Kaza Sonrası Aracın Piyasa Değeri Nasıl Tespit Edilir?

Kaza sonrası aracın piyasa değeri, onarım faturasına bakılarak değil; aracın markası, modeli, yaşı, kilometresi, donanımı, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve aynı özellikteki emsallerin ikinci el piyasasındaki alınabilir-satılabilir değeri birlikte değerlendirilerek tespit edilir. Doğru piyasa değeri tespiti; pert (tam hasar) tazminatının, ağır hasar kararının ve araç değer kaybı hesabının başlangıç noktasıdır. Rayiç bedel düşük belirlenirse bu hata, üzerine kurulan her hesaba aynen taşınır.

Tespiti kimin, hangi usulle yaptığı dosyanın türüne göre değişir: zorunlu trafik sigortasındaki değer kaybı dosyasında rayici, Kurum usulüne göre atanan sigorta eksperi Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (SEDDK) belirlediği rapor şablonuyla yazar; kaskoda rayiç değerin referansı poliçede gösterilir; dava ve tahkim aşamasında ise bilirkişi raporu devreye girer. Bu süreç trafik kazası hukuku çerçevesinde zarar hesabının temel parçasıdır ve aşağıda her aşama mevzuattaki dayanağıyla anlatılmıştır.

Aracın Piyasa Değeri Nedir, Araç Rayiç Değeri Nedir?

Aracın piyasa değeri, aracın kazadan hemen önceki hâliyle serbest ikinci el piyasasında alınıp satılabileceği bedeldir. Uygulamada “rayiç değer”, “rayiç bedel” ve “araç rayiç değeri” ifadeleri aynı anlamda kullanılır; mevzuat da iki terimi birlikte kullanır. SEDDK’nın değer kaybı rapor şablonunda bölümün adı “Piyasa Rayiç Değer Tespiti”dir, Kasko Genel Şartlarında ise “rayiç değer” denir. Amaç, kazanın aracı hangi ekonomik noktadan hangi noktaya düşürdüğünü ortaya koymaktır; bu düşüş araç değer kaybı hesabının temelini oluşturur.

Onarım bedeli piyasa değerini gösterir mi?

Göstermez. Onarım bedeli aracın tamir edilmesi için gerekli masrafı, piyasa değeri ise aracın satış değerini ifade eder. Bir araç yüksek tutarda onarım görmüş olsa bile piyasa değeri onarım masrafından farklı olabilir, çünkü piyasa araçtaki hasar kaydını ve kazalı geçmişi dikkate alır. Değer kaybı rapor şablonunda da “Araç Maddi Hasar Tutarı (KDV Dahil)” satırı “Hasar Bilgileri” bölümünde, piyasa rayici ise ayrı bir bölümde yer alır; biri diğerinden türetilmez. Bu nedenle değer tespiti yalnızca faturalar üzerinden yapılmaz.

Teknik ve ekonomik ayrım

Onarım gideri teknik bir hesaplamadır: hangi parçanın değişeceği, kaç saat işçilik gerektiği, boya ve malzeme maliyeti. Piyasa değeri ise ekonomik bir değerlendirmedir. Aracın boyanmış parça sayısı, değişen parçalar, airbag açılması gibi durumlar alıcının algısını doğrudan etkiler ve fiyat pazarlığına yansır.

Hukuki yaklaşım

Hukuken tazminatın amacı, zarar göreni kazadan önceki ekonomik durumuna olabildiğince yaklaştırmaktır. Bu yüzden piyasa değeri hesabı zarar hesabının temelidir: pert tazminatında ödenecek tutarın üst sınırını, değer kaybı dosyasında karşılaştırmanın başlangıç noktasını, ağır hasar kararında da eşiğin paydasını bu değer oluşturur.

