Pert Bedeli Nedir? Araç Değer Kaybında Bilinmesi Gerekenler

Pert bedeli, aracı onarılamayacak ölçüde hasar gören kişiye ödenen tazminatın adıdır ve tutarı, aracın kaza tarihindeki rayiç değerinden hesaplanır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın 3.3.2.2 maddesi ile Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın B.2/2.3 maddesi bu bedeli aynı formüle bağlar: aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı hâlinin değeri (sovtaj) arasındaki fark. Yani pert bedeli, sigorta şirketinin serbestçe takdir ettiği bir rakam değil, mevzuatın ölçütünü koyduğu bir hesaptır.

Bu yazıda pert bedelinin nasıl hesaplandığını, rayiç değerin hangi kaynaklardan belirlendiğini, sigortanın ödediği tutar aracın gerçek değerinin altında kaldığında doğan pert farkının kimden isteneceğini ve pert kaydı bulunan bir araç için değer kaybı talebinin hangi hâlde mümkün olduğunu, kanun ve genel şart metinlerine dayanarak anlatıyoruz. Ödeme süreleri, eksper raporuna itiraz yolu ve düşük teklifi kabul etmiş olmanın sonuçları da ayrı başlıklar hâlinde ele alınıyor.

Pert Bedeli Tanımı ve Önemi

Pert bedeli, bir aracın tam hasara uğradığı kabul edildiğinde hak sahibine ödenecek tazminat tutarıdır. Mevzuat bu tutarı tek bir ölçüte bağlar: aracın riziko (kaza) tarihindeki rayiç değeri. Araç, hasarlı hâliyle sahibine bırakılıyorsa bu değerden aracın hasarlı hâlinin değeri düşülür ve kalan tutar ödenir. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları 3.3.2.2 bunu birebir şöyle ifade eder:

“Hak sahibinin aracın hasarlı haliyle sahibine terk edilmesine onay vermesi halinde aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı hali arasındaki tutar kendisine tazminat olarak ödenebilir.”

Zorunlu trafik sigortası tarafında aynı hüküm, Genel Şartlar’ın B.2/2.3 maddesinde yer alır; tek fark, ödemenin “zorunlu trafik sigortası limitleri dahilinde” yapılacağı kaydıdır. Bu ayrım pratikte kritiktir ve aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.

Buradan çıkan ilk sonuç şudur: pert bedeli, onarım faturasından türetilmez. Onarım maliyeti hesabın matrahı değil, yalnızca aracın pert sayılıp sayılmayacağının ölçütüdür. Bir aracın onarımı 400.000 TL tutuyor olabilir; ödenecek tazminat bu rakam değil, aracın kaza tarihindeki piyasa değeridir.

Araç Hangi Şartlarda Pert Sayılır?

Tam hasar (pert) kararı için genel şartlar iki şartın birlikte gerçekleşmesini arar. Kasko GŞ 3.3.2.2 ve ZMSS B.2/2.3 aynı cümleyi kullanır:

“Onarım masraflarının zarar gören aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporu ile aracın onarım kabul etmez bir hale geldiğinin tespit edilmesi durumunda, araç tam hasara uğramış sayılır.”

“Ve aynı zamanda” ibaresi, iki şartın kümülatif olduğunu gösterir. Onarım masrafı aracın değerini aşsa bile eksper aracın onarılabileceğini tespit etmişse araç pert değil, ağır hasarlı sayılır ve bu iki statünün sonuçları birbirinden tamamen farklıdır. Ağır hasar–pert ayrımının ayrıntısı için pert araç nedir, ağır hasar ile farkı ne başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Kavram	Neyi ifade eder	Dayanak
Pert (tam hasar) bedeli	Aracın riziko tarihindeki rayiç değeri; araç hasarlı hâliyle sahibinde kalıyorsa rayiç değer eksi sovtaj	Kasko GŞ 3.3.2.2 · ZMSS B.2/2.3
Rayiç değer	Aracın kaza öncesindeki piyasa değeri	Kasko GŞ 3.3.2.2 (“riziko tarihindeki rayiç değeri”)
Sovtaj (hasarlı hâlin değeri)	Aracın kaza sonrasındaki hurda/parça değeri; rayiçten düşülen kalem	Kasko GŞ 3.3.2.2 · Sigorta Eksperleri Atama Yön. m.14/6
Onarım bedeli	Aracın tamir maliyeti; pert kararının ölçütü, tazminatın matrahı değil	Kasko GŞ 3.3.2.2
Değer kaybı	Onarılan aracın kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değeri arasındaki fark	ZMSS Genel Şartları A.5/a (yür. 1/7/2026)

Pert Bedeli Neden Önemlidir?

Pert bedeli, aracını kaybeden kişinin elinde kalan tek ekonomik karşılıktır ve üç noktada belirleyici olur:

• Zararın karşılanma ölçüsü: Tazminat aracın kaza tarihindeki değeri üzerinden hesaplandığı için, rayiç değerin eksik belirlenmesi doğrudan cebe yansır. Rayiç 900.000 TL yerine 750.000 TL kabul edilirse aradaki 150.000 TL hak sahibinin üzerinde kalır.
• Tescil statüsünü belirlemesi: Pert kararı verildiğinde tazminatın ödenebilmesi için aracın hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesinin sigortacıya ibrazı aranır (Kasko GŞ 3.3.2.2 / ZMSS B.2/2.3). Bu işlem aracın hukuki geleceğini kalıcı olarak değiştirir.
• Sonraki taleplerin kaderi: Hurdaya çıkarma veya trafikten çekme işlemi gören araçların değer kaybı talepleri zorunlu trafik sigortası kapsamı dışına çıkar (KTK m.92/l). Yani pert ödemesini almak, aracın ileriye dönük bazı taleplerini de etkiler.

Pert Bedeli Kasko’dan mı Trafik Sigortasından mı Ödenir?

Bu ayrım, pert dosyalarında en sık karıştırılan konudur ve ödemenin kaynağı ile sınırını birlikte belirler:

• Kasko, sigortalının kendi aracındaki hasarı karşılar. Kazada kusurlu olsanız dahi, poliçe kapsamındaysa aracınızın pert bedeli kaskonuzdan ödenir.
• Zorunlu trafik sigortası (ZMSS), işletenin üçüncü kişilere verdiği zararı karşılar. Aracınız karşı tarafın kusuruyla pert olduysa, tazminat karşı aracın trafik sigortasından istenir. Ancak ödeme poliçe limitiyle sınırlıdır ve kusur oranınıza denk gelen kısım teminat dışıdır (KTK m.92/g).
• İkisi birden: Kaskonuzdan ödeme almak, karşı taraftan kalan farkı ve kaskonun karşılamadığı kalemleri istemenize kendiliğinden engel değildir. Hangi kalemin hangi kaynaktan isteneceği aşağıdaki “pert farkı” başlığında ayrıntılandırılmıştır.

