayır. Anayasa m.23/3’ün 7/5/2010 tarihli 5982 sayılı Kanun’la değişik hâli şudur: “Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.” Ölçüt açıktır: sınırlamanın dayanağı bir ceza soruşturması veya kovuşturması olmalıdır. Bir hukuk mahkemesi — aile mahkemesi dâhil — yetişkin bir kişi hakkında yurt dışı çıkış yasağı veremez. Devam eden bir boşanma, nafaka veya mal paylaşımı davası, tek başına yurt dışına çıkışa engel değildir.

⚠️ Bu tespit yetişkin içindir ve çocuğun yurt dışına çıkarılması konusuyla karıştırılmamalıdır. Çocuğun yurt dışına çıkarılıp çıkarılamayacağı, velayet ve kişisel ilişki kurulmasına dair kararların kapsamında değerlendirilir; bu, ceza muhakemesindeki adli kontrol tedbirinden ayrı bir rejimdir ve dayanağı da farklıdır. Somut dosyada hangi rejimin işlediği, kararın hangi mahkemeden ve hangi kanuna dayanılarak verildiğine bakılarak belirlenir.

Yasağın kendisine karşı hangi yolun kullanılacağı — itiraz mı, yoksa CMK m.111/1 kaldırma talebi mi — ayrı bir konudur; ayrıntı için yurt dışı çıkış yasağına itirazda dikkat edilmesi gerekenler yazımıza, adli kontrolün diğer yükümlülükleriyle karşılaştırması için adli kontrol ve ev hapsi arasındaki farklar yazımıza bakabilirsiniz.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Pasaport Almaya Engel mi?

Evet, engeldir. Bu konuda internette sıkça rastlanan “yasak pasaport alımını doğrudan engellemez” bilgisi kanun metniyle bağdaşmaz. 5682 sayılı Pasaport Kanunu‘nun 22 nci maddesi şöyledir: “Yurt dışına çıkmaları; mahkemelerce yasaklananlara (…) pasaport veya seyahat vesikası verilmez.” Maddenin devamı daha da açıktır: “Bunların yurt dışına çıkışları engellenir ve kendilerine pasaport veya vesika verilmez, verilmişse geri alınır.”

Yani mahkeme kararıyla yurt dışına çıkışı yasaklanan kişi yeni pasaport alamaz; elindeki pasaport da geri alınabilir. Kanun bu kişiler için istisna da tanımaz — maddedeki “zaruri hâllerde Cumhurbaşkanı onayıyla pasaport verilebilir” imkânı, metnin açık ifadesiyle mahkemelerce yasaklananlar dışında kalanlar için öngörülmüştür.

Anayasa Mahkemesi’nin 2024 Tarihli İptal Kararı

Pasaport Kanunu m.22’nin metnindeki boşluk bir yazım eksikliği değildir; iptal edilmiş bir ibarenin yeridir. Anayasa Mahkemesi 24/9/2024 tarihli ve E.2024/112, K.2024/160 sayılı kararıyla, maddedeki “memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere” ibaresini Anayasa’nın 13 ve 23 üncü maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Karar 21 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Kararın gerekçesi, bu yazının baştan beri vurguladığı ölçütle aynıdır: idareye, sınırları belirsiz bir ölçütle kişilerin yurt dışına çıkışını engelleme yetkisi tanınamaz. Anayasa m.23/3 yurt dışına çıkma hürriyetinin sınırlanmasını hâkim kararına bağlamıştır; İçişleri Bakanlığı’nın idari tespitine dayanan tahdit bu güvenceyle bağdaşmamaktadır.

Bugün itibarıyla tablo şudur: pasaport verilmemesinin dayanağı olarak maddede mahkeme kararı ve terör örgütleriyle bağlantı hâlleri kalmıştır; genel güvenlik gerekçesine dayalı idari tahdit yolu kapanmıştır.

Yasak Kalkınca Pasaport Nasıl Geri Alınır?

Yasağın kaldırılmasına ilişkin karar kesinleştikten sonra izlenecek yol şudur:

• Kararı veren merciden kesinleşme şerhli karar örneği alınır.
• Kararın Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirildiği teyit edilir; gerekirse karar örneği il emniyet müdürlüğü pasaport şubesine bizzat sunulur.
• Sistemdeki tahdit kaydının düştüğü sorgulanır.
• Pasaport geri alınmışsa yeniden başvuru yapılır; süresi dolmuşsa yenileme talep edilir.