Aracın Piyasa Değeri Nasıl Hesaplanır? Araç Rayiç Değeri Hesaplama Adımları

Aracın piyasa değeri bir formülle değil, emsal karşılaştırmasıyla hesaplanır. İnternette dolaşan “piyasa değeri × hasar katsayısı × kilometre katsayısı” tipi formüllerin dayanağı olan Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları Ek-1 tablosu, 12.06.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle 1 Temmuz 2026’dan itibaren yürürlükten kaldırılmıştır; rapor şablonu da 2025/25 sayılı Genelge ile “piyasa analiz yöntemi”ne geçmiştir. Araç rayiç değeri hesaplama bugün şu sırayla yapılır:

1. Aracın kimliği sabitlenir: marka, model, model yılı, motor ve paket, şasi numarası, kilometre, kullanım şekli (ticari, kiralık, diğer). Şablon bu bilgileri ayrı satırlarda ister.
2. Referans liste bedelleri alınır: TSB kasko değer liste bedeli ve SEİK araç değer liste bedeli, her biri hem kaza tarihli hem güncel tarihli olarak.
3. Emsal araştırması yapılır: yetkili bayi ikinci el birimleri, galeriler ve internet portallarında aynı özellikteki araçların fiyatları toplanır; online platformlardaki güncel satış ilanlarının ekran görüntüsü veya çıktısı rapora eklenir.
4. Emsaller araca uyarlanır: donanım, kilometre, renk, bakım geçmişi ve geçmiş hasar kaydı farkları için düzeltme yapılır.
5. Hasar öncesi piyasa rayici yazılır: eksper, emsallerin alınabilir-satılabilir değerinden hareketle kendi tespit ettiği piyasa rayicini ayrı satıra yazar.

2 el araç piyasa değeri hesaplama: araç piyasa değeri nasıl hesaplanır?

2 el araç piyasa değeri hesaplama, aynı model yılı, motor, paket ve kilometre bandındaki emsallerin fiyatlarından yola çıkar. Emsallerin ortasındaki aralık bulunur, ardından aracın kendi farkları için düzeltme yapılır: kilometresi emsallerden belirgin yüksekse, ticari kullanım geçmişi varsa veya geçmiş hasar kaydı bulunuyorsa değer aşağı; ek donanım ve düzenli yetkili servis bakımı varsa yukarı yönlü değerlendirilir. Sonuç tek bir rakam değil, gerekçesi yazılmış bir değerdir.

Araç rayiç değeri nasıl hesaplanır, formül kullanılır mı?

Mevzuatta araç rayiç değerini veren sabit bir formül yoktur. Değer kaybı hesabında eskiden kullanılan katsayı tablosu yürürlükten kalkmıştır ve rapor şablonu piyasa analiz yöntemini esas alır. Kaskoda ise formül yerine poliçede gösterilen rayiç referansı uygulanır. “Liste bedeli eksi yüzde şu kadar” gibi hazır hesaplar bu nedenle yalnızca kaba bir tahmin verir.

Veri	Neyi gösterir	Tek başına yeterli mi?
TSB kasko değer liste bedeli	Model ve yıl bazında referans bedel	Hayır; kilometre, hasar geçmişi ve donanım farkını göstermez
SEİK araç değer liste bedeli	İkinci bir referans liste	Hayır; şablonda karşılaştırma verisi olarak yer alır
İlan fiyatları	Satıcıların talep ettiği bedel	Hayır; gerçekleşen satış fiyatı değildir
Bayi ve galeri araştırması	Alınabilir-satılabilir değer	Emsallerle birlikte değerlendirilir
Eksperin tespit ettiği piyasa rayici	Aracın kendi özelliklerine uyarlanmış sonuç	Rapordaki nihai rayiç satırıdır; itiraz edilebilir

Aracın Kaza Öncesi Değeri Nasıl Belirlenir?

Kaza öncesi değer, hesabın en kritik aşamasıdır; çünkü hem pert tazminatı hem değer kaybı bu değerden yola çıkar. Tespit geçmişe dönük yapılır ve birkaç kaynaktan yararlanılır. Değer kaybı şablonundaki araştırma cümlesi de bunu açıkça söyler: aracın hasar oluşmadan önceki piyasa rayiç değerinin tespitine yönelik araştırma yapılır.

Emsal araç analizi

Aynı marka, model, yıl, donanım ve kilometredeki araçların ilanları ve satış bilgileri incelenir. Aranan cevap, bu araçların piyasada hangi fiyat aralığında el değiştirdiğidir. Emsal sayısı ne kadar fazla ve özellikler ne kadar yakınsa sonuç o kadar savunulabilir olur.

Hasar geçmişi

TRAMER kayıtları, önceki kazalar ve değişen parçalar değer üzerinde etkilidir. Şablonun “Geçmiş Hasar Bilgileri (SBM Sorgusu)” bölümü önce aracın çekme veya hurda belgeli işlem görüp görmediğini sorar, ardından geçmiş hasarları beş ayrı satırda tarihleriyle listeler. Yani geçmiş hasar tespiti eleme sebebi değil, değeri etkileyen bir ölçüttür.

