Pert Araç Nedir? “Ağır Hasar” ile Farkı Ne?

Pert araç, onarım masrafı kaza anındaki değerini aşan ve aynı zamanda eksper raporuyla onarım kabul etmez hâle geldiği tespit edilen araçtır. Ağır hasarlı araç ise ciddi hasar almasına rağmen onarımı mümkün olan araçtır. Günlük dilde ikisi de “hurda” sayılır ama aradaki fark ekonomik değil hukukidir: pert araca hurda tescil belgesi, ağır hasarlı araca “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi düzenlenir. Tescil belgesine hangi şerhin işlendiği, aracın bir daha trafiğe çıkıp çıkamayacağını, satılıp satılamayacağını ve sonraki kazalarda değer kaybı isteyip isteyemeyeceğini doğrudan belirler.

Trafik kazası sonrası araç sahiplerinin en sık karşılaştığı kavramlardan biri “pert araç”tır; yanında “ağır hasarlı araç” ifadesi de yaygın kullanılır. Bu ayrım, Trafik Kazası Hukuku kapsamında zarar tespitinin doğru yapılabilmesi açısından da önem taşır. Aracın statüsünün doğru belirlenmesi, sigorta ödemesinden ikinci el satış sürecine kadar pek çok sonucu etkiler. Aşağıda iki kavramın mevzuattaki karşılığını, tescil belgesine yansımasını ve pratik sonuçlarını sırayla ele alıyoruz.

Pert Araç Ne Anlama Gelir?

“Pert” kelimesi uygulamada “tam hasarlı” araçları ifade etmek için kullanılır. Sigorta mevzuatı çerçevesinde pert araç, ekonomik olarak onarımı mümkün görülmeyen ya da onarımının aracın değerine oranla makul olmadığı değerlendirilen araçtır ve bu tür dosyalar bazı durumlarda Araç Hasar Farkı Tazminatı talepleriyle birlikte değerlendirilebilecek hukuki sonuçlar doğurabilir.

Kavramın mevzuattaki adı “pert” değil tam hasardır. Ne Karayolları Trafik Kanunu’nda ne de Genel Şartlarda “pert” terimi geçer; bu, sigorta ve ekspertiz uygulamasının dilinden gelen bir kısaltmadır. Aynı şekilde “ağır hasar” da Kanun’un değil, Genel Şartların ve Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) genelgelerinin terimidir. Bu nedenle “kanunda pert şöyle tanımlanır” diyen kaynaklara temkinli yaklaşmak gerekir; tanımın yeri Genel Şartlardır.

Ekonomik Tam Hasar Kriteri

Tam hasar ölçütü tek bir şarta bağlı değildir. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) Genel Şartları B.2.3 ile Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları 3.3.2.2 aynı cümleyi kurar: “Onarım masraflarının zarar gören aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporu ile aracın onarım kabul etmez bir hale geldiğinin tespit edilmesi durumunda, araç tam hasara uğramış sayılır.”

Buradaki “ve aynı zamanda” ibaresi hesabın tamamını değiştirir. Onarım maliyeti aracın değerini aşmış olsa bile eksper raporu aracın onarılabileceğini söylüyorsa araç tam hasarlı sayılmaz. Uygulamada pek çok araç sahibi “masraf değeri geçti, o hâlde pert” diye düşünür; oysa ikinci şart sağlanmadıkça dosya ağır hasar dosyasıdır ve sonuçları tamamen farklıdır.

Teknik Tam Hasar Durumu

Bazı kazalarda araçtaki hasar, güvenli bir şekilde onarımı teknik olarak mümkün olmayacak düzeydedir. Şasi, podye, taşıyıcı direkler gibi kritik unsurlarda ciddi deformasyon varsa araç teknik açıdan da pert sayılabilir. Bu değerlendirmeyi yapan, Genel Şartların açıkça andığı eksper raporudur; sigorta şirketinin hasar biriminin kendi kanaati tek başına yeterli değildir.

Pert Kaydı Nereye İşlenir?

Pert kararı iki ayrı yere yansır ve bu ikisi karıştırılmamalıdır. Birincisi hasar kaydıdır: hasar tutarı Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM, eski adıyla TRAMER) kayıtlarına işlenir ve sorgulandığında görünür. İkincisi tescil kaydıdır: aracın tescil belgesine “Hurdaya Çıkarılmıştır” ya da “trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır” şerhi işlenir, plaka geri alınıp iptal edilir.

Hukuki sonuçların neredeyse tamamı ikincisine bağlıdır. Yüksek tutarlı bir hasar kaydı olan ama tescil belgesinde şerh bulunmayan araç, hukuken hâlâ normal bir araçtır. Buna karşılık tescil belgesine şerh işlenmiş araç, hasar tutarı ne olursa olsun ayrı bir rejime tabidir. Hasar kaydı ile ödeme ilişkisinin ayrıntısı için TRAMER kaydı oluşmadan hasar ödemesi yapılır mı yazımıza bakabilirsiniz.

Ağır Hasarlı Araç Nedir?

Ağır hasarlı araç, ciddi hasar görmüş ancak onarımı mümkün olan araçları ifade eder. Bu araçlar onarımdan sonra trafiğe çıkabilir. Ancak araç, hasar kaydı nedeniyle ikinci el piyasasında “ağır hasarlı geçmişe sahip” olarak değerlendirilir.

Onarım Yapılabilirlik Esası

Ağır hasar statüsünde araçta değişen parça sayısı fazla olabilir, airbag açmış olabilir ya da gövde aksamında ciddi işlemler yapılmış olabilir. Buna rağmen araç teknik olarak trafiğe uygun hâle getirilebilir. Genel Şartların lafzı bu noktada nettir: “Onarım masrafları zarar gören aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini aşsın veya aşmasın, ağır hasarlı aracın onarımının mümkün olduğunun eksper raporu doğrultusunda tespit edilmiş olması durumunda…” Yani ağır hasarda maliyet eşiği belirleyici değildir; belirleyici olan onarılabilirliktir.

Hasar Kayıtlarının Önemi

Ağır hasarlı araçların SBM kayıtlarında hasar tutarları yüksek görünür. Bu kayıtlar aracın satış değerini etkiler ancak araç “hurda” statüsünde değildir. Kayıt, aracın geçmişini gösterir; statüsünü ise tescil belgesindeki şerh belirler.

Ağır Hasar Eşiği: Rayiç Bedelin %60’ı

Ağır hasar tespitinde eksperin başvurduğu ölçüt, SEDDK’nın 2025/12 sayılı “Tam Hasara ya da Ağır Hasara Uğramış Araçların Tespiti Hakkında Genelge”siyle belirlenmiştir. Genelgeye göre onarım masrafının aracın rayiç değerinin %60’ını aşması ağır hasar değerlendirmesini gündeme getirir. Eşik aşılmasa dahi, Genelgede sayılan kritik parçalardan birinde hasar bulunması hâlinde ağır hasar tespiti yapılabilir.

Bu eşiğin nasıl uygulandığı, hangi parçaların kritik sayıldığı ve elektrikli araçlarda batarya/enerji hattının nasıl değerlendirildiği ayrı bir çalışma konusudur; ayrıntısını tam hasara ya da ağır hasara uğramış araçların tespiti yazımızda, Genelgenin kendi metnini ise 2025/12 sayılı Genelge yazımızda bulabilirsiniz.

Ağır Hasar Kaydı Ne Demek, Tescil Belgesine Nasıl İşlenir?

Ağır hasar kaydı, aracın eksper raporuyla ağır hasarlı tespit edildiğini ve tescil belgesine “trafikten çekilmiştir” kaşesinin işlendiğini gösteren kayıttır. Bu kayıt kendiliğinden oluşmaz; sigorta tazminatının ödenebilmesi için zorunlu bir adım olarak yapılır. ZMSS Genel Şartları B.2.3 ve Kasko Genel Şartları 3.3.2.2, çekme kaşeli tescil belgesi ibraz edilmeden araç sahibine tazminat ödenemeyeceğini açıkça hükme bağlar.