Bu adımlar tamamlanmadan seyahat planı yapmak risklidir; kayıt düşmediği sürece çıkış işlemi sınır kapısında durdurulur.

Yurt Dışı Çıkış Yasağının Değerlendirilmesi ve Sonlandırılması

Yurt dışı çıkış yasağı, ceza muhakemesi sürecinde alınan bir adli kontrol tedbiri olarak, hukuk sistemimizde dikkatle uygulanan ve sınırlı sürelerle yürürlükte olabilen bir önlemdir. Ancak bu yasağın gerek uygulanma sürecinin gerekse kaldırılmasının belirli hukuk kuralları ve prosedürlere dayanması gerekmektedir. Dolayısıyla gerek yasağın hukuka uygunluğu gerekse kaldırılması, titiz değerlendirmelerin ardından gerçekleştirilir.

Yasağın Değerlendirilmesi Süreci

Yurt dışı çıkış yasağı, kişinin seyahat özgürlüğünü kısıtlayan bir tedbir olduğundan, hukukun temel hak ve özgürlükleri koruma ilkesini esas alarak uygulanmalıdır. Bu bağlamda yasağın değerlendirme süreci şu adımlardan oluşur:

• Hukuka Uygunluk Denetimi: Yasağın temel dayanağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109 uncu maddesidir. Buna göre, tedbirin uygulanabilmesi için CMK m.100’deki tutuklama sebepleri — kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile kaçma, saklanma veya delilleri karartma tehlikesi — hukuken ortaya konulmalıdır.
• Periyodik İnceleme: CMK m.110/4 uyarınca tedbirin devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla incelenir. Soruşturma evresinde bu inceleme Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde ise mahkeme tarafından resen yapılır.
• Ölçülülük İlkesi: Kişinin seyahat özgürlüğüne getirilen sınırlamanın meşru sebebe dayanıp dayanmadığı sorgulanır. Aynı amaca daha hafif bir yükümlülükle ulaşılabiliyorsa hâkim, CMK m.110/2 uyarınca yükümlülüğü değiştirebilir. Yasağın gerekliliğini yitirdiği hâlde devam etmesi, hukuka aykırı bir durum oluşturur.
• Süre Denetimi: CMK m.110/A’daki azami sürenin dolup dolmadığı ayrıca kontrol edilir; çocuklarda bu sürelerin yarı oranında uygulandığı gözden kaçırılmamalıdır.

Yasağın Sonlandırılması

Yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması, hem kişi hem de ilgili yargı makamı açısından belirli hukuki şartların sağlanmasına bağlı olarak mümkün olmaktadır. Yasağın sonlandırılması için şu yollar ve yöntemler kullanılabilir:

• Re’sen Kaldırma — soruşturma evresi: Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesiyle tedbirin dayanağı ortadan kalkar.
• Re’sen Kaldırma — kovuşturma evresi: Mahkeme, CMK m.110/4 kapsamındaki dört aylık incelemede tedbirin gerekli olmadığı kanaatine varırsa kararı resen kaldırır.
• Talep Üzerine Kaldırma: Kişi ya da müdafii, kararı veren sulh ceza hâkimliğine veya kovuşturma safhasında ilgili mahkemeye başvurabilir (CMK m.111/1). Talep, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra değerlendirilir ve kanun beş günlük bir karar süresi öngörür.
• Yargı Sürecinin Sonlanması: Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme ya da takipsizlik kararlarıyla tedbirin hukuki dayanağı sona erer.
• Delil Yetersizliği ya da Şartların Değişmesi: Kaçma veya delil karartma şüphesini ortadan kaldıran somut olgular ortaya çıkmışsa, kişi ya da müdafii bu olgulara dayanarak kaldırma talebinde bulunabilir.
• Azami Sürenin Dolması: CMK m.110/A’daki süre dolduğunda tedbirin dayanağı biter; sistemdeki kaydın düşmesi için kaldırma kararı alınması gerekir.