Kilometre ve kullanım durumu

Düşük kilometreli araçlar genellikle daha yüksek değere sahiptir. Ticari kullanım geçmişi, taksi veya kiralama aracı olması da değeri düşürebilir; bu yüzden şablonda “özel kullanım şekli” ayrı bir satırdır. Kilometrenin hesaba etkisi değer kaybı hesaplamasında araç kilometresi yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Donanım ve opsiyonlar

Sunroof, gelişmiş güvenlik sistemleri ve özel paket donanımlar piyasa değerini artırabilir. Emsal seçilirken aynı paket ve motor seçeneğinin eşleştirilmesi, rayicin hatalı düşük çıkmasını önler.

Eksper Raporları Piyasa Değerinde Nasıl Rol Oynar?

Zorunlu trafik sigortası dosyasında piyasa değerini tespit eden kişi sigorta şirketinin kendi personeli değil, Kurum usulüne göre atanan sigorta eksperidir. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.5/a bendi, değer kaybının Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından tespit edileceğini söyler ve araç hasarı için eksper atanmışsa “tespiti yapan sigorta eksperi, değer kaybı tutarına ilişkin tespitine de raporunda yer verir” der. Yani hasar eksperi rayici ve değer kaybını hesaplamakla yükümlüdür; bu, isteğe bağlı bir hizmet değildir.

Eksper, piyasa araştırması yapar, ilan sitelerini inceler ve araç özelliklerini dikkate alır. Değer kaybı sürecinde eksperin raporuna itiraz edilebilir; itiraz üzerine hakem eksperin düzenlediği rapor, SEDDK’nın 2022/12 sayılı Genelgesinin 7. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca nihai rapordur. Bu nihailik sigorta aşamasını kapatır; hak sahibinin Sigorta Tahkim Komisyonuna ya da mahkemeye gitme hakkını ortadan kaldırmaz. Dava veya tahkimde bilirkişi raporu alınır ve hâkim onu da diğer delillerle birlikte değerlendirir.

Kaza Eksper Raporunda Piyasa Rayiç Değeri Bölümü

Kaza eksper raporunda piyasa rayiç değeri, SEDDK’nın 5 Kasım 2025 tarihli 2025/25 sayılı Genelgesi ile değiştirilen (Genelge ve eki şablon SEDDK’nın genelge ve duyurular sayfasında yayımlanır) Değer Kaybı Ekspertiz Raporu Şablonundaki “Piyasa Rayiç Değer Tespiti” bölümüne yazılır. Bölüm şu satırlardan oluşur:

Şablondaki satır	Ne yazılır
Araç kodu	Aracın liste kodu
TSB kasko değer liste bedeli – kaza tarihi	Kaza tarihindeki liste bedeli
TSB kasko değer liste bedeli – güncel tarih	Rapor tarihindeki liste bedeli
SEİK araç değer liste bedeli – kaza tarihi	Kaza tarihindeki liste bedeli
SEİK araç değer liste bedeli – güncel tarih	Rapor tarihindeki liste bedeli
Eksper tarafından tespit edilen piyasa rayici	Emsal araştırmasının sonucu
Ekspertiz ücreti	Ayrı satır

Tablonun altındaki standart cümleler yöntemi tarif eder: aracın hasar oluşmadan önceki piyasa rayiç değerinin tespiti için yetkili bayi ikinci el birimleri, galeriler ve internet portalları üzerinden fiyat araştırması yapıldığı; aracın teknik donanım ve özelliklerinin belirlendiği, geçmiş hasar kayıtlarının incelendiği ve benzer özellikteki emsallerin piyasadaki alınabilir-satılabilir değerinin belirlendiği yazılır. Şablonun hesap özeti ise beş basamaklıdır: poliçe teminat limiti, hasar onarımı için ödenen tutar, piyasa analiz yöntemine göre değer kaybı tespit tutarı, kusur oranı nispetinde değer kaybı tutarı ve sigorta şirketinin sorumluluğu.

Raporu okurken iki şeye bakılır: liste bedellerinin gerçekten aracın koduna ait olup olmadığı ve eksperin yazdığı piyasa rayicinin, dosyaya eklenen ilan çıktılarıyla tutarlı olup olmadığı. Liste bedeli yüksek, eksperin rayici belirgin şekilde düşükse bu farkın gerekçesi raporda aranır.