Bu, uygulamada çoğu araç sahibinin fark etmediği bir zincirdir: ağır hasar tazminatını almak, aracın tescil kaydını kapattırmak anlamına gelir. Araç sahibi parayı aldıktan sonra aracı onartıp yeniden trafiğe çıkarabilir; ancak tescil belgesindeki çekme şerhi geçmişe dönük olarak kayıtlarda kalır ve aracın sonraki kazalarındaki değer kaybı talebini zorunlu trafik sigortası bakımından kapatır (KTK m.92/l).

Trafikten çekme işleminin usulü, Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik m.43‘te düzenlenmiştir. İşlem noterde veya trafik tescil kuruluşunda yapılır, araç muayeneye tabi tutulmaz, ancak motorlu taşıtlar vergisi ve trafik idari para cezası gibi borçların bulunmaması aranır. İşlem sonunda tescil kaydı kapatılır, tescil belgesine şerh işlenir ve plaka geri alınarak iptal edilir.

Yönetmeliğin çoğu kaynakta hiç anılmayan bir hükmü daha vardır: m.43/1-(c) uyarınca araç sahibinden, aracı trafiğe çıkarmayacağına, yalnızca tescil birimine bildirdiği adreste bulunduracağına ve başka bir yere taşıyacaksa taşımadan bir hafta önce bildirimde bulunup çekici yardımıyla taşıyacağına dair beyan ve taahhütname alınır. Yani trafikten çekilmiş bir araç, yeniden trafiğe çıkarılana kadar sadece “sürülemez” değil, serbestçe yer de değiştiremez.

Pert ile Ağır Hasar Arasındaki Temel Fark Nedir?

İki kavram arasındaki fark, ekonomik bir yorum farkı değil tescil belgesine işlenen şerh farkıdır. Aynı kazadan sonra iki araçtan biri hurda tescil belgesi alıyorsa yolu kapanmış, diğeri “trafikten çekilmiştir” kaşesi alıyorsa yolu açık kalmıştır. Aşağıdaki tablo dört kavramı yan yana koyar.

Ölçüt	Pert (tam hasar)	Ağır hasar
Tespit ölçütü	Onarım masrafı değeri aşacak VE eksper “onarım kabul etmez” diyecek (iki şart birlikte)	Onarım mümkün; masraf değeri aşsın veya aşmasın
Dayanak	ZMSS Gen. Şart. B.2.3 · Kasko Gen. Şart. 3.3.2.2	ZMSS Gen. Şart. B.2.3 · SEDDK 2025/12 Genelge (%60 eşiği)
Tescil işlemi	Hurdaya çıkarma	Trafikten çekme
Tescil belgesine şerh	“Hurdaya Çıkarılmıştır”	“trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır”
Ödeme için aranan belge	Hurda tescil belgesi	“Trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi
Yeniden tescil	Edilemez (Tescil Yön. m.44/6)	Edilebilir (Tescil Yön. m.43/2)
Sigorta ödemesi	Rayiç bedel − sovtaj (enkaz) bedeli	Onarım bedeli
Sonraki kazada değer kaybı	ZMSS kapsamı dışında (KTK m.92/l)	ZMSS kapsamı dışında (KTK m.92/l)

Sigorta Yaklaşımı

Pert durumda sigorta şirketi aracı onarmak yerine rayiç bedel üzerinden ödeme yapar; ancak bu ödemeyi araç sahibine yapabilmesi için hurda tescil belgesinin ibraz edilmiş olması gerekir. Ağır hasarda ise araç onarılır ve hasar bedeli poliçe kapsamında karşılanır; bu ödemenin şartı da çekme kaşeli tescil belgesinin ibrazıdır. İki hâlde de belge ibraz edilmeden ödeme yapılamaz.

Trafiğe Dönüş

Ağır hasarlı araçlar onarıldıktan sonra, trafikten çekme işlemi geri alınarak trafiğe dönebilir. Hurdaya çıkarılmış araç ise dönemez: Tescil Yönetmeliği m.44/6 “Hurdaya çıkarılmış olan araçlar yeniden tescil edilemez” der. Uygulamada “pert araç ihaleyle satıldı, onarıldı, trafiğe çıktı” denen araçlar, gerçekte hurda değil trafikten çekme işlemi görmüş araçlardır.

Piyasa Değeri Etkisi

Ağır hasarlı araçlar değer kaybına uğrar ancak kullanılmaya devam edebilir. Hurdaya çıkarılmış araç ise ekonomik ömrünü tamamlamış sayılır; değeri artık bir taşıt değeri değil, kullanılabilir parçalarının toplam değeridir. Nitekim m.44/6’nın ikinci cümlesi bunu açıkça söyler: hurdaya çıkarılan aracın kullanılabilir durumdaki motoru ile diğer parçaları başka araçlarda kullanılabilir ve kullanıldığı aracın kayıtlarına işlenir.

Pert mi, Pelt mi? Kelimenin Doğru Yazımı

Doğru yazım “pert”tir; “pelt” yaygın bir yazım hatasıdır. Kelime Türkçede “kayıp, zarar, ziyan” anlamında kullanılır ve sigortacılıkta Fransızca perte totale (tam kayıp) ifadesinden gelen “pert total” kısaltmasıyla yerleşmiştir. “Araç perte çıktı” ifadesi de buradan gelir. Mevzuat metinlerinde bu kelime yer almaz; resmî karşılığı tam hasardır.

Pert Kayıtlı Araç Trafiğe Çıkabilir mi?

Cevap, aracın tescil belgesine hangi işlemin yapıldığına bağlıdır ve tek cümlelik bir “evet/hayır” yoktur. Hurdaya çıkarılmış araç trafiğe çıkamaz: Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik m.44/6 yeniden tescili yasaklar, Karayolları Trafik Kanunu m.21 ise hurdaya çıkarılmış aracın karayolunda sürülmesini doğrudan yasaklar. Trafikten çekilmiş araç ise çıkabilir; bunun için Yönetmelik m.43/2’deki şartların tamamlanması gerekir.

Bu ayrım, “pert kayıtlı” ifadesinin belirsizliğinden doğar. Halk dilinde hem hurdaya çıkarılan hem trafikten çekilen araç “pert” sayılır; oysa ikisinin tescil rejimi taban tabana zıttır. Aracın hangi grupta olduğunu öğrenmenin yolu, tescil belgesindeki şerhi okumaktır — hasar tutarına, ekspertiz raporundaki ifadeye ya da satıcının anlatımına değil.

Tescil belgesindeki şerh	Trafiğe çıkabilir mi?	Dayanak
“Hurdaya Çıkarılmıştır”	Hayır. Yeniden tescil edilemez; karayolunda sürülmesi yasaktır	Tescil Yön. m.44/6 · KTK m.21
“Trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır”	Evet. Noterde yeniden trafiğe çıkarma işlemi yapılabilir	Tescil Yön. m.43/2
Şerh yok, yalnızca yüksek hasar kaydı var	Evet. Araç hukuken normal statüdedir	Tescil kaydı kapatılmamıştır
Hatalı hurdaya ayırma yapılmış	Kayıt yeniden açılabilir (bertaraf formu düzenlenip teslim edilmemişse)	Tescil Yön. m.44/9

Son satır önemlidir. Yönetmelik m.44/9, Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik kapsamında araç kayıttan düşme ve bertaraf formu düzenlenip ilgili birimlere teslim edilmiş araçlar hariç olmak üzere, hatalı olarak hurdaya ayrılan araçların tescil kaydının yeniden açılabileceğini düzenler. Yani hurda kaydı her hâlükârda geri dönülemez değildir; belirleyici olan aracın fiilen bertaraf sürecine girip girmediğidir.