Yasağın Kaldırılması İçin Dilekçe Örneği

Kişinin yasağın kalkması amacıyla yetkili makamlara yazacağı dilekçe, şu unsurları içermelidir:

• Dilekçenin sunulduğu merci: kararı veren sulh ceza hâkimliği veya mahkeme.
• Soruşturma veya esas numarası, talep edenin ad-soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresi.
• Tedbir kararının tarihi ve içeriği.
• Hukuki dayanak: CMK m.111/1 (kaldırma talebi); ölçülülük yönünden Anayasa m.13 ve m.23 ile CMK m.110/2.
• Kaçma şüphesini ortadan kaldıran somut olgular: sabit ikametgâh, düzenli iş, aile bağları, delillerin toplanmış olması, iddianamenin düzenlenmiş olması, sağlık veya eğitim zorunluluğu.
• Ekler: ikametgâh belgesi, işyeri yazısı, sağlık raporu, öğrenci belgesi, seyahat zorunluluğunu gösteren belgeler.
• Sonuç ve talep: yasağın kaldırılması; kabul edilmezse daha hafif bir yükümlülüğe çevrilmesi (imza yükümlülüğü veya güvence).
• Tarih ve imza.

Dilekçede en sık yapılan hata, tedbirin yarattığı mağduriyeti anlatıp kaçma şüphesine hiç değinmemektir. Karar bu şüpheye dayandığı için, kaldırma talebinin de o şüpheyi karşılaması gerekir.

Alınan Yasağın Kaldırılması Sonrasındaki İşlemler

Yasağın kaldırılmasının ardından, yurt dışı çıkış işlemi sırasında sorun yaşanmaması için kararın ilgili merciler tarafından — özellikle Emniyet Genel Müdürlüğü’nce — işleme konulduğundan emin olunması gereklidir. Gerekirse pasaport şube müdürlüğüne mahkeme kararı sunularak kaydın düştüğü teyit ettirilmeli ve sınır kapılarında mağduriyet yaşanması engellenmelidir. Pasaport geri alınmışsa yeniden başvuru yapılmalıdır.

Son Dönem Uygulamalarındaki Önemli Noktalar

• Süre Kısıtlaması: 2021’de yürürlüğe giren CMK m.110/A ile adli kontrolün azami süresi kanunla belirlenmiştir: ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde iki yıl (+1 yıl), giren işlerde üç yıl (uzatma toplamı üç yıl; terör ve devlete karşı belirli suçlarda dört yıl). Çocuklarda süreler yarıya iner.
• Dört Aylık Denetim: CMK m.110/4 ile getirilen periyodik inceleme yükümlülüğü, tedbirin unutulmasını engelleyen en önemli güvencedir. Denetimin yapılmamış olması, itiraz ve kaldırma talebinde ileri sürülebilir.
• İtiraz Merciinin Değişmesi: 2021’den itibaren sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararlarına yapılan itirazları asliye ceza mahkemesi hâkimi incelemektedir (CMK m.268/3-b).
• Adil Yargılanma Hakkı İhlali: Haksız ya da ciddi gerekçelere dayanmayan uzun süreli yasaklar, hukuki güvenlik ilkesini ve temel hak ve özgürlükleri ihlal edebilir. Bu durumda olağan kanun yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir. Seyahat özgürlüğü bakımından AİHM yolu, Türkiye 4 No.lu Protokol’e taraf olmadığı için kapalıdır.
• Pasaport Rejimi: AYM’nin 2024 tarihli iptal kararı sonrasında, genel güvenlik gerekçesine dayalı idari pasaport tahdidi uygulanamaz; dayanak yalnızca mahkeme kararı ve kanunda sayılan diğer hâllerdir.

Yurt dışı çıkış yasağı, doğru gerekçelerle ve adil şekilde uygulandığında ceza muhakemesinin sağlıklı yürütülmesini sağlamak adına etkili bir araçtır. Ancak bu tedbirin kaldırılmasında dikkat edilecek usul ve esaslar hem bireylerin hakkını korur hem de hukuk devletine olan güveni pekiştirir.

Seyahat Özgürlüğü Hangi Hâllerde Kısıtlanabilir?

Günlük dilde “seyahat yasağı” denen kısıtlamaların hukuki çerçevesi Anayasa m.23’tedir ve madde tek bir hak değil, üç ayrı özgürlük tanır: yerleşme hürriyeti, ülke içinde seyahat hürriyeti ve yurt dışına çıkma hürriyeti. Her birinin sınırlama rejimi farklıdır ve en korunaklı olan üçüncüsüdür. Yani “seyahat yasağı nedir” sorusunun tek bir cevabı yoktur; hangi özgürlüğün kısıtlandığına göre dayanak da, itiraz yolu da değişir.