Kaza Yapan Araca Eksper Ne Zaman Gelir?

Değer kaybı talebinde eksper, sigorta şirketine yapılan yazılı başvurunun ardından şirket tarafından 1 iş günü içinde atanır; atama Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) nezdindeki EKSİST sistemi üzerinden sıralı olarak yapılır (2022/12 sayılı Genelge m.4/1). Şirket atama yapmazsa başvuru sahibi EKSİST üzerinden atamayı kendisi yaptırabilir (m.4/2). Başvurunun mevzuata uygun yapıldığını ispat yükü hak sahibindedir; bu yüzden başvurunun teslim tarihi belgelenmelidir.

Trafik kazası eksper raporu kaç günde çıkar?

Aşama	Süre	Dayanak
Şirketin eksper ataması	1 iş günü	2022/12 m.4/1
Eksperin atamayı reddetmemesi hâlinde kabul	1 iş günü	m.5/1
Ekspertiz raporunun EKSİST’te düzenlenmesi	3 iş günü	m.5/2
Rapora itiraz	Bildirimden itibaren 3 iş günü	m.6/1
İtiraz eksperinin raporu	2 iş günü	m.6/1
Hakem eksperin raporu (nihai)	2 iş günü	m.7/1, m.7/3
Değer kaybı tutarının hak sahibine bildirimi	Nihai rapordan sonraki iş günü	ZMSS GŞ A.5/a

Eksper 3 iş günü içinde raporunu tamamlamazsa yeni eksper atanır ve yeni eksper atamayı reddedemez (m.5/3). Eksperin ihtiyaç duyduğu veriler Merkez sistemlerinde yoksa sigorta şirketi bunları ivedilikle temin eder; aksi hâlde eksper Merkez nezdindeki verilerle raporunu yazar (m.5/4). Bu süreler değer kaybı ekspertizine özgüdür. Araç hasarının genel ekspertiz ve ödeme takvimi için eksper geldikten sonra para ne zaman yatar yazısına bakılabilir.

Bilirkişi Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Dava veya tahkim sürecinde piyasa değeri uyuşmazlık konusuysa bilirkişi görevlendirilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde mahkemenin taraf talebiyle ya da kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünü alacağını düzenler. Araç rayiç değeri ve değer kaybı bu nitelikte bir konudur; uygulamada makine mühendisi veya otomotiv alanında uzman bilirkişiler görevlendirilir.

Bilirkişi, aracın kazadan önceki durumu ile onarım sonrasındaki durumunu karşılaştırır; emsal araştırmasını dosyadaki fotoğraflar, eksper raporları ve servis kayıtlarıyla birlikte yapar. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2023/8452 E., 2025/5336 K. sayılı ve 08.04.2025 tarihli kararında, pert aracın hasarlı hâlinin (sovtaj) değerinin fotoğrafların yetersizliği gerekçesiyle belirlenemediği söylenerek verilen usulden ret kararını bozmuş; dosyadaki belgelerle tespit mümkünken makine mühendisi bilirkişiden rapor alınması gerektiğini belirtmiştir. Rayiç değerden hasarlı hâlin değeri düşülerek hesap yapılabileceği bu kararda somut rakamlarla görülür.

Taraflar da kendi uzmanlarından bilimsel mütalaa alarak dosyaya sunabilir (HMK m.293). Bu mütalaa, bilirkişi raporundaki rayiç hesabına karşı en etkili araçlardan biridir.

Piyasa Değeri Neden Düşer?

Kaza sonrası araçta yapılan onarım ne kadar iyi olursa olsun, araç artık hasar kaydı olan bir araçtır. İkinci el piyasasında alıcılar kazalı araçlara daha temkinli yaklaşır ve bu durum fiyata yansır. Mevzuat da bu düşüşü tazmin edilebilir bir kalem olarak tanır: ZMSS Genel Şartları A.5/a, değer kaybını aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarılmasından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki farkı dikkate alarak tanımlar.

Hasar kaydının alıcı üzerindeki etkisi

Alıcılar hasar kaydı görünen araçlara daha düşük teklif verir. Bu durum piyasa değerinin fiilen düşmesine neden olur ve düşüşün boyutu hasarın bölgesine, işlem türüne (boya, onarım, değişim) ve aracın segmentine göre değişir.