Kasko ile zorunlu trafik sigortasının pert ödemesindeki farkları ve süreç adımlarını ayrıntılı görmek isterseniz trafik kazasında araç pert (tam hasar) olursa ödeme nasıl hesaplanır yazımızı inceleyebilirsiniz.

Araç Değer Kaybı Nedir?

Araç değer kaybı, kaza geçiren bir aracın onarılmasına rağmen ikinci el piyasasındaki değerinde kalıcı olarak meydana gelen azalmadır. Zorunlu trafik sigortası bakımından bu kalem, 1/7/2026 tarihinde yürürlüğe giren Genel Şartlar’ın A.5/a maddesinde tanımlanmıştır (RG 12.06.2026 – 33278):

“Değer kaybı, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarılmasından sonraki ikinci el satış değerinin arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilir.”

Bu tanımdaki ölçüt listesi, değer kaybının hangi unsurlara göre hesaplanacağını doğrudan gösterdiği için pratikte en çok başvurulan metindir. Maddede sayılan başlıkları ve karşılıklarını şöyle okuyabiliriz:

• Hasar gördüğü kısımlar: Genel Şartlar hasarın nerede olduğunu ölçütler arasında açıkça sayar. Bu nedenle “boya boyadır, hangi parçada olduğu fark etmez” yaklaşımı mevzuat metnine aykırıdır; şasi, direk, tavan gibi taşıyıcı bölgelerdeki işlem ile bir tampon boyası aynı sonucu doğurmaz.
• Geçmiş hasar durumu: Aracın önceki hasar kaydı hesaba dahildir. Ancak dikkat: geçmiş hasarın bulunması talebi ortadan kaldırmaz, yalnızca tutarı etkiler. “Aynı bölgeden daha önce hasar alındıysa değer kaybı istenemez” biçimindeki mutlak ifadenin mevzuatta dayanağı yoktur.
• Marka, yaş, model, kullanılmışlık düzeyi: Aracın piyasadaki konumunu belirleyen unsurlardır. Kilometrenin hesaba etkisini ayrıntılı ele aldığımız değer kaybı hesaplamasında araç kilometresi nasıl etki eder yazımıza bakabilirsiniz.
• İkinci el satış değeri farkı: Hesabın çıkış noktası budur — kaza tarihinden önceki satış değeri ile onarım sonrası satış değeri arasındaki fark. Onarım faturasının tutarı bu farkı belirlemez.

Ölçüt (A.5/a)	Değer kaybına etkisi
Hasar gördüğü kısımlar	Taşıyıcı/şasi bölgesindeki işlem, kaporta yüzeyine göre daha yüksek etki yaratır
Aracın yaşı ve kullanılmışlık düzeyi	Yeni ve az kullanılmış araçta ikinci el fiyat farkı daha belirgin oluşur
Geçmiş hasar durumu	Tutarı düşürebilir; talebi ortadan kaldırmaz
Marka ve model	İkinci el talebi yüksek modellerde fiyat farkı görece sınırlı kalabilir
Onarımda kullanılan parçanın niteliği	Orijinal olmayan parça kullanımı ikinci el değerini ayrıca aşağı çeker

Önemli bir düzeltme: Değer kaybı geçici bir düşüş değildir. Araç kusursuz biçimde onarılmış olsa dahi hasar kaydı kalıcıdır ve ikinci el fiyatına kalıcı olarak yansır. Nitekim A.5/a’nın ölçütü de “onarılmasından sonraki ikinci el satış değeri”dir — yani onarım tamamlandıktan sonraki durum esas alınır.

Pert Bedelinin Araç Değer Kaybı ile İlişkisi

Pert bedeli ile değer kaybı birbirinin alternatifi olan iki ayrı kalemdir ve kural olarak aynı araç için aynı kazadan doğmazlar. Değer kaybı onarılan araçta doğar; pert bedeli ise aracın onarılmadığı, tam hasara uğradığı hâlde ödenir. Araç onarılmadığına göre “onarım sonrası ikinci el değeri” diye bir ölçüt de oluşmaz.

Asıl tartışma, aracın daha önce pert veya ağır hasar kaydı almış olması hâlinde sonraki kazalarda değer kaybı istenip istenemeyeceğinde düğümlenir. Bunun cevabı Karayolları Trafik Kanunu’nun 92. maddesinde yazılıdır.

Ölçüt Hasar Kaydı Değil, Tescil İşlemidir (KTK m.92/l)

Karayolları Trafik Kanunu m.92, zorunlu mali sorumluluk sigortasının kapsamı dışında kalan hâlleri sayar. 9/6/2021 tarihli 7327 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle eklenen (l) bendi birebir şöyledir:

“Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri”

Bendin lafzı “işlemi görmüş” der. Yani ölçüt, aracın sigorta veri tabanındaki hasar kaydının tutarı ya da ağırlığı değil, tescil kaydı üzerinde fiilen yapılmış işlemdir. Yüksek tutarlı hasar kaydı bulunan, ancak trafikten çekme veya hurdaya çıkarma işlemi görmemiş bir araç bu bendin kapsamı dışındadır ve değer kaybı isteyebilir. Konunun tüm senaryolarını pert kaydı olan aracın sonraki kazalarında değer kaybı tazminatı yazımızda ele aldık.

Teminat Dışı Olmak, Hakkın Yok Olması Demek Değildir

KTK m.92 yalnızca sigortacıyı bağlar. Bir talebin bu maddede sayılması, o talebin hukuken doğmadığı anlamına gelmez; yalnızca muhatabını değiştirir. Zorunlu trafik sigortasından karşılanmayan kalem, kusurlu sürücü ve işletene karşı genel hükümlere göre istenmeye devam eder:

• İşleten — KTK m.85/1 uyarınca doğan zarardan kusursuz olarak sorumludur; ayrıca maddenin son fıkrası gereği aracın sürücüsünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulur.
• Sürücü — Türk Borçlar Kanunu m.49 uyarınca kusura dayalı haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde sorumludur.

Bu nedenle “pert kayıtlı araç değer kaybı alamaz, talep reddedilir” biçimindeki genel geçer cümle eksiktir ve hak kaybettirebilir. Doğru okuma şudur: sigortacıya karşı talep m.92/l kapsamında teminat dışıdır, kusurlu tarafa karşı ise açık kalır.

Aracın durumu	Sigortacıya karşı değer kaybı	Kusurlu sürücü/işletene karşı
Hasar kaydı var, tescilde işlem yok	İstenebilir (m.92/l kapsamına girmez)	İstenebilir
“Trafikten çekilmiştir” şerhi işlenmiş	Teminat dışı (m.92/l)	Açık — KTK m.85/1, TBK m.49
“Hurdaya çıkarılmıştır” şerhi işlenmiş	Teminat dışı (m.92/l)	Açık — ancak araç yeniden tescil edilemez
Araç bu kazada pert oldu	Değer kaybı doğmaz; pert bedeli ödenir	Pert farkı istenebilir

Sovtaj Ödemesi Almak Sonraki Değer Kaybı Hakkını Etkiler mi?