Ağır Hasar Kayıtlı Araç Trafiğe Çıkabilir mi?

Evet. Ağır hasar tespitinde araç trafikten çekme işlemi görür ve trafikten çekilen aracın tescil kaydı, Yönetmelik m.43/1-(ç)’nin ifadesiyle “yeniden trafiğe çıkarılmasına kadar” kapatılır. Kapatma geçicidir; kalıcı bir yasak değildir. Araç onarıldıktan ve muayenesi yenilendikten sonra noterde yeniden trafiğe çıkarılabilir ve önceki plakası kendisine tahsis edilir.

Ancak bu süre boyunca araç trafiğe çıkarılamaz. Trafikten çekme işlemi sırasında alınan taahhütname, aracın yalnızca bildirilen adreste bulundurulmasını ve karayolunda sürülmemesini şart koşar. Kanun tarafında da açık bir hüküm vardır: KTK m.21, tescil belgesi ve tescil plakası alınmadan aracın karayoluna çıkarılamayacağını düzenler; trafikten çekilen aracın plakası iptal edilmiş olduğu için bu araç kaçınılmaz olarak birinci fıkranın kapsamına girer.

2026 yılında bu konuda bir de yenilik yürürlüğe girdi. KTK m.21’e 12/2/2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesiyle eklenen cümle şöyledir: “Aykırılığı tespit edilen araç trafikten çekilmiş ise trafikten çekme tarihi itibarıyla trafik tescil kaydı açılır ve ilgili vergi dairesine bildirilir.” Yani trafikten çekilmiş bir araçla trafiğe çıkıldığı tespit edilirse, tescil kaydı çekme tarihine geri dönük olarak açılır ve bu durum vergi dairesine bildirilir — geriye dönük motorlu taşıtlar vergisi yükü doğar.

Trafikten Çekilen Aracın Yeniden Trafiğe Çıkarılması

Yeniden trafiğe çıkarma işlemi, Tescil Yönetmeliği m.43/2’de adım adım düzenlenmiştir. Sıra şöyledir:

1. Başvuru mercii: herhangi bir noter. İşlem araç sahibi, kanuni temsilcisi, vekili veya tüzel kişilerce yetkilendirilen kişi tarafından yapılır. Trafik tescil kuruluşuna gitmek gerekmez.
2. Geçerli muayene. Aracın, trafikten çekildiği tarihten sonra yapılmış ve hâlen geçerli muayenesinin bulunması şarttır. Çekme işleminden önceki muayene kabul edilmez — bu, en sık atlanan şarttır.
3. Araç tescil belgesi. Üzerinde çekme şerhi bulunan belge ibraz edilir.
4. Değişiklik belgeleri. Araç üzerinde değişiklik yapılmışsa (motor, şasi, renk, tadilat) bu değişikliğe ait belgeler sunulur.
5. Zorunlu mali sorumluluk sigortası. Aracın geçerli trafik sigortasının bulunduğu tespit edilmelidir.
6. Plaka. Yeniden trafiğe çıkarılan araca önceki plakası tahsis edilir; tescil belgesiyle birlikte plaka basım talep belgesi düzenlenir.
7. Bildirim. İşlem bilgisi elektronik ortamda Gelir İdaresi Başkanlığına, bu mümkün değilse en geç on beş iş günü içinde yazılı olarak ilgili vergi dairesine bildirilir.

İkinci maddedeki muayene şartı pratikte çoğu dosyayı kilitler. Araç ağır hasarlı olduğu için çekilmiştir; yeniden trafiğe çıkabilmesi için onarımın muayeneden geçecek nitelikte yapılmış olması gerekir. Bu nedenle “ağır hasarlı araç ucuza alınır, üstünkörü onarılır, trafiğe çıkarılır” anlatısı gerçeği yansıtmaz; muayene kapısı bu araçlar için ayrı bir denetim noktasıdır.

Hurdaya Çıkarılmış Araçla Trafiğe Çıkmanın Cezası

Karayolları Trafik Kanunu m.21’e 18/10/2018 tarihli ve 7148 sayılı Kanun’un 15’inci maddesiyle eklenen fıkra, bu soruyu tek cümlede yanıtlar: “Hurdaya çıkarılmış araçların karayolunda sürülmesi yasaktır. Bu araçların karayolunda sürüldüğünün tespiti hâlinde sürücüsüne 46.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve bu araçlar trafikten menedilir. Ayrıca mülki amir tarafından el konulur ve aracın mülkiyeti kamuya geçer.”

Bu hükmün ağırlığı, para cezasının tutarında değil son cümlesindedir. Yaptırım yalnızca ceza ve trafikten men değildir; aracın mülkiyeti kamuya geçer. Yani araç sahibi, aracını da kaybeder. Karayolları Trafik Kanunu’nda mülkiyetin kamuya geçmesi sonucunu doğuran hüküm sayısı çok azdır ve bu, hurda araçla trafiğe çıkmayı sıradan bir trafik ihlalinden ayırır.

Durum	Yaptırım	Dayanak
Hurdaya çıkarılmış araçla karayolunda sürüş	46.000 TL idari para cezası + trafikten men + mülki amirce el koyma + mülkiyetin kamuya geçmesi	KTK m.21 (Ek: 7148/15)
Tescil belgesi/plakası olmadan karayoluna çıkma (trafikten çekilen araç dâhil)	46.000 TL idari para cezası + eksiklik giderilene kadar trafikten men	KTK m.21 (Değişik: 7148/15)
Trafikten çekilmiş araçla ihlal tespiti	Tescil kaydı çekme tarihi itibarıyla geriye dönük açılır ve vergi dairesine bildirilir	KTK m.21 (Ek cümle: 12/2/2026-7574/3)

Tablodaki tutarlar Kanun’da yer alan ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılan idari para cezalarıdır; yukarıdaki rakamlar 2026 yılı için geçerlidir. Güncel tutar için Emniyet Genel Müdürlüğünün yayımladığı yıllık trafik idari para cezası rehberine bakılması gerekir.

Pert ve Ağır Hasarlı Araçlar Trafikten Çekilecek mi? Yeni Bir Yasak Var mı?

Zaman zaman “pert ve ağır hasarlı araçlar trafiğe çıkamayacak”, “ağır hasarlı araçlar trafikten çekilecek” başlıklı haberler dolaşıma girer. Bu haberlerin çoğu mevcut rejimin yeniden duyurulmasından ibarettir; ağır hasarlı ya da pert kayıtlı bütün araçları toptan trafikten çeken yeni bir genel yasak bulunmamaktadır. Yürürlükteki düzen zaten araç bazında işler ve iki basamaklıdır.

• Tam hasarda araç hurdaya çıkarılır; zaten yeniden tescil edilemez ve karayolunda sürülemez (Tescil Yön. m.44/6 · KTK m.21). Bu, yeni bir kural değil, uzun süredir yürürlükte olan bir rejimdir.
• Ağır hasarda araç trafikten çekilir; tazminatın ödenmesi bu işlemin yapılmasına bağlıdır (ZMSS Gen. Şart. B.2.3 · Kasko Gen. Şart. 3.3.2.2). Araç onarılıp muayeneden geçtikten sonra trafiğe dönebilir.

Son dönemdeki gerçek değişiklikler ise şunlardır: ağır hasar tespitinin ölçütlerini belirleyen SEDDK 2025/12 sayılı Genelge ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeler. Bunların değer kaybı ve hasar süreçlerine etkisini hasar ve değer kaybında 1 Temmuz 2026 sonrası uygulama yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Bir de KTK m.21’e 12 Şubat 2026’da eklenen ve yukarıda aktardığımız cümle vardır. Bu ek, yeni bir yasak getirmez; trafikten çekilmiş araçla trafiğe çıkıldığında tescil kaydının geriye dönük açılması sonucunu düzenler. Yani değişen şey yasağın kapsamı değil, ihlalin vergisel sonucudur.

