Evlilik sebebiyle işten ayrılan işsizlik maaşı alabilir mi? Kanun bu soruya olumsuz yanıt verir: 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ödenek hakkı doğuran fesih hâllerini 51. maddesinde tek tek saymış, evlilik nedeniyle ayrılmayı bu listeye almamıştır. Buna karşılık aynı ayrılma kıdem tazminatı hakkı doğurur — çünkü kıdem tazminatı başka bir kanunda, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenmiştir.

Konunun ekseni tam olarak buradadır: tek bir fesih, iki ayrı kanuna göre iki zıt sonuç doğuruyor. Kıdem tazminatını düzenleyen hüküm evliliği açıkça sayarken, işsizlik ödeneğini düzenleyen hüküm saymamış. Bu nedenle “hakkım var mı” sorusu hangi hak için sorulduğu belirtilmeden cevaplanamaz.

Evlilik Sebebiyle İşten Ayrılan İşsizlik Maaşı Alabilir Mi?

Alamaz. Bunun sebebi bir yasak değil, kanunun kurduğu yöntemdir. 4447 sayılı Kanun’un 51. maddesi ödenek hakkını genel bir ölçüte bağlamamış; hangi fesih hâllerinin hak doğuracağını (a)’dan (g)’ye kadar tek tek saymıştır. Maddede sayılmayan bir fesih biçimi, ne kadar haklı olursa olsun ödenek doğurmaz.

Sayılan hâllere bakıldığında evliliğin neden dışarıda kaldığı görülür. Madde işverence bildirim önellerine uyularak yapılan feshi, işçinin haklı nedenle yaptığı feshi, belirli sürenin bitmesini, işyerinin kapanmasını veya el değiştirmesini ve özelleştirme kaynaklı işsizliği kapsar. Evlilik nedeniyle ayrılma bunların hiçbirine girmez; kanun koyucu onu ayrı bir yerde, kıdem tazminatı hükmünde düzenlemeyi seçmiştir.

Bir noktanın altını çizmek gerekir: evlilik nedeniyle ayrılma haklı nedenle fesih değildir. 51. maddenin (b) bendi işçinin haklı nedenle yaptığı fesihleri kapsar ve bu bende girseydi ödenek doğardı. Ancak evlilik hakkı, işverenin bir kusuruna dayanmayan, kanunla tanınmış özel bir fesih hakkıdır. Bu ayrım, konuyla ilgili en sık yapılan hatanın da kaynağıdır.

Kıdem Tazminatı Neden Alınıyor?

Çünkü kıdem tazminatı 4447 sayılı Kanun’da değil, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenmiştir ve bu madde evliliği açıkça sayar. Maddenin birinci fıkrası, numaralı bentlerden sonra gelen kapanış cümlesinde şunu söyler:

“Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.”

1475 sayılı İş Kanunu, m.14/1

Lafızda dikkat edilmesi gereken bir yapı özelliği var. Evlilik hâli, maddenin 1’den 5’e kadar numaralanmış bentlerinden biri değildir; bentlerden sonra “veya” ile eklenmiş bağımsız bir hâldir. Bu nedenle “14. maddenin 4. bendi” gibi atıflar yanlıştır — hüküm doğrudan birinci fıkranın kapanış cümlesinde yer alır.

Ölçüt	Kıdem tazminatı	İşsizlik ödeneği
Dayanak	1475 sayılı Kanun m.14/1	4447 sayılı Kanun m.51
Evlilik hâli	Açıkça sayılmış	Sayılmamış
Sonuç	Hak doğar	Hak doğmaz
Ödeyen	İşveren	İşsizlik Sigortası Fonu
Ölçü	Her geçen tam yıl için 30 günlük ücret	Prim gün sayısına göre 180/240/300 gün
Cinsiyet	Lafız yalnızca kadın işçiye tanır	Ayrım yok (hâl zaten kapsam dışı)

Tablodaki son satır, evlilik sebebiyle işten ayrılan işsizlik maaşı alabilir mi sorusunun neden kıdem tazminatı sorusundan ayrı ele alınması gerektiğini de gösteriyor: iki hakkın süjesi bile aynı değil.

Dayanak 4857 Sayılı Kanun Değildir

Konuyla ilgili metinlerde sık rastlanan bir yanlış, kıdem tazminatının “4857 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi”ne dayandırılmasıdır. 4857 sayılı Kanun’da kıdem tazminatını düzenleyen bir 14. madde yoktur. Doğru dayanak, 1971 tarihli 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesidir.