Özgürlük	Sınırlama sebepleri	Karar mercii
Yerleşme hürriyeti	Suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişme, düzenli kentleşme, kamu mallarını koruma	Kanunla
Seyahat hürriyeti (ülke içi)	Suç soruşturma ve kovuşturması, suç işlenmesini önleme	Kanunla
Yurt dışına çıkma hürriyeti	Yalnızca suç soruşturması veya kovuşturması	Hâkim kararı zorunlu

Şehir Dışına Çıkma Yasağı ile Farkı Nedir?

Halk arasında “şehir dışına çıkma yasağı” denen tedbirin kanuni karşılığı CMK m.109/3-(k)’dir: “Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek.” Bu da bir adli kontrol yükümlülüğüdür ve yurt dışı çıkış yasağıyla aynı maddede, ayrı bir bent olarak düzenlenmiştir.

• Kapsam farkı: (a) bendi yalnızca ülke sınırından çıkışı engeller; (k) bendi belirlenen yerleşim bölgesinin dışına çıkmayı engeller — dolayısıyla daha ağırdır ve yurt dışı çıkışını zaten kapsar.
• Birlikte uygulanabilir: Hâkim her iki bendi aynı kararda uygulayabilir; ayrıca (b) bendindeki imza yükümlülüğü de eklenebilir.
• Mahsup farkı: İkisi de CMK m.109/6’nın istisnası değildir; hiçbiri cezadan düşülmez. Yalnızca (j) bendindeki konutu terk etmeme yükümlülüğü kısmen mahsup edilir.

Olağanüstü Hâl ve Salgın Dönemi Kısıtlamaları

Genel nitelikli seyahat kısıtlamalarının dayanağı adli kontrol değil, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 23 üncü maddesidir. Bu maddeye göre Cumhurbaşkanı; harp tehlikesi, memleket güvenliğine veya sağlık durumuna dokunan olağanüstü hâller dolayısıyla Türk vatandaşlarının yabancı ülkelere gitmelerini kısmen veya tamamen men edebilir; siyasi ve ekonomik mülahazalarla sadece belli ülkeler için geçerli pasaport düzenlenmesine karar verebilir.

Bu yetki kişiye özel değil, genel niteliktedir; belirli bir kişi hakkında verilmiş bir yargı kararına dayanmaz. Dolayısıyla itiraz yolu, süresi ve kaldırılma usulü adli kontrolden tamamen farklıdır. Salgın döneminde uygulanan seyahat kısıtlamalarını “yurt dışı çıkış yasağı” olarak nitelendiren anlatımlar bu ayrımı gözden kaçırmaktadır.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıda, yurt dışı çıkış yasağı hakkında en sık sorulan sorular kanun maddesi künyeleriyle yanıtlanmıştır.

1. Kimler Yurt Dışı Çıkış Yasağı Kapsamına Alınabilir?

Yalnızca hakkında ceza soruşturması veya kovuşturması yürütülen şüpheli ve sanıklar. CMK m.109/3 yükümlülüklerin muhatabını “şüpheli” olarak belirler, m.110/3 aynı hükmü kovuşturma evresinde sanığa taşır. Tanık, mağdur, katılan veya bilirkişi hakkında adli kontrol kararı verilemez.

2. Yurt Dışı Çıkış Yasağına Hangi Durumlarda Karar Verilir?

CMK m.109/1’in atıf yaptığı m.100’deki tutuklama sebeplerinin bulunması hâlinde: kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile kaçma, saklanma, delilleri karartma veya tanık üzerinde baskı kurma tehlikesi. Karar ayrıca ölçülü olmalı ve gerekçe içermelidir.

3. Yurt Dışı Çıkış Yasağı Sorgulaması Nasıl Yapılır?

e-Devlet’te “yurt dışı çıkış yasağı sorgulama” adında bir hizmet yoktur. Tedbir bir yargı kararı olduğu için kayıt UYAP’ta tutulur; UYAP Vatandaş Portal üzerinden taraf olunan dosyalardaki kararlar görüntülenebilir. Kesin bilgi için kararı veren mercie ya da il emniyet müdürlüğü pasaport şubesine başvurulmalıdır. e-Devlet’teki Yurda Giriş-Çıkış Belgesi yalnızca geçmiş hareketleri gösterir, yasağı göstermez.