Güvenlik endişeleri

Şasi, airbag, direkler gibi kritik bölgelerde hasar varsa değer düşüşü genellikle daha yüksek olur. Bu parçaların bir kısmı, aşağıda anlatıldığı gibi ağır hasar tespitinde ayrıca önem taşır.

Pert Araçlarda Piyasa Değeri Nasıl Belirlenir?

Pert (tam hasar) kararı iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: onarım masraflarının aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespit edilmesi (Kasko Genel Şartları 3.3.2.2; ZMSS Genel Şartları B.2/2.3 aynı ölçütü kullanır). “Onarım masrafı aracın değerini geçti, araç perttir” demek bu yüzden eksik bir cümledir. Tam hasarda hurda tescil belgesi sigortacıya ibraz edilmeden tazminat ödenmez.

Pertte ödenecek tutarın üst sınırı aracın riziko tarihindeki rayiç değeridir. Araç hasarlı hâliyle hak sahibinde kalırsa rayiç değerden hasarlı hâlin değeri, yani sovtaj bedeli düşülür; sigortacı bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir ay süreyle garanti etmiş sayılır (Kasko Genel Şartları 3.3.2.2). Rayiç belirlenirken düşük fiyatlı veya farklı donanımlı ilanlar seçilirse araç sahibi iki kez zarar görür: hem rayiç hem de ödenecek fark düşer. Ödemenin nasıl hesaplandığı araç pert olursa ödeme nasıl hesaplanır yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Kaza Sonrası Aracın Piyasa Değeri ve Ağır Hasar Eşiği

Kaza sonrası aracın piyasa değeri yalnızca tazminatın tutarını değil, aracın statüsünü de belirler. SEDDK’nın 2025/12 sayılı Genelgesi ağır hasar tespitinde onarım masraflarının aracın rayiç değerinin %60’ını aşmasını ölçüt alır. Rayiç yüksek tespit edilirse aynı onarım bedeli eşiğin altında kalır, düşük tespit edilirse araç ağır hasar statüsüne girebilir.

• Kritik parça istisnası: onarım masrafı %60’ı aşmasa bile Genelgenin Ek-1 listesindeki parçalardan (şasi kolları, marşpiyel, tavan sacı, orta direk, ön göğüs sacı, hava yastıkları ve emniyet sistemleri gibi) en az biri zarar görmüşse eksper ağır hasar tespiti yapabilir; bu otomatik bir sonuç değildir.
• ÖTV istisnalı araçlar: rayiç değer, istisna dikkate alınmaksızın belirlenir.
• Sonraki kazalar: ağır hasar tazminatı için tescil belgesine “trafikten çekilmiştir” şerhi düşülür; trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri Karayolları Trafik Kanunu m.92/l uyarınca zorunlu trafik sigortası teminatı dışındadır. Bu durumda talep kusurlu sürücü ve işletene yöneltilir.

Ağır hasar kaydının değer kaybına etkisi ağır hasar kaydı bulunan araç değer kaybı alabilir mi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Sigorta Şirketi Değer Tespitini Nasıl Yapar?

Değer kaybı dosyasında rayici sigorta şirketi kendi masasında belirlemez; şirketin görevi EKSİST üzerinden eksper atamak, eksperin ihtiyaç duyduğu verileri temin etmek ve nihai rapordaki tutarı hak sahibine bildirmektir. Şirket raporu kendi veri tabanı ve iç değerlendirmesiyle inceleyebilir; rapora katılmıyorsa 3 iş günlük itiraz süresini kullanır. Kasko dosyasında ise şirket, poliçede gösterilen referansa göre rayiç değeri belirler. Her iki durumda da hesaplama her zaman araç sahibinin lehine sonuç vermeyebilir; araç sahibinin itiraz hakkı ve bağımsız ekspertiz yaptırma imkânı vardır.

Araç Kasko Rayiç Değeri ve Poliçedeki Referans

Kaskoda araç rayiç değeri, poliçede gösterilen referansa göre belirlenir. Kasko Genel Şartları 3.3.1.1’e göre “Sigorta şirketi aracı hasar tarihi itibariyle rayiç değerine kadar teminat altına almıştır. Sigorta tazminatının hesabında sigortalı menfaatlerin rizikonun gerçekleşmesi anındaki rayiç değerleri esas tutulur. Rayiç değer için esas alınacak referansa veya rayiç değeri belirleme yöntemine poliçede yer verilir.” Poliçede böyle bir referans yoksa ya da belirleme somut değilse, Hazine Müsteşarlığınca tespit edilecek kurallar çerçevesinde belirlenecek referans rayiç değerler esas alınır.

