Trafik kazalarında en çok karışan konulardan biri de kiralık araçların uğradığı değer kaybıdır. Araç sürücüsü farklı, araç sahibi farklı, sigorta poliçesi farklı bir şirket adına kayıtlı olabilir. Bu durumda kazadan sonra şu soru gündeme gelir: Kiralık araçta oluşan değer kaybı kime ödenir? Sürücüye mi, aracı kiraya veren şirkete mi, yoksa aracı fiilen kullanan kişiye mi? Bu soru, uygulamada hem Trafik Kazası Hukuku hem de sigorta ilişkileri bakımından ayrıca değerlendirilir.

Bu sorunun cevabı, zarar gören aracın mülkiyetine ve ekonomik kaybın kim üzerinde doğduğuna göre belirlenir. Kısa cevap şudur: Değer kaybı kural olarak aracın malikine, yani kiralama şirketine veya araç sahibine aittir. Çünkü ikinci el piyasasında değer düşüşüne uğrayan mal, sürücünün değil aracın sahibinin malvarlığıdır. Bu nedenle kiralık araç dosyaları, çoğu zaman Araç Değer Kaybı bakımından klasik bireysel başvurulardan farklı şekilde ele alınır.

Kiralık Araçta Değer Kaybı Neden Doğar?

Kiralık araç da diğer araçlar gibi kaza sonrası hasar kaydı alır. Araç onarılsa bile ikinci el piyasasında artık “hasar geçmişi bulunan araç” olarak değerlendirilir. Bu durum özellikle filo araçlarında, günlük kiralama firmalarında ve uzun dönem kiralamalarda satış bedelini etkiler.

Yani zarar, aracı kullanan kişinin cebinde değil; aracı daha sonra satacak olan gerçek sahibin malvarlığında ortaya çıkar. Bu nedenle değer kaybı, kullanım zararından farklı olarak mülkiyetle bağlantılı bir tazminat kalemidir.

Kiracı Sürücü Değer Kaybı Talep Edebilir mi?

Genel kural olarak hayır. Aracı kiralayan kişi, aracın maliki değilse değer kaybı alacağı doğrudan ona ait olmaz. Çünkü araçtaki ekonomik düşüş, onun değil araç sahibinin zararıdır.

Ancak kiracı sürücünün başka zararları olabilir. Örneğin:

• kullanım kaybı,

• sözleşmesel sorumluluk,

• depozito kesintisi,

• kiralama şirketine karşı ödeme yükümlülüğü

gibi konular ayrıca gündeme gelebilir. Fakat bunlar değer kaybı ile aynı şey değildir.

Değer Kaybı Kural Olarak Kime Aittir?

Değer kaybı hakkı, kazaya karışan aracın malikine aittir. Eğer araç bir filo şirketine, rent a car firmasına ya da leasing şirketine kayıtlıysa, bu hak doğrudan o şirkete aittir.

Çünkü:

• araç onların mülkiyetindedir,

• satış değeri onların malvarlığını etkiler,

• ekonomik kayıp onlar üzerinde doğar.

Bu nedenle sigorta başvurusu veya hukuki süreç de çoğu zaman araç sahibi şirket tarafından yürütülür.

Uzun Dönem Kiralamada Durum Değişir mi?

Uzun dönem araç kiralama sözleşmelerinde sürücü aracı yıllarca kullanıyor olabilir. Hatta aracın tüm bakım, vergi ve günlük sorumluluğunu üstleniyor olabilir. Buna rağmen araç üzerindeki mülkiyet kiralama şirketindeyse, değer kaybı hakkı da kural olarak yine araç sahibine ait olur.

Ancak sözleşmede özel hükümler varsa durum farklılaşabilir. Bazı ticari sözleşmelerde, oluşan zararların hangi tarafa ait olacağı ayrıca düzenlenebilir. Bu nedenle özellikle kurumsal filo kiralamalarında sözleşme hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Rent A Car Şirketi Değer Kaybı Talebinde Bulunabilir mi?

Evet, bulunabilir. Hatta uygulamada bu tür başvurular oldukça yaygındır. Çünkü kiralama şirketleri araçlarını belirli bir süre kullandıktan sonra ikinci el piyasasında satar. Aracın kaza geçmişi, satış değerini doğrudan düşürür.

Özellikle:

• yeni model araçlarda,

• düşük kilometreli kiralık araçlarda,

• kritik parçalarda onarım oluşan kazalarda

değer kaybı daha görünür hale gelir. Bu nedenle kiralama şirketi, kusurlu tarafa veya ilgili sigorta şirketine başvurarak değer kaybını talep edebilir.

Kiracıdan Değer Kaybı Talep Edilebilir mi?

Bu soru sözleşmeye bağlı olarak değişir. Eğer kiracı kazada kusurluysa ve kira sözleşmesinde değer kaybı dahil bazı zararların kiracıya yansıtılacağı açıkça yazıyorsa, kiralama şirketi kiracıya dönebilir. Özellikle rent a car sözleşmelerinde bu tür maddeler sıkça yer alır.

Ancak burada iki ayrı ilişki vardır:

• dış ilişki: kusurlu üçüncü kişiye veya sigortaya karşı değer kaybı talebi

• iç ilişki: kiralama şirketi ile kiracı arasındaki sözleşmesel sorumluluk

Bu nedenle “değer kaybı kime ödenir?” sorusu ile “değer kaybının yükü en son kime kalır?” sorusu her zaman aynı cevabı vermez.

Kaza Karşı Tarafın Kusuruyla Olduysa Ödeme Kime Yapılır?

Eğer kiralık araç kusursuzsa veya karşı taraf daha yüksek kusurluysa, değer kaybı kural olarak zarar gören araç sahibine ödenir. Yani ödeme çoğu zaman:

• araç sahibi şirkete,

• leasing firmasına,

• rent a car şirketine

yapılır.

Çünkü hukuken zarar gören taraf odur. Aracı kullanan kişi sadece fiili kullanıcıdır; malvarlığında satış değeri kaybı oluşan taraf malik konumundaki şirkettir.

Kiralık Araçta Değer Kaybı ile Araç Mahrumiyet Bedeli Aynı Şey midir?

Hayır, aynı şey değildir. Bu iki zarar sıkça karıştırılır.

Değer kaybı, aracın ikinci el piyasa değerinin düşmesidir.
Araç mahrumiyet bedeli ise araç kullanılamadığı süre boyunca doğan kullanım kaybıdır.

Kiralık araçlarda mahrumiyet zararı bazen daha da önem kazanır. Çünkü araç serviste kaldığı sürede şirket onu yeni müşterilere kiralayamaz ve ticari kazanç kaybı yaşayabilir. Bu durumda hem değer kaybı hem de kullanım kaybı ayrı ayrı gündeme gelebilir.

Sigorta Şirketi “Bu Araç Zaten Kiralık” Diyerek Ret Verebilir mi?

Tek başına bu gerekçeyle ret vermesi yeterli değildir. Aracın kiralık olması, değer kaybı oluşmadığı anlamına gelmez. Tam tersine, ticari filolarda araçların satış planı bulunduğu için hasar geçmişi daha da önemli hale gelebilir.

Ancak sigorta şirketi şu gerekçeleri ileri sürebilir:

• araçta daha önce yoğun hasar kaydı olması,

• kilometrenin çok yüksek olması,

• hasarın değer kaybı yaratacak nitelikte görülmemesi,

• araçta yeni ve bağımsız ekonomik kaybın ispatlanamaması.

Yani ret gerekçesi “kiralık araç” değil; teknik ve ekonomik değerlendirme olmalıdır.

Leasing Araçlarda Değer Kaybı Kime Ait Olur?

Leasing araçlarda da mülkiyet çoğu zaman leasing şirketindedir. Bu nedenle değer kaybı hakkı da genellikle araç sahibine ait kabul edilir. Ancak finansal kiralama ilişkilerinde kullanım ve risk paylaşımı daha farklı düzenlenmiş olabilir.

Bu yüzden leasing dosyalarında yalnızca plaka ve sürücü değil, sözleşme yapısı da önem kazanır. Özellikle yüksek bedelli araçlarda taraflar arasındaki sözleşme hükümleri ayrıca incelenmelidir.

En Sık Yapılan Hata

Bu tür dosyalarda en sık yapılan hata, aracı kullanan kişinin doğrudan kendi adına değer kaybı başvurusu yapmasıdır. Eğer araç onun adına kayıtlı değilse, başvuru çoğu zaman usul yönünden sorunlu hale gelir.

İkinci büyük hata ise kira sözleşmesinin içeriğini hiç incelememektir. Çünkü bazı durumlarda şirket ile kullanıcı arasındaki sözleşme, sorumluluğun nasıl paylaşılacağını ayrıca düzenler.

Kiralık araçlarda değer kaybı kural olarak aracı kullanan kişiye değil, aracın malikine ödenir. Çünkü değer kaybı, aracın ikinci el satış değerinde meydana gelen düşüştür ve bu ekonomik kayıp araç sahibinin malvarlığında doğar. Ancak kiracı ile araç sahibi arasındaki sözleşme farklı yükümlülükler doğurabilir. Bu nedenle kiralık araç kazalarında yalnızca kusur değil, mülkiyet yapısı ve sözleşme ilişkisi de dikkatle değerlendirilmelidir.