4. Yurt Dışı Çıkış Yasağı Olmak Pasaport Alımına Engel Mi?

Evet. 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.22 uyarınca yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport veya seyahat vesikası verilmez; verilmişse geri alınır. Aynı madde terör örgütleriyle bağlantısı belirlenenler bakımından da pasaport verilmemesini öngörür. Maddedeki “genel güvenlik bakımından mahzur” gerekçesine dayalı idari tahdit ise Anayasa Mahkemesi’nin 24/9/2024 tarihli, E.2024/112, K.2024/160 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (RG: 21/11/2024).

5. Yurt Dışı Çıkış Yasağına Nasıl İtiraz Edilir?

İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek dilekçeyle yapılır (CMK m.111/2, m.268/1). Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazı asliye ceza mahkemesi hâkimi, asliye ceza mahkemesi kararlarına yapılan itirazı ise ağır ceza mahkemesi inceler (CMK m.268/3-b, c).

6. Hangi Durumlarda Yurt Dışı Çıkış Yasağı Kaldırılır?

Takipsizlik, beraat, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verildiğinde; kaçma ve delil karartma şüphesinin ortadan kalktığı anlaşıldığında; CMK m.110/4 kapsamındaki dört aylık incelemede devamına gerek görülmediğinde; azami süre dolduğunda ya da CMK m.111/1 uyarınca yapılan kaldırma talebi kabul edildiğinde.

7. Yurt Dışı Çıkış Yasağı Süresi Ne Kadardır?

CMK m.110/A’ya göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl, zorunlu hâlde gerekçe gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde en çok üç yıl, uzatma süresi toplam üç yılı; TCK’nın İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümündeki suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda dört yılı geçemez. Çocuklarda bu süreler yarı oranında uygulanır.

8. Vergi Borcu Nedeniyle Yurt Dışı Çıkış Yasağı Konulabilir Mi?

Hayır. Buna imkân veren 6183 sayılı Kanun’un 36/A maddesi, 6111 sayılı Kanun’un 165 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmış ve kaldırma 25 Şubat 2011‘de yürürlüğe girmiştir. Anayasa m.23/3, yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğini düzenlediğinden, idari makamlar bu yönde işlem tesis edemez. Vergi kaçakçılığı suçundan (VUK m.359) yürütülen bir ceza soruşturması varsa durum farklıdır; orada tedbir borçtan değil suç isnadından doğar.

9. Denetimli Serbestlik Alan Kişi Yurt Dışına Çıkabilir Mi?

Denetimli serbestlik başlı başına bir yurt dışı çıkış yasağı değildir; ancak kişi cezasını infaz etmektedir. 5275 sayılı Kanun m.105/A/5 uyarınca verilen yükümlülükleri — imza, program, belirlenen bölgede bulunma — aksatacak bir seyahat, m.105/A/6-b uyarınca açık ceza infaz kurumuna iade sebebidir. Ayrıca başka bir dosyadan adli kontrol kararı varsa çıkış doğrudan yasaktır. Seyahat öncesinde denetimli serbestlik müdürlüğüyle görüşülmelidir.

10. Yurt Dışı Çıkış Yasağı Bulunan Kişi Yurt Dışına Çıkarsa Ne Olur?

Sınır kapısında çıkış işlemi durdurulur ve durum kararı veren mercie bildirilir. CMK m.112/1 uyarınca, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun hemen tutuklama kararı verilebilir. Kanun bu ihlal için para cezası öngörmez. Sahte belgeyle çıkış girişimi ayrıca resmî belgede sahtecilik suçunu (TCK m.204) oluşturabilir.

11. İcra Borcu Olan Yurt Dışına Çıkabilir Mi?

Evet. İcra ve İflas Kanunu borçlunun yurt dışına çıkışını engelleyen bir tedbir öngörmez; icra dairesinin yetkileri malvarlığına yöneliktir. Anayasa m.23/3 gereği borç ilişkisi tek başına yurt dışı çıkış yasağı sebebi olamaz.