• Tarih: kasko tazminatında esas, rizikonun gerçekleştiği andaki rayiç değerdir; poliçe başlangıcındaki sigorta bedeli değil. Aracın çalınmasında da çalınma günündeki rayiç değer ödenir.
• Poliçe kontrolü: Genel Şartlar, hasar tarihi itibarıyla rayiç değerin tespitinde esas alınacak referansın poliçede yazılmasını ister. Dosya açılmadan önce poliçedeki bu satır okunmalıdır.
• Kendi eksperiniz: sigorta ettiren veya sigortalı, hasarla ilgili olarak eksper tayin edebilir; sigortacı tazminatın belirlenmesi amacıyla yapılan makul giderleri, faydasız kalmış olsalar bile öder (Kasko Genel Şartları C.9).

Araç hasar tarihi itibariyle rayiç değerine kadar teminat altına alınmıştır ne demek?

Bu ifade, Kasko Genel Şartlarının poliçede yazılmasını zorunlu tuttuğu cümledir. Anlamı şudur: kasko tazminatı, poliçe düzenlenirken yazılan bedele göre değil, hasarın meydana geldiği tarihteki rayiç değere göre hesaplanır ve bu değeri aşamaz. Araç poliçe başlangıcından sonra değer kazandıysa artış teminata yansır, değer kaybettiyse ödeme de düşer. Pertte ödenecek tutar bu yüzden kaza tarihindeki rayiç üzerinden bulunur.

Aracın Kasko Değeri ile Piyasa Değeri Arasındaki Fark

Aracın kasko değeri, çoğunlukla Türkiye Sigorta Birliği (TSB) tarafından yayımlanan kasko değer listesindeki model ve yıl bazlı referans bedeldir. Piyasa değeri ise o aracın kendi kilometresi, donanımı, bakım ve hasar geçmişiyle ikinci el piyasasında alınıp satılabileceği bedeldir. İkisi aynı araç için farklı çıkabilir: liste, aynı model yılındaki bütün araçlara tek bedel verir; piyasa ise her aracın kendi özelliklerini fiyatlar.

Kasko değer listesi piyasa değerini gösterir mi?

Kasko değer listesi bir referanstır, tek başına piyasa değeri değildir. Değer kaybı rapor şablonu da bu yüzden TSB kasko değer liste bedelini kaza tarihli ve güncel tarihli iki satırda ister, ama nihai sonucu “eksper tarafından tespit edilen piyasa rayici” satırına bırakır. Kaskoda ise poliçe bu listeyi rayiç referansı olarak göstermişse tazminat hesabında liste belirleyici hâle gelir; bu nedenle kasko dosyasında önce poliçenin hangi referansı seçtiği kontrol edilir.

Kasko değer listesi sorgulama nasıl yapılır?

Kasko değer listesi Türkiye Sigorta Birliği tarafından yayımlanır; sorgulamada aracın marka, model yılı ve tip bilgisi listedeki araç koduyla eşleştirilir. Aynı modelin farklı motor ve paketleri ayrı kodlarla yer aldığından yanlış kod seçmek farklı bir bedel getirir. Değer kaybı raporundaki “araç kodu” satırı da bu eşleştirmenin kontrolü içindir; rapordaki kod ile ruhsattaki tip bilgisi karşılaştırılmalıdır.

Araç Sahibinin İtiraz Hakkı Var mı?

Araç sahibinin itiraz hakkı vardır ve yolu dosyanın türüne göre değişir. Değer kaybı dosyasında eksper raporuna, EKSİST üzerinden yapılan bildirimden itibaren 3 iş günü içinde itiraz edilir; itiraz üzerine listeden sıralı olarak yeni eksper atanır ve 2 iş günü içinde raporunu düzenler. Bu rapora da itiraz edilirse hakem eksper atanır; hakem eksperin raporu sigorta aşamasında nihaidir (2022/12 sayılı Genelge m.6-7). İtiraz dilekçesinde rayicin hangi emsallere dayandığı sorulmalı ve karşı emsal ilanları, bayi fiyatları ve servis kayıtları eklenmelidir. İtirazın adım adım yapılışı ve örnek dilekçe değer kaybı eksper raporuna itiraz yazısındadır.

