Sigorta Şirketinin Eksik Ödeme Yapması Halinde Ne Yapılır?
Sigorta şirketinin eksik ödeme yapması, hasar dosyasında talep edilen zararın tamamı karşılanması gerekirken yalnızca bir kısmının ödenmesi ya da ödeme tutarının gerçek zarardan belirgin biçimde düşük belirlenmesidir. Hesabınıza para yatmış olması dosyanın kapandığı anlamına gelmez; belirleyici olan, ödenen tutarın hangi zarar kalemine karşılık geldiği ve o kalemin doğru hesaplanıp hesaplanmadığıdır.
Eksik ödeme her zaman haksız bir davranış da değildir. Poliçedeki sigorta bedelinin zararın altında kalması, muafiyet uygulanması ya da kusur oranına göre indirim yapılması kanundan doğan sonuçlardır. Buna karşılık parça ve işçilik bedelinin piyasa koşullarının altında belirlenmesi, eşdeğer parçaya hak sahibinin onayı alınmadan geçilmesi ya da değer kaybının yürürlükten kalkmış katsayı tablolarıyla hesaplanması bugün hukuki dayanağı bulunmayan kesintilerdir. Bu iki grubu ayırmadan itiraz etmek, çoğu dosyada zaman kaybettiriyor.
Aşağıda; eksik ödemenin nasıl teşhis edileceği, hangi zarar kaleminin kime karşı ileri sürüleceği, sigortacının ödeme için kanunen ne kadar süresi olduğu, eksper raporuna kaç gün içinde itiraz edilebileceği, ödemeyi kabul etmenin hak kaybı doğurup doğurmadığı ve uyuşmazlığın Sigorta Tahkim Komisyonu ile mahkeme arasında nasıl paylaştırıldığı, kanun maddeleri ve güncel genel şart hükümleriyle birlikte ele alınmıştır.
Kisa Ozet
Ödeme yapılmış olması dosyanın kapandığı anlamına gelmez. Zorunlu trafik sigortasında sigortacı, genel şartlarda sayılan belgeler kendisine ulaştıktan sonra sekiz iş günü içinde ödemek zorundadır (KTK m.99/1); kaskoda süre on iş günü, her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur. Süre dolunca sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer (TTK m.1427/4). Eksper raporuna itiraz süresi üç iş günüdür (Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.8/1) ve ilk raporun ücretini sigorta şirketi öder (m.14/2). Tahkim yolu için sigortacıya yazılı başvuru zorunludur: trafik sigortasında 15 gün (KTK m.97), diğer branşlarda 15 iş günü (5684 m.30/13). Ödemeyi almak tek başına hak kaybı değildir; risk, imzalanan ibra belgesindedir — yetersiz olduğu açıkça belli anlaşma iki yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111/2) ve bunun için dava açmak şart değildir. Kısmi ödeme borç ikrarı sayıldığından zamanaşımını keser (TBK m.154/1).
Eksik Ödeme Ne Anlama Gelir?
Sigorta şirketinin eksik ödeme yapması, başvuruya konu edilen zararın tamamı karşılanması gerekirken yalnızca bir kısmının ödenmesi ya da ödeme tutarının zarar ile uyumsuz şekilde düşük belirlenmesidir. Bu durum en çok şu dosyalarda görülür:
- Trafik kazası nedeniyle araç hasarı ödemeleri
- Araç değer kaybı tazminatı
- Poliçe kapsamındaki başka risklerde (kasko, konut, işyeri) onarım ve bedel ödemeleri
- Yaralanmalı kazalarda bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik gibi bedeni zarar kalemleri
Uygulamada birbirine karıştırılan üç farklı sonuç vardır ve her birinin izleyeceği yol ayrıdır. Aşağıdaki tablo bu üç durumu ayırmaktadır.
| Sonuç | Ne demek | İlk yapılacak |
|---|---|---|
| Eksik ödeme | Talep kabul edilmiş, ancak tutar zararın altında | Ödemenin hangi kaleme ait olduğu ve hesap yöntemi yazılı istenir |
| Kısmi ödeme | Zarar kalemlerinin bir bölümü ödenmiş, bir bölümü hiç ödenmemiş | Ödenmeyen kalemin gerekçesi ayrıca sorulur; kalem teminat dışı mı, muhatap mı farklı belirlenir |
| Ret | Talep tümüyle reddedilmiş | Ret gerekçesi belgelendirilir; teminat dışılık iddiası ile muhatap değişikliği ayrılır |
Bazı dosyalarda sigorta şirketi kısmi ödeme yaparak dosyayı kapatmak isteyebilir. Bu nedenle ödeme yapılmış olması, dosyanın bittiği anlamına gelmez. Önemli olan nokta, ödenen tutarın gerçek zararı karşılayıp karşılamadığıdır.
Sigorta şirketinin kısmi ödeme yapması ile eksik ödeme yapması çoğu zaman aynı dosyada birlikte görülür: bir kalem hiç ödenmez, ödenen kalem de düşük hesaplanır. Ayrımın pratik değeri şuradan gelir: eksik ödemede uyuşmazlık miktar üzerindedir ve hesap tartışması yürütülür. Kısmi ödemede ise çoğu zaman kalemin kapsam dışı sayılıp sayılmadığı tartışılır; bu ikinci tartışmada karşı taraf değişebilir. Örneğin araç mahrumiyet bedeli zorunlu trafik sigortasının teminatı dışındadır (ZMSS Genel Şartları A.6/k, “kira mahrumiyeti” dâhil yansıma zararlar); talebin reddi burada hesap hatası değil, muhatap meselesidir ve kalem kusurlu sürücü ile işletene yöneltilir.
Sigorta Şirketleri Neden Eksik Ödeme Yapar?
Eksik ödemenin nedeni her dosyada farklı olabilir. Uygulamada sık rastlanan sebepler şunlardır:
- Poliçe Teminat Limiti Gerekçesi
Zorunlu mali sorumluluk sigortasında (ZMSS) teminat limitleri bulunur ve sigortacının sorumluluğu bu limitle sınırlıdır. Ancak bazı dosyalarda limit gerekçesi hatalı uygulanabilir ya da limit dolmadığı hâlde “limit” gerekçesi sunulabilir. Limit iddiası ileri sürüldüğünde, poliçedeki teminat tutarı ile aynı kazadan yapılan diğer ödemelerin dökümü birlikte istenmelidir.
- Parça/İşçilik Bedelinin Düşük Hesaplanması
Araç onarım dosyalarında, kullanılan parça bedelleri veya işçilik ücretleri piyasa koşullarına göre düşük belirlenebilir. Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.16/2 uyarınca İcra Komitesi il veya bölge bazında onarım işçilik rehber tarifesi yayımlar; işçilik kalemindeki tartışma bu tarife üzerinden yürütülebilir.
- Eşdeğer Parça Uygulaması / Orijinal Parça Tartışmaları
Sigorta şirketleri bazı onarımlarda eşdeğer parça üzerinden ödeme yapabilir. Ancak 1 Temmuz 2026’dan itibaren bu tercih koşula bağlanmış ve ispat yükü sigortacıya yüklenmiştir; aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.
- Ekspertiz Raporunun Eksik Düzenlenmesi
Eksper raporunda bazı hasarların yer almaması veya hasarın kapsamının eksik belirtilmesi ödeme tutarını düşürür. Rapora itiraz süresi üç iş günüdür ve bu süre raporun elinize ulaşmasıyla değil, raporun SBM sistemine girişine ilişkin bildirimle başlar.
- Değer Kaybında Yanlış Formül / Veri Kullanımı
Değer kaybı hesaplamalarında aracın kilometresi, yaşı, hasar geçmişi gibi veriler yanlış kullanıldığında ödeme düşebilir. İnternette dolaşan katsayı tablolarının dayanağı ise 1 Temmuz 2026’dan beri yürürlükte değildir.
- Eksik Evrak Gerekçesi
Başvuru dosyasında evrak eksikliği varsa sigorta şirketi ödeme yapmama veya eksik ödeme seçeneğini tercih edebilir. Ancak ek belge talebi süreyi ancak sigortacı bunu haklı olarak isterse yeniden başlatır ve talep, hak sahibinin tazminat hakkını etkileyen belgelerle sınırlıdır (ZMSS Genel Şartları B.2.1).
- Eksik Sigorta (Sigorta Bedelinin Düşük Belirlenmiş Olması)
Kasko, konut ve işyeri poliçelerinde en sık atlanan sebep budur: poliçedeki sigorta bedeli, sigortalı malın gerçek değerinin altındaysa sigortacı zararın tamamını değil, orana göre bir kısmını öder.