Evet, dolaylı olarak etkiler ve bu zincir çoğu zaman gözden kaçar. Tazminatın ödenebilmesi için tescil belgesine hurda ya da çekme şerhi düşülmesi aranır (Kasko GŞ 3.3.2.2 / ZMSS B.2/2.3). Şerh düşüldüğü anda araç, KTK m.92/l’nin tarif ettiği “işlemi görmüş araç” hâline gelir. Dolayısıyla pert veya ağır hasar ödemesini almak, aynı aracın sonraki kazalarında sigortacıya karşı değer kaybı isteme imkânını kapatır. Kusurlu tarafa karşı talep, yukarıda açıklandığı üzere açık kalır.

Sovtaj bedelinin nasıl belirlendiği, kimin tespit ettiği ve bir aylık garanti süresi için sovtaj bedeli nedir, kim belirler yazımızı okuyabilirsiniz.

Pert ve Değer Kaybı Hesaplama Yöntemleri

Pert bedeli ile değer kaybı iki ayrı yöntemle hesaplanır ve ikisinin matrahı da onarım faturası değildir. Pert bedelinde çıkış noktası aracın rayiç değeri, değer kaybında ise aracın kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değeri arasındaki farktır. Aşağıda iki hesap ayrı ayrı ele alınmıştır.

Araç Pert Değeri Nasıl Hesaplanır? Adım Adım

Pert bedelinin hesabı, genel şartların lafzından çıkan dört basamaklı bir işlemdir:

1. Rayiç değer tespit edilir. Ölçüt, aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değeridir. Kaza sonrası fiyat hareketleri değil, kaza günündeki piyasa değeri esas alınır.
2. Pert kararının şartları kontrol edilir. Onarım masrafı bu değeri aşıyor mu ve eksper raporunda aracın onarım kabul etmez hâle geldiği tespit edilmiş mi? İki şart birlikte gerçekleşmiyorsa araç pert değil ağır hasarlıdır.
3. Sovtaj (hasarlı hâlin değeri) belirlenir. Araç hasarlı hâliyle hak sahibine bırakılacaksa rayiç değerden bu tutar düşülür. Araç sigortacıya terk edilecekse düşülmez, ancak bu kez hurda ya da çekme belgesinin ibrazı gerekir.
4. Sınırlar uygulanır. Zorunlu trafik sigortasında ödeme, poliçenin araç başına maddi hasar teminat limitiyle sınırlıdır; ayrıca hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri teminat dışıdır (KTK m.92/g). Kaskoda ise poliçedeki bedel, muafiyet ve özel şartlar belirleyicidir.

Formülün özeti şudur: Ödenecek pert bedeli = Riziko tarihindeki rayiç değer − sovtaj (araç hak sahibinde kalıyorsa) − kusur oranına denk gelen kısım, poliçe limiti dahilinde. Rayiç kaza öncesine, sovtaj kaza sonrasına ilişkindir; biri diğerinden türetilmez ve onarım maliyeti bu denklemin içinde yer almaz.

Rayiç Değer Hangi Kaynaklara Göre Belirlenir?

Genel şartlar “riziko tarihindeki rayiç değer” der, ancak bu değerin hangi listeden okunacağını tek bir kaynağa bağlamaz; tespit, atanan sigorta eksperinin raporuyla yapılır. Uygulamada eksperin baktığı veriler şunlardır:

• Türkiye Sigorta Birliği’nin ve sigorta eksperliği meslek yapılarının yayımladığı kasko değer listeleri — hem kaza tarihi hem güncel dönem için ayrı ayrı.
• Online platformlardaki güncel satış ilanları. Değer kaybı ekspertiz raporu şablonu, ilan çıktılarının veya ekran görüntülerinin rapora eklenmesini öngörür; aynı yöntem rayiç tespitinde de kullanılır.
• Aracın kendi özellikleri: kilometre, bakım geçmişi, donanım seviyesi, önceki hasar durumu ve piyasadaki emsal araçların fiyat aralığı.

Listedeki değer ile aracın gerçek piyasa fiyatı çoğu zaman örtüşmez. Liste değeri emsal ilanlardan belirgin biçimde düşükse, aynı marka-model-yıl-kilometre grubundaki güncel ilan çıktıları toplanarak eksper raporuna itiraz edilebilir. Bu itirazın nasıl yürütüleceği aşağıda ayrı başlıkta anlatılmıştır.

Araç Hangi Hasar Oranında Pert Sayılır? %70 Kuralı Doğru mu?

Hayır. Bu oranın mevzuatta karşılığı yoktur. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın tam metni tarandığında %70, %60 ya da başka herhangi bir oransal eşiğin hiç geçmediği görülür. Genel şartların koyduğu ölçüt orana değil, iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: onarım masrafının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespiti.

Karışıklığın kaynağı, oransal eşiğin pert için değil ağır hasar için öngörülmüş olmasıdır. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun tam hasara ya da ağır hasara uğramış araçların tespitine ilişkin düzenlemesi, onarım masrafının rayiç değere oranını ağır hasar ölçütü olarak kullanır ve ayrıca sayılan kritik parçalardan birinde hasar bulunması hâlini de ayrıca değerlendirir. Konunun ayrıntısı için tam hasara ya da ağır hasara uğramış araçların tespiti yazımıza bakabilirsiniz.

Pratik sonuç: aracınız için “onarım maliyeti %70’i geçti, pert oldu” denmişse, sorulacak doğru soru orana ilişkin değildir. Eksper raporunda aracın onarım kabul etmez hâle geldiği tespit edilmiş midir? Edilmemişse ortada tam hasar değil ağır hasar vardır ve bu iki statünün belge, tescil ve tazminat sonuçları farklıdır.

Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır? Katsayı Tabloları Hâlâ Geçerli mi?

İnternette hâlâ dolaşan “Değer Kaybı = Piyasa Değeri × Hasar Boyutu Katsayısı × Yaş/Kilometre Katsayısı” biçimindeki formüller artık yürürlükte değildir. Bu formüllerin dayanağı olan katsayı tabloları, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın ekleriydi ve RG 12.06.2026 – 33278 sayılı düzenlemenin 6. maddesiyle kaldırıldı:

“MADDE 6 – Aynı Genel Şartların Ek-1’i, Ek-2’si, Ek-3’ü ve Ek-7’si yürürlükten kaldırılmıştır.” (Yürürlük: 1/7/2026)

Yerini alan yöntem piyasa analizidir: eksper, aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarım sonrası ikinci el satış değerini karşılaştırır ve farkı A.5/a’da sayılan ölçütler ışığında belirler. Yani hesap artık bir tablodan okunmuyor; aracın kendi piyasasından çıkarılıyor.