Bunun sebebi 2003 yılındaki geçiştir. 1475 sayılı Kanun’un yürürlükteki metnine bakıldığında maddelerin neredeyse tamamının mülga olduğu görülür: “Madde 1-13/E- (Mülga: 22/5/2003/4857/120 md.)”, “Madde 15-110- (Mülga: 22/5/2003/4857/120 md.)”. Mülga edilmeyen tek madde 14’tür ve kenar başlığı “Kıdem tazminatı”dır. Yani 4857 sayılı Kanun eski kanunu yürürlükten kaldırırken kıdem tazminatı hükmünü saklı tutmuştur.

Bu ayrıntı akademik değildir. Dilekçe ya da ihtarnamede yanlış kanuna atıf yapılması, karşı tarafın hükmün varlığını tartışmaya açmasına zemin hazırlar. Metinlerde dayanak 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi olarak gösterilmelidir.

Kanun metinleri 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ve 1475 sayılı İş Kanunu üzerinden karşılaştırılabilir.

İki Farklı “Bir Yıl” Karıştırılıyor

1475 m.14/1’de “bir yıl” ifadesi iki kez, iki farklı anlamda geçer. Bu iki süre birbirine karıştırıldığında hem hak kaybı hem yersiz talep doğar.

• Fesih için tanınan bir yıl: “kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde” — bu, hakkın kullanılabileceği süredir. Evlenme tarihinden itibaren bir yıl geçtikten sonra yapılan fesih, bu hükme dayandırılamaz.
• Kıdem için gereken bir yıl: “her geçen tam yıl için … 30 günlük ücreti tutarında” — bu, tazminatın hesabına esas ölçüdür. Tam bir yıl dolmadan yapılan fesihte hesaplanacak bir tam yıl bulunmaz.

İkisi bir arada okunduğunda şu sonuç çıkar: evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde fesih yapılmış olsa bile, işyerindeki kıdem bir tam yılı doldurmamışsa hesaplanacak tazminat doğmaz. Kıdem süresinin nasıl hesaplandığı konusunda kıdem tazminatı almak için kaç yıl çalışmak gerektiği başlığı ayrıntı içerir; hesap için kıdem tazminatı hesaplama sayfası kullanılabilir.

Erkek İşçi Evlilik Nedeniyle Ayrılırsa Ne Olur?

1475 m.14/1’in lafzı “kadının evlendiği tarihten itibaren” biçimindedir. Hüküm özel bir fesih hakkı tanırken süjeyi açıkça belirlemiştir. Bu nedenle erkek işçinin evlilik gerekçesiyle yaptığı fesih bu hükme dayandırılamaz ve kıdem tazminatı hakkı doğurmaz.

İşsizlik ödeneği bakımından ise durum kadın ve erkek işçi için aynıdır: hâl 4447 m.51’de sayılmadığı için hiçbiri ödenek alamaz. Sonuç olarak erkek işçinin evlilik nedeniyle istifasında iki haktan da yararlanılamaz; ayrılma hukuken sıradan bir istifa olarak değerlendirilir.

Bu durumda başka bir gerekçenin varlığı araştırılmaya değer. Ücretin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması ya da çalışma koşullarının esaslı biçimde değiştirilmesi gibi hâller haklı nedenle fesih oluşturur ve 51. maddenin (b) bendine girerek ödenek hakkı doğurabilir. Bu yolun nasıl kurulduğu haklı nedenle istifa konusunda ele alınmıştır.

SGK Çıkış Kodu 13 Hakkı Doğuran Şey Değildir

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işten ayrılış nedeni kodları arasında 13 numaralı kod “kadın işçinin evlenmesi” olarak tanımlanmıştır. Ayrılma bu kodla bildirildiğinde kayıtlarda fesih sebebi evlilik olarak görünür.

Buradaki ilişkinin yönünü doğru kurmak gerekir. Çıkış kodu bir hak doğurmaz; yalnızca hâlihazırda gerçekleşmiş bir feshin niteliğini idari kayda geçirir. Ödenek hakkının kaynağı 4447 m.51, kıdem tazminatı hakkının kaynağı 1475 m.14’tür. Kod, bu iki hükmün uygulanmasında kolaylık sağlayan bir bildirim aracıdır.

Bunun pratik sonucu şudur: kodun yanlış bildirilmesi hakkı ortadan kaldırmaz, ancak başvuruyu güçleştirir. Fesih gerçekte haklı nedene dayandığı hâlde kayda istifa olarak geçmişse, ödenek başvurusu reddedilebilir; bu durumda düzeltme talebi ve gerekiyorsa yargı yolu işletilir. Ödeneğin reddi veya eksik hesaplanmasında izlenecek yol işsizlik maaşının eksik yatması ve itiraz süreci başlığında açıklanmıştır.