12. Trafik Cezası Yurt Dışına Çıkmaya Engel Mi?

Hayır. Trafik idari para cezası bir kabahat yaptırımıdır. Karayolları Trafik Kanunu’nda ödenmemiş ceza nedeniyle yurt dışı çıkış yasağı öngören bir hüküm yoktur. Ceza, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.

13. Mahkemesi Devam Eden Kişi Yurt Dışına Çıkabilir Mi?

Devam eden bir dava, tek başına yurt dışına çıkışı engellemez; yani mahkemesi olan kişi, hakkında ayrı bir tedbir yoksa yurt dışına çıkabilir. Engel, ancak hakkında ayrıca bir adli kontrol kararı verilmişse doğar. Sanığın duruşmalara katılma yükümlülüğü ise ayrı bir konudur: mazeretsiz katılmama hâlinde zorla getirme kararı verilebilir ve bu durum dosyada kaçma şüphesi değerlendirmesini olumsuz etkiler.

14. Sabıka Kaydı Olan Yurt Dışına Çıkabilir Mi?

Cezası infaz edilmiş ve başka dosyası bulunmayan kişi Türkiye’den çıkış bakımından serbesttir. Adli sicil kaydı yurt dışı çıkış yasağı doğurmaz; yalnızca gidilecek ülkenin vize veya giriş politikası bakımından sonuç doğurabilir.

15. Yurt Dışı Çıkış Yasağında Geçen Süre Cezadan Düşülür Mü?

Hayır. CMK m.109/6 uyarınca adli kontrol altında geçen süre cezadan mahsup edilemez. İstisna yalnızca (e) bendindeki tedavi yükümlülüğü ile (j) bendindeki konutu terk etmeme yükümlülüğüdür; ev hapsinde geçen her iki gün, mahsupta bir gün sayılır.

16. Yurt Dışı Çıkış Yasağı Türkiye’ye Dönüşü Engeller Mi?

Hayır. Anayasa m.23/son fıkra açıktır: “Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.” Yurt dışındayken hakkında yasak kararı verilen bir vatandaş Türkiye’ye dönebilir; tedbir yalnızca ülkeden çıkışa ilişkindir.

17. HAGB Kararı Yurt Dışına Çıkmaya Engel Mi?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı kendiliğinden yurt dışı çıkış yasağı doğurmaz. Ancak denetim süresi içinde CMK m.231/8 uyarınca ayrıca bir denetimli serbestlik tedbirine hükmedilmişse, o tedbirin yükümlülükleri seyahati etkileyebilir.

18. Yoklama Kaçağı veya Bakaya Yurt Dışına Çıkabilir Mi?

7179 sayılı Askeralma Kanunu’nda yoklama kaçağı, saklı veya bakaya durumundakiler için yurt dışı çıkış yasağı öngören bir hüküm bulunmaz; kanunun 24 üncü maddesi kaçak kalınan gün başına idari para cezası öngörür. 2010 Anayasa değişikliğiyle “vatandaşlık ödevi” sınırlama sebebi olmaktan çıkarıldığı için askerlik yükümlülüğü de yurt dışı çıkış yasağı sebebi değildir. Ayrıntı için yoklama kaçağı yurt dışına çıkabilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

19. İtiraz Ederken Yurt Dışına Çıkabilir Miyim?

Hayır. CMK m.269/1 uyarınca itiraz, kararın yerine getirilmesini durdurmaz. Zorunlu bir seyahat varsa, itiraz dilekçesinde ayrıca m.269/2 uyarınca kararın yerine getirilmesinin geri bırakılması talep edilmelidir.

20. Tutuklanamayacak Bir Suçta Yurt Dışı Yasağı Konabilir Mi?

Evet. CMK m.109/2 uyarınca kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adli kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir. Yani m.100/4 kapsamında tutuklanması mümkün olmayan hafif bir suçta bile yurt dışı çıkış yasağı verilebilir.

Yurt dışı çıkış yasağı, ölçüsü ve süresi kanunla çizilmiş bir tedbirdir; ancak uygulamada dört aylık denetimin atlanması, gerekçesiz uzatma kararları ve süresi dolduğu hâlde sisteme işlenmemiş kayıtlar sık karşılaşılan sorunlardır. Hakkınızdaki tedbirin dayanağını ve süresini birlikte değerlendirmek isterseniz ceza hukuku alanındaki çalışmalarımız hakkında bilgi alabilirsiniz.