Kaskoda sigortalı kendi eksperini tayin edebilir; pert kararına itiraz için pert araç kararına itiraz yazısına bakılabilir. Sigorta aşamasında sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir veya dava açılabilir; bu aşamada bağımsız ekspertiz raporu ve bilirkişi incelemesi talep edilir.

Piyasa Değeri Tespitinde Hangi Belgeler Kullanılır?

Piyasa değeri tespitinde kullanılan belgeler, aracın kimliğini, geçmişini ve emsallerini göstermelidir:

• Araç ruhsatı (model, şasi ve motor numarası, kullanım şekli)
• Kaza tespit tutanağı ve hasar fotoğrafları
• Eksper raporu ve varsa itiraz eksperi ile hakem eksper raporları
• Servis kayıtları, bakım geçmişi ve kilometre kayıtları
• SBM geçmiş hasar sorgusu (TRAMER kaydı)
• Emsal ilanların tarihli ekran görüntüleri veya çıktıları
• Donanım listesi, fatura veya sipariş formu (paket ve opsiyonlar için)
• Kasko dosyasında poliçe ve poliçedeki rayiç referansı satırı

Hukuki Süreçte Piyasa Değeri Nasıl Ele Alınır?

Mahkemeler ve Sigorta Tahkim Komisyonu, piyasa değeri uyuşmazlıklarında genellikle bilirkişi raporu alır; ancak rapor hâkimi bağlamaz. HMK m.282 açıktır: “Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.” Bu yüzden emsal ilanları, servis kayıtları ve uzman mütalaası dosyaya konulduğunda raporun eksik yönleri itiraz yoluyla gösterilebilir. Piyasa değerinin hangi dosyada nasıl kullanıldığı aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Dosya	Piyasa değerinin işlevi	Kim tespit eder	Dayanak
Zorunlu trafik sigortası – değer kaybı	Kaza öncesi ve onarım sonrası satış değeri karşılaştırmasının başlangıcı	Kurum usulüyle atanan eksper	ZMSS GŞ A.5/a, 2022/12 ve 2025/25 sayılı Genelgeler
Kasko – kısmi hasar	Teminatın üst sınırı	Sigortacı ve eksper, poliçedeki referansa göre	Kasko GŞ 3.3.1.1
Pert (tam hasar)	Ödenecek tutar; sovtaj bundan düşülür	Eksper	Kasko GŞ 3.3.2.2, ZMSS GŞ B.2/2.3
Ağır hasar	%60 eşiğinin paydası	Levhaya kayıtlı sigorta eksperi	SEDDK 2025/12 sayılı Genelge
Dava / tahkim	Zararın tespiti	Bilirkişi; hâkim serbestçe değerlendirir	HMK m.266, m.282

Yanlış Değer Tespitinin Sonuçları Nelerdir?

Düşük rayiç belirlenmesi, araç sahibinin zararının eksik karşılanmasına yol açar: pertte ödeme düşer, değer kaybı hesabı düşük bir başlangıç noktasından yapılır ve ağır hasar eşiği gereğinden kolay aşılabilir. Yüksek belirlenmesi ise sigorta şirketinin itirazına ve sürecin uzamasına neden olur. Düşük tutarda yapılan bir anlaşma da her zaman son söz değildir: Karayolları Trafik Kanunu m.111/2, tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşma ve uzlaşmaların yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebileceğini düzenler.

Doğru Değer Tespiti İçin Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Emsal araçlar aynı model yılı, motor ve paketten seçilmeli, donanım eşitliği sağlanmalıdır.
• Kilometre farkı hesaba katılmalı, ticari veya kiralık kullanım ayrıca belirtilmelidir.
• İlanlar tarihli olarak kaydedilmeli; kaza tarihine yakın ilanlarla güncel ilanlar ayrı tutulmalıdır.
• Raporda liste bedelleri ile eksperin piyasa rayici arasındaki fark gerekçelendirilmiş mi, kontrol edilmelidir.
• İtiraz süresi (3 iş günü) bildirimden itibaren takip edilmelidir.

Piyasa Değeri Tespitinde Dijital İlan Siteleri Güvenilir midir?

İkinci el araç ilan siteleri, rayiç bedel belirlenirken en sık başvurulan kaynaklardandır ve 2025/25 sayılı Genelge eki şablon, online platformlardaki güncel satış ilanlarının ekran görüntüsünün veya çıktısının rapora eklenmesini ister. Yani ilanlar resmî yöntemin parçasıdır; ancak nasıl kullanıldıkları önemlidir.

İlan fiyatı satış fiyatı değildir

İlanlarda görülen fiyatlar satıcıların talep ettiği bedellerdir; gerçekleşen satış fiyatı çoğu zaman daha düşüktür. Bu nedenle yalnızca ilan fiyatlarına dayanarak rayiç belirlemek eksik bir yöntemdir. Şablonun ilanlarla birlikte bayi ve galeri araştırmasını da istemesi bu yüzdendir.

Sahibinden araç piyasa değeri ilanları rayiç yerine geçer mi?

Tek başına geçmez. Bir ilan sitesindeki fiyat aralığı emsal verisidir; eksperin ya da bilirkişinin bu veriyi aracın kendi özelliklerine uyarlaması gerekir. Araç sahibi de itirazında aynı siteden, aynı paket ve kilometre bandındaki ilanları tarihleriyle sunabilir.

Bölgesel fiyat farkları

Aynı araç modeli farklı şehirlerde farklı fiyatlara satılabilir. Büyük şehirlerde fiyatlar daha yüksek olabilirken küçük yerleşimlerde daha düşük olabilir; emsal seçerken bölge farkı açıklanmalıdır.

Donanım ve versiyon karışıklığı

İlanlarda aynı model adı altında farklı motor hacmi, paket ve donanım seçenekleri bulunur. Yanlış emsal seçimi değer tespitini hatalı yapar.

Araç Piyasa Değeri Öğrenme Yolları ve Araç Güncel Piyasa Değeri

Araç güncel piyasa değeri üç kaynaktan birlikte öğrenilir: TSB kasko değer listesi (referans bedel), ikinci el ilan platformları ve yetkili bayi ikinci el birimleri ile galerilerden alınan fiyatlar (emsal veri). Bu üç kaynağın kesiştiği aralık, aracın kilometresi ve hasar geçmişine göre düzeltildiğinde yaklaşık piyasa değeri ortaya çıkar. Hasar dosyasında ise bağlayıcı olan, eksperin raporunda gerekçesiyle yazdığı piyasa rayicidir; araç sahibinin topladığı veriler bu rakamı sınamak ve gerekirse itiraz etmek için kullanılır.

Kazanın Niteliği Piyasa Değerini Nasıl Etkiler?

Her kaza aynı etkiyi yaratmaz. Hasarın türü ve aracın hangi bölgesini etkilediği piyasa değerini doğrudan etkiler; ZMSS Genel Şartları A.5/a da değer kaybı tespitinde aracın “hasar gördüğü kısımlarını” ayrı bir ölçüt olarak sayar. Değer kaybı şablonu her parçaya ayrı satır açar ve işlem türünü (onarım+boya, değişim+boya, boya, değişim, boyasız onarım) işaretletir.

Şasi ve direk hasarları

Şasi, podye, tavan direkleri gibi taşıyıcı unsurlardaki hasarlar araç değerinde ciddi düşüş yaratır. Şasi kolları, orta direk ve tavan sacı ayrıca 2025/12 sayılı Genelgenin kritik parça listesinde yer alır; bu parçalarda hasar varsa ağır hasar tespiti gündeme gelebilir.

Airbag açılması

Airbag açmış araçlar piyasada daha düşük talep görür; hava yastıkları ve emniyet sistemleri de kritik parça listesindedir. Konu airbag açılması ağır hasar mı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Boya ve lokal hasarlar

Çamurluk, tampon gibi dış aksam hasarları genellikle daha sınırlı değer kaybına neden olur; ancak boyanan bölge de hesabın içindedir ve “boya boyadır” yaklaşımı mevzuattaki parça bazlı yapıyla bağdaşmaz.

Aracın Bakım Geçmişi Değer Hesabında Etkili midir?

Bakım geçmişi değer hesabında etkilidir. Düzenli bakım görmüş, servis kayıtları bulunan araçlar emsallerine göre daha yüksek fiyat bulur; bu kayıtlar rayiç itirazında da somut delildir.

Servis kayıtları

Yetkili servis bakımları aracın güvenilirliğini artırır ve kilometre beyanını da destekler.

Değişen parça sayısı

Önceki kazalardan kalan fazla sayıda değişen parça, piyasa değerini düşürebilir. Bu durum talebi ortadan kