Sovtaj Bedeli Nedir, Kim Belirler?

Sovtaj bedeli, pert veya ağır hasarlı bir araçta kazadan sonra geriye kalan enkazın ve kullanılabilir parçaların piyasa değeridir. Sigorta şirketi bu tutarı tespit eder ve araç sahibine ödenecek tazminattan düşer; yani sovtaj bedeli ne kadar yüksek belirlenirse elinize geçen para o kadar azalır. Bu nedenle tutarın nasıl belirlendiği, kimin belirlediği ve hangi hâllerde bağlayıcı olduğu doğrudan bir hak meselesidir.

Uygulamada en çok tartışılan nokta şudur: sigorta şirketi enkazı sizde bırakıp sovtaj bedelini tek taraflı olarak tazminattan düşebilir mi? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu soruya hayır cevabını vermiştir. Bu yazıda hem Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları hem de Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’ndaki hükümler madde numarasıyla, güncel Yargıtay kararları ise künyesiyle ele alınmaktadır.

Sovtaj Nedir?

Sovtaj, sigortacılıkta hasar gören bir malın tamamen değersizleşmediği, geriye ekonomik karşılığı olan bir kısmın kaldığı durumu ve bu kısmın değerlendirilmesi işlemini anlatır. Terim Fransızca kurtarma anlamındaki “sauvetage” kelimesinden gelir ve sigorta literatürüne bu yoldan girmiştir. Türkçede tam karşılığı bulunmadığı için sektörde olduğu gibi kullanılır.

Kavram yalnızca motorlu araçlara özgü değildir. Yangında zarar gören bir makine, su basmasından etkilenen elektronik cihazlar veya hasarlı bir yük de sovtaja konu olabilir. Ancak günlük hayatta terimle en çok trafik kazası sonrası pert dosyalarında karşılaşıldığı için “sovtaj” denince akla araç enkazı gelir.

Terim halk arasında sıklıkla yanlış yazılır ve aranır: partaj, pertaj, spotaj, soltaj, esovtaş gibi biçimler aynı kavramı arayan kişilerin yazım denemeleridir. Doğru yazım sovtaj, çevrim içi satış sistemi için ise e-sovtaj‘dır.

Sovtaj Bedeli Nedir?

Sovtaj bedeli, kazadan sonra aracın hasarlı hâliyle taşıdığı piyasa değeridir. Araç pert olsa bile motor, şanzıman, kaporta panelleri, elektronik aksam ve satılabilir diğer bileşenler çoğu zaman değerini tamamen yitirmez. İşte bu kalan değerin parasal karşılığı sovtaj bedeli olarak adlandırılır.

Genel Şartların diliyle söylemek gerekirse sovtaj bedeli, aracın “hasarlı hâli”nin değeridir. Sigorta mevzuatı “enkaz” veya “hurda değeri” gibi günlük ifadeler yerine bu terimi kullanır. Aradaki fark yalnızca üslup meselesi değildir: hurda, aşağıda ayrıntılı anlatılacağı üzere bir tescil statüsüdür; sovtaj ise bir değerdir.

Sovtaj bedelinin hukuken işlevi tektir: tazminattan düşülen bir kesinti kalemidir. Bu niteliği mevzuatta da açıkça görülür. Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği’nin 14 üncü maddesinin altıncı fıkrası, ekspertiz ücretine esas brüt hasar tutarını tanımlarken sovtajı “koasürans, eksik sigorta, muafiyet” ile birlikte sayar ve brüt tutarın bu kesintiler uygulanmadan önceki tutar olduğunu belirtir.

Sovtaj Bedelinin Mevzuattaki Dayanağı

Sovtaj bedeli iki ayrı genel şartta, neredeyse birebir aynı cümlelerle düzenlenmiştir. Bu ayrıntı önemlidir çünkü internetteki içeriklerin büyük kısmı sovtajı “sigorta şirketinin uygulaması” gibi anlatır; oysa hüküm yazılıdır ve iki tarafı da bağlar.

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın 3.3.2.2 maddesi şu cümleyi taşır: “Hak sahibinin onayı ile aracı hasarlı hâliyle sigortalıya terk ederek tazminatı ödemek isteyen sigortacı, tespit edip sigortalıya bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren 1 aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır.” Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın B.2/2.3 maddesinde de aynı hüküm, “sigortalı” yerine “hak sahibi” denilerek yer alır.

Buna karşılık 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda “sovtaj” kelimesi hiç geçmez. Kanunun tam metni tarandığında tek bir eşleşme çıkmaz. Bunun pratik sonucu şudur: sovtaj tartışması bir sözleşme hukuku tartışmasıdır. “Kanunda sovtaj şöyle tanımlanır” diyen bir kaynakla karşılaşırsanız o bilgi doğru değildir; bakılacak yer poliçenizin tabi olduğu genel şartlardır.

Kaynak	Madde	Ne düzenliyor
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları	3.3.2.2	Tam hasar tanımı, hurda/çekme belgesi şartı, sovtaj bedeli ve 1 aylık garanti
ZMSS Genel Şartları	B.2/2.3	Aynı rejim; ödeme “zorunlu trafik sigortası limitleri dahilinde” yapılır
ZMSS Genel Şartları	B.2/2.1	Belgelerin iletilmesinden itibaren sekiz iş günü içinde ödeme
Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği	m.14/6	Sovtaj bir kesinti kalemidir; ekspertiz ücreti sovtaj düşülmeden hesaplanır
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu	—	“Sovtaj” terimi kanunda geçmez

Sovtaj Bedelini Kim Belirler?

Sovtaj bedelini teknik olarak sigorta eksperi tespit eder. Ancak “kim belirler” sorusunun hukuki cevabı bundan ibaret değildir: tespiti eksper yapar, enkazın kimde kalacağına ise hak sahibi karar verir. Bu ayrım, uygulamadaki uyuşmazlıkların büyük kısmının kaynağıdır.

Tespit aşamasında dikkate alınan unsurlar şunlardır:

• Eksper raporu ve hasar tespitleri
• Sovtaj firmalarından veya çevrim içi ihale sistemlerinden alınan teklifler
• Enkazın satılabilirlik durumu ve talep gördüğü piyasa
• Aracın markası, modeli, model yılı ve kaza öncesi piyasa değeri
• Hasarın kapsamı ve hangi parçaların kullanılabilir kaldığı
• Şasi ve taşıyıcı sistemlerin durumu ile motor ve yürür aksamın hâli

Eksperin tespiti bir teknik kanaattir, tartışılmaz bir sonuç değildir. Nitekim eksperin raporuna itiraz edilebilmesi, mevzuatın kendisinin de bu tespiti kesin saymadığını gösterir. Aracınıza atanan eksperin raporunu inceleme ve sonucuna itiraz etme hakkınız vardır; süreci ayrıntılı anlattığımız eksper geldikten sonra ödeme süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Enkaz Kimde Kalacak? Seçim Hakkı Kimindir?

Seçim hakkı hak sahibinindir. Sigorta şirketi, size sormadan aracın enkazını sizde bırakıp sovtaj bedelini tazminattan düşemez. Bu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun açık bir kararına dayanan bir kuraldır ve pratikte en çok göz ardı edilen noktadır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 18.02.2020 tarihli, E.2018/138, K.2020/178 sayılı kararında şu tespit yapılmıştır: “…sigortalı araç hurdasını, sigorta ettirenin kendisine verilmesi istenmedikçe, sigortacı tarafından davacı sigorta ettirenin uhdesinde bırakıp hurda bedelini tazminattan düşmesi olanaklı değildir. Zira kasko sigortasında aslolan araç zarar bedelinin tamamen karşılanmasıdır. Bu nedenle sigortalıdan seçimlik hakkının sorulması, aracın hurdasının kimde bırakılacağı hususunun sigortalının tercihine göre belirlenmesi… gerekir.”

Kararın mantığı şudur: kasko sigortasının amacı zararın tamamen karşılanmasıdır. Sigortacı, hem enkazı size bırakıp hem de onun değerini tazminattan düşerek zararın bir kısmını sizin üzerinizde bırakamaz — meğerki siz enkazı almayı tercih etmiş olun. Dolayısıyla iki seçenekten hangisinin uygulanacağı size sorulmalıdır:

Tercih	Ödenen tutar	Enkazın akıbeti	Sizden istenen belge
Enkazı sigortacıya bırakırım	Rayiç değerin tamamı (poliçe limiti dahilinde)	Sigortacıya devredilir	Hurda tescil belgesi veya “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi
Enkaz bende kalsın	Rayiç değer − sovtaj bedeli	Sizde kalır, dilediğiniz gibi satarsınız	Duruma göre aynı belgeler; enkaz üzerinizde kalır

Bu tercihin ikinci bir sonucu daha vardır ve çoğu araç sahibini şaşırtır: enkaz sizde kaldıysa onun muhafazası için yaptığınız masrafları sigortacıdan isteyemezsiniz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 08.05.2025 tarihli, E.2024/6196, K.2025/7390 sayılı onama kararında bu talep, “davacının araçları hurda hâli ile her zaman satma ve değerlendirme hakkı mevcuttur” gerekçesiyle reddedilmiştir. Enkazı almayı seçtiyseniz onu değerlendirmek de sizin sorumluluğunuzdadır.

Sovtaj Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Sovtaj bedelinin tek tip bir formülü yoktur; tespit piyasa koşullarına göre yapılır. Ancak sovtajın tazminata etkisi formüllüdür ve Genel Şartlarda yazılıdır: aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı hâli arasındaki tutar hak sahibine ödenir.

Bu ifade, hesabın iki bağımsız ayağı olduğunu gösterir. Rayiç değer kaza öncesine, sovtaj bedeli kaza sonrasına aittir; ikisi ayrı ayrı tespit edilir ve biri diğerinden türetilmez. Onarım maliyeti ise bu hesabın matrahı değildir — pert kararının verilip verilmeyeceğini belirlemekte kullanılır, ödenecek tutarı belirlemekte değil.

Kalem	Ne ifade eder	Kim tespit eder
Rayiç değer	Aracın kaza anındaki (riziko tarihindeki) piyasa değeri	Eksper; poliçede referans belirlenmişse o referans
Sovtaj bedeli	Aracın hasarlı hâlinin piyasa değeri	Eksper; teklif ve ihale sonuçlarıyla desteklenir
Ödenecek tazminat	Rayiç değer − sovtaj bedeli	Sigortacı; poliçe limiti üst sınırdır
Kusur indirimi	Yalnız trafik sigortası dosyalarında; karşı tarafın kusuru oranında ödeme	Kusur tespiti / bilirkişi

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 08.04.2025 tarihli, E.2023/8452, K.2025/5336 sayılı kararında hesabın somut hâli görülür: aracın kaza tarihli rayiç değeri 150.000,00 TL, hasarlı vaziyetteki değeri 14.000,00 TL olarak tespit edilmiş, zarar bu ikisinin farkı olan 136.000,00 TL üzerinden değerlendirilmiştir. Trafik sigortası dosyası olduğu için ayrıca kusur oranı devreye girmiştir.

Pert dosyalarında ödemenin tüm kalemlerinin nasıl kurulduğunu pert ve tam hasar hâlinde ödemenin hesaplanması yazımızda adım adım ele aldık.

Sovtaj Bedeli Sigorta Ödemesini Nasıl Etkiler?

Sovtaj bedeli, enkaz sizde kalıyorsa ödenecek tazminatı doğrudan azaltır; enkazı sigortacıya bırakıyorsanız tazminattan düşülmez. Etkinin yönü tamamen bu tercihe bağlıdır.

Pert dosyalarında ödeme hesabı tipik olarak şu sırayla kurulur:

1. Eksper raporuyla aracın tam hasara uğradığı ya da ağır hasarlı olduğu tespit edilir.
2. Aracın riziko tarihindeki rayiç değeri belirlenir.
3. Hasarlı hâlin değeri, yani sovtaj bedeli tespit edilir ve hak sahibine bildirilir.
4. Hak sahibine enkazın kimde kalacağı sorulur.
5. Tercihe göre ödeme yapılır; enkaz hak sahibinde kalıyorsa sovtaj bedeli düşülür.
6. Trafik sigortası dosyasında ödeme, poliçe teminat limiti ve karşı tarafın kusur oranıyla sınırlıdır.

Buradaki en kritik nokta üçüncü adımdır. Sigortacı sovtaj bedelini yalnızca hesaplamaz, size bildirir — ve bu bildirim onu bağlar.

Bildirilen sovtaj bedeli sigortacıyı bir ay bağlar

Genel Şartların açık hükmüne göre sigortacı, tespit edip bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır. Bu cümle, uygulamada araç sahibinin elindeki en somut korumadır ve rakip içeriklerin neredeyse tamamında bulunmaz.

Anlamı şudur: sigortacı size “enkazın değeri şu kadardır” deyip bu tutarı tazminattan düştüyse, bir aylık süre içinde o bedelin arkasında durmak zorundadır. Bildirimin tarihini ve içeriğini saklamak bu nedenle önemlidir; sovtaj bedelinin bildirildiği yazı, e-posta veya kalıcı veri saklayıcısı üzerinden gelen mesaj ileride en güçlü belgeniz olabilir.

Sovtaj Bedeli Kime Ödenir, Kim Öder?

Sovtaj bedeli aslında kimseye “ödenen” bir para değildir; tazminattan düşülen bir tutardır. Bu ayrım, sorunun kendisindeki yaygın yanlış anlamayı çözer.

Süreç şöyle işler: enkaz sizde kalıyorsa sigortacı sovtaj bedelini tazminattan düşer ve siz enkazı satarak o değeri kendiniz elde edersiniz. Enkaz sigortacıya geçiyorsa sigortacı tazminatın tamamını öder ve enkazı satarak sovtaj değerini kendisi tahsil eder. Enkazı satın alan üçüncü kişi (sovtaj alıcısı) ise bedeli, enkazın kime ait olduğuna göre ya size ya da sigorta şirketine öder.

Soru	Cevap
Sovtaj bedeli kime ödenir?	Ayrı bir ödeme değildir; tazminattan düşülür. Enkaz sizde kalırsa değeri fiilen size kalmış olur.
Sovtaj bedelini kim öder?	Enkazı satın alan alıcı; muhatabı enkazın maliki olan taraftır.
Sovtaj alıcısı kimdir?	İhale veya doğrudan satışla hasarlı aracı ya da parçalarını satın alan kişi veya firma.
Sovtaj tenzili ne demek?	Sovtaj bedelinin tazminattan indirilmesi işlemi. “Tenzil” indirim anlamındadır.

Sovtaj Bedeli Ne Zaman Ödenir?

Ödeme süresi sovtaj bedeline değil, dosyanın tamamlanmasına bağlıdır. Zorunlu trafik sigortasında sigortacı, kaza veya zararın tespiti için gerekli tüm belgeler merkez ya da şubelerinden birine iletildikten sonra sekiz iş günü içinde tazminatı ödemek zorundadır.

Süreyi başlatan olay dilekçenizi yazdığınız gün değil, belgelerin sigortacıya ulaştığı gündür. Bu nedenle teslim tarihini belgelemek (kaşeli alındı, iadeli taahhütlü posta, KEP veya dosya numaralı yanıt) sürenin dolduğunu gösterebilmek açısından belirleyicidir. Sigortacının kendisine iletilen belgelere haklı olarak itiraz etmesi veya yeni bir belge talep etmesi hâlinde süre, yeni belgenin ulaşmasından sonra yeniden işlemeye başlar.

Pert dosyalarında ödemeyi geciktiren asıl sebep ise çoğu zaman süre değil, aşağıda anlatacağımız belge şartıdır.

Hurda veya Çekme Belgesi Olmadan Tazminat Ödenir mi?

Kural olarak ödenmez. Genel Şartlar bu konuda tereddüde yer bırakmayacak biçimde nettir ve iki farklı durum için iki farklı belge arar.

Tam hasar (pert) hâlinde: onarım masraflarının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespit edilmesi gerekir — iki şart birlikte aranır. Bu durumda aracın hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesi sigortacıya ibraz edilmeden tazminat ödenmez.

Ağır hasar hâlinde: aracın “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi ibraz edilmeden tazminat ödenmez. Bu noktada 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren bir değişikliğe dikkat etmek gerekir: ZMSS Genel Şartlarının B.2/2.3 maddesinin ikinci paragrafı yeniden yazılmış ve ağır hasar ölçütü, “onarımın mümkün olduğunun tespit edilmesi” yerine “Kurumca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ağır hasara uğramış olduğunun” eksper raporuyla tespit edilmesine bağlanmıştır. Değişikliğin tam metni 12 Haziran 2026 tarihli ve 33278 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Ölçütün nasıl belirlendiğini tam hasar ve ağır hasar tespiti yazımızda inceledik.

Araçta haciz veya rehin varsa ödeme kilitlenir mi?

Hayır. Bu, uygulamada ödemeyi tıkayan en yaygın sebeptir ve Genel Şartlar bunun için ayrı bir çıkış yolu öngörmüştür. Araç sicilinde haciz, rehin veya tedbir gibi işleme engel kayıtlar bulunduğu için hurda ya da çekme belgesi alınamıyorsa, tazminat ödemesi ilgili tutarın mahkemece tespit edilen ödeme mahalline tevdi edilmesi suretiyle yapılabilir. Bu yola gidildiğinde hurda veya çekme belgesi aranmaz ve ödeme bilgisi sigorta şirketince ilgililere bildirilir.

Yani “aracın üzerinde haciz var, belge alamıyorum, tazminatı da alamıyorum” kısır döngüsünün mevzuatta yazılı bir cevabı vardır. Sigorta şirketiniz size yalnızca “belgeyi getirin” diyorsa bu hükmü hatırlatmakta yarar vardır.

Sovtaj Bedeli ile Hurda Bedeli ve Pert Bedeli Aynı mıdır?

Hayır, üçü de farklı şeylerdir ve sıklıkla birbirine karıştırılır. Aradaki fark yalnızca terminoloji meselesi değildir; hangi kavramın konuşulduğu, aracın geleceğini doğrudan belirler.

Kavram	Neyi ifade eder	Niteliği
Rayiç / pert bedeli	Aracın kazadan önceki piyasa değeri	Değer — hesabın çıkış noktası
Sovtaj bedeli	Aracın kazadan sonraki hasarlı hâlinin değeri	Değer — tazminattan düşülen kesinti
Hurda	Aracın tescil kaydının kapatılması işlemi	Tescil statüsü — parasal bir kalem değil

Asıl ayrım son satırdadır. Hurda, bir fiyat değil bir hukuki statüdür. Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmeliğin 44 üncü maddesinin altıncı fıkrasına göre “hurdaya çıkarılmış olan araçlar yeniden tescil edilemez”; yalnızca kullanılabilir durumdaki motoru ve diğer parçaları başka araçlarda kullanılabilir ve kullanıldığı aracın kayıtlarına işlenir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca plaka geri alınıp iptal edilir ve tescil belgesine “Hurdaya Çıkarılmıştır” şerhi düşülür.

Trafikten çekme ise geri dönülebilir bir statüdür: aynı Yönetmeliğin 43 üncü maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde, çekmeden sonra yapılmış geçerli muayene, zorunlu trafik sigortası ve diğer şartlar sağlanarak araç yeniden tescil edilebilir. Dolayısıyla bir araç için “hurda” denmesiyle “trafikten çekildi” denmesi arasında telafi edilemez bir fark vardır. İki statünün ayrıntılı karşılaştırması için pert araç ile ağır hasarın farkı yazımıza bakabilirsiniz.

Bu nedenle bazı araçlarda hurda değeri düşük olsa bile sovtaj bedeli yüksek çıkabilir: aracın kaportası tamamen kullanılamaz hâldeyken motoru, şanzımanı ve elektronik aksamı ikinci el piyasasında değerini koruyor olabilir.

Kasko ile Trafik Sigortasında Sovtaj Farkı Nedir?

Sovtaj hükmü iki genel şartta da yer alır ama uygulandıkları ilişki farklıdır. Kaskoda kendi aracınızın hasarı, trafik sigortasında karşı tarafın sorumluluğu söz konusudur ve bu fark ödemenin sınırını değiştirir.

	Kasko	Zorunlu trafik sigortası (ZMSS)
Dayanak	Kasko Genel Şartları 3.3.2.2	ZMSS Genel Şartları B.2/2.3
Muhatap	Kendi sigorta şirketiniz	Kusurlu tarafın sigorta şirketi
Ödemenin sınırı	Poliçedeki sigorta bedeli / rayiç değer	Ödeme “zorunlu trafik sigortası limitleri dahilinde” yapılır
Kusur etkisi	Kural olarak kendi kusurunuz ödemeyi engellemez	Karşı tarafın kusuru oranında ödeme yapılır
Sovtaj formülü	İkisinde de aynı: rayiç değer − hasarlı hâlin değeri

Trafik sigortası tarafındaki limit kaydı önemlidir: hesaplanan fark poliçe teminat limitini aşıyorsa, aşan kısım sigortacıdan tahsil edilemez. Bu durumda talebin muhatabı sigorta şirketi değil, kusurlu sürücü ve araç işletenidir. Kime karşı hangi talebin yöneltileceğini talebin kime yöneltileceği yazımızda ayrıntılandırdık.

Sovtaj Bedelindeki Uyuşmazlıkların Kaynağı

Uyuşmazlıkların temelinde tek bir yapısal sebep vardır: sovtaj bedelini belirleyen taraf ile bu bedelin yüksek çıkmasından fayda sağlayan taraf aynıdır. Sovtaj ne kadar yüksek belirlenirse sigortacının ödeyeceği tutar o kadar azalır. Bu, kendiliğinden bir kötü niyet göstergesi değildir; ancak tespitin denetlenebilir olmasını zorunlu kılar.

Pratikte en sık karşılaşılan itiraz konuları şunlardır:

• Sovtaj tekliflerinin araç sahibiyle paylaşılmaması
• Enkazın gerçek piyasa değerinden farklı değerlendirilmesi
• Hak sahibine seçim hakkı hiç sorulmadan enkazın uhdesinde bırakılması
• Rayiç değerin düşük, sovtaj bedelinin yüksek belirlenmesi
• Bildirilen sovtaj bedelinden sonradan dönülmesi
• Belge şartının, işleme engel kayıt bulunmasına rağmen mutlak biçimde uygulanması

Bu kalemlerin her biri denetlenebilir niteliktedir. Eksper raporu, hasar fotoğrafları, teklif kayıtları ve emsal sovtaj satışları uyuşmazlığın çözümünde somut delil oluşturur.

Sovtaj Bedeline İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Sovtaj bedelinin piyasa değerini yansıtmadığı düşünülüyorsa bedelin yeniden değerlendirilmesi istenebilir. İtiraz üç kademeli ilerler ve sıra atlanmaz.

1. Sigorta şirketine yazılı başvuru

Dava veya tahkim yoluna gitmeden önce sigortacıya yazılı başvuru yapılması zorunludur. Bildirim, şirket merkezine, sözleşmedeki temsilciliğe veya acenteye; noter eliyle ya da taahhütlü mektupla yapılır. İmza karşılığı elden verilen mektup ve telgraf da taahhütlü mektup hükmündedir. Başvuruya karşılık verilecek yazılı cevap süresi trafik sigortasında 15 gündür.

2. Sigorta Tahkim Komisyonu

Talebin kısmen veya tamamen olumsuz sonuçlandığı belgelenirse ya da kuruluş yasal süre içinde yazılı cevap vermezse Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Zorunlu sigortalarda şirketin tahkim sistemine üye olup olmaması önem taşımaz; hak sahibi üyelik bulunmasa dahi tahkimden yararlanır. Süreci Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru ve itiraz ve tahkim süreci yazılarımızda anlattık.

🔴 Burada kritik bir uyarı vardır: uyuşmazlığı tüketici hakem heyetine taşırsanız tahkim yolu kapanır. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30 uncu maddesinin on dördüncü fıkrası, mahkemeye ve tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklarla ilgili olarak Komisyona başvuru yapılamayacağını düzenler. Ölçüt “karara bağlanmış olmak” değil, “intikal etmiş olmak”tır.

3. Dava yolu

Sigorta şirketine karşı açılacak dava ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür; bu davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Yalnız kusurlu sürücü ve işletene karşı açılan haksız fiil davasında ise arabuluculuk şartı aranmaz ve dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.

İtirazda hangi belgeler önem kazanır?

• Eksper raporu ve ekleri
• Aracın hasar fotoğrafları — mümkün olduğunca çok açıdan ve ayrıntılı
• Sovtaj bedelinin bildirildiği yazı, e-posta veya mesaj (bir aylık garanti için tarih önemlidir)
• Enkazın durumu ve kullanıma elverişli parçaların dökümü
• Emsal sovtaj satışları ve alınan teklifler
• Rayiç değer araştırmaları ve ilan çıktıları

Fotoğrafların önemi teorik değildir. Aşağıda ele alacağımız 2025 tarihli Yargıtay kararında, sovtaj değerinin tespit edilememesinin gerekçesi olarak dosyadaki fotoğrafların yetersizliği gösterilmiş ve talep bu nedenle usulden reddedilmiştir. Yargıtay bu kararı bozmuştur — ancak sürecin uzamasına sebep olan eksiklik fotoğraf eksikliğiydi.

Sovtaj Bedeli Yargıtay Kararları

Yargıtay içtihadında sovtaj bedeliyle ilgili üç yerleşik ilke öne çıkar: seçim hakkının hak sahibinde olması, sovtajın belirlenememesinin talebi düşürmemesi ve enkazı alan tarafın onun sorumluluğunu da üstlenmesi.

Karar	Konu	Sonuç ve ilke
HGK, 18.02.2020 E.2018/138, K.2020/178	Kasko; tam hasara uğrayan aracın hurdası hak sahibinde bırakılıp sovtajın düşülmesi	Bozma. Hurda, hak sahibinden istenmedikçe onun uhdesinde bırakılıp bedeli tazminattan düşülemez; seçimlik hak sorulmalıdır.
4. HD, 08.04.2025 E.2023/8452, K.2025/5336	ZMSS; hakem heyeti “fotoğraflar yetersiz, sovtaj belirlenemedi” diyerek usulden ret	Bozma. Dosyadaki belgelerle tespit mümkünken usulden ret hatalıdır; makine mühendisi bilirkişiye tevdi edilmelidir.
4. HD, 08.05.2025 E.2024/6196, K.2025/7390	Kasko; enkaz hak sahibinde kaldıktan sonra muhafaza masrafı talebi	Onama. Enkazı elinde tutan tarafın onu her zaman satma ve değerlendirme hakkı vardır; muhafaza bedeli istenemez.

2025 tarihli ilk kararın somut verileri, hesabın nasıl kurulduğunu göstermesi bakımından öğreticidir: davacının yaptırdığı ekspertizde hasar 319.588,38 TL, aracın kaza tarihli rayiç değeri 150.000,00 TL, hasarlı vaziyetteki değeri 14.000,00 TL olarak tespit edilmiştir. Onarım maliyetinin rayiç değerin iki katını aşması, aracın pert kabul edilmesinin gerekçesi olmuştur.

Not: Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2021 yılında kapatılmış ve dosyaları 4. Hukuk Dairesi’ne devredilmiştir. Eski tarihli sovtaj kararlarının çoğu 17. Hukuk Dairesi’ne aittir; bu kararlar geçerliliğini korur, yalnızca temyiz mercii değişmiştir. Pert dosyalarındaki diğer içtihatları pert araçta mahrumiyet bedeli Yargıtay kararları yazımızda derledik.

e-Sovtaj ve Sovtaj İhalesi Nedir?

e-Sovtaj, hasarlı araçların ve diğer hasarlı malların çevrim içi ihale yöntemiyle satışa sunulduğu dijital sistemin adıdır. Amaç, enkazın piyasadaki gerçek karşılığını rekabet yoluyla ortaya çıkarmaktır: enkaz için ne kadar çok teklif toplanırsa tespit edilen sovtaj bedeli de o kadar gerçekçi olur.

İşleyiş genel hatlarıyla şöyledir: eksper incelemesi sonrasında enkaz için bir başlangıç değeri belirlenir, araç platformda ihaleye açılır ve toplanan teklifler arasından en yükseği esas alınır. Sistem kapalı bir yapıda çalışır; ihalelere yalnızca sisteme kayıtlı alıcı firmalar katılabilir.

Bu noktada araç sahipleri açısından iki husus önemlidir. Birincisi, ihale sonucunda oluşan bedel sizin için bir denetim aracıdır: sovtaj bedelinin düşük ya da yüksek belirlendiğini düşünüyorsanız ihale kayıtları en somut karşılaştırma verisidir. İkincisi, platformların üyelik koşulları, ücretleri ve katılım şartları hasarlı araç satın almak isteyenleri ilgilendirir; bu bilgiler ilgili platformun kendi sayfasından teyit edilmelidir ve zaman içinde değişebilir. Hak sahibi olarak sizin konumunuz alıcı değil, enkazın maliki veya tazminat alacaklısıdır.

Sovtaj Bedeli Ne Zaman Gündeme Gelir?

Sovtaj bedeli, aracın onarılmasının artık gündemde olmadığı hâllerde devreye girer. Başlıca şu durumlarda karşınıza çıkar:

• Araca pert (tam hasar) kararı verilmesi
• Aracın ağır hasarlı sayılması ve onarımın ekonomik görülmemesi
• Sigortacının onarım yerine değer üzerinden ödeme hesabı yapması
• Araç enkazının satışının veya devrinin gündeme gelmesi
• Araç sahibinin enkazı kendisinde bırakmak istemesi
• Kısmi hasarda değiştirilen parçaların sigortacıya bırakılması

Son madde çoğu kişinin gözünden kaçar: Genel Şartlara göre kısmi onarımlarda parçalar sigorta şirketi tarafından tedarik veya tazmin edilmişse, talep edilmesi hâlinde hasarlı parçalar sigortacının malı olur. Yani sovtaj mantığı yalnız pert dosyalarında değil, parça değişimi yapılan kısmi hasarlarda da işler.

Aracınıza pert kararı verilmesine nasıl itiraz edebileceğinizi pert kararına itiraz yazımızda, hasar kaydının nasıl oluştuğunu ise hasar kaydı ve ödeme ilişkisi yazımızda bulabilirsiniz.

Sovtaj Ödemesi Almak Değer Kaybı Hakkımı Etkiler mi?

Evet ve bu, sovtaj sürecinin en az bilinen sonucudur. Pert veya ağır hasar ödemesini alabilmek için aracın tescil belgesine hurda ya da çekme şerhi düşülmesi gerekir; bu şerh düşüldüğü andan itibaren araç, ileride uğrayacağı kazalarda değer kaybı tazminatı isteyemeyecek bir statüye girer.

Dayanak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 92 nci maddesindedir: hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır. Maddedeki ifade “işlemi görmüş” biçimindedir; yani ölçüt yüksek tutarlı bir hasar kaydının bulunması değil, tescil işleminin fiilen yapılmış olmasıdır.

Bunun pratik anlamı şudur: ağır hasar tazminatını almak için “trafikten çekilmiştir” kaşesini kabul etmek, aynı aracın sonraki kazalarında sigortacıya karşı değer kaybı talebi yolunu kapatır. Kararı verirken iki tutarı birlikte değerlendirmek gerekir.

Önemli bir çekince: teminat dışılık, hakkın hiç bulunmadığı anlamına gelmez. Kanunun 92 nci maddesi yalnızca sigortacıyı bağlar. Kusurlu sürücüye ve araç işletenine karşı genel hükümlere dayalı talep yolu açık kalır. “Pert kayıtlı araç hiçbir şey isteyemez” biçimindeki yaygın anlatım bu nedenle eksiktir.

Kısmi Hasarda Sovtaj Nasıl İşler?

Sovtaj mantığı yalnız pert dosyalarına özgü değildir. Aracın onarıldığı kısmi hasarlarda da değişen parçalar üzerinde aynı ilke işler ve iki ayrı kural devreye girer.

Birincisi, sökülen parçaların akıbeti. Genel Şartlara göre kısmi onarımlarda parçalar sigorta şirketi tarafından tedarik veya tazmin edilmişse, talep edilmesi hâlinde hasarlı parçalar sigortacının malı olur. Yani yenisiyle değiştirilen eski parçayı sigortacı isteyebilir; istemezse parça sizde kalır.

İkincisi, kıymet artışı indirimi. Zorunlu trafik sigortasında parça değişimi sonucunda araçta bir kıymet artışı meydana gelmiş olsa dahi bu fark tazminat miktarından indirilemez. 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeyle bu kural, hem orijinal parça hem de eşdeğer/yeniden kullanılabilir parça hâllerini düzenleyen fıkraların ikisinde de ayrı ayrı tekrarlanmıştır. Dolayısıyla “parçalar yenilendi, aracınız değer kazandı” gerekçesiyle yapılan kesintinin trafik sigortasında dayanağı yoktur.

Kısmi hasarda tarafların mutabakatıyla onarım yerine nakdi ödeme de yapılabilir. Bu seçenekte araç onarılmadığı için sovtaj gündeme gelmez; ödenen tutar onarım maliyeti üzerinden hesaplanır. Nakdi ödemeyi kabul etmeden önce hesabın kalemlerini görmek, sonradan itiraz etmekten daha etkilidir.

Sovtaj Bedeli Talebinde Zamanaşımı Ne Kadardır?

Zamanaşımı, talebin hangi ilişkiden doğduğuna göre değişir ve bu ayrım karıştırıldığında hak kaybı doğar.

İlişki	Süre	Dayanak
Trafik sigortasına ve sorumlulara karşı talep	Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde kaza gününden itibaren 10 yıl	2918 sayılı Kanun m.109
Kendi kasko şirketinize karşı talep	2 yıl	Kasko Genel Şartları C.10

İki noktaya dikkat edilmelidir. Birincisi, on yıllık üst sınırın başlangıcı kaza günüdür; ödemenin yapıldığı ya da uyuşmazlığın çıktığı tarih değil. İkincisi, zamanaşımı bir def’idir: karşı taraf ileri sürmezse hâkim kendiliğinden dikkate almaz, ancak süre geçtikten sonra ileri sürüldüğünde talebi düşürür.

Ayrıca sigorta şirketiyle yapılan ve tutarı açıkça yetersiz olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Düşük bir sovtaj hesabına dayanan ödemeyi kabul etmiş olmak, tek başına yolun kapandığı anlamına gelmez.

Sovtaj Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Aşağıdaki hatalar, sovtaj dosyalarında hak kaybının en yaygın sebepleridir ve tamamı önlenebilir niteliktedir.

• Enkazın fotoğraflanmaması. Araç elden çıktıktan sonra tespit yapılamaz; ispat yükü tamamen belgeye kayar.
• Sovtaj bildiriminin saklanmaması. Bir aylık garanti süresi, bildirim tarihinden işler; tarih ispatlanamazsa hüküm işletilemez.
• Seçim hakkının kullanıldığının varsayılması. Enkazın sizde bırakılmasına açıkça onay vermediyseniz sovtajın düşülmesi tartışmalıdır.
• Yalnızca sovtaja odaklanmak. Rayiç değerin düşük belirlenmesi de aynı sonucu doğurur; iki kalem birlikte denetlenmelidir.
• Tüketici hakem heyetine gitmek. Uyuşmazlık oraya intikal ettiğinde tahkim yolu kapanır.
• Belge şartını mutlak sanmak. Araçta işleme engel kayıt varsa mahkemeye tevdi yolu açıktır.
• Teslim tarihini belgelememek. Sekiz iş günlük ödeme süresi belgelerin ulaştığı tarihten başlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Sovtaj bedeli ne demektir?

Sovtaj bedeli, trafik kazası sonrasında pert veya ağır hasarlı hâle gelen aracın hasarlı hâliyle taşıdığı piyasa değeridir. Araç kullanılamaz durumda olsa bile motor, şanzıman ve kaporta gibi ekonomik değeri bulunan parçalar dikkate alınarak belirlenir ve ödenecek tazminattan düşülür.

Sovtaj bedelini kim belirler?

Bedeli sigorta eksperi tespit eder; eksper, hasar durumunu, piyasa koşullarını ve sovtaj firmalarından ya da ihale sisteminden alınan teklifleri dikkate alır. Ancak enkazın kimde kalacağı kararı hak sahibinindir; sigortacı bu tercihi sormadan enkazı sizde bırakıp bedelini tazminattan düşemez.

Sovtaj bedeli nasıl hesaplanır?

Sovtaj bedelinin kendisi için sabit bir formül yoktur; enkazın satılabileceği piyasaya göre tespit edilir. Tazminata etkisi ise formüllüdür: aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı hâlinin değeri arasındaki fark hak sahibine ödenir. Trafik sigortası dosyalarında bu tutar ayrıca kusur oranı ve poliçe limitiyle sınırlıdır.

Sovtaj bedeli sigorta tazminatını nasıl etkiler?

Enkaz sizde kalıyorsa sovtaj bedeli tazminattan düşülür ve elinize geçen tutar azalır. Enkazı sigortacıya bırakıyorsanız düşülmez; sigortacı rayiç değeri öder, enkazı da kendisi değerlendirir. Etkinin yönünü belirleyen şey bu tercihtir.

Sovtaj bedeline itiraz edilebilir mi?

Evet. Önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır; talep olumsuz sonuçlanır veya süresinde cevap verilmezse Sigorta Tahkim Komisyonu’na ya da mahkemeye gidilebilir. Uyuşmazlığın tüketici hakem heyetine taşınması hâlinde tahkim yolunun kapanacağı unutulmamalıdır.

Sovtaj bedeli ile hurda bedeli aynı mıdır?

Hayır. Sovtaj bedeli aracın hasarlı hâlinin ekonomik değeridir; hurda ise aracın tescil kaydının kapatıldığı hukuki statüdür. Hurdaya çıkarılan araç yeniden tescil edilemez, trafikten çekilen araç ise şartları sağlandığında yeniden tescil edilebilir. Bu nedenle bir araçta hurda değeri düşük olsa bile sovtaj bedeli yüksek çıkabilir.

Sovtaj bedeli kime ödenir?

Sovtaj bedeli ayrı bir ödeme kalemi değildir; tazminattan düşülen bir tutardır. Enkaz sizde kalıyorsa o değeri enkazı satarak fiilen siz elde edersiniz. Enkaz sigortacıya geçiyorsa değeri sigortacı tahsil eder ve size rayiç değerin tamamı ödenir.

Sovtaj bedelini kim öder?

Bedeli, enkazı ya da hasarlı parçaları satın alan kişi veya firma öder. Ödemenin muhatabı enkazın o an kime ait olduğuna göre değişir: enkaz sizdeyse size, sigortacıya devredilmişse sigorta şirketine ödenir.

Sovtaj bedeli ne zaman ödenir?

Tazminat, gerekli tüm belgelerin sigortacının merkez veya şubelerinden birine ulaşmasından itibaren sekiz iş günü içinde ödenir. Pert dosyalarında ödemeyi geciktiren asıl sebep genellikle süre değil, hurda veya çekme belgesinin ibraz edilememesidir.

Sigortacı bildirdiği sovtaj bedelinden dönebilir mi?

Genel Şartlara göre sigortacı, tespit edip bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır. Bu nedenle bildirimin tarihi ve içeriği saklanmalıdır; süre bildirim gününden işlemeye başlar.

Sovtaj tenzili ne demek?

Tenzil indirim anlamına gelir; sovtaj tenzili de sovtaj bedelinin tazminat tutarından indirilmesi işlemini ifade eder. Hasar dosyanızda “sovtaj tenzili” ibaresini görüyorsanız, enkaz değerinin ödemenizden düşüldüğü anlaşılır.

e-Sovtaj nedir?

e-Sovtaj, hasarlı araçların çevrim içi ihale yöntemiyle satışa sunulduğu dijital sistemin adıdır. İhalelere sisteme kayıtlı alıcı firmalar katılır ve toplanan teklifler sovtaj bedelinin belirlenmesinde kullanılır. Üyelik ve katılım koşulları hasarlı araç satın almak isteyenleri ilgilendirir; bu bilgiler ilgili platformun kendi sayfasından teyit edilmelidir.

Sovtaj ihalesi nedir ve ne işe yarar?

Sovtaj ihalesi, enkazın açık artırma yöntemiyle satışa çıkarılmasıdır. Amaç enkazın piyasadaki gerçek karşılığını rekabet yoluyla belirlemektir. Hak sahibi açısından ihale kayıtları, bildirilen sovtaj bedelinin gerçekçi olup olmadığını karşılaştırmaya yarayan somut bir veridir.

Sovtaj belgesi diye bir belge var mıdır?

Mevzuatta “sovtaj belgesi” adlı bir belge tanımlanmamıştır. Pert dosyalarında aranan belgeler tam hasarda hurda tescil belgesi, ağır hasarda “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesidir. Uygulamada sovtaj satışına ilişkin düzenlenen evraklar ise satış işlemine ait belgelerdir, ayrı bir resmî belge türü değildir.

Aracımda haciz var, hurda belgesi alamıyorum. Tazminat alabilir miyim?

Evet. Araç sicilinde haciz, rehin veya tedbir gibi işleme engel kayıtlar bulunduğu için belge alınamıyorsa, tazminat ödemesi ilgili tutarın mahkemece tespit edilen ödeme mahalline tevdi edilmesi suretiyle yapılabilir. Bu yolda hurda veya çekme belgesi aranmaz.

Enkaz bende kaldı, bekletme ve saklama masrafımı isteyebilir miyim?

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 08.05.2025 tarihli, E.2024/6196, K.2025/7390 sayılı kararında bu talep reddedilmiştir. Gerekçe, enkazı elinde tutan tarafın onu her zaman satma ve değerlendirme hakkının bulunmasıdır. Enkazı almayı tercih ettiyseniz muhafaza sorumluluğu da size aittir.

Sovtaj değeri belirlenemezse talebim reddedilir mi?

Hayır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 08.04.2025 tarihli, E.2023/8452, K.2025/5336 sayılı kararında, fotoğrafların yetersizliği gerekçesiyle sovtaj değeri belirlenemediği için verilen usulden ret kararı bozulmuştur. Dosyadaki belgelerle tespit mümkünse uzman bilirkişiden rapor alınması gerekir.

Sovtaj bedelinde KDV uygulanır mı?

Sovtaj bedeli sigorta tazminatı içinde bir hesap kalemidir; enkazın satışı ise ayrı bir işlemdir ve satışın vergisel niteliği tarafların (gerçek kişi, ticari işletme, sigorta şirketi) sıfatına ve işlemin türüne göre değişir. Somut dosyanızda uygulanacak oran ve yükümlülük için satış belgeleri üzerinden mali müşavirinize veya vergi dairesine danışmanız yerinde olur.

Pert araçta sovtaj nasıl işler?

Araç tam hasara uğramış sayıldığında onarım gündemden çıkar ve ödeme değer üzerinden yapılır. Rayiç değer ile hasarlı hâlin değeri tespit edilir, enkazın kimde kalacağı hak sahibine sorulur ve tercihe göre sovtaj bedeli düşülerek ya da düşülmeyerek ödeme yapılır. Tazminat için hurda tescil belgesinin ibrazı gerekir.

Sovtaj mı, partaj mı, spotaj mı? Doğru yazımı nedir?

Doğru yazım sovtajtır. Partaj, pertaj, spotaj, soltaj gibi kullanımlar aynı kavramı arayan kişilerin yazım denemeleridir ve sigorta mevzuatında karşılığı yoktur. Çevrim içi satış sistemi ise e-sovtaj olarak anılır.

Pert ödemesi aldıktan sonra değer kaybı isteyebilir miyim?

Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır. Ölçüt hasar kaydının büyüklüğü değil, tescil işleminin fiilen yapılmış olmasıdır. Bu teminat dışılık yalnızca sigortacıyı bağlar; kusurlu sürücü ve işletene karşı genel hükümlere dayalı talep yolu kapanmaz.

Kısmi hasarda değiştirilen eski parçalar kimin olur?

Kısmi onarımlarda parçalar sigorta şirketi tarafından tedarik veya tazmin edilmişse, talep edilmesi hâlinde hasarlı parçalar sigortacının malı olur. Sigortacı talep etmezse parçalar araç sahibinde kalır. Ayrıca parça değişimi sonucu araçta kıymet artışı meydana gelse dahi bu fark tazminattan indirilemez.

Sovtaj değil de rayiç değer düşük belirlenmişse ne yapmalıyım?

Sonuç aynıdır: elinize geçen tutar azalır. Bu nedenle itirazınızı yalnız sovtaj bedeline değil, hesabın her iki ayağına birlikte yöneltmeniz gerekir. Rayiç değer itirazında kaza tarihine ait emsal ilanlar, aracın kilometresi, bakım geçmişi ve donanım farkları belgelenerek sunulur.

Sonuç

Sovtaj bedeli, pert dosyalarında elinize geçecek tutarı doğrudan belirleyen bir kalemdir ve kanunda değil sigorta genel şartlarında düzenlenmiştir. Bu nedenle tartışma teknik bir hesap tartışması gibi görünse de aslında sözleşme hükümlerinin doğru uygulanıp uygulanmadığı meselesidir.

Dosyanızı değerlendirirken üç soruyu ayrı ayrı sorun: rayiç değer doğru mu belirlendi, sovtaj bedeli gerçekçi mi, enkazın kimde kalacağı bana soruldu mu? Bu üç noktadan herhangi birinde eksiklik varsa ödenen tutar gerçek zararınızı karşılamıyor olabilir. Bildirilen sovtaj bedelinin bir aylık garanti kapsamında olduğunu ve seçim hakkının size ait olduğunu hatırlatmak, çoğu zaman dosyanın seyrini değiştirir.

Pert veya ağır hasar dosyanızda ödenen tutarın eksik olduğunu düşünüyorsanız, hesabın kalemlerini belgeleriyle birlikte incelemek gerekir. Araç hasar farkı tazminatı alanındaki çalışmalarımız hakkında bilgi alabilir, dosyanıza ilişkin sorularınızı iletebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Sovtaj bedeli her dosyada aracın durumuna, poliçenin kapsamına ve kaza koşullarına göre değişir; kendi dosyanız için bir avukata danışmanız yerinde olur.