Konu	Eski rejim	Bugün (1/7/2026 sonrası)
Hesabın dayanağı	Genel Şartlar ekindeki değer kaybı hesaplama esasları	Piyasa analiz yöntemi (A.5/a ölçütleri)
Parça değerlendirmesi	Sabit katsayı tablosu (değişim/onarım katsayıları)	Her parça için işlem türü ayrı ayrı raporlanır
Rayiç	Tek bir “tazminata esas rayiç ortalaması”	Kaza tarihi ve güncel dönem için ayrı ayrı veriler + eksperin tespiti
Kanıt	Belirtilmemişti	Güncel satış ilanlarının çıktısı/ekran görüntüsü rapora eklenir
Başvuru	Ayrı değer kaybı dilekçesi bekleniyordu	Araç hasarı için başvuran, değer kaybı talebinde de bulunmuş sayılır

Buradan çıkan ikinci sonuç şudur: “Değer kaybı, onarım maliyetinin yüzde şu kadarıdır” diyen her hesap yanlıştır. Onarım için ödenen tutar ile değer kaybı tutarı, ekspertiz raporunun ayrı satırlarıdır ve ikincisi birincisinden türetilmez. Fatura tutarı hasarın ağırlığına dair bir göstergedir; hesabın matrahı değildir.

Pert Farkı Nedir, Kimden İstenir?

Pert farkı, sigortadan alınan tazminat ile aracın gerçek karşılığı arasında kalan açıktır. Uygulamada aynı kavram “bakiye pert bedeli” ya da “bakiye hasar bedeli” olarak da anılır. Bu fark üç ayrı sebepten doğar ve her birinin muhatabı ile dayanağı farklıdır.

Farkın Üç Kaynağı

• Rayiç değer eksik belirlendi. Eksper raporundaki değer, aracın kaza tarihindeki gerçek piyasa fiyatının altında kalmıştır. Bu, teminatın yetersizliğinden değil tespitin hatasından doğar; öncelikle rapora itiraz yolu işletilir.
• Poliçe limiti yetmedi. Zorunlu trafik sigortasının araç başına maddi hasar teminatı, aracın değerinden düşükse sigortacının sorumluluğu limitle sınırlıdır. Kalan kısım teminatsız değildir — yalnızca sigortacıdan istenemez.
• Kusur oranı düşüldü. KTK m.92/g uyarınca hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri teminat dışıdır. Kusur oranı hatalı belirlenmişse fark, kusur tespitine itirazla giderilir.

Bakiye Pert Bedeli Kimden Alınır?

Sigortacının teminat sınırının dışında kalan kısım için muhatap, kusurlu sürücü ve aracın işletenidir. Sorumluluk zinciri şöyle kurulur:

• İşleten — KTK m.85/1: bir motorlu aracın işletilmesi bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa işleten ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludur. Maddenin son fıkrası ise işleteni, aracın sürücüsünün ve aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutar. Bu hüküm, “aracı ben kullanmıyordum” savunmasını etkisiz kılar.
• Sürücü — TBK m.49 çerçevesinde kusura dayalı haksız fiil sorumluluğu taşır. İşletenle birlikte dava edilebilir.
• Sigortacı — KTK m.91/1 uyarınca zorunlu trafik sigortası, işletenin m.85/1’deki sorumluluğunun karşılanması için yapılır. Yani sigortacının ödediği aslında işletenin borcudur; sigortacının sorumluluğu poliçe limitiyle biter, işletenin sorumluluğu bitmez.

Farkın sebebi	İlk yapılacak	Muhatap	Dayanak
Rayiç düşük belirlendi	Eksper raporuna itiraz	Sigortacı	Kasko GŞ 3.3.2.2 / ZMSS B.2/2.3
Poliçe limiti yetmedi	Limit dışı kısmı ayrıca talep	Kusurlu sürücü + işleten	KTK m.85/1 · TBK m.49
Kusur oranı düşüldü	Kusur tespitine itiraz	Sigortacı / kusurlu taraf	KTK m.92/g
Düşük tutara imza atıldı	Anlaşmanın iptali	Sigortacı	KTK m.111/2 (iki yıl)

Araç Mahrumiyeti ve İkame Araç Bedeli Pert Farkına Dahil midir?

Hayır, bu kalem ayrı bir taleptir ve zorunlu trafik sigortasının teminatı dışındadır. KTK m.92/k, “gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararları” kapsam dışında bırakır. Genel Şartlar A.5/a da maddi zararlar teminatını “doğrudan mallar üzerindeki azalma” ile sınırlar; aracını kullanamamaktan doğan zarar dolaylıdır.

Sonuç yine aynı ayrımda düğümlenir: mahrumiyet bedeli sigortacıdan istenemez, kusurlu sürücü ve işletenden istenebilir. Bu kalemin şartlarını ve Yargıtay uygulamasını pert araç mahrumiyet bedeli ve Yargıtay kararları yazımızda ele aldık.

Pert Kaydı Olan Araçlar: Alım Satım Süreci

Pert kaydı olan araçların alım satımında belirleyici olan, aracın tescil kaydına hangi şerhin işlendiğidir. “Pert” günlük dilde tek bir durumu anlatır gibi görünse de tescil bakımından iki ayrı statü vardır ve sonuçları taban tabana zıttır.

Hurdaya Çıkarma ile Trafikten Çekme Aynı Şey Değildir

Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik iki işlemi ayrı maddelerde düzenler. Hurdaya çıkarma bakımından m.44/6 kesin bir hüküm koyar:

“Hurdaya çıkarılmış olan araçlar yeniden tescil edilemez. Ancak, hurdaya çıkarılan aracın kullanılabilir durumdaki motoru ile diğer parçaları, başka araçlarda kullanılabilir ve kullanıldığı aracın kayıtlarına işlenir.”

Trafikten çekilen araçta ise durum farklıdır: aynı Yönetmeliğin m.43/2 hükmü, aracın yeniden trafiğe çıkarılmasına imkân tanır. Bunun için aracın trafikten çekildiği tarihten sonra yapılmış ve hâlen geçerli muayenesinin bulunması, zorunlu mali sorumluluk sigortasının varlığının tespiti ve işlemin noterde yapılması gerekir; araca önceki plakası tahsis edilir.

Karşılaştırma	Hurdaya çıkarma (tam hasar/pert)	Trafikten çekme (ağır hasar)
Tescil belgesine düşen şerh	“Hurdaya Çıkarılmıştır”	“Trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır”
Plaka	Geri alınır ve iptal edilir	Kayıt kapatılır, yeniden çıkışta önceki plaka verilir
Yeniden tescil	Edilemez (m.44/6)	Şartları sağlanırsa edilebilir (m.43/2)
Trafiğe çıkış	Mümkün değil	Muayene + ZMSS + noter işlemiyle mümkün
Değer kaybı talebi (sigortacıya karşı)	Teminat dışı (KTK m.92/l)	Teminat dışı (KTK m.92/l)

Bu ayrım alıcı için doğrudan ekonomik sonuç doğurur: hurda şerhi taşıyan bir araç yol aracı olarak satın alınamaz, ancak parça değeri üzerinden el değiştirebilir. Trafikten çekme şerhi taşıyan araç ise şartları sağlanırsa yeniden yola çıkabilir. İki statünün ayrıntılı karşılaştırması için pert araç ve ağır hasar farkı yazımıza bakabilirsiniz.