Sigorta Şirketi Pert Kararını Nasıl Verir?

Sigorta şirketleri bu kararı eksper raporlarına dayanarak verir. Eksper, hasarın boyutunu, onarım maliyetini ve aracın piyasa değerini birlikte değerlendirir. Genel Şartlar tam hasar tespitini açıkça eksper raporuna bağladığı için, rapor olmadan kurulan bir pert kararı dayanaksızdır. Sürecin adım adım işleyişi ve karara itiraz yolları için pert araç kararı nasıl verilir, itiraz edilebilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Onarım Maliyeti Hesabı

Parça değişimleri, işçilik giderleri ve boya işlemleri hesaplanır. Bu maliyet aracın rayiç değerine oranlanır. Ancak oranın tek başına sonuç doğurmadığını hatırlamak gerekir: tam hasarda ikinci şart olan “onarım kabul etmezlik” tespiti, ağır hasarda ise onarılabilirlik tespiti aranır.

Rayiç Bedel Tespiti

Aracın kazadan önceki piyasa değeri emsal araçlar üzerinden belirlenir. Bu değer pert kararının temelini oluşturur ve ödenecek tutarı doğrudan etkiler. Rayiç bedelin hangi kaynaklara göre belirlendiği, kilometrenin ve donanımın hesaba nasıl girdiği ayrı bir konudur; ayrıntısı araç pert olursa ödeme nasıl hesaplanır yazımızdadır.

Yüzde 70 Kuralı Doğru mu?

Hayır. İnternette çok tekrarlanan %70 eşiğinin mevzuatta karşılığı yoktur. Ne Kasko Genel Şartları ne ZMSS Genel Şartları tam hasar için oransal bir eşik koyar; ikisi de “değeri aşması ve aynı zamanda onarım kabul etmez hâle gelmesi” ölçütünü kullanır. Oransal eşik ağır hasar için vardır ve SEDDK 2025/12 sayılı Genelgede belirlenen oran %60‘tır.

Bu karışıklığın pratik sonucu şudur: araç sahibi “onarım %70’i geçmedi, o hâlde pert değil” ya da “geçti, o hâlde kesin pert” diye düşünüp yanlış bir beklenti kurar. Doğru soru oran değil, eksper raporunun ne dediğidir: onarım kabul edilmiyor mu, ediliyor mu?

Pert Kararı Araç Sahibinin Onayı Olmadan Verilebilir mi?

Sigorta şirketi teknik değerlendirme yapabilir ancak ödeme ve mülkiyet devri aşamasında araç sahibinin onayı önemlidir. Araç sahibi teklif edilen rayiç bedeli düşük bulursa itiraz edebilir. Genel Şartların lafzı da bunu destekler: aracın hasarlı hâliyle sigortacıya terk edilerek tazminatın ödenmesi, açıkça “hak sahibinin onayı” şartına bağlanmıştır.

Pert araçlar genellikle sigorta şirketi tarafından ihale yoluyla satılır. Bu araçlar çoğu zaman onarılmak üzere satın alınır. Ancak bu ihale araçlarının trafiğe dönebilmesi, tescil belgesine hangi şerhin işlendiğine bağlıdır: çekme şerhli araç m.43/2 şartlarıyla trafiğe döner, hurda şerhli araç dönemez ve yalnızca parça kaynağı olarak değerlendirilebilir.

Ağır Hasar Kaydı Aracın Değerini Nasıl Etkiler?

Ağır hasar kaydı bulunan araçlar ikinci el piyasasında daha düşük fiyatla alıcı bulur. Alıcılar hasarın boyutunu, değişen parçaları ve onarım kalitesini dikkate alır. Kaydın etkisi yalnızca psikolojik değildir: tescil belgesindeki çekme şerhi, aracın sonraki kazalarındaki değer kaybı talebini zorunlu trafik sigortası bakımından kapattığı için araç, alıcı açısından ölçülebilir bir hak kaybı taşır.

Pert Araçlarda Değer Kaybı Talebi Olur mu?

Burada iki ayrı soru karıştırılıyor. Birincisi, pert olan kazanın kendisinde değer kaybı istenip istenemeyeceğidir: araç tam hasarlı sayıldığı için ayrıca bir “değer kaybı” hesabı yapılmaz, çünkü ödenen tutar zaten aracın kaza öncesi rayiç değeridir. Bu durumda uyuşmazlık değer kaybı üzerinden değil, rayiç bedelin ve sovtaj bedelinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı üzerinden yürür.

İkincisi, pert veya ağır hasar kaydı olan aracın sonraki bir kazasında değer kaybı istenip istenemeyeceğidir. Bu sorunun cevabı Karayolları Trafik Kanunu m.92/l’dedir: “Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri” zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır. Bent, “işlemi görmüş” der — ölçüt hasar kaydı değil, tescil belgesine işlenen işlemdir. Konunun ayrıntısı pert kaydı olan aracın sonraki kazalarında değer kaybı yazımızdadır.

Bu ayrımın en önemli sonucu şudur: yüksek tutarlı hasar kaydı bulunan ama trafikten çekme veya hurdaya çıkarma işlemi görmemiş araç, m.92/l kapsamında değildir ve değer kaybı isteyebilir. Rakip kaynakların çoğu bu soruyu “araç zaten değerini kaybetmişti” biçiminde ekonomik bir gerekçeyle yanıtlar; oysa cevabı belirleyen ekonomi değil, kanun metnindeki işlem ölçütüdür.

Ağır Hasarlı Araçlarda Değer Kaybı Talebi

Ağır hasarlı araç onarılıp trafiğe döndüğünde, aracın piyasa değerinde düşüş oluşur. Bu düşüş değer kaybı tazminatı kapsamında talep edilebilir. Ancak burada da tescil şerhi belirleyicidir: aracın tazminatını almak için “trafikten çekilmiştir” kaşesi alınmışsa, sonraki kazalarda zorunlu trafik sigortasına karşı değer kaybı talebi m.92/l ile kapanır.

Teminat Dışılık Hakkı Ortadan Kaldırır mı?

Hayır. KTK m.92 yalnızca sigortacıyı bağlar; teminat dışı olmak, talebin hukuken var olmadığı anlamına gelmez. Zarar gören, aynı talebi kusurlu sürücü ve işletene karşı KTK m.85/1 ve Türk Borçlar Kanunu m.49 uyarınca genel hükümlere göre ileri sürebilir. Kısacası teminat dışılık talebi ortadan kaldırmaz, muhatabını değiştirir. “Talebiniz reddedilir” diyen her açıklama bu noktada hak kaybettiricidir.

Hurda Belgeli Araç ile Pert Aynı mı?

Aynı değildir ve ikisini birbirine karıştıran yaygın bir hata vardır: hurdaya çıkarma ile trafikten çekme farklı iki tescil işlemidir. Hurda belgeli araç, Tescil Yönetmeliği m.44 uyarınca hurdaya çıkarılmış ve tescil belgesine “Hurdaya Çıkarılmıştır” şerhi işlenmiş araçtır. Trafikten çekilmiş araç ise m.43 uyarınca tescil kaydı geçici olarak kapatılmış araçtır. “Hurda belgeli araç, resmen trafikten çekilmiş araçtır” demek bu iki işlemi tek kutuya koymak olur ve sonuçları ters çevirir.