Sigorta Şirketinin Eksik Ödeme Yapması Hukuken Her Zaman Haksız mıdır?
Hayır. Eksik ödeme sebeplerinin bir bölümü doğrudan kanundan doğar ve bu dosyalarda itiraz sonuç vermez. Diğer bölümü ise dayanağını yitirmiş uygulamalardan kaynaklanır; asıl kazanç oradadır. Aşağıdaki tablo ayrımı dayanaklarıyla göstermektedir.
| Kesinti sebebi | Hukuken | Dayanak | Hak sahibinin yapacağı |
|---|---|---|---|
| Sigorta bedeli aşılmış | Haklı | TTK m.1461/1 | Limit üstü kısım için kusurlu sürücü ve işletene başvurulur |
| Eksik sigorta (bedel < değer) | Haklı | TTK m.1462 | Poliçedeki “aksine sözleşme” kaydı kontrol edilir |
| Aşkın sigorta | Haklı | TTK m.1463 | Aşan kısma karşılık gelen fazla prim geri istenir |
| Muafiyet uygulanmış | Haklı | Poliçe özel şartı | Muafiyetin poliçede yazılı olup olmadığı denetlenir |
| Kusur oranına göre indirim | Haklı | KTK m.85, m.88 | Kusur oranına ayrıca itiraz edilir |
| Yansıma zarar reddi (araç mahrumiyeti, kâr kaybı) | Haklı | ZMSS GŞ A.6/k | Talep sürücü ve işletene yöneltilir |
| Eşdeğer parçaya onaysız geçiş | Haksız | ZMSS GŞ B.2 (1/7/2026) | Onay verilmediği bildirilir; ispat yükü sigortacıdadır |
| “Parçalar yenilendi, araç değer kazandı” kesintisi | Haksız | ZMSS GŞ B.2 | Kıymet artışı tazminattan indirilemez |
| Değer kaybının katsayı tablosuyla hesabı | Haksız | ZMSS GŞ Ek-1/2/3/7 mülga | A.5/a ölçütleriyle yeniden hesap istenir |
| Değer kaybı için “ayrı dilekçe vermediniz” | Haksız | ZMSS GŞ A.5/a | Araç hasarı başvurusu değer kaybı talebini de içerir |
| Süresinde ödememe | Haksız | KTK m.99/1, TTK m.1427/4 | Temerrüt faizi talep edilir |
Eksik Sigorta Nedir, Sigorta Bedeli Sigorta Değerinden Azsa Ne Olur?
Eksik sigorta, poliçede yazan sigorta bedelinin, sigortalanan menfaatin gerçek değerinin (sigorta değeri) altında kalmasıdır. Türk Ticaret Kanunu m.1462 bu hâli açıkça düzenler:
“Sigorta bedeli, sigorta değerinden az olduğu takdirde, sigorta edilmiş menfaatin bir kısmının zarara uğraması hâlinde sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta bedelinin sigorta değerine olan oranına göre tazminat öder.”
Maddenin verdiği eksik sigorta hesaplama formülü şudur: ödenecek tazminat = zarar × (sigorta bedeli ÷ sigorta değeri). Bunun pratikteki sonucu şudur: 1.000.000 TL değerindeki bir araç 800.000 TL bedelle sigortalanmışsa ve 100.000 TL’lik kısmi hasar doğmuşsa, sigortacı 100.000 TL değil, oranı uygulayarak 80.000 TL öder. Yani ödemenin eksik görünmesinin sebebi hesap hatası değil, poliçenin kendisidir. Bu sonucun önüne geçmenin yolu, poliçe yenilenirken sigorta bedelinin güncel değere çıkarılmasıdır; sektörde buna eksik sigorta tamamlama denir. “Eksik poliçe nedir” sorusunun karşılığı da budur: teminatı zararın altında kalan, yani sigorta bedeli eksik belirlenmiş poliçe.
İki nokta çoğu kaynakta atlanıyor:
- Kural mutlak değildir. Madde “aksine sözleşme yoksa” der. Kasko poliçelerinde eksik sigorta uygulamasının yapılmayacağına dair özel şart bulunabilir; böyle bir kloz varsa oranlama uygulanamaz. Bu nedenle eksik sigorta gerekçesiyle kesinti yapıldığında önce poliçe özel şartları okunur.
- Kural yalnızca kısmi hasarda oran doğurur. Madde “menfaatin bir kısmının zarara uğraması” hâlinden söz eder; tam hasarda ödeme zaten sigorta bedeliyle sınırlıdır (TTK m.1461/1).
Eksik sigorta, zorunlu trafik sigortasında karşımıza bu adla çıkmaz; orada karşılığı teminat limitidir. Limiti aşan zarar için sigortacı sorumlu değildir, ancak alacak ortadan kalkmaz: aşan kısım kusurlu sürücü ile işletenden istenir (KTK m.85, m.88).
Aşkın Sigortada Fazla Prim Geri Verilir mi?
Evet. Eksik ve aşkın sigorta aynı ölçütün iki yönüdür: ilkinde sigorta bedeli menfaatin değerinin altında, ikincisinde üstündedir. Eksik aşkın sigorta ayrımı, poliçedeki bedelin gerçek değerle karşılaştırılmasıyla yapılır. Aşkın sigortada sigorta bedeli menfaatin değerinin üstündedir. TTK m.1463/1 bu hâlde aşan kısmı geçersiz sayar ve iki sonuç bağlar: sigorta bedeli ile primin onu karşılayan kısmı indirilir, tahsil edilmiş fazla prim geri verilir. Sigortacı, bedeli yüksek gösterildi diye zarardan fazlasını ödemez (TTK m.1461/1), ama fazladan alınan primi de elinde tutamaz.
İstisna, sigorta ettirenin malî çıkar sağlamak amacıyla kötüniyetle aşkın sigorta yaptırmasıdır; bu hâlde sözleşme tümüyle geçersizdir ve geçersizliği bilmeyen sigortacı, durumu öğrendiği sigorta döneminin sonuna kadar prime hak kazanır (TTK m.1463/2).
Tarafların sözleşmeyle sigorta değerini belirli bir para olarak kararlaştırdığı takseli sigortada ise bu para taraflar arasında sigorta değeri için esas olur; takse esaslı şekilde fahişse sigortacı indirilmesini isteyebilir (TTK m.1464).
Karıştırmayın: “Eksik sigorta” ile “sigortanın eksik yatırılması” farklı konulardır. Bu başlık altındaki eksik sigorta, TTK m.1462 anlamında sigorta bedelinin düşük belirlenmesidir. İşverenin çalışanın primini eksik günle bildirmesi ise sosyal güvenlik hukukuna aittir ve muhatabı Sosyal Güvenlik Kurumu’dur; hasar ödemesiyle ilgisi yoktur.
Eksik Ödeme Yapıldığını Nasıl Anlarsınız?
Eksik ödeme olup olmadığını anlayabilmek için yalnızca bankaya yatan tutara bakmak yeterli değildir. Sağlıklı değerlendirme için:
- Ekspertiz raporu
- Hasar dosyası evrakları
- Servis faturaları / teklifleri
- Değer kaybı hesap raporu
- Zarar kalemleri listesi
- Poliçe teminat limiti ve genel şartlar
birlikte incelenmelidir.
Örneğin;
- Onarım faturası 140.000 TL iken sigorta 95.000 TL ödedi ise,
- Değer kaybı için talep 60.000 TL iken ödeme 18.000 TL ise,
eksik ödeme ihtimali güçlüdür.
Karşılaştırmanın anlamlı olması için ödeme dekontundaki tutarın hangi kaleme ait olduğu bilinmelidir. Tek kalemde yapılan ödeme iki kalemi birden kapatıyor gösterilirse, fark kendiliğinden eksik ödeme gibi görünür. Bu nedenle ilk iş, ödemenin kalem dökümünü istemektir.
Hasar Dosyası Durum Bilgileri Ne Anlama Gelir?
Dosya sorgulama ekranlarında görülen ifadeler çoğu zaman yanlış okunuyor. Aşağıdaki tablo bu ifadelerin karşılığını vermektedir.
| Durum | Anlamı | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Eksper raporu bekleniyor | Rapor henüz SBM sistemine girmemiş | Rapor farklı bir sistemde düzenlenmiş olsa dahi bir iş günü içinde Merkeze aktarılmak zorundadır (Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği geçici m.2) |
| Eksper ön raporu | Tutar kesinleşmemiş | İtiraz süresi bu raporla başlamaz |
| Kesin rapor | Nihai tespit yapılmış | Üç iş günlük itiraz süresi bu raporun bildirimiyle işler |
| Muallak hasar | İhbar edilmiş, henüz ödenmemiş karşılık | Kayıt vardır, tutar kesinleşmemiştir |
| Kapalı | Şirket dosyayı sonuçlandırmış saymış | Kapanış tek başına hak kaybı doğurmaz; ödeme yetersizse bakiye talep edilir |
| Vekâlet onayı bekleniyor | Vekil sıfatı doğrulanmamış | Vekâletname ve kimlik doğrulaması tamamlanır |
“Kapalı ödeme ne demek sigorta dosyasında” sorusu bu tablodaki en çok yanlış anlaşılan satırdır: dosyanın kapatılması, sigortacının o dosyada artık sorumluluğunun kalmadığı anlamına gelmez. Kapanış şirketin kendi muhasebe kaydıdır; hak sahibinin bakiye tazminat talebi, zamanaşımı süresi dolmadığı ve geçerli bir ibra imzalanmadığı sürece devam eder.
Hangi Zarar Kalemi Kimin Sorumluluğunda? Eksik Ödemede Muhatap Haritası
Eksik ödeme dosyalarında kaybedilen zamanın büyük bölümü hesap tartışmasından değil, yanlış muhataba başvurmaktan doğar. Bir kalem sigortacının teminatı dışındaysa, o kalem için yapılan her itiraz ve her tahkim başvurusu sonuçsuz kalır; talep kalemi değil, muhatabı değiştirmek gerekir.
| Zarar kalemi | Muhatap | Dayanak |
|---|---|---|
| Araç onarım bedeli | Karşı tarafın ZMSS’si (kusur oranında) veya kendi kasko poliçesi | ZMSS GŞ A.5/a |
| Araç değer kaybı | Karşı tarafın ZMSS’si | ZMSS GŞ A.5/a |
| Trafik kazasında sağlık hizmet bedeli (tedavi gideri) | Sosyal Güvenlik Kurumu | KTK m.98; sigortacının ve Güvence Hesabının bu teminattaki yükümlülüğü sona ermiştir |
| Bakıcı gideri (geçici ve sürekli) | Sigortacı — sağlık giderleri teminatı | ZMSS GŞ A.5/b |
| Geçici iş göremezlik, sürekli sakatlık | Sigortacı — sakatlanma teminatı | ZMSS GŞ A.5/c |
| Araç mahrumiyeti, kâr kaybı, iş durması | Kusurlu sürücü ve işleten | KTK m.92/k; ZMSS GŞ A.6/k |
| Manevi tazminat | Kusurlu sürücü ve işleten | KTK m.92/f |
| Teminat limitini aşan zarar | Kusurlu sürücü ve işleten (müteselsil) | KTK m.85, m.88 |
| Trafikten çekme veya hurda işlemi görmüş araçta değer kaybı | ZMSS kapsamı dışı | KTK m.92/l |
| Sigortasız veya kaçan araç | Güvence Hesabı | 5684 m.14 |
Tedavi Giderini Sigorta Şirketi Ödemez
Bu satır tablodaki en kritik olanıdır ve pek çok kaynakta hâlâ yanlış yazılmaktadır. Karayolları Trafik Kanunu m.98, 6111 sayılı Kanun’la değiştirilerek trafik kazası nedeniyle sunulan sağlık hizmet bedellerinin kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanacağını hükme bağlamıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, primlerden yapılan aktarımın sonucunu açıkça yazar: “Aktarım ile sigorta şirketlerinin ve Güvence Hesabının bu teminat kapsamındaki yükümlülükleri sona erer.”
1 Temmuz 2026’dan beri yürürlükte olan ZMSS Genel Şartları A.5/b de aynı çizgidedir: m.98 kapsamındaki sağlık giderleri Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sorumluluğundadır; buna karşılık bakıcı giderleri sigorta şirketi veya Güvence Hesabı tarafından bu teminattan karşılanır. Yani bedeni zarar dosyasında ayrım kalemin adına göre değil, kalemin m.98 anlamında sağlık hizmet bedeli olup olmadığına göre yapılır.
Madde kusurdan hiç söz etmez; tam kusurlu sürücünün tedavi gideri de aynı rejime tabidir. Tedavi gideri için sigorta şirketine yapılan başvurunun reddedilmesi bu nedenle eksik ödeme değil, doğru cevaptır. Ayrıntılı kalem dökümü için trafik kazasında tedavi giderlerini kim öder ve yaralanmalı trafik kazalarında trafik sigortası hangi ödemeleri yapar başlıklı yazılar incelenebilir.
Sigorta Ödemeyi Ne Zaman Yapmak Zorunda? Sekiz İş Günü, On İş Günü ve Kırk Beş Gün
Eksik ödeme tartışmasının çoğu zaman gözden kaçan ikinci yüzü gecikmedir. Sigortacının ödeme için kanunen belirli bir süresi vardır ve bu süre dolduktan sonraki her gün faiz doğurur. Süre poliçenin türüne göre değişir; tek bir “sigorta ödeme süresi” yoktur.
| Poliçe | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Zorunlu trafik sigortası (ZMSS) | 8 iş günü | Genel şartlarla belirlenen belgelerin sigortacının merkez veya şubelerinden birine iletilmesi | KTK m.99/1; ZMSS GŞ B.2.1 |
| Kasko | 10 iş günü, her hâlde ihbardan 45 gün sonra | Talep edilen belgelerin eksiksiz teslimi ve kararlaştırılmışsa eksper raporunun verilmesi | Kasko GŞ B.3.3.4.1 |
| Diğer branşlar (genel kural) | Araştırmanın bitimi, her hâlde ihbardan 45 gün | Riziko ihbarı ve belgelerin verilmesi | TTK m.1427/2 |
| Can sigortaları | 15 gün | Aynı | TTK m.1427/2 |
ZMSS’de sekiz iş günlük süreyi başlatan belgeler, Genel Şartlar Ek-6‘da (“Tazminat Ödemelerinde İstenilecek Belgeler”) sayılanlardır. Ek-6’da sürücü belgesi ve poliçe fotokopisi bulunmaz; hak sahibine ait cep telefonu numarası ise her bölümde “varsa” kaydıyla geçer, yani zorunlu belge değildir. Şirketin listede olmayan bir belgeyi şart koşarak süreyi başlatmaması, kendi başına bir gecikme sebebidir.
İnceleme Üç Ayı Aşarsa Avans Ödenmesi Gerekir
Dosya uzadığında bekleme zorunlu değildir. TTK m.1427/3 uyarınca araştırmalar ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanamamışsa sigortacı, tazminattan mahsup edilmek üzere, tarafların mutabakatı ya da anlaşmazlık hâlinde mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre süratle belirlenecek hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak ödemek zorundadır. Aynı yükümlülük ZMSS Genel Şartları B.2.5 ve Kasko Genel Şartları B.3.3.4.1’de de yer alır. Üç ayı geçmiş dosyalarda talep dilekçesine bu madde eklenmelidir.
Gecikmede Temerrüt İçin İhtar Çekmeye Gerek Yoktur
TTK m.1427/4 açıktır: “Borç muaccel olunca, sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer.” Yani sürenin dolduğu gün faiz işlemeye başlar; ayrıca ihtarname göndermek faizin başlangıcı için şart değildir. Aynı maddenin beşinci fıkrası, sigortacıyı temerrüt faizinden kurtaran sözleşme hükümlerini geçersiz sayar — poliçedeki aksi yöndeki özel şart hüküm ifade etmez. ZMSS’de sekiz iş günlük süreye uymayan sigortacı hakkında ayrıca idari yaptırım öngörülmüştür (KTK m.99/3).
Bu nedenle bakiye tazminat talebinde faiz kalemi ayrı satır olarak istenir ve faizin başlangıcı olarak belgelerin teslim tarihi gösterilir. Belgelerin ne zaman ulaştığının belgelenmesi (kayıtlı posta, KEP, sistem kaydı) bu yüzden önemlidir.
Başvuru Artık Ortak Hasar İhbar Merkezi Üzerinden Alınıyor
1 Eylül 2026’dan itibaren motorlu araç sigortalarında hasar başvuruları Ortak Hasar İhbar Merkezi üzerinden alınmaktadır (SEDDK Genelge 2026/22). Genelgenin 4. maddesinin ikinci fıkrasına göre başvuru, Merkez veri tabanına ulaştığı tarih ve saat itibarıyla şirkete yapılmış sayılır; sistem kesintisi ve teknik gecikme sürelerin hesabında başvuran aleyhine dikkate alınamaz. Süre hesabı bakımından sonuç şudur: ödeme süresi de, tahkim ön koşulundaki bekleme süresi de bu andan itibaren işlemeye başlar ve başvuru anı artık şirketin kendi kaydına değil merkezî sisteme bağlanmıştır.
Sigorta Eksik Ödeme Yaparsa İzlenecek Yol Haritası
Eksik ödeme durumunda izlenecek adımlar genellikle aşağıdaki sırayla ilerler. Sıranın korunması önemlidir: yazılı gerekçe alınmadan yapılan itiraz çoğu zaman aynı hesabın tekrarıyla sonuçlanır, delil tamamlanmadan açılan dosya ise bilirkişi aşamasında zayıf kalır.
| Adım | Ne yapılır | Kritik süre |
|---|---|---|
| 1 | Ödemenin kalem dökümü ve dosya kapanış bilgisi istenir | — |
| 2 | Eksik ödemenin gerekçesi yazılı olarak talep edilir | — |
| 3 | Eksper raporuna itiraz edilir | 3 iş günü |
| 4 | Deliller tamamlanır (servis teklifi, fatura, fotoğraf, emsal veri) | — |
| 5 | Bakiye tazminat için sigortacıya yazılı başvuru yapılır | Cevap için 15 gün / 15 iş günü |
| 6 | Sigorta Tahkim Komisyonu’na veya mahkemeye gidilir | Zamanaşımı süresi içinde |
Ödeme Açıklamasını ve Dosya Kapanış Bilgilerini Kontrol Edin
Öncelikle sigorta şirketinin yaptığı ödemenin:
- hangi zarar kalemine ilişkin olduğu,
- ödeme gerekçesi,
- dosyanın kapatılıp kapatılmadığı,
- ödeme ile birlikte ibra/feragat belgesi imzalatılıp imzalatılmadığı
kontrol edilmelidir.
Uygulamada sigorta şirketleri bazen “ödemenizi yaptık” yaklaşımıyla, ödeme karşılığında ibraname/ibra beyanı imzalatmak isteyebilir. Bu tür belgeler, dosyanın geleceğini doğrudan etkileyebileceği için dikkatle değerlendirilmelidir. İmza atılmış olsa bile hakların tümüyle sona erdiği sonucuna varılmaz; belgenin niteliği ve içeriği belirleyicidir. Konu aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.
Eksik Ödemenin Sebebini Yazılı Olarak Talep Edin
Eksik ödeme durumunda ilk yapılması gerekenlerden biri, sigorta şirketinden yazılı açıklama istemektir. Bu açıklamada şu soruların yanıtı aranır:
- Hangi kalem için ödeme yapıldı?
- Neye göre hesaplandı?
- Hangi kalemler neden ödenmedi?
- Poliçe teminatı mı doldu?
- Eksik evrak mı var?
- Eksper raporu hangi tarihte düzenlendi ve sisteme ne zaman girildi?
- Eşdeğer parça uygulandıysa onay hangi belgeyle alındı?
Sigorta şirketinin beyanları, sonraki aşamalarda tahkim veya dava sürecinde delil niteliği taşıyabilir. Özellikle son iki soru önemlidir: rapor tarihinin bildirilmesi itiraz süresinin işleyip işlemediğini belirler, eşdeğer parça onayının sorulması ise ispat yükünü karşı tarafa taşır.
Talebin yazılı ve kaydı tutulur biçimde yapılması gerekir. Genel Şartlar’ın kalıcı veri saklayıcısı tanımı 1 Temmuz 2026’dan beri SBM veya e-Devlet üzerinden kurulacak yapıyı da kapsamaktadır; kısa mesaj, e-posta ve mobil uygulama bildirimleri de bu kapsamdadır (ZMSS GŞ A.2/j).
Dosyanın Yeniden Hesaplanmasını İsteyin (İtiraz Başvurusu)
Eksik ödeme sebepleri netleştiğinde, aynı hasar dosyasına ilişkin:
- ek evrak sunma,
- hasarın yeniden değerlendirilmesini talep etme,
- ek ekspertiz isteği,
- değer kaybı hesap raporunu güncelleme
gibi adımlarla dosyaya itiraz edilebilir.
Bu aşama, çoğu durumda uyuşmazlığın büyümeden çözülmesini sağlar. Ancak sigorta şirketinin yaklaşımına göre sonuç alınamayabilir. İtirazın usulü, 1 Nisan 2026’dan beri yürürlükte olan yeni yönetmelikle ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Eksper Raporuna İtiraz: Üç İş Günü, Hakem Eksper ve Rapor Ücreti
Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği (RG 12.02.2026-33166), 17. maddesiyle 2015 tarihli önceki yönetmeliği yürürlükten kaldırmış ve 1 Nisan 2026’da yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önceki kaynaklarda yer alan eksper süreleri ve ücret kuralları artık dayanaksızdır. Güncel rejim şu şekildedir:
| Aşama | Süre / kural | Madde |
|---|---|---|
| Rapora itiraz | 3 iş günü — süre, raporun SBM rapor sistemine girişine ilişkin bildirimle başlar | m.8/1 |
| İtiraz eksperi raporundan sonra hakem eksper talebi | 3 iş günü | m.8/2 |
| Hakem eksper niteliği | En az 10 yıl bilfiil eksperlik | m.8/3 |
| İtiraz eksperi ve hakem eksper raporu | Motorlu araç sigortalarında 3 iş günü, diğer branşlarda 10 iş günü | m.8/5-6 |
| Hakem eksper raporunun değeri | Nihaidir | m.8/6 |
| İlk eksper raporunun ücreti | Sigorta şirketi öder | m.14/2 |
| İtiraz ve hakem eksper ücreti | Raporlar arasında önemli fark yoksa atamayı talep eden; önemli fark varsa raporun aleyhine döndüğü taraf | m.14/3 |
| Dosyada atanmış eksper yoksa | Sigortalı, sigorta ettiren veya menfaat sahibi her aşamada eksper atatabilir | m.5/2 |
Üç noktanın altı çizilmelidir. Birincisi, itiraz süresi raporun elinize geçmesiyle değil sisteme giriş bildirimiyle başlar; bu nedenle bildirim geldiği anda rapor talep edilmelidir. İkincisi, ilk raporun ücreti sigorta şirketine aittir; “rapor için ücret ödemeniz gerekir” denilen dosyalarda bu madde hatırlatılır. Üçüncüsü, dosyada eksper atanmamışsa hak sahibi kendi atamasını yaptırabilir ve sigorta şirketleri bu bilgiye poliçede yer vermek zorundadır (m.5/3).
Yönetmelik ayrıca raporun bağımsızlığını açıkça korur: “Raporun düzenlenmesi esnasında ekspere hiçbir surette müdahalede bulunulamaz.” (m.11/3). Araç hasarı için eksper atanmışsa değer kaybı tazminatı da aynı raporda hesaplanır (m.6/3); ayrı bir rapor düzenlenmediği için hak sahibinden bu kalem adına ayrıca ekspertiz ücreti de istenemez.
Değer kaybı dosyalarında eksper raporuna itirazın ayrıntısı için 1 Temmuz 2026 sonrası değer kaybı eksper raporuna itiraz ve ödeme gününün nasıl hesaplandığı için eksper geldikten sonra para ne zaman yatar başlıklı yazılar incelenebilir.
Eksik Ödemeye İlişkin Delilleri Güçlendirin
Eksik ödeme iddiasının güçlü olması için dosyada şu delillerin bulunması önemlidir:
- Servisten alınmış fiyat teklifleri
- Servis faturası ve parça listesi
- Fotoğraf ve kaza tespit tutanağı
- Ekspertiz raporu
- Emsal piyasa verileri
- Değer kaybı raporu (gerekirse bilirkişi incelemesi)
- Ödeme dekontu ve dekonttaki açıklama satırı
- Belgelerin sigortacıya teslim edildiğini gösteren kayıt
Eksik ödeme uyuşmazlıklarında genellikle “zararın ispatı” tartışılır. Delil düzeni ne kadar güçlü olursa süreç o kadar sağlıklı yürür.
Son iki kalem çoğu dosyada atlanır ancak ayrı bir işlevi vardır: ödeme dekontunun tarihi zamanaşımının kesildiği anı, belgelerin teslim kaydı ise ödeme süresinin başladığı anı belgeler. Bu iki tarih olmadan faiz talebi ve zamanaşımı savunması kurulamaz.
Karşı tarafın ekspertiz raporunun istenmesi ise mümkün değildir: Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi Yönetmeliği m.15/9 uyarınca ekspertiz raporları Kurumun izni olmadan üçüncü kişilere verilemez ve erişim, taraf olunan sigorta sözleşmeleriyle sınırlıdır (m.24/1).
Eksik Ödemeyi Kabul Etmek Hak Kaybı Mıdır? İbraname, Makbuz ve KTK m.111
En sık sorulan soru budur ve kısa cevabı şudur: parayı almak tek başına hak kaybı doğurmaz. Risk, ödeme sırasında imzalanan belgededir — ve o belge imzalanmış olsa bile sonuç çoğu zaman sanıldığı gibi değildir.
Karayolları Trafik Kanunu m.111 iki ayrı fıkra, iki ayrı rejim içerir ve bu ayrım kaynakların çoğunda yapılmaz:
| m.111/1 | m.111/2 | |
|---|---|---|
| Konu | Sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşma | Tazminat miktarına ilişkin anlaşma |
| Sonuç | Kesin hükümsüzlük | İptal edilebilirlik |
| Süre | Yok, her aşamada ileri sürülür | 2 yıl, hak düşürücü |
| Başlangıç | — | Anlaşmanın yapıldığı tarih (ödeme tarihi değil) |
Maddenin ikinci fıkrası, tazminat miktarına ilişkin olup da yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşma ve uzlaşmaların, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebileceğini söyler. Uygulamada belirleyici olan dört noktadır:
- Dava açmak şart değildir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 08.12.2025 tarihli, 2024/8900 E., 2025/16390 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, bu hükümden yararlanmak için ibra belgesinin iptalinin ayrıca istenmesine gerek yoktur; iki yıl içinde hükümlerinin kabul edilmediğine ilişkin bir irade açıklaması da yeterlidir. Sigorta şirketine yazılan bakiye tazminat başvurusu bu şartı karşılar.
- Süre re’sen dikkate alınır. Hak düşürücü süre olduğu için karşı taraf ileri sürmese de mercii kendiliğinden inceler. Zamanaşımı gibi def’i değildir.
- Bedelsiz ibraname makbuz bile sayılmaz. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 12.12.2019 tarihli, 2018/468 E., 2019/11920 K. sayılı kararında, bedel içermeyen ibraname ve feragatin makbuz niteliği dahi taşımadığı ve buna dayanılarak davanın reddinin doğru olmadığı belirtilmiştir. Belgenin noterde düzenlenmiş olması sonucu değiştirmez.
- Kısmi ödeme makbuz karinesi doğurur. Ödenen bedel zararı karşılamıyorsa belge ibra değil makbuz sayılır. Değerlendirmede bakılan ölçütler: belgede bedel yazılı mı, tutarın zarara oranı ne, fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmuş mu, kapsam nasıl çizilmiş, zarar kesinleşmiş mi.
Sürenin uzun zamanaşımıyla ilişkisi de yanlış kuruluyor. Ölümlü kazadaki on beş yıllık uzamış ceza zamanaşımı, imzalanmış bir ibranamede m.111/2’nin iki yıllık süresini bertaraf etmez; davacının bu yöndeki savunması Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 25.11.2024 tarihli, 2022/15310 E., 2024/11520 K. sayılı kararıyla reddedilmiştir. Uzun süreye güvenip bekleyen hak sahibi, aradaki ibraname yüzünden iki yılda hak kaybedebilmektedir.
Maddenin sınırı da vardır: m.111 “bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluk” ile ilgilidir. Kendi kasko poliçenizle şirketiniz arasında imzalanan ibra sözleşmesel niteliktedir ve genel hükümlere tabidir. Ayrıntı için KTK madde 111 yetersiz veya fahiş ödeme itirazı ve Yargıtay kararları ve imza öncesindeki pratik değerlendirme için kazadan sonra ibraname imzalamak hak kaybına yol açar mı başlıklı yazılar incelenebilir.
Kısmi Ödeme Zamanaşımını Keser
Eksik ödeme dosyalarının hak sahibi lehine en güçlü sonucu çoğu zaman fark edilmez: sigortacının yaptığı kısmi ödeme borç ikrarı sayılır ve TBK m.154/1 uyarınca zamanaşımını keser. Kesme ile birlikte süre sıfırdan yeniden işlemeye başlar. Hasar bedelini ödeyip değer kaybını reddetmek de ikrardır.
Bunun karşıt kuralı da bilinmelidir: KTK m.97 uyarınca yapılan yazılı başvuru zamanaşımını kesmez. Başvuru zorunludur ve dava ile tahkim kapısını açar, ancak TBK m.154’te sayılan kesme sebepleri arasında yer almaz. “Sigortaya başvuru zamanaşımını keser ve durmasına neden olur” biçimindeki yaygın ifade iki bakımdan hatalıdır: başvuru kesmez, ayrıca kesme ile durma birbirinden farklı kurumlardır — durmada süre engel kalkınca kaldığı yerden devam eder, kesmede ise sıfırdan yeni bir süre işler.
Zamanaşımını kesen işlemler: dava açılması, tahkim başvurusu, icra takibi ve sigortacının kısmi ödemesi. Bu nedenle ödeme dekontunun tarihi saklanmalıdır.
Sigorta Tahkim Komisyonu Başvurusu
Eksik ödeme uyuşmazlıklarında en sık başvurulan yollardan biri Sigorta Tahkim Komisyonudur. Tahkim;
- bazı dosyalarda daha kısa sürede sonuç alınabilmesi,
- yargılamaya göre daha pratik ilerlemesi,
- vekâlet ücreti riskinin düşük olması
nedeniyle tercih edilebilir. Son maddenin dayanağı çoğu kaynakta belirtilmez: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30/17 ve Tahkim Yönetmeliği m.16/13 uyarınca tahkimde hükmedilecek vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin beşte biri oranındadır. Talebi reddedilen başvuranın karşılaşacağı yük bu nedenle mahkemeye göre belirgin biçimde düşüktür. Ayrıca hakem ücretini Komisyon öder (m.30/18); başvuran ayrıca hakem ücreti ödemez, kalemleri başvuru ücreti ve tebligat gideridir.
Tahkim İçin Önce Sigortacıya Başvurmak Gerekir: 15 Gün mü, 15 İş Günü mü?
İkisi de doğrudur; hangisinin uygulanacağını poliçenin türü belirler ve bu ayrım kaynakların çoğunda yoktur.
| Poliçe | Bekleme süresi | Dayanak |
|---|---|---|
| Zorunlu trafik sigortası | 15 gün | KTK m.97 |
| Diğer branşlar (kasko, konut, işyeri, sağlık…) | 15 iş günü | 5684 m.30/13 |
KTK m.97’ye göre zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Kuruluş başvuru tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamazsa ya da verilen cevap talebi karşılamazsa, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir. Diğer branşlarda ise 5684 m.30/13 uyarınca kuruluşa başvurulmuş ve talebin kısmen veya tamamen olumsuz sonuçlandığı belgelenmiş olmalı ya da kuruluş on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemiş olmalıdır.
Süre, başvurunun Ortak Hasar İhbar Merkezi veri tabanına ulaştığı andan itibaren işler (SEDDK Genelge 2026/22 m.4/2).
Zorunlu Sigortalarda Şirketin Tahkime Üye Olması Aranmaz
Yaygın bir yanlış, “sigorta şirketi tahkim sistemine üye değilse başvuru yapılamaz” cümlesidir. Kanunun kendi lafzı bunun tersini söyler. 5684 m.30/1’e göre sigorta tahkim sistemine üye olmak isteyenler durumu yazılı olarak Komisyona bildirir; zorunlu olan üyelik değil bildirimdir. Aynı fıkraya 6456 sayılı Kanun’la eklenen cümle ise açıktır: ilgili mevzuatla zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklar için ilgili kuruluş sigorta tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri tahkim usulünden faydalanabilir.
Sonuç: trafik sigortası ve DASK gibi zorunlu sigortalarda üyelik aranmaz; kasko, sağlık ve hayat gibi ihtiyari branşlarda aranır.
Bir başka yaygın hata, poliçede tahkim şartı bulunmasının arandığıdır. Aynı fıkra, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usulünden faydalanılabileceğini söyler. Bu hata, sigorta tahkiminin Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki iradi tahkimle karıştırılmasından doğar.
Hangi Hâllerde Tahkim Yolu Kapanır?