İhbar Tazminatı ve Diğer Alacaklar

İhbar tazminatı, sözleşmeyi bildirim süresine uymadan sona erdiren tarafın karşı tarafa ödediği bir tazminattır. Evlilik nedeniyle ayrılmada fesheden taraf işçi olduğu için işçiye ihbar tazminatı ödenmez. Bu, kıdem tazminatının aksine bir sonuçtur ve iki tazminatın birlikte talep edilmesi hâlinde uyuşmazlık doğurur.

Buna karşılık fesih biçiminden bağımsız olan alacaklar etkilenmez. Kullanılmayan yıllık izin ücreti, ödenmemiş ücret, fazla çalışma ücreti ve varsa prim alacakları ayrılma sebebine bakılmaksızın talep edilebilir. Kıdem tazminatının kapsamı ve kimlerin hak kazandığı konusunda kıdem tazminatına kimlerin hak kazandığı başlığı, dava aşaması için kıdem tazminatı davasının şartları incelenebilir.

Evlilik dışındaki gerekçelerle kendi isteğiyle ayrılan işçinin tazminat durumu daha geniş bir çerçeveye oturur; bu çerçeve kendi isteğiyle işten ayrılan kişinin tazminat alma şartları başlığı altında ele alınmıştır.

Evlilik Sebebiyle İşten Ayrılan İşsizlik Maaşı Alabilir Mi Sorusunun Etrafındaki Üç Yanlış

Konuyla ilgili metinlerde tekrarlanan üç hata var. Üçü de kanun lafızlarıyla karşılaştırıldığında görünür hâle geliyor ve üçü de pratikte sonuç değiştiriyor.

Sık rastlanan ifade	Neden yanlış	Doğrusu
“Kıdem tazminatı 4857 sayılı Kanun’un 14. maddesinden doğar”	4857’de kıdem tazminatını düzenleyen bir 14. madde yok	Dayanak 1475 sayılı Kanun m.14; bu madde 4857 m.120 ile mülga edilmeyip saklı tutulmuştur
“İşsizlik ödeneği yalnızca işverenin haksız feshinde verilir”	4447 m.51 işçinin haklı feshini, belirli sürenin bitmesini, işyerinin kapanmasını da sayar	Ödenek, m.51’de sayılan tüm hâllerde doğar; evlilik bu hâller arasında olmadığı için doğmaz
“Evlilik hakkı m.14’ün 4. bendinde düzenlenmiştir”	Evlilik hâli numaralı bentlerden biri değil	Birinci fıkranın, 1-5 numaralı bentlerden sonra gelen kapanış cümlesinde “veya” ile eklenmiş bağımsız bir hâldir

İkinci satırdaki hata özellikle yaygın. “Yalnızca işverenin haksız feshi” formülasyonu, 51. maddenin kapsamını gereğinden çok daraltır ve haklı nedenle istifa eden işçilerin ödenek hakkını görmezden gelir. Bu formülasyonu esas alan bir kişi, aslında hakkı olduğu hâlde başvuru yapmamayı seçebilir. Doğru okuma, hâllerin maddede sayılıp sayılmadığına bakmaktır.

Kıdem Tazminatı Ödenmezse Hangi Faiz İşler?

Evlilik nedeniyle yapılan fesihte işverenin kıdem tazminatını ödemekten kaçınması sık görülür; ayrılmanın “istifa” olarak nitelendirilmesi de genellikle bu amaca hizmet eder. 1475 m.14 bu ihtimal için özel bir faiz türü öngörmüştür.

Maddenin ilgili cümlesi şudur: “Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılacak davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder.” Yani uygulanacak faiz genel yasal faiz değil, mevduata uygulanan en yüksek faizdir. Aynı cümle “İşçinin mevzuattan doğan diğer hakları saklıdır” kaydıyla sona erer.

Tazminata esas ücret bakımından da maddede iki ölçü vardır. Hesap kural olarak son ücret üzerinden yapılır; ancak madde, “son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde” tazminata esas ücretin, ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesiyle hesaplanacağını söyler. Ayrıca hesaba yalnızca çıplak ücret değil, “para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler” de dahil edilir.

Bir üst sınır da bulunur: madde, toplu sözleşme veya hizmet akdiyle belirlenen kıdem tazminatının yıllık miktarının, en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemeyeceğini düzenler. Buna karşılık 30 günlük sürenin hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleriyle işçi lehine değiştirilebileceği de aynı maddede yer alır.

Ödenek Alınamayınca Sigorta Primleri Ne Olur?