Pert kavramı ise bu iki tescil işleminin hiçbiri değil, sigorta değerlendirmesinin adıdır. Bir aracın pert sayılması, ardından hangi tescil işleminin yapılacağını belirler ama kendisi bir tescil işlemi değildir. Bu yüzden her pert dosyası hurda belgesiyle sonuçlanmaz; tam hasar tespiti varsa hurda, ağır hasar tespiti varsa çekme işlemi yapılır.

Hurdaya çıkarma işleminin kendine özgü şartları da vardır. Yönetmelik m.44/1 uyarınca araç muayeneye tabi tutulmaz; ancak motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi ve zammı, vergi cezası, trafik idari para cezası ve geçiş ücreti borcunun bulunmadığının tespiti ile araç kayıtlarında haciz, rehin, tedbir gibi kısıtlayıcı şerhlerin bulunmaması gerekir. M1 ve N1 kategorisindeki araçlar ile motosiklet ve motorlu bisiklet dışındaki üç tekerlekli araçlarda ayrıca araç kayıttan düşme ve bertaraf formu ibrazı zorunludur (m.44/2).

Bu şartlar pratikte tazminat ödemesini kilitleyebilir. Araç üzerinde haciz veya rehin varsa hurda belgesi alınamaz, belge alınamayınca da Genel Şartlar uyarınca tazminat ödenemez. Genel Şartlar bu kilit için bir çıkış yolu öngörmüştür: sicildeki işleme engel kayıtlar sebebiyle hurda veya çekme belgesi alınamıyorsa, tazminat mahkemece tespit edilen ödeme mahalline tevdi suretiyle de ödenebilir; bu durumda hurda veya çekme belgesi aranmaz.

Pert Kararı Sonrası Araç Sahibinin Hakları Nelerdir?

Araç sahibi, rayiç bedelin doğru belirlenmesini talep edebilir, düşük tekliflere itiraz edebilir ve gerektiğinde tahkim veya dava yoluna başvurabilir. Bunların yanında iki hak daha vardır ve çoğu zaman gözden kaçar: aracı hasarlı hâliyle kendisinde bırakma (bu hâlde rayiç değer ile hasarlı hâli arasındaki fark ödenir) ve eksper raporunun tespitlerine itiraz etme hakkı.

Ayrıca kusur oranı da ayrı bir tartışma başlığıdır. Zorunlu trafik sigortası bakımından hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri KTK m.92/g uyarınca teminat dışıdır; buna karşılık işletene ve sürücüye karşı açılan davada indirim kanunen zorunlu değil, hâkimin takdirindedir. Ayrıntı için kısmi kusurlu sürücü değer kaybı talep edebilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Ağır Hasarlı Araç Satın Alırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Hasar kaydı, değişen parçalar, şasi işlemleri ve airbag durumu mutlaka incelenmelidir. Ekspertiz raporu alınmadan işlem yapılmamalıdır. Bunlara ek olarak, ilan ve ekspertiz raporu yeterli değildir: aracın tescil belgesi bizzat görülmeli ve üzerinde çekme ya da hurda şerhi bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Çevrim içi ilan platformlarının hasar özetleri tescil şerhini göstermez.

• Tescil belgesini asıl nüshasından kontrol edin. “Trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır” veya “Hurdaya Çıkarılmıştır” şerhi var mı?
• Plakanın geçmişini sorun. Trafikten çekilen araca yeniden trafiğe çıkarıldığında önceki plakası tahsis edilir; plaka aynı olduğu için geçmiş kendiliğinden görünmez.
• Muayene tarihini çekme tarihiyle karşılaştırın. Yeniden trafiğe çıkarma için çekme tarihinden sonra yapılmış muayene şarttır; tarih sırası bu geçmişi ele verir.
• Değer kaybı hakkının durumunu hesaba katın. Çekme veya hurda işlemi görmüş araç, sonraki kazalarında zorunlu trafik sigortasına karşı değer kaybı isteyemez (KTK m.92/l).
• Kilometreyi bağımsız olarak doğrulatın. Ağır hasarlı araçlarda kilometre müdahalesi ayrı bir risk kalemidir; ayrıntısı kilometresi düşürülmüş araç yazımızdadır.

Pert Kayıtlı veya Ağır Hasarlı Araç Alınır mı?

Hukuken alınabilir; ancak alınacak araç ile alınamayacak araç arasındaki çizgi yine tescil belgesindedir. Hurda şerhli araç bir taşıt olarak alınamaz — yeniden tescil edilemeyeceği için karayolunda kullanılamaz; ancak parçaları başka araçlarda kullanılmak üzere satın alınabilir ve kullanıldığı aracın kayıtlarına işlenir (Tescil Yön. m.44/6). Çekme şerhli araç ise alınabilir ve m.43/2 şartları tamamlanarak trafiğe çıkarılabilir.

Alım kararında fiyat avantajının karşısına konması gereken üç kalem vardır: aracın yeniden trafiğe çıkarılması için gereken onarım ve muayene maliyeti, ikinci el satışta karşılaşılacak değer kaybı ve sonraki kazalarda zorunlu trafik sigortasına karşı değer kaybı isteyememe riski. Üçüncüsü genellikle hesaba katılmaz ve aracın ömrü boyunca sürer.

Satıcı aracın ağır hasarlı geçmişini gizlemişse alıcının ayıp hükümlerine dayalı hakları doğar. Türk Borçlar Kanunu m.219 uyarınca satıcı, bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve ekonomik ayıptan bilmese dahi sorumludur; m.221 uyarınca satıcı ağır kusurluysa sorumsuzluk anlaşması kesin hükümsüzdür. Alıcının m.227’deki dört seçimlik hakkı (sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım, ayıpsız benzeriyle değiştirme) saklıdır.

Ağır Hasarlı veya Pert Kayıtlı Araca Kasko Yapılır mı?

Kasko sigortası isteğe bağlı bir sigortadır; sigorta şirketi sözleşme yapıp yapmamakta ve şartlarını belirlemekte serbesttir. Bu nedenle ağır hasar geçmişi olan araca kasko yapılabilir, ancak prim daha yüksek olabilir, muafiyet konabilir veya bazı teminatlar sınırlandırılabilir. Bunlar poliçenin özel şartlarında yer alır ve poliçe alınmadan önce okunmalıdır.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası ise farklıdır: trafiğe çıkacak her araç için zorunludur ve zaten yeniden trafiğe çıkarma işleminin şartlarından biridir (Tescil Yön. m.43/2-b). Yani ağır hasarlı geçmişi olan bir araç trafiğe dönecekse trafik sigortası yaptırmak zorundadır; bu bir tercih değildir.

Kasko ile trafik sigortası arasındaki bir başka fark, onarım sonrası kıymet artışında ortaya çıkar. Kasko Genel Şartları 3.3.2.3, kısmi hasarda onarım sonucunda araçta “bariz bir kıymet artışı” meydana gelirse bu farkın tazminattan indirilebileceğini, ancak bunun için hangi parçalara ne oranda indirim yapılacağının poliçede yazılı olması gerektiğini düzenler. Trafik sigortası tarafında ise parça değişiminden doğan kıymet artışı için ZMSS Genel Şartları B.2.1 açıkça “bu fark tazminat miktarından indirilemez” der. İki poliçe aynı olguyu farklı sonuca bağlar.

Pert Kaydı Araç Sahibine Nasıl Bildirilir?

Sigorta şirketi, eksper raporuna dayanarak aracı “tam hasarlı” yani pert olarak değerlendirdiğinde bu durumu araç sahibine teklif yazısı ile bildirir. Bu yazıda genellikle şu bilgiler yer alır:

• Aracın kaza öncesi rayiç değeri
• Sovtaj (enkaz) bedeli
• Araç sahibine ödenecek net tutar

Araç sahibi bu teklifi kabul etmek zorunda değildir. Rayiç değerin düşük belirlendiği düşünülüyorsa itiraz edilebilir. Bu aşama önemlidir çünkü kabul edilen tutar sonradan değiştirilmesi zor bir mutabakat anlamına gelir. Ödemenin hangi belgeler tamamlandıktan sonra ve ne kadar sürede yapıldığı için eksper geldikten sonra para ne zaman yatar yazımıza bakabilirsiniz.

Sovtaj Bedeli Ne Demektir?

Pert dosyalarında sık geçen kavramlardan biri sovtajdır. Sovtaj, hasarlı aracın enkaz değeridir. Sigorta şirketi aracı pert kabul ettiğinde, araç hurda veya onarım amaçlı satılabilecek bir mal niteliği taşır. Bu satıştan elde edilecek bedel sovtaj bedeli olarak hesaplanır.

Sigorta şirketi genellikle şu yöntemi uygular:

Rayiç Değer – Sovtaj Bedeli = Araç Sahibine Ödenecek Tutar

Eğer sovtaj bedeli gerçeğe göre yüksek hesaplanmışsa araç sahibi eksik ödeme alabilir. Bu noktada da itiraz hakkı bulunur. Bu formülün uygulandığı hâl, Genel Şartların diliyle “hak sahibinin aracın hasarlı hâliyle kendisine terk edilmesine onay vermesi” hâlidir; yani enkaz araç sahibinde kalır ve ona düşen fark ödenir. Sovtaj bedelinin nasıl belirlendiği ve kimin belirlediği için sovtaj bedeli nedir, kim belirler yazımıza bakabilirsiniz.

Sovtaj Bedeli Ne Kadar Süre Geçerlidir?

Genel Şartlar bu soruya net bir süre verir ve bu süre uygulamada neredeyse hiç bilinmez: hak sahibinin onayıyla aracı hasarlı hâliyle terk ederek tazminatı ödemek isteyen sigortacı, tespit edip bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren 1 aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır (ZMSS Gen. Şart. B.2.3 · Kasko Gen. Şart. 3.3.2.2).

Bunun pratik anlamı şudur: sovtaj bedeli bildirildikten sonra bir ay içinde karar verilmezse, sigortacı bildirdiği rakamla bağlı kalmayabilir ve enkaz piyasasındaki değişim araç sahibinin aleyhine yansıyabilir. Teklif elinize ulaştığında takvimi işletmek, itiraz edilecekse de bunu bekletmemek gerekir.

Pert Araç Sahibinin İtiraz Hakkı Nasıl Kullanılır?

Araç sahibi sigorta şirketinin belirlediği rayiç değere veya pert kararına karşı çıkabilir. İtiraz genellikle şu gerekçelere dayanır:

• Rayiç bedelin düşük belirlenmesi
• Emsal araçların hatalı seçilmesi
• Donanım özelliklerinin dikkate alınmaması
• Kilometre farkının göz ardı edilmesi
• Tam hasar tespitinin ikinci şartını (onarım kabul etmezlik) karşılamaması
• Sovtaj bedelinin gerçek enkaz değerinin üzerinde hesaplanması

İtiraz sürecinde ikinci bir ekspertiz raporu, piyasa emsal ilanları ve servis kayıtları önemli delil oluşturur. Sigortacıya yapılan yazılı başvuru sonuçsuz kalırsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir ya da dava açılabilir.

Düşük Teklifi Kabul Ettiysem Yol Kapanır mı?

Kapanmayabilir. Karayolları Trafik Kanunu m.111/2 şu imkânı tanır: “Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir.” Aynı maddenin birinci fıkrası da bu Kanun’la öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmaları geçersiz sayar.

Aranan ölçüt, farkın açıkça belli olmasıdır. Bu nedenle iptal talebinde ödenen tutar ile bağımsız eksper hesabı arasındaki fark somut olarak gösterilmelidir. Bu iki yıllık süre, KTK m.109’daki zamanaşımı sürelerinden ayrı ve ek bir süredir ve anlaşma tarihinden işlemeye başlar.

Pert Araç Tekrar Trafiğe Dönebilir mi?

Bu sorunun cevabı, aracın “pert” sayılmasına değil, tescil belgesine hangi işlemin yapıldığına bağlıdır. Uygulamada “pert” başlığı altında toplanan iki farklı sonuç vardır ve yalnızca biri trafiğe dönüşe izin verir.

• Hurdaya çıkarılmışsa dönemez. Tescil Yönetmeliği m.44/6: “Hurdaya çıkarılmış olan araçlar yeniden tescil edilemez.” KTK m.21 ise bu araçların karayolunda sürülmesini yasaklar ve ihlalde mülkiyetin kamuya geçmesi sonucunu bağlar.
• Trafikten çekilmişse dönebilir. Tescil Yönetmeliği m.43/2: noterde başvuru, çekme tarihinden sonra yapılmış geçerli muayene, zorunlu mali sorumluluk sigortası ve önceki plakanın tahsisi ile araç yeniden trafiğe çıkarılır.

İhale yoluyla satılan araçların “onarılıp trafiğe döndüğü” yönündeki yaygın anlatım, gerçekte bu ikinci gruba aittir. Hurda tescil belgesi düzenlenmiş bir araç ihaleyle satılsa dahi taşıt olarak yeniden tescil edilemez; yalnızca kullanılabilir parçaları başka araçlarda değerlendirilebilir. Ayrıca hangi yoldan dönerse dönsün, aracın hasar geçmişi kayıtlarda kalır ve tescil belgesindeki çekme şerhi silinmez.

Ağır Hasarlı Araç Satışında Hukuki Riskler Nelerdir?

Ağır hasar kaydı olan araçların satışında satıcının ayıp sorumluluğu doğabilir. Araçtaki hasar durumu gizlenmişse alıcı sonradan sözleşmeden dönme veya bedel indirimi talep edebilir. Bu nedenle satış sırasında:

• Hasar kaydı açıkça belirtilmeli
• Ekspertiz raporu sunulmalı
• Onarım geçmişi gizlenmemelidir
• Tescil belgesindeki çekme şerhi alıcıya gösterilmelidir

Son madde en kritik olanıdır. Hasar kaydını bildirmek, tescil belgesindeki şerhi bildirmek anlamına gelmez; şerh, aracın hukuki statüsüne ilişkin ayrı ve daha ağır bir bilgidir. “Görüldüğü gibi satılmıştır” kaydı da satıcıyı her hâlükârda kurtarmaz: Türk Borçlar Kanunu m.221 uyarınca satıcı ayıbı gizlemişse, yani ağır kusurluysa, sorumsuzluk anlaşması kesin hükümsüzdür.

Pert Araçta Sigorta Ödemesi Ne Zaman Yapılır?

Sigorta şirketi genellikle şu belgeler tamamlandığında ödeme yapar:

• Ruhsat ve anahtar teslimi
• Muvafakatname
• Hasar dosyasının kapanması
• Sovtaj işlemlerinin netleşmesi
• Hurda tescil belgesi (tam hasarda) veya “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi (ağır hasarda)

Son madde bir formalite değil, Genel Şartların koyduğu ödeme şartıdır: bu belge ibraz edilmeden araç sahibine sigorta tazminatı ödenmez. Ödeme sürelerinde belirleyici olan da genellikle bu belgenin ne zaman alınabildiğidir; tescil işlemi için gereken vergi ve ceza borcu temizliği süreci uzatabilir.

Ödemeyle birlikte aracın mülkiyeti tarafların anlaşmasına göre şekillenir. Enkaz sigortacıya bırakılıyorsa rayiç bedelin tamamı ödenir ve araç sigortacıya devredilir; enkaz araç sahibinde kalıyorsa rayiç değer ile hasarlı hâli arasındaki fark ödenir. İkinci seçenekte hurda veya çekme işleminin ve sonrasındaki bütün yükümlülüklerin muhatabı araç sahibi olmaya devam eder.

Pert Kararı Araç Değer Kaybı Talebini Ortadan Kaldırır mı?

Pert kararının kendisi bir talebi ortadan kaldırmaz; kaldıran şey, kararın ardından yapılan tescil işlemidir. KTK m.92/l, zorunlu trafik sigortası kapsamı dışında bırakılan talepleri “hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş” araçlarla sınırlar. Karar verilmiş ama tescil işlemi yapılmamışsa bent uygulanmaz.

Pert olan kazanın kendisinde ayrıca değer kaybı hesaplanmaması ise bundan bağımsız bir konudur: araç zaten kaza öncesi rayiç değeri üzerinden tazmin edildiği için ikinci bir değer kaybı kalemi doğmaz. Buradaki gerçek uyuşmazlık konusu rayiç bedelin ve sovtaj bedelinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığıdır; hesap hatalıysa bu, değer kaybı değil eksik ödeme uyuşmazlığıdır.

Araç kullanılamadığı dönem için istenebilecek mahrumiyet bedeli de ayrı bir kalemdir ve KTK m.92/k uyarınca zorunlu trafik sigortası teminatı dışındadır; muhatabı kusurlu sürücü ve işletendir. Bu kalemin kimden ve hangi süre için isteneceğini pert araç mahrumiyet bedeli ve Yargıtay kararları yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Ağır Hasarlı Araçlarda Değer Kaybı Neden Daha Yüksektir?

Ağır hasar kaydı, aracın ikinci el piyasa algısını ciddi şekilde etkiler. Alıcılar:

• Şasi işlem görmüş mü
• Airbag açmış mı
• Kritik parçalar değişmiş mi

gibi sorulara odaklanır. Bu nedenle ağır hasarlı araçlarda değer kaybı tutarı daha yüksek çıkabilir. Burada bir ölçü düzeltmesi yapmak gerekir: yürürlükteki rejimde değer kaybı bir oran değil, aracın kaza öncesi ile onarım sonrası ikinci el satış değeri arasındaki tutar farkıdır. Onarım faturasının yüzdesi olarak hesaplanmaz.

Airbag açılmasının tek başına ağır hasar sayılıp sayılmadığı ve değer kaybına etkisi ayrı bir tartışma konusudur; ayrıntısını airbag açılması ağır hasar mı, değer kaybı doğurur mu yazımızda ele aldık.

Pert Dosyalarında En Sık Karşılaşılan Sorunlar

• Rayiç bedelin düşük belirlenmesi
• Sovtaj bedelinin yüksek gösterilmesi
• Donanım farklarının hesaba katılmaması
• Sovtaj teklifinin bir aylık garanti süresi içinde değerlendirilmemesi
• Tam hasar tespitinin ikinci şartının hiç tartışılmaması
• Araç üzerindeki haciz veya rehin nedeniyle hurda belgesinin alınamaması ve ödemenin kilitlenmesi
• Düşük teklife imza atıldıktan sonra KTK m.111/2’deki iki yıllık iptal süresinin kaçırılması

Bu sorunların çoğu, dosyanın en başında verilen bir kararla ilişkilidir: teklif yazısı gelir gelmez rakamların dayanağının sorulup sorulmadığı. Rayiç bedelin hangi emsallere, sovtaj bedelinin hangi enkaz değerlendirmesine dayandığı yazılı olarak istenirse, itiraz aşaması çok daha güçlü bir zeminde yürür.

Pert ve Ağır Hasar Ayrımını Bilmek Neden Önemlidir?

Bu ayrım;

• Sigorta ödemesini
• Araç satış sürecini
• Değer kaybı taleplerini
• Hukuki başvuru yollarını
• Aracın bir daha trafiğe çıkıp çıkamayacağını

doğrudan etkiler. Yanlış sınıflandırma araç sahibinin ciddi maddi kayıp yaşamasına neden olabilir.

Pert araç, ekonomik veya teknik olarak onarımın mantıklı görülmediği araçtır. Ağır hasarlı araç ise onarımı mümkün ancak piyasa değeri düşmüş araçtır. Bu iki kavramın doğru anlaşılması, sigorta sürecinde yapılacak başvuruların yönünü belirler. Araç sahiplerinin rayiç bedel tespiti, sovtaj hesabı ve itiraz hakları konusunda bilinçli hareket etmesi, sürecin adil ilerlemesi açısından kritik önem taşır.

Özetle: tartışmanın merkezinde ekonomik bir yorum değil, tescil belgesine işlenen bir şerh vardır. Aracınıza hangi işlemin yapıldığını öğrenmeden ne teklifi değerlendirebilir, ne aracın geleceğini planlayabilir, ne de sonraki kazalarda hangi haklara sahip olduğunuzu bilebilirsiniz. Pert ya da ağır hasar dosyanızda teklif düşük geldiyse veya tescil işleminin sonuçları konusunda tereddüdünüz varsa, süreci baştan doğru kurgulamak için trafik kazası avukatı desteğiyle ilerlemek zaman ve hak kaybını önler.

Pert ve Ağır Hasar Rejiminin Dayandığı Mevzuat

Bu yazıda aktarılan sonuçların tamamı dört ayrı metne dayanır. Karışıklığın büyük kısmı, bu metinlerin farklı konuları düzenlediğinin fark edilmemesinden doğar: tam hasar ve ağır hasar tanımı sigorta mevzuatında, tescil işlemleri ve trafiğe çıkış tescil mevzuatında yer alır.

Metin	Neyi düzenler	İlgili hüküm
Karayolları Trafik Kanunu (2918)	Hurda araçla trafiğe çıkma yasağı ve yaptırımı; zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındaki talepler; yetersiz anlaşmanın iptali	m.21 · m.92/l · m.92/g · m.92/k · m.85/1 · m.109 · m.111/2
Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik	Trafikten çekme ve yeniden trafiğe çıkarma usulü; hurdaya çıkarma şartları ve yeniden tescil yasağı	m.43/1 · m.43/2 · m.44/1 · m.44/2 · m.44/6 · m.44/9
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları	Tam hasar ve ağır hasar tanımı; tazminatın ödenmesi için tescil belgesi şartı; sovtaj ve kıymet artışı	B.2.1 · B.2.3
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları	Kaskoda tam hasar ve ağır hasar rejimi; onarım sonrası kıymet artışı indirimi	3.3.2.2 · 3.3.2.3
SEDDK 2025/12 sayılı Genelge	Ağır hasar tespitinde rayiç değerin %60’ı eşiği ve kritik parça listesi	Tam Hasara ya da Ağır Hasara Uğramış Araçların Tespiti

Bu ayrımın pratik karşılığı şudur: aracın pert mi ağır hasarlı mı sayıldığını sigorta mevzuatı belirler; bir daha trafiğe çıkıp çıkamayacağını ise tescil mevzuatı. İki bilgi aynı belgeden okunmaz ve biri diğerinin yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Pert araç ile ağır hasarlı araç aynı şey mi?

Aynı şey değildir. Pert (tam hasar) için onarım masrafının aracın değerini aşması ve eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespiti birlikte aranır; araç hurdaya çıkarılır. Ağır hasarda ise onarım mümkündür ve araç trafikten çekilir. Fark, tescil belgesine işlenen şerhte somutlaşır.

Pert kayıtlı araçlar trafiğe çıkabilir mi?

Tescil belgesindeki şerhe bağlıdır. Hurdaya çıkarılmış araç yeniden tescil edilemez (Tescil Yönetmeliği m.44/6) ve karayolunda sürülmesi yasaktır (KTK m.21). Trafikten çekilmiş araç ise noterde yeniden trafiğe çıkarılabilir (m.43/2). “Pert kayıtlı” ifadesi her iki durumu da kapsadığı için tek bir cevap verilemez.

Ağır hasar kayıtlı araçlar trafiğe çıkabilir mi?

Evet. Ağır hasarda yapılan trafikten çekme işleminde tescil kaydı, Yönetmeliğin ifadesiyle “yeniden trafiğe çıkarılmasına kadar” kapatılır. Araç onarılıp çekme tarihinden sonra yapılmış geçerli muayenesi alındıktan ve zorunlu trafik sigortası yaptırıldıktan sonra noterde yeniden trafiğe çıkarılır; önceki plakası kendisine tahsis edilir.

Pert ve ağır hasar arasındaki fark nedir?

Pertte onarım kabul edilmez ve araç hurdaya çıkarılır; ağır hasarda onarım mümkündür ve araç trafikten çekilir. Sigorta ödemesi pertte rayiç bedel eksi sovtaj bedeli üzerinden, ağır hasarda onarım bedeli üzerinden yapılır. Yeniden tescil pertte mümkün değil, ağır hasarda mümkündür.

Pert kaydı nedir, nereye işlenir?

Pert kaydı iki ayrı yere yansır: hasar tutarı SBM (eski adıyla TRAMER) kayıtlarına, tescil işlemi ise araç tescil belgesine şerh olarak işlenir. Hukuki sonuçları doğuran ikincisidir. Yüksek hasar kaydı olan ama tescil belgesinde şerh bulunmayan araç hukuken normal statüdedir.

Ağır hasar kaydı ne demek?

Aracın eksper raporuyla ağır hasarlı tespit edildiğini ve tescil belgesine “trafikten çekilmiştir” kaşesinin işlendiğini gösteren kayıttır. Bu işlem, sigorta tazminatının araç sahibine ödenebilmesi için zorunludur; ZMSS Genel Şartları B.2.3 ve Kasko Genel Şartları 3.3.2.2, çekme kaşeli tescil belgesi ibraz edilmeden ödeme yapılamayacağını hükme bağlar.

Ağır hasar kaydı neye göre belirlenir?

SEDDK’nın 2025/12 sayılı Genelgesine göre onarım masrafının aracın rayiç değerinin yüzde 60’ını aşması ağır hasar değerlendirmesini gündeme getirir. Eşik aşılmasa dahi Genelgede sayılan kritik parçalardan birinde hasar bulunması hâlinde ağır hasar tespiti yapılabilir. Nihai tespit eksper raporuyla yapılır.

Onarım bedeli aracın değerinin yüzde 70’ini aşarsa araç pert olur mu?

Hayır; yüzde 70 eşiğinin mevzuatta karşılığı yoktur. Tam hasar için oransal bir eşik değil, onarım masrafının aracın değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporuyla onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespiti ölçütü aranır. Oransal eşik ağır hasar içindir ve SEDDK 2025/12 sayılı Genelgede yüzde 60 olarak belirlenmiştir.

Hurda belgeli araç ile pert araç aynı mı?

Aynı değildir. Hurda belgeli araç, Tescil Yönetmeliği m.44 uyarınca hurdaya çıkarılmış ve tescil belgesine “Hurdaya Çıkarılmıştır” şerhi işlenmiş araçtır. Pert ise bir tescil işlemi değil, sigorta değerlendirmesinin adıdır. Her pert dosyası hurda belgesiyle sonuçlanmaz; ağır hasar tespitinde trafikten çekme işlemi yapılır.

Hurdaya çıkarılmış araçla trafiğe çıkmanın cezası nedir?

KTK m.21 uyarınca hurdaya çıkarılmış araçların karayolunda sürülmesi yasaktır. İhlalin tespitinde sürücüye idari para cezası verilir, araç trafikten menedilir, mülki amir tarafından el konulur ve aracın mülkiyeti kamuya geçer. Ceza tutarı her yıl yeniden değerleme oranında artar; 2026 yılı için 46.000 TL’dir.

Trafikten çekilen araç yeniden trafiğe nasıl çıkarılır?

Tescil Yönetmeliği m.43/2 uyarınca işlem herhangi bir noterde yapılır. Aracın trafikten çekildiği tarihten sonra yapılmış ve hâlen geçerli muayenesinin bulunması, tescil belgesinin ve varsa araç üzerindeki değişikliklere ait belgelerin ibrazı ile zorunlu mali sorumluluk sigortasının bulunması gerekir. Araca önceki plakası tahsis edilir.

Pert veya ağır hasar kayıtlı araç değer kaybı alabilir mi?

KTK m.92/l, hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı taleplerini zorunlu trafik sigortası kapsamı dışında bırakır. Ancak bu teminat dışılık talebi ortadan kaldırmaz: aynı talep kusurlu sürücü ve işletene karşı KTK m.85/1 ve TBK m.49 uyarınca ileri sürülebilir.

Pert araçta değer kaybı alınır mı?

Pert olan kazanın kendisinde ayrı bir değer kaybı kalemi hesaplanmaz; araç zaten kaza öncesi rayiç değeri üzerinden tazmin edilir. Buradaki uyuşmazlık değer kaybı üzerinden değil, rayiç bedelin ve sovtaj bedelinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı üzerinden yürür ve araç sahibinin itiraz hakkı vardır.

Sovtaj bedeli ne kadar süreyle geçerlidir?

Genel Şartlara göre sigortacı, hak sahibinin onayıyla aracı hasarlı hâliyle terk ederek tazminatı ödemek istediğinde, tespit edip bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren 1 aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır. Bu süre içinde karar verilmezse bildirilen rakam bağlayıcılığını yitirebilir.

Sigorta şirketinin pert teklifine itiraz edilebilir mi?

Evet, araç sahibi sigorta şirketinin belirlediği rayiç bedele veya sovtaj hesabına itiraz edebilir. Emsal araç ilanları, ikinci ekspertiz raporu, servis kayıtları ve aracın donanım özellikleri itiraz sürecinde önemli delil niteliği taşır. Sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir veya dava açılabilir.

Düşük pert teklifini kabul ettim, yol tamamen kapandı mı?

Kapanmayabilir. KTK m.111/2 uyarınca tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Aranan ölçüt farkın açıkça belli olmasıdır; bu nedenle ödenen tutar ile bağımsız eksper hesabı arasındaki fark somut olarak gösterilmelidir.

Ağır hasarlı veya pert kayıtlı araca kasko yapılır mı?

Kasko isteğe bağlı bir sigortadır; şirket sözleşme yapıp yapmamakta serbesttir. Ağır hasar geçmişi olan araca kasko yapılabilir ancak prim yüksek olabilir, muafiyet veya teminat sınırlaması getirilebilir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası ise trafiğe çıkacak her araç için zorunludur ve yeniden trafiğe çıkarma işleminin şartlarından biridir.

Pert mi, pelt mi doğru yazım?

Doğru yazım “pert”tir. Kelime sigortacılıkta Fransızca perte totale (tam kayıp) ifadesinden gelen “pert total” kısaltmasıyla yerleşmiştir. “Pelt” yaygın bir yazım hatasıdır. Mevzuat metinlerinde bu kelime geçmez; resmî karşılığı “tam hasar”dır.

Aracı perte ayrılan kişinin isteyebileceği araç mahrumiyet bedelinin kimden ve hangi süre için isteneceğini, zorunlu trafik sigortasının bu kalemden neden sorumlu olmadığını (KTK m.92/k) ve Yargıtay’ın makul süreyi nasıl belirlediğini pert araç mahrumiyet bedeli ve Yargıtay kararları yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın koşulları, eksper raporunun içeriği ve tescil belgesine işlenen şerh farklılık gösterebileceğinden, kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir. Yazıda anılan idari para cezası tutarları 2026 yılı için geçerlidir ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.