Pert Kayıtlı Araç Alırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Önce tescil belgesini okuyun, ilanı değil. Aracın gerçek statüsü satıcının beyanında değil, tescil belgesindeki şerhte yazılıdır. Şerh yoksa araç hasar kaydı taşısa bile hurda ya da çekme işlemi görmemiş demektir.
• Hasar kaydını bağımsız olarak sorgulayın. Sigorta veri tabanındaki kayıtların nasıl sorgulanacağını araç hasar kaydı sorgulama yazımızda anlattık.
• Fiyatı statüye göre değerlendirin. Pert kayıtlı araçlar emsallerinden düşük fiyatlıdır; ancak indirimin gerçekten statüyü karşılayıp karşılamadığı, onarım maliyeti ve yeniden tescil imkânı birlikte hesaplanarak ölçülmelidir.
• Ekspertiz raporunu satın almadan önce alın. Raporu görerek alan kişi, raporda görünen ayıplar bakımından sonradan itiraz edemez.

Pert Kaydı Gizlenerek Satılan Araçta Alıcının Hakları

Aracın pert veya ağır hasar geçmişi alıcıdan gizlenmişse muhatap sigorta şirketi değil satıcıdır ve uyuşmazlık Türk Borçlar Kanunu’nun ayıptan doğan sorumluluk hükümlerine göre çözülür. Bu yolun temel taşları şunlardır:

• Satıcının sorumluluğu kusura bağlı değildir. Satıcı, bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve satılanın değerini ya da beklenen faydayı ortadan kaldıran eksikliklerden, bu ayıpları bilmese dahi sorumludur (TBK m.219).
• Ayıbı gizleyen satıcı sorumsuzluk kaydına sığınamaz. Satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse sorumluluğu kaldıran anlaşma kesin olarak hükümsüzdür (TBK m.221); “görüldüğü gibi satılmıştır” kaydı bu hâlde koruma sağlamaz.
• Alıcının dört seçimlik hakkı vardır (TBK m.227): sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız benzeriyle değiştirme. Tazminat isteme hakkı ayrıca saklıdır.
• Zamanaşımı iki yıldır, ancak ayıbı gizleyen satıcı bu süreden yararlanamaz (TBK m.231). Bu kural, pert kaydının gizlendiği dosyalarda belirleyici olur.

Benzer bir hata sınıfını, kilometresi düşürülmüş araçlarda kilometresi düşürülmüş araç yazımızda ele aldık; ispat ve süre bakımından iki dosya aynı çerçevede yürür.

Pert Kayıtlı Araç Satarken Satıcının Yükümlülüğü

Satıcı bakımından mesele bir nezaket kuralı değil, hukuki sorumluluktur. Aracın pert ya da ağır hasar geçmişinin satıştan önce ve yazılı olarak bildirilmesi, yukarıdaki ayıp hükümlerinin işletilmesini engelleyen tek etkili yoldur. Uygulamada iki nokta öne çıkar: satış sözleşmesine aracın statüsünün açıkça yazılması ve ekspertiz raporunun alıcıya satıştan önce gösterildiğinin belgelenmesi. Alıcının ayıbı bilerek satın aldığı hâllerde satıcının sorumluluğu doğmaz (TBK m.222); bunun ispatı ise satıcıya düşer.

Pert ve Değer Kaybı Tazminat Başvurusu

Başvuru süreci, 1/7/2026’da yürürlüğe giren Genel Şartlar ile önemli ölçüde sadeleşti. En çok karıştırılan nokta şudur: değer kaybı için ayrı bir dilekçe vermek artık zorunlu değildir. Genel Şartlar A.5/a birebir şöyle der:

“Bu teminat kapsamında araç hasarı için başvuruda bulunan hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş kabul edilir.“

Ancak bu, “dilekçenin bir işe yaramadığı” anlamına gelmez. Karayolları Trafik Kanunu m.97, dava veya tahkim yoluna gitmeden önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılmasını şart koşar. Sigortacılık Kanunu m.30 hükümleri de talebin olumsuz sonuçlandığının belgelenmesini arar. Dolayısıyla yazılı başvuru, artık talebi doğuran belge değil, hak arama yolunu açan ispat belgesidir. Başvurunun mevzuata uygun yapıldığını ispat yükü de hak sahibindedir.

Başvuru Sürecinde İlk Adımlar

Dosyanın omurgasını kaza anında toplanan belgeler kurar. Sigorta şirketlerinin araç hasarı ve değer kaybı başvurularında istediği evrak listesi genellikle şu kalemlerden oluşur:

• Kaza tespit tutanağı. Bu belge, tarafların kendi aralarında doldurduğu maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağı olabileceği gibi kolluk tarafından da düzenlenmiş olabilir. Yalnızca maddi hasarlı olan ve araçları olay yerinden kaldırılmış kazalarda kolluk tutanak düzenlemeyebilir; bu hâlde taraflar arası tutanak esas alınır. Tutanakta kusur oranı yazmaz; tutanak, sürücülerin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini tespit eder. Kusur oranı ise sigortacı, hakem veya mahkeme tarafından değerlendirilir — bu nedenle “tutanakta kusurlu olduğu yazıyor” ifadesi çoğu dosyada hatalıdır.
• Zarar gören araca ait ruhsat ve kaza tarihinde aracın kendi adına tescilli olduğunu gösteren kayıt.
• Hasar fotoğrafları — özellikle araç elden çıkarılacaksa satıştan önce çekilmiş olmalıdır; sonradan eksper incelemesi yapılamaz ve ispat tamamen belgeye kayar.
• Hak sahibine ait banka hesap bilgileri ve doğrulanmış cep telefonu numarası.
• Ekspertiz raporu — yapılmışsa. Değer kaybı için ayrıca rapor ücreti ödemeniz beklenmez; araç hasarına eksper atanmışsa aynı eksper, değer kaybı tutarına ilişkin tespitine de raporunda yer verir (A.5/a).

Sigorta Şirketine Başvuru ve Eksper Ataması

Yazılı başvurunun ardından işleyen usul zinciri, değer kaybı taleplerinde ekspertiz işlemlerine ilişkin düzenlemeyle iş günü bazında belirlenmiştir:

1. Sigorta şirketi, yazılı başvurunun ardından 1 iş günü içinde Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi nezdindeki bilgi işlem altyapısı (EKSİST) üzerinden sıralı olarak eksper ataması yapar.
2. Şirket atama yapmazsa, doğrudan başvuru sahibi EKSİST üzerinden sıralı olarak eksper ataması yaptırabilir. Uygulamada en az bilinen, en çok işe yarayan haklardan biridir.
3. Atanan eksper, bildirim tarihinden itibaren 3 iş günü içinde raporunu EKSİST üzerinden düzenlemekle yükümlüdür. Bildirim aldıktan sonra 1 iş günü içinde reddetmezse atamayı kabul etmiş sayılır.
4. Rapora, bildirimden itibaren 3 iş günü içinde taraflarca itiraz edilebilir. İtiraz üzerine atanan eksper raporunu 2 iş günü içinde düzenler.
5. İtiraz üzerine düzenlenen rapora da itiraz edilirse atanan hakem eksperin raporu nihai rapordur.

Sigortacı, hesaplanan değer kaybı tutarını, nihai eksper raporunun kendisine ulaştığı tarihi takip eden iş günü içinde hak sahibine yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla bildirir (A.5/a). Eksper raporuna itirazın 1/7/2026 sonrası işleyişini ayrıntılı ele aldığımız 1 Temmuz 2026 sonrası değer kaybı eksper raporuna itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Süreler Tablosu: Beş Ayrı Süre Karıştırılıyor

Bu damarda en sık yapılan hata, birbirinden bağımsız beş sürenin tek bir “sigorta 15 günde ödemek zorunda” cümlesine indirgenmesidir. Süreler ve doğurdukları sonuçlar şöyledir:

Süre	Dayanak	Neyi başlatır / sonucu
8 iş günü	KTK m.99	Belgelerin sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine iletildiği tarihten itibaren ödeme süresi. Sonunda temerrüt doğar.
15 gün	KTK m.97	Sigortacının başvuruyu yazılı olarak cevaplama süresi. Cevap gelmez ya da talebi karşılamazsa dava veya tahkim yolu açılır.
15 iş günü	5684 s. Kanun m.30	Yazılı cevap gelmediğinde Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru için yeterli süre.
1 iş günü	ZMSS GŞ A.5/a	Nihai eksper raporu ulaştıktan sonra sonucun hak sahibine bildirilmesi.
2 yıl / 10 yıl	KTK m.109	Zamanaşımı: zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde kaza gününden itibaren on yıl.

Dikkat edilmesi gereken iki incelik var. Birincisi, m.99’daki süreyi başlatan olay dilekçenin postaya verilmesi değil, belgelerin sigortacıya ulaşmasıdır; bu nedenle teslim tarihinin belgelenmesi (kaşeli alındı, iadeli taahhütlü, kayıtlı elektronik posta) süreyi ispat etmenin tek yoludur. İkincisi, “ret kararına karşı 15 gün içinde tahkime başvurmalısınız” biçiminde bir hak düşürücü süre yoktur; sınırı belirleyen KTK m.109 zamanaşımıdır.

Olası Sorunlar ve Çözüm Yolları

• Şirket eksper atamıyor. Çözüm, doğrudan EKSİST üzerinden atama yaptırmaktır; bu hak açıkça tanınmıştır.
• Rayiç değer düşük belirlendi. Rapora süresi içinde itiraz edilir; itiraz dilekçesine emsal ilan çıktıları, aracın bakım geçmişi ve donanım bilgileri eklenir.
• Başvuru cevapsız kaldı ya da reddedildi. KTK m.97’deki 15 günlük süre dolduğunda dava veya Sigorta Tahkim Komisyonu yolu açılır.
• Ödeme yapılmıyor, gerekçe hurda/çekme belgesi. Aracın sicilinde haciz, rehin ya da tedbir gibi işleme engel kayıt varsa belge alınamaz. Bu hâlin çözümü aşağıda ayrı başlıkta anlatılmıştır.

Pert Parası Ne Zaman Yatar? Ödeme Süresi ve Faiz

Zorunlu trafik sigortasında ödeme süresi Karayolları Trafik Kanunu m.99’da düzenlenmiştir ve kanunun lafzı nettir:

“Sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri, sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içinde kalan miktarları hak sahibine ödemek zorundadırlar.”

Bu sürenin sonunda ödeme yapılmamışsa sigortacı temerrüde düşer ve tutara yasal faiz işlemeye başlar. Faiz başlangıcı davalıya göre ayrışır: sigortacı bakımından m.99’daki sekiz iş günü dolduğunda, kusurlu sürücü ve işleten bakımından ise haksız fiil tarihinde — yani kaza gününde — temerrüt doğar.

Pert dosyalarında ödemenin gecikmesinin en yaygın sebebi ise süre değil belgedir. Genel şartlar, tam hasarda hurda tescil belgesinin, ağır hasarda ise “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesinin sigortacıya ibrazını arar; bu belge ibraz edilmeden tazminat ödenmez. Belgenin alınabilmesi içinse aracın vergi ve idari para cezası borcunun bulunmaması ve kayıtlarında haciz, rehin, tedbir gibi kısıtlayıcı şerh olmaması gerekir.

Sicilde Haciz veya Rehin Varsa Ödeme Nasıl Yapılır?

Ödemeyi kilitleyen en yaygın durum budur ve cevabı doğrudan genel şartlarda yazılıdır. Kasko GŞ 3.3.2.2 ile ZMSS B.2/2.3, aynı çözümü öngörür:

“Araç sicilinde bulunan işleme engel kayıtlar sebebiyle, belirtilen hurda veya çekme belgesinin hak sahibi tarafından alınamaması ve sigorta şirketine ibraz edilememesi halinde, tazminat ödemesi, ilgili tutarın sigortacı tarafından masrafları tazminat tutarından mahsup edilmek üzere, mahkemece tespit edilen ödeme mahalline tevdii suretiyle de yapılabilir. Bu durumda hurda veya çekme belgesi aranmaz ve ödeme bilgisi sigorta şirketince ilgililere bildirilir.”

Yani araç üzerindeki haciz veya rehin, tazminatın ödenmesini kalıcı olarak engellemez; ödeme yolu değişir. “Belgeyi getiremezsiniz, dosya kapanır” cevabının genel şartlarda karşılığı yoktur.

Sovtaj Bedeli Bildirimi Ne Kadar Süreyle Bağlayıcıdır?

Aracı hasarlı hâliyle size bırakıp tazminatı ödemek isteyen sigortacı, tespit edip bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır (Kasko GŞ 3.3.2.2 / ZMSS B.2/2.3). Bu hüküm, bildirimin tarihini ve içeriğini saklamayı pratikte en güçlü belge hâline getirir: bir ay içinde aracı bildirilen sovtaj bedelinden değerlendiremezseniz, bildirimin kendisi dayanak olur.

Sigorta Pert Bedelini Düşük Belirlerse Ne Yapılır?

Düşük tespit, pert dosyalarındaki en yaygın uyuşmazlıktır ve karşısında birbirini izleyen dört yol vardır. Bu yollar birbirinin alternatifi değil, kademelidir.

1. Eksper Raporuna İtiraz

İlk ve en hızlı yol, süresi içinde rapora itiraz etmektir. İtiraz üzerine yeni bir eksper atanır; onun raporuna da itiraz edilirse atanan hakem eksperin raporu nihai olur. İtiraz dilekçesine emsal araç ilanlarının çıktısı, aracın bakım kayıtları ve donanım listesi eklenmelidir — itirazın gücü, gerekçesinin belgeye dayanmasından gelir. Sürecin ayrıntısı için pert araç kararı nasıl verilir, itiraz edilebilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

2. Sigorta Tahkim Komisyonu’na Başvuru

Sigortacıya yazılı başvuru yapılmış ve talep kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlanmışsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30). Tahkim yolunun dava karşısındaki pratik üstünlükleri şunlardır:

• Hakem, dosyayı kural olarak dört ay içinde karara bağlar.
• Talebin reddi hâlinde aleyhe hükmedilecek vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde belirlenen ücretin beşte biridir — bu, tahkimin risk avantajıdır.
• Zorunlu sigortalarda, şirket tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahibi tahkimden yararlanabilir.
• Tahkime giderken arabuluculuk dava şartı aranmaz; bu şart yalnızca dava yoluna bağlıdır.

Kritik uyarı: Uyuşmazlık tüketici hakem heyetine ya da mahkemeye intikal etmişse Komisyona başvuru yapılamaz. Bu nedenle mercii seçimi baştan doğru yapılmalıdır; “önce tüketici hakem heyetine başvurun” tavsiyesi bu dosyalarda tahkim yolunu kapatır. Tahkim sürecinin işleyişini araç değer kaybında sigortaya itiraz ve tahkim süreci yazımızda ayrıntılandırdık.

Komisyonun kararlarının kesinliği, heyet teşekkülü ve temyiz imkânı parasal sınırlara bağlıdır. Bu sınırlar ile başvuru ücreti tarifesi yıl içinde de güncellenebildiğinden, başvuru öncesinde Komisyonun kendi duyurularından teyit edilmelidir.

3. Dava Yolu

Dava açılacaksa görevli mahkeme davalıya göre değişir. Sigorta şirketi davalı ise uyuşmazlık ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesi görevlidir; bu hâlde arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Yalnızca kusurlu sürücü ve işletene karşı açılan haksız fiil davasında ise asliye hukuk mahkemesi görevlidir ve arabuluculuk şartı aranmaz.

Yetki bakımından KTK m.110/2 üç seçenek sunar: sigortacının şubesinin bulunduğu yer, sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer ve kazanın meydana geldiği yer mahkemeleri. Bunlara davalının yerleşim yeri mahkemesine ilişkin genel yetki kuralı eklenir. “Zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi” KTK’da sayılan yetkili yerler arasında yer almaz — bu, uygulamada sık tekrarlanan bir hatadır.

4. Düşük Teklifi Kabul Ettiyseniz: KTK m.111

Düşük bir tutara imza atmış olmak yolu kapatmaz. Karayolları Trafik Kanunu m.111 iki ayrı koruma getirir:

“Bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir. Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir.“

Birinci fıkra, “hiçbir talebim kalmamıştır” tipi genel ibra metinlerinin kanunun tanıdığı sorumluluğu peşinen ortadan kaldıramayacağını söyler. İkinci fıkradaki iki yıllık süre ise KTK m.109’daki zamanaşımından ayrı ve ek bir süredir ve anlaşma tarihinden işler. Aranan ölçüt, yetersizliğin açıkça belli olmasıdır; bu da ödenen tutar ile bağımsız eksper hesabı arasındaki farkın somut olarak gösterilmesiyle ortaya konur.

Aracı Sigortacıya Terk mi Etmeli, Hasarlı Hâliyle Almalı mı?

Genel şartlar bu tercihi hak sahibinin onayına bağlar: araç hasarlı hâliyle hak sahibine bırakılacaksa rayiç değerden sovtaj düşülür, sigortacıya terk edilecekse rayiç değerin tamamı ödenir ancak hurda ya da çekme belgesinin ibrazı gerekir. Tercih ekonomiktir: aracın hasarlı hâlini bildirilen sovtaj bedelinden daha yüksek bir tutara değerlendirebiliyorsanız aracı almak, aksi hâlde terk etmek lehinizedir. Kararı verirken sovtaj bildiriminin bir ay boyunca sigortacıyı bağladığını hesaba katın.

Sigorta Şirketlerinin Pert ve Değer Kaybı Yaklaşımları

Sigorta şirketlerinin pert ve değer kaybı dosyalarındaki hareket alanı, sanıldığı kadar geniş değildir. Hem pert kararının ölçütü hem değer kaybının hesap yöntemi hem de sürelerin tamamı mevzuatla belirlenmiştir. Uyuşmazlıklar, şirketlerin “politikalarından” değil, bu ölçütlerin uygulanmasındaki üç kırılma noktasından doğar.

Kırılma Noktası 1: Rayiç Değerin Tespiti

Genel şartlar rayiç değeri tanımlar ama hangi listeden okunacağını tek bir kaynağa bağlamaz. Bu boşluk, tespitin liste değeri ile emsal ilan fiyatı arasında salınmasına yol açar. Hak sahibinin yapabileceği en etkili şey, itirazını tek tek emsal ilan çıktılarıyla desteklemektir; soyut bir “değer düşük” itirazı rapor değiştirmez.

Kırılma Noktası 2: Pert mi, Ağır Hasar mı?

İki statü arasındaki sınır, eksper raporunda aracın “onarım kabul etmez hâle geldiği” tespitinin bulunup bulunmamasıdır. Bu tespit yoksa araç ağır hasarlıdır ve tescilde hurda değil çekme işlemi yapılır. Fark, aracın yeniden tescil edilip edilemeyeceğini belirlediği için hak sahibi bakımından kalıcı sonuç doğurur.

Kırılma Noktası 3: Kusur Oranı ve Poliçe Limiti

Zorunlu trafik sigortasında hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısım teminat dışıdır (KTK m.92/g) ve ödeme poliçe limitiyle sınırlıdır. Bu iki kesinti çoğu zaman “sigorta az ödedi” diye yorumlanır; oysa kesintinin kendisi hukuken mümkündür. Asıl soru, kesilen kısmın kimden isteneceğidir — cevabı yukarıdaki pert farkı başlığında verilmiştir.

Bu üç noktanın ortak yanı şudur: hiçbiri müzakereyle değil, belgeyle çözülür. Dosyayı güçlendiren şey ısrar değil, kaza tespit tutanağı, satıştan önce çekilmiş fotoğraflar, emsal ilan çıktıları ve teslim tarihini gösteren kayıtlardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Pert bedeli nedir?

Pert bedeli, tam hasara uğradığı kabul edilen araç için ödenen tazminattır ve aracın riziko tarihindeki rayiç değeri esas alınarak hesaplanır. Araç hasarlı hâliyle hak sahibinde bırakılıyorsa bu değerden sovtaj düşülür. Dayanak: Kasko Genel Şartları 3.3.2.2 ve ZMSS Genel Şartları B.2/2.3.

Pert bedeli nasıl hesaplanır?

Aracın kaza tarihindeki rayiç değeri belirlenir; araç hak sahibinde kalacaksa hasarlı hâlin değeri (sovtaj) düşülür; zorunlu trafik sigortasında hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısım indirilir ve ödeme poliçe limitiyle sınırlanır. Onarım maliyeti hesabın matrahı değildir; yalnızca pert kararının ölçütüdür.

Araç pert değeri hesaplamasında hangi tarihteki fiyat esas alınır?

Genel şartlar “rizikonun gerçekleştiği tarihteki değer” der; yani kaza günündeki piyasa değeri esas alınır. Ödeme tarihindeki güncel fiyatlar değil, kaza tarihindeki emsal değerler dikkate alınır. Bu nedenle emsal ilan çıktılarının kaza tarihine yakın dönemden toplanması itirazı güçlendirir.

Onarım bedeli aracın değerinin yüzde 70’ini aşarsa araç pert olur mu?

Hayır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın tam metninde yüzde 70 ya da başka herhangi bir oransal eşik geçmez. Pert için aranan ölçüt orana değil iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: onarım masrafının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespit edilmesi.

Pert farkı nedir?

Pert farkı, sigortadan alınan tazminat ile aracın gerçek karşılığı arasında kalan açıktır. Üç sebepten doğar: rayiç değerin eksik belirlenmesi, poliçe limitinin yetmemesi veya kusur oranının düşülmesi. Uygulamada “bakiye pert bedeli” olarak da anılır.

Bakiye pert bedeli kimden alınır?

Sigortacının teminat sınırı dışında kalan kısmın muhatabı kusurlu sürücü ve aracın işletenidir. İşleten KTK m.85/1 uyarınca doğan zarardan sorumludur ve aynı maddenin son fıkrası gereği sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulur; sürücünün sorumluluğu ise TBK m.49’a dayanır. Sigortacının sorumluluğu poliçe limitiyle biter, işletenin sorumluluğu bitmez.

Pert olan araçta değer kaybı alınır mı?

Araç bu kazada pert olduysa değer kaybı doğmaz; çünkü değer kaybı onarılan araçta, onarım sonrası ikinci el değer farkından hesaplanır. Aracın daha önce hurdaya çıkarma veya trafikten çekme işlemi görmüş olması hâlinde ise sonraki kazalarda değer kaybı talebi zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır (KTK m.92/l). Bu, talebin kusurlu sürücü ve işletene karşı ileri sürülmesini engellemez.

Pert kaydı ne demek, nereye işlenir?

Hukuken belirleyici olan, aracın tescil kaydına düşen şerhtir. Tam hasarda tescil belgesine “Hurdaya Çıkarılmıştır” şerhi işlenir ve plaka iptal edilir; ağır hasarda ise araç trafikten çekilir ve tescil kaydı kapatılır. KTK m.92/l bakımından ölçüt, sigorta veri tabanındaki hasar kaydının tutarı değil, tescilde fiilen yapılmış bu işlemdir.

Pert parası kaç günde yatar?

KTK m.99, belgelerin sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine iletildiği tarihten itibaren sekiz iş günlük ödeme süresi öngörür; sürenin sonunda sigortacı temerrüde düşer ve faiz işler. Uygulamada gecikmenin en sık sebebi süre değil, hurda ya da çekme belgesinin ibraz edilememesidir.

Araç perte çıkarsa sigorta ne kadar öder?

Ödeme aracın kaza tarihindeki rayiç değeri üzerinden yapılır; araç hak sahibinde kalıyorsa sovtaj düşülür. Kaskoda poliçedeki bedel, muafiyet ve özel şartlar belirleyicidir. Zorunlu trafik sigortasında ise ödeme poliçenin araç başına maddi hasar teminat limitiyle sınırlıdır ve hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısım teminat dışıdır.

Sovtaj bedeli nedir, ne kadar süreyle geçerlidir?

Sovtaj, aracın kaza sonrasındaki hasarlı hâlinin değeridir ve araç hak sahibinde bırakılacaksa rayiç değerden düşülür. Genel şartlar uyarınca sigortacı, tespit edip bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır.

Değer kaybı katsayı tabloları hâlâ geçerli mi?

Hayır. Katsayı hesabının dayanağı olan ekler, ZMSS Genel Şartları’nda 12.06.2026 tarihli ve 33278 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişikliğin 6. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır (yürürlük 1/7/2026). Hesap artık piyasa analiziyle, aracın kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değeri farkından yapılır.

Değer kaybı için ayrı dilekçe vermek zorunda mıyım?

Genel Şartlar A.5/a uyarınca araç hasarı için başvuruda bulunan hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş kabul edilir; ayrı dilekçe zorunlu değildir. Ancak KTK m.97 dava veya tahkim öncesi yazılı başvuru şartı koyduğu ve talebin olumsuz sonuçlandığının belgelenmesi arandığı için yazılı başvuru, hak arama yolunu açan ispat belgesi olarak önemini korur.

Düşük pert teklifini kabul ettim, yol tamamen kapandı mı?

Hayır. KTK m.111/2 uyarınca tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz olduğu açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Aynı maddenin birinci fıkrası, kanunun öngördüğü hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmaları geçersiz sayar. Bu iki yıllık süre, KTK m.109’daki zamanaşımından ayrı ve ek bir süredir.

Pert kayıtlı araç alınır mı, trafiğe çıkabilir mi?

Tescil belgesine “Hurdaya Çıkarılmıştır” şerhi düşmüş araçlar yeniden tescil edilemez (Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik m.44/6) ve yol aracı olarak alınamaz. Trafikten çekilmiş araç ise, çekme tarihinden sonra yapılmış ve hâlen geçerli muayenesinin bulunması ve zorunlu mali sorumluluk sigortasının varlığı şartıyla noterde yeniden trafiğe çıkarılabilir (m.43/2).

Değerlendirme ve Hukuki Destek

Pert dosyalarında sonucu belirleyen üç soru vardır: rayiç değer doğru mu belirlendi, araç gerçekten pert mi yoksa ağır hasarlı mı sayıldı ve teminat dışında kalan kısım kimden istenecek? Bu üç soruya verilecek cevap, mevzuat metinlerinden ve dosyadaki belgelerden çıkar. Eksper raporuna itiraz süreleri iş günü ile ölçüldüğü için, itiraz kararının hızlı verilmesi gerekir.

Dosyanızdaki rayiç tespitinin, kusur oranının veya pert kararının değerlendirilmesi için araç değer kaybı avukatı sayfamız üzerinden iletişime geçebilirsiniz. Trafik kazasından doğan diğer talepleriniz için trafik kazası avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir. Metinde anılan mevzuat hükümleri yazının hazırlandığı tarihte yürürlükte olan metinlere dayanır; parasal sınırlar ve tarifeler yıl içinde güncellenebilir.