Ancak tahkim başvurusunun kabul edilebilmesi için usuli şartlara uyulması gerekir. Özellikle:
- Sigorta şirketine başvurunun doğru yapılmış olması
- Ret/eksik ödeme cevabının alınması veya sürenin dolması
- Evrakların tam olması
gibi hususlar önemlidir. Bunların yanında, başvuruyu baştan kapatan üç engel vardır ve üçü de dosya açılmadan önce kontrol edilmelidir:
| Engel | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Uyuşmazlık mahkemeye intikal etmiş | Tahkim yolu kapalı | 5684 m.30/14 |
| Uyuşmazlık tüketici hakem heyetine intikal etmiş | Tahkim yolu kapalı | 5684 m.30/14 |
| Aynı alacak için icra takibi başlatılmış | Tahkim yolu kapalı | Tahkim Yönetmeliği m.16/2-b |
Birinci ve ikinci satırdaki ölçüt “karara bağlanmış olmak” değil, “intikal etmiş olmak”tır; derdest bir dava da tahkim yolunu kapatır. Üçüncü satır 7 Haziran 2023 değişikliğiyle eklenmiştir ve pratikte en çok hak kaybettiren kuraldır: bakiye tazminat için önce icra takibi başlatıp sonra tahkime gitmek mümkün değildir. Bu nedenle merci seçimi, ilk işlem yapılmadan önce kararlaştırılmalıdır.
Başvuru; Komisyon merkezine, ikametgâh veya riziko yerindeki büroya ya da Sigorta Tahkim Komisyonu’nun elektronik başvuru ortamında yapılabilir. Başvuruda güncel başvuru formu, bilgi ve belgeler, başvuru ücreti dekontu ve tebligat gideri dekontu birlikte aranır; tebligat gideri ayrı bir kalemdir ve sıkça atlanır. Hakem kararı, hakemin görevlendirildiği tarihten itibaren dört ay içinde verilir (m.30/16); süre yalnızca tarafların açık ve yazılı muvafakatiyle uzar. Karara itiraz süresi on gündür ve itiraz üzerine hakem kararının icrası durur (m.30/12).
Tahkim sürecinin ayrıntısı, ücret tarifesi ve parasal sınırlar için Sigorta Tahkim Komisyonuna nasıl başvuru yapılır, Sigorta Tahkim Komisyonu kararlarına karşı itiraz ve temyiz sınırları ve Sigorta Tahkim Komisyonu kararına itiraz başlıklı yazılar incelenebilir.
Dava Açma Seçeneği
Tahkim yolunun uygun olmadığı veya tahkim sürecinden sonuç alınamadığı hallerde, dava açılması gündeme gelebilir. Eksik ödeme nedeniyle açılabilecek davalarda:
- görevli/yetkili mahkeme,
- husumetin yöneltileceği taraflar,
- talep kalemlerinin doğru kurulması,
- faiz başlangıcı ve zamanaşımı
gibi unsurlar belirleyicidir.
Eksik Ödeme Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Tek bir cevap yoktur; görevli mahkeme, davanın kim tarafından kime karşı açıldığına göre değişir. Ölçüt taraf sıfatıdır.
| Davacı → Davalı | Görevli mahkeme | Arabuluculuk dava şartı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Zarar gören üçüncü kişi → karşı tarafın ZMSS şirketi | Asliye ticaret | Evet | TTK m.4/1-a mutlak ticari dava; TTK m.5/A |
| Gerçek kişi sigortalı → kendi sigortacısı (kasko, konut, işyeri) | Tüketici mahkemesi | Evet (hakem heyeti görevindeki uyuşmazlıklar hariç) | 6502 m.3/l sigorta sözleşmesini tüketici işlemi sayar; m.73/1; m.73/A |
| Tacir sigortalı → kendi sigortacısı | Asliye ticaret | Evet | TTK m.4/1-a; m.5/A |
| Zarar gören → kusurlu sürücü ve işleten | Asliye hukuk | Hayır | Haksız fiil; ticari dava değil |
Ayrım pratikte şu sonucu doğurur: aynı kazadan doğan zarar için sigortacıya karşı asliye ticaret mahkemesinde, sürücü ve işletene karşı asliye hukuk mahkemesinde dava açılması gerekebilir. Görev yönünden ret kararı verilir ve bu arada zamanaşımı dolmuşsa, TBK m.158 uyarınca altmış günlük ek süre işler; bu kural eksik ödeme dosyalarında görev karışıklığı yaygın olduğu için önemlidir.
Yetki bakımından KTK m.110/2 hak sahibine seçimlik imkân tanır: motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde de açılabilir. Tüketici davaları ise ayrıca tüketicinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (6502 m.73/5).
Arabuluculuğa Başvurmadan Dava Açılabilir mi?
Hayır. Sigorta şirketine karşı açılacak bakiye tazminat davası, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat davasıdır. TTK m.5/A uyarınca bu davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda aynı şart 6502 m.73/A’dan doğar.
Süreler ayrıdır ve karıştırılmamalıdır:
| Uyuşmazlık | Arabuluculuk süresi | Dayanak |
|---|---|---|
| Ticari dava | 6 hafta + en fazla 2 hafta | TTK m.5/A/2 |
| Tüketici uyuşmazlığı | 3 hafta + en fazla 1 hafta | 6325 m.18/A/9 |
Süreler arabulucunun görevlendirildiği tarihten başlar, başvurudan değil. Tüketici tarafında iki koruma daha vardır: ilk toplantıya katılmama nedeniyle yargılama gideri ve vekâlet ücreti yaptırımı tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 m.73/A/2) ve tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (m.73/A/3).
Kusurlu sürücü ve işletene karşı açılacak haksız fiil davasında ise arabuluculuk dava şartı değildir.
Tüketici Hakem Heyetine Gitmek Zorunlu mu?
Kendi poliçeniz kapsamındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyeti devreye girebilir. 6502 m.68/1 uyarınca belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu değerin üzerindeki uyuşmazlıklar için ise hakem heyetine başvuru yapılamaz. Sınır her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır (m.68/4) ve 2026 yılı için 186.000 TL olarak belirlenmiştir (Ticaret Bakanlığı Tebliği, RG 23.12.2025-33116).
Burada bir tuzak vardır: tüketici hakem heyetine intikal eden uyuşmazlık, Sigorta Tahkim Komisyonu’na kapanır (5684 m.30/14). Kendi poliçeniz kapsamındaki sınır altı bir uyuşmazlıkta iki mercii aynı anda kullanmak mümkün değildir; hangi yolun izleneceği baştan belirlenmelidir.
Eksik Ödemede Zamanaşımı: Hangi Dosyada Hangi Süre?
Zamanaşımı, eksik ödeme dosyalarında en çok hak kaybettiren konudur; çünkü ödeme yapılmış olması dosyanın “canlı” olduğu izlenimi yaratır. Süre ise ödemeye değil, olaya bağlıdır.
| Dosya | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Maddi hasarlı trafik kazası | 2 yıl | Zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesi | KTK m.109/1 |
| Maddi hasarlı kazada üst sınır | 10 yıl | Kaza günü | KTK m.109/1 |
| Kazada yaralanma varsa | 8 yıl | Kaza günü | KTK m.109/2 + TCK m.66/1-e |
| Kazada ölüm varsa | 15 yıl | Kaza günü | KTK m.109/2 + TCK m.66/1-d |
| Kendi kasko poliçeniz (kasko şirketinin hasarı ödememesi hâli dâhil) | 2 yıl / her hâlde 6 yıl | Muacceliyet / riziko | TTK m.1420 |
| Sorumluluk sigortacısına yöneltilen istem | 10 yıl | Sigorta konusu olay | TTK m.1482 |
| İmzalanmış ibranamenin iptali | 2 yıl | Anlaşmanın yapıldığı tarih | KTK m.111/2 |
Üç noktaya dikkat edilmelidir:
- Ölçüt fiildir, mağdur sıfatı değil. KTK m.109/2 “dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar” der. Kazada başkası yaralanmışsa, hiç yaralanmayan araç malikinin maddi tazminat talebi de uzamış süreye tabidir.
- Salt maddi hasarlı kazada uzamış süre işlemez. Taksirle mala zarar verme Türk Ceza Kanunu’nda suç değildir; ortada yaralanma, ölüm veya alkollü araç kullanma gibi ayrı bir suç yoksa süre iki yıl ve on yıldır.
- Çapraz kesilme vardır. KTK m.109/3 uyarınca zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; tersi de geçerlidir.
Ayrıntı için trafik kazası tazminat zamanaşımı başlıklı yazı incelenebilir.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Sigorta şirketinin eksik ödeme yapması halinde en sık yapılan hatalar şunlardır:
- Ödemeyi kabul edip dosyayı kapatmak
Ödeme almak hak kaybı değildir; ancak ibraname/feragat içeren belge imzalamak risk doğurabilir. Böyle bir belge imzalanmışsa, iptal için iki yıllık hak düşürücü süre işlemeye başlar.
- Delil toplamadan itiraz etmek
Eksik ödeme iddiası somut delillerle desteklenmelidir. Gerekçesi yazılı olarak alınmamış bir ödemeye itiraz etmek, çoğu zaman aynı hesabın tekrarıyla sonuçlanır.
- Süreleri kaçırmak
Başvuru, tahkim ve dava süreçlerinde zamanaşımı süreleri önemlidir. Bunun yanında eksper raporuna itiraz için üç iş günü, ibranamenin iptali için iki yıl gibi kısa ve hak düşürücü süreler bulunur.
- Yanlış kalem üzerinden talepte bulunmak
Kalem ile muhatabın eşleşmemesi süreci zayıflatır. Tedavi giderinin sigorta şirketinden, araç mahrumiyet bedelinin zorunlu trafik sigortasından istenmesi bu gruba girer. Buna karşılık araç hasarı için başvuran hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş sayılır (ZMSS GŞ A.5/a); değer kaybı için ayrı dilekçe vermediğiniz gerekçesiyle yapılan ret bugün dayanaksızdır.
- İcra takibi başlatıp sonra tahkime gitmeye çalışmak
Aynı alacak için icra takibi başlatılmışsa tahkim yolu kapanır (Tahkim Yönetmeliği m.16/2-b). Merci seçimi ilk işlemden önce yapılmalıdır.
- Faiz kalemini hiç istememek
Ödeme süresi dolduğu anda sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer (TTK m.1427/4). Faiz ayrı bir kalem olarak talep edilmezse hükmedilmez.
- Kusur oranına itiraz etmeden tutara itiraz etmek
Ödeme kusur oranıyla çarpılarak hesaplandığı için, kusur oranı yanlışsa tutar tartışması sonuç vermez. Kusur oranı kaza tespit tutanağındaki değerlendirmeye değil, dosyadaki delillere göre belirlenir.
Sigorta şirketinin eksik ödeme yapması, uygulamada oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Eksik ödeme halinde yapılacak en önemli şey; ödenen tutarın hangi kaleme ilişkin olduğunu belirlemek, ödeme gerekçesini yazılı olarak almak ve eksik kalan kısmı delillerle ortaya koymaktır. Sürecin doğru yönetilmesi, tahkim veya dava aşamasında hak kaybı riskini azaltır. Bu nedenle eksik ödeme şüphesi bulunan dosyalarda evrak düzeni, kusur oranı ve zarar hesaplaması birlikte değerlendirilmelidir.
Eksik Ödeme Uyuşmazlıklarında Hesaplama Hataları ve Kontrol Edilmesi Gereken Kritik Noktalar
Sigorta şirketinin eksik ödeme yaptığı dosyalarda uyuşmazlığın temelinde çoğu zaman hesaplama yöntemi, delillerin değerlendirilme biçimi ve uygulama farklılıkları yer almaktadır. Bu nedenle süreci yalnızca “az ödeme yapıldı” şeklinde değerlendirmek yerine, hangi kalemde hangi gerekçeyle düşüm yapıldığını tespit etmek daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.
Öncelikle, maddi hasar dosyalarında sigorta şirketlerinin ödeme hesabı çoğunlukla eksper raporu ve servis fiyatları üzerinden yürütülür. Ancak bazı dosyalarda eksper raporunda yer alan parça ve işçilik bedellerinin piyasa koşullarına göre düşük belirlendiği görülebilir. Bu durumda mağdur taraf için en pratik kontrol yöntemi; servis faturası / servis teklifleri ile eksper raporunu karşılaştırmak ve aradaki farkın hangi kalemlerden kaynaklandığını ortaya koymaktır. Parça bedelleri, işçilik saatleri ve değişim-onarım ayrımı bu karşılaştırmada dikkat edilmesi gereken başlıklardır. İşçilik kaleminde ayrıca, Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.16/2 uyarınca yayımlanan il veya bölge bazlı onarım işçilik rehber tarifesi karşılaştırma ölçütü olarak kullanılabilir.
Eşdeğer Parça Kesintisinde İspat Yükü Artık Sigortacıdadır
Eksik ödeme bakımından bir diğer kritik alan ise eşdeğer parça uygulamasıdır. Bu konudaki rejim, 12 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle 1 Temmuz 2026’dan itibaren baştan yazılmıştır. ZMSS Genel Şartları B.2 bugün şu düzeni kurar:
- Hasar gören orijinal parçanın onarımı mümkün değilse kural, parçayı orijinaliyle değiştirmektir.
- Eşdeğer ya da yeniden kullanılabilir parçaya geçilebilmesi için ya hak sahibinin onayı alınmış olmalı ya da orijinal parçayla değiştirme imkânı bulunmamalıdır. Her iki hâlin ispatı sigortacıya aittir.
- Parça zaten orijinal değilse sıra tersine döner: önce yeniden kullanılabilir veya eşdeğer parça, mümkün değilse orijinal parça esas alınır.
- Her iki fıkra da aynı cümleyle biter: araçta bir kıymet artışı meydana gelmiş olsa dahi bu fark tazminat miktarından indirilemez.
Bu düzenlemenin pratik sonucu şudur: “eşdeğer parça kullandık, bu yüzden daha az ödedik” gerekçesi tek başına yeterli değildir; onayın alındığı veya orijinal parçanın bulunamadığı belgelenmelidir. Aynı şekilde “parçalar yenilendi, araç değer kazandı” biçimindeki kesintinin de dayanağı kalmamıştır. Bu iki argüman, eksik ödeme itirazında en hızlı sonuç veren kalemlerdir.
Ayrıca hak sahibi, dilediği onarım merkezinde onarım talep edebilir; sigortacı bedel uygulamasını hasar ihbarından itibaren iki iş günü içinde bildirmezse, bildirim konusu bedeli hak sahibine karşı ileri süremez (ZMSS GŞ B.2.2).
Servis ile sigorta arasındaki fark bedelinin nasıl talep edileceği ayrıca ele alınmıştır: hasar fark bedeli nasıl alınır.
Değer Kaybında Katsayı Tablolarının Dayanağı Kalmadı
Araç değer kaybı taleplerinde ise eksik ödeme çoğunlukla hesaplamada kullanılan verilerin hatalı seçilmesinden kaynaklanır. Aracın kilometresi, hasar geçmişi, yaş bilgisi veya hasarın niteliği gibi kriterler yanlış alınırsa değer kaybı tazminatı düşük hesaplanabilir.
Burada iki değişikliğin bilinmesi gerekir. Birincisi, ZMSS Genel Şartları A.5/a yeniden yazılmıştır: değer kaybı artık aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarımından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark dikkate alınarak, atanacak sigorta eksperince tespit edilir. İkincisi, aynı değişiklikle Genel Şartlar’ın Ek-1, Ek-2, Ek-3 ve Ek-7’si yürürlükten kaldırılmıştır. İnternette hâlâ dolaşan “rayiç değer × hasar boyutu katsayısı × kilometre katsayısı” formülünün ve buna bağlı katsayı tablolarının dayanağı bu nedenle kalmamıştır.
Eski uygulamada kilometre iskontosu belirli bir eşikte hesabı sıfırlıyordu; yeni ölçütte kullanılmışlık düzeyi sıfırlayan bir eşik değil, değerlendirme kriteridir. Katsayı tablosuna dayanılarak yapılan hesap, bugün itiraz gerekçesi olarak kullanılabilir.
Ayrıca bazı dosyalarda sigorta şirketinin, değer kaybını yalnızca sınırlı bir parça grubu üzerinden hesaplayıp diğer zararları dışarıda bıraktığı görülebilir. Bu nedenle değer kaybı dosyalarında; hasarın kapsamı, değişen/boyanan parçalar ve aracın piyasa değerine etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Bir sınır da vardır: hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır (KTK m.92/l).
Değer kaybı ekseninde eksik ödeme dosyasının ayrıntısı için sigorta araç değer kaybını eksik yatırırsa dava açabilir miyim başlıklı yazı incelenebilir.
Fazla Ödeme Yapıldığı Söylenirse
Uygulamada tersi de yaşanmaktadır: sigorta şirketinin fazla ödeme yapması halinde şirket, ödemeden bir süre sonra hatalı hesap yaptığını belirterek iade talep edebilir. Bu talep eksik ödemeyle aynı hukuki zeminde değerlendirilmez; sebepsiz zenginleşme hükümleri ve iyiniyet tartışması gündeme gelir. Konu ayrıca ele alınmıştır: sigorta şirketi hatalı ödeme yaptığını söyleyerek iade talep ederse ne yapılmalı.
Eksik ödemeye itiraz etmek ile yeni bir başvuru yapmak farklı sonuçlar doğurur. Hangi durumda hangisinin işlediği değer kaybı avukatı sayfasında ele alınmıştır.
SSS: Eksik Ödemede Sık Sorulan Sorular
Sigorta şirketinin eksik ödeme yaptığını nasıl anlayabilirim?
Eksik ödeme olup olmadığını belirlemek için yalnızca hesabınıza yatırılan tutara bakmanız yeterli değildir. Ekspertiz raporu, servis faturaları, hasar dosyası, değer kaybı hesaplaması ve poliçe kapsamı birlikte değerlendirilerek ödenen tutarın gerçek zararı karşılayıp karşılamadığı incelenmelidir. İlk adım, ödemenin hangi zarar kalemine ait olduğunun ve hesap yönteminin yazılı olarak istenmesidir.
Sigorta şirketi eksik ödeme yaparsa ne yapılmalıdır?
İlk olarak sigorta şirketinden ödemenin hangi gerekçeyle hesaplandığına ilişkin yazılı açıklama talep edilmelidir. Ardından eksik ödeme olduğu düşünülüyorsa gerekli belgelerle birlikte itiraz başvurusu yapılabilir; eksper raporuna itiraz için süre üç iş günüdür. Uyuşmazlığın devam etmesi halinde Sigorta Tahkim Komisyonu veya dava yoluna başvurulması mümkündür.
Eksik ödeme aldıktan sonra kalan tutarı talep edebilir miyim?
Evet. Sigorta şirketinin yaptığı kısmi ödeme, her zaman haklarınızın sona erdiği anlamına gelmez. Ancak ödeme sırasında imzalanan ibra veya feragat belgeleri hukuki sonuç doğurabileceğinden, bu belgelerin içeriğinin dikkatle incelenmesi önemlidir. Tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz olduğu açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111/2).
Sigorta Tahkim Komisyonuna hangi durumlarda başvurulabilir?
Sigorta şirketine yapılan başvuruya rağmen eksik ödeme yapılması, talebin reddedilmesi veya yasal süre içinde cevap verilmemesi halinde, gerekli şartların sağlanması durumunda Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. Bekleme süresi trafik sigortasında 15 gün, diğer branşlarda 15 iş günüdür. Uyuşmazlık mahkemeye ya da tüketici hakem heyetine intikal etmişse veya aynı alacak için icra takibi başlatılmışsa tahkim yolu kapalıdır.
Eksik ödeme uyuşmazlıklarında hangi belgeler önemlidir?
Eksper raporu, servis faturaları, hasar fotoğrafları, kaza tespit tutanağı, değer kaybı raporu, poliçe örneği ve ödeme dekontları eksik ödeme iddiasını destekleyen en önemli belgelerdir. Bunlara belgelerin sigortacıya teslim edildiğini gösteren kayıt da eklenmelidir; ödeme süresinin ve faizin başlangıcı bu tarihle belirlenir.
Sigorta şirketi parayı kaç gün içinde yatırmak zorunda?
Zorunlu trafik sigortasında, genel şartlarda belirlenen belgeler sigortacıya ulaştıktan sonra sekiz iş günü içinde ödeme yapılmalıdır (KTK m.99/1). Kaskoda süre on iş günü, her hâlde ihbardan kırk beş gün sonradır. Diğer branşlarda genel kural, araştırmanın bitimi ve her hâlde ihbardan kırk beş gündür (TTK m.1427/2).
Sigorta ödemeyi geciktirirse faiz isteyebilir miyim?
Evet. Borç muaccel olduğunda sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer (TTK m.1427/4) ve sigortacıyı temerrüt faizinden kurtaran sözleşme hükümleri geçersizdir (m.1427/5). Faizin istenebilmesi için ayrıca ihtarname göndermek şart değildir; ancak faiz talebi dava veya tahkim dilekçesinde ayrı kalem olarak gösterilmelidir.
İnceleme uzarsa avans ödenmesini isteyebilir miyim?
Evet. Araştırmalar riziko ihbarından başlayarak üç ay içinde tamamlanamamışsa sigortacı, tazminattan mahsup edilmek üzere belirlenecek hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak ödemek zorundadır (TTK m.1427/3). Aynı yükümlülük ZMSS Genel Şartları B.2.5 ve Kasko Genel Şartları B.3.3.4.1’de de yer alır.
Eksper raporuna itiraz süresi ne kadar?
Üç iş günüdür (Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.8/1). Süre, raporun elinize ulaşmasıyla değil, raporun SBM rapor sistemine girişine ilişkin bildirimle başlar. İtiraz eksperi raporunun bildiriminden itibaren üç iş günü içinde hakem eksper talep edilebilir ve hakem eksper raporu nihaidir.
Eksper raporunun ücretini kim öder?
İlk eksper raporunun ücretini sigorta şirketi öder (Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.14/2). İtiraz ve hakem eksper ücretinde ise raporlar arasında önemli bir fark yoksa atamayı talep eden taraf, önemli fark varsa raporun aleyhine döndüğü taraf öder (m.14/3). Araç hasarı için eksper atanmışsa değer kaybı da aynı raporda hesaplanır (m.6/3); ayrı bir rapor düzenlenmediği için bu kalem adına ayrıca ekspertiz ücreti istenemez.
Eksik sigorta ne demek?
Eksik sigorta, poliçedeki sigorta bedelinin sigortalanan menfaatin gerçek değerinin altında kalmasıdır. Bu hâlde sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta bedelinin sigorta değerine olan oranına göre tazminat öder (TTK m.1462). Yani ödemenin düşük olmasının sebebi hesap hatası değil poliçenin kendisidir; bu nedenle önce poliçe özel şartları kontrol edilmelidir.
Aşkın sigortada fazla ödenen prim geri alınabilir mi?
Evet. Sigorta bedeli menfaatin değerinin üstündeyse aşan kısım geçersizdir; sigorta bedeli ile primin onu karşılayan kısmı indirilir ve tahsil edilmiş fazla prim geri verilir (TTK m.1463/1). Sigorta ettirenin malî çıkar sağlamak amacıyla kötüniyetle yaptığı aşkın sigorta sözleşmesi ise tümüyle geçersizdir.
Eksik ödeme davası hangi mahkemede açılır?
Karşı tarafın zorunlu trafik sigortacısına karşı açılacak dava mutlak ticari dava sayıldığından asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4/1-a). Kendi kasko, konut veya işyeri poliçeniz söz konusuysa ve gerçek kişi iseniz uyuşmazlık tüketici işlemi sayılır ve tüketici mahkemesi görevlidir (6502 m.3/l, m.73). Kusurlu sürücü ve işletene karşı açılacak dava ise asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Eksik ödeme davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Sigorta şirketine karşı açılacak bakiye tazminat davasında evet. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat davalarında arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır (TTK m.5/A); tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda aynı şart 6502 m.73/A’dan doğar. Kusurlu sürücü ve işletene karşı açılacak haksız fiil davasında arabuluculuk dava şartı değildir.
Tüketici hakem heyetine gidersem tahkime başvurabilir miyim?
Hayır. Tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar Sigorta Tahkim Komisyonu’nun kapsamı dışındadır (5684 m.30/14) ve ölçüt kararın verilmiş olması değil, uyuşmazlığın intikal etmiş olmasıdır. 2026 yılı için 186.000 TL’nin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyetine başvuru zorunlu olduğundan, kendi poliçeniz kapsamındaki sınır altı dosyalarda yol baştan belirlenmelidir.
Trafik kazasında tedavi giderimi sigorta şirketi ödemezse ne yapmalıyım?
Bu bir eksik ödeme değildir. Trafik kazası nedeniyle sunulan sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır ve yapılan prim aktarımı ile sigorta şirketlerinin bu teminat kapsamındaki yükümlülüğü sona ermiştir (KTK m.98). Buna karşılık bakıcı giderleri ile geçici iş göremezlik ve sürekli sakatlık tazminatı sigortacının teminatındadır (ZMSS Genel Şartları A.5/b ve A.5/c).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir hasar dosyasında izlenecek yol, poliçe türüne, zarar kalemlerine, kusur durumuna ve sürelerin işleyişine göre değişir. “Sigorta şirketinden hasar ödemesi almak için kimden yardım alabilirim?” sorusunun pratik cevabı da budur: eksik ödeme şüphesi bulunan dosyalarda süreler kısa ve çoğu hak düşürücü olduğundan, adım atmadan önce bir avukata danışılması yerinde olur. Dosyanızın değerlendirilmesi için sigorta hukuku avukatı sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