İşsizlik ödeneğinin tek sonucu aylık bir ödeme değildir. 4447 sayılı Kanun’un 48. maddesi, sigortalı işsizlere sağlanacak ödeme ve hizmetleri sayarken ödeneğin yanına ayrı bir kalem daha koyar: “(b) 5510 sayılı Kanun gereği ödenecek sigorta primleri”. Ödenek alınan dönemde bu primler Fon tarafından karşılanır.

Evlilik sebebiyle işten ayrılan işsizlik maaşı alabilir mi sorusunun olumsuz yanıtlanması, bu ikinci sonucu da beraberinde getirir: ödenek hakkı doğmadığı için Fon tarafından karşılanacak bir prim ödemesi de olmaz. Aynı madde ödenek alanlara “yeni bir iş bulma” ve aktif işgücü hizmetleri kapsamında kurs ve programlar sağlanacağını da düzenler; bu hizmetlerden yararlanma da ödenek hakkına bağlıdır.

Bu nedenle evlilik nedeniyle ayrılma kararı verilirken yalnızca kıdem tazminatı tutarı değil, ayrılmanın sosyal güvenlik tarafındaki sonuçları da hesaba katılmaya değer. Ayrılmanın zamanlaması ve gerekçesinin nasıl kayda geçtiği, iki tarafı birden etkiler.

Fesih Nasıl Yapılmalı, Hangi Belgeler Gerekir?

1475 m.14/1 feshin hangi usulle yapılacağını düzenlemez; hükmün aradığı şey feshin evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde ve işçinin kendi arzusuyla yapılmış olmasıdır. Buna karşılık ispat yükü işçide olduğu için usul pratikte belirleyici hâle gelir.

1. Fesih yazılı yapılmalı. Sözlü bildirim hükme dayanıldığını ispat etmeyi güçleştirir.
2. Sebep açıkça yazılmalı. Dilekçede ayrılmanın evlilik nedeniyle ve 1475 m.14 uyarınca yapıldığı belirtilmelidir; sebebi belirtilmeyen bir istifa dilekçesi sıradan istifa olarak değerlendirilebilir.
3. Evlilik belgelenmeli. Resmî nikâh tarihini gösteren belge dilekçeye eklenir; bir yıllık sürenin başlangıcı bu tarihtir.
4. Tarih ve tebliğ kayda geçmeli. Dilekçenin işverene ulaştığı tarih hem sürenin hem alacakların hesabında esas alınır.

Fesih sebebinin dilekçede yer almaması, sonradan düzeltilmesi en zor eksikliktir. İşveren ayrılmayı istifa olarak bildirdiğinde işçinin kıdem tazminatı talebi tartışmaya açılır.

Dilekçe verildikten sonra izlenmesi gereken iki kayıt vardır. Birincisi işverenin Sosyal Güvenlik Kurumu’na yaptığı işten ayrılış bildirimindeki koddur; bu kod evlilik dışında bir sebep gösteriyorsa düzeltme talep edilmelidir. İkincisi kıdem tazminatının ödenme tarihidir; ödemenin gecikmesi hâlinde işleyecek faiz yukarıda belirtilen özel faiz türüdür. Her iki kaydın da fesihten kısa süre sonra kontrol edilmesi, sonradan ispat sorunu yaşanmasını önler.

Ödenek Hakkı Doğuran Bir Yol Var Mı?

Evlilik hükmüne dayanan bir fesihte ödenek doğmaz; ancak somut olayda feshin gerçek niteliği farklı olabilir. Ayrılma evlilikle aynı döneme denk gelmiş olsa bile, fiilen işveren tarafından yapılmış ya da işçinin haklı nedenine dayanmışsa 51. maddenin ilgili bendi devreye girer ve ödenek hakkı doğar.

Burada dikkat edilmesi gereken bir sınır var. Tarafların anlaşarak sözleşmeyi sona erdirmesi — uygulamada ikale denen yol — 51. maddede sayılan hâllerden biri değildir. Evlilik döneminde işverenle anlaşarak ayrılan işçi, kıdem tazminatını sözleşmeyle güvenceye almış olsa bile ödenek hakkı kazanmaz. Buna karşılık ayrılma gerçekte işveren tarafından bildirim önellerine uyularak yapılmışsa (a) bendi, işçinin haklı nedenine dayanıyorsa (b) bendi, işyerinin kapanmasından kaynaklanıyorsa (e) bendi uygulanır.

Bu nedenle fesih bildiriminin metni, evlilik hükmüne dayanmanın ötesinde bir işlev taşır: ayrılmanın hangi bende girdiğini belirleyen ilk belge odur. Bildirimde birden fazla gerekçe bulunuyorsa hangisinin esas alındığı tartışma konusu olabilir.

Bu değerlendirme yapılırken prim ölçülerinin de tutması gerekir: son 120 gün hizmet akdine tabi olmak ve son üç yıl içinde en az 600 gün prim. Bu eşiklerin nasıl hesaplandığı işsizlik maaşı için kaç gün çalışmak gerektiği başlığında, hangi fesih biçimlerinin hak doğurduğu ise hangi durumlarda işsizlik maaşı alınabileceği başlığında ele alınmıştır. Kıdem ve tazminat uyuşmazlıklarında yürüttüğümüz kıdem tazminatı çalışmalarımıza göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlilik nedeniyle istifa eden işsizlik maaşı alabilir mi?

Alamaz. 4447 sayılı Kanun’un 51. maddesi ödenek hakkı doğuran fesih hâllerini sayma yoluyla belirlemiştir ve evlilik nedeniyle ayrılma bu bentler arasında yer almaz. Maddede sayılmayan bir fesih biçimi ödenek doğurmaz.

Evlilik nedeniyle ayrılan kıdem tazminatı alır mı?

Alır. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrası, “kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi” hâlinde her geçen tam yıl için 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödeneceğini düzenler.

Neden biri alınıyor da diğeri alınmıyor?

İki hak farklı kanunlarda düzenlendiği için. Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 m.14 evlilik hâlini açıkça sayarken, işsizlik ödeneğini düzenleyen 4447 m.51 saymamıştır. Aynı fesih, iki ayrı hükme göre iki farklı sonuç doğurur.

Evlilik nedeniyle ayrılma haklı nedenle fesih sayılır mı?

Sayılmaz. Haklı nedenle fesih, işverenin bir davranışına ya da kanunda sayılan bir zorunluluğa dayanır. Evlilik hakkı ise işverenin herhangi bir kusuru olmaksızın kanunla tanınmış özel bir fesih hakkıdır. Bu nedenle 4447 m.51’in (b) bendine girmez.

Erkek işçi evlilik nedeniyle kıdem tazminatı alabilir mi?

Alamaz. 1475 m.14/1’in lafzı “kadının evlendiği tarihten itibaren” biçiminde olup hakkı kadın işçiye tanımıştır. Erkek işçinin evlilik gerekçeli istifası bu hükme dayandırılamaz.

Bir yıllık süre ne zaman başlar?

Resmî evlenme tarihinden başlar. Madde “kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde” der; bu süre içinde fesih yapılmazsa hükme dayanılamaz. Bu süre, kıdem tazminatının hesabında kullanılan “her geçen tam yıl” ölçüsünden farklıdır.

Kıdem tazminatının dayanağı 4857 mi 1475 mi?

1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesidir. 1475 sayılı Kanun’un diğer maddeleri 4857 sayılı Kanun’un 120. maddesiyle mülga edilmiş, yalnızca kıdem tazminatını düzenleyen 14. madde yürürlükte bırakılmıştır. 4857 sayılı Kanun’da kıdem tazminatını düzenleyen bir 14. madde bulunmaz.

İhbar tazminatı alınır mı?

Alınmaz. İhbar tazminatı bildirim süresine uymadan sözleşmeyi sona erdiren tarafın karşı tarafa ödediği tazminattır. Evlilik nedeniyle ayrılmada fesheden taraf işçi olduğu için işçiye ihbar tazminatı ödenmez.

SGK çıkış kodu 13 ne anlama gelir?

Kod 13, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işten ayrılış nedeni kodları arasında “kadın işçinin evlenmesi” olarak tanımlanmıştır. Kod bir hak doğurmaz; gerçekleşmiş bir feshin niteliğini idari kayda geçirir. Haklar 4447 m.51 ve 1475 m.14’ten doğar.

İstifa dilekçesinde sebebi yazmasam olur mu?

Yazılması gerekir. Sebebi belirtilmeyen bir dilekçe sıradan istifa olarak değerlendirilebilir ve kıdem tazminatı talebi tartışmaya açılır. Dilekçede ayrılmanın evlilik nedeniyle ve 1475 m.14 uyarınca yapıldığı açıkça belirtilmelidir.

Bu metin 4447 ve 1475 sayılı Kanunların yürürlükteki hükümlerine dayanan genel bilgilendirmedir; somut bir ayrılmanın hukuki niteliği fesih belgelerine ve işyeri kayıtlarına göre değerlendirilir. Kanun hükümleri ile Kurum uygulaması değişebileceğinden, fesih bildirimini vermeden önce bir avukatla görüşülmesi yararlı olur. Hazırlayan: Av. Handan Sayan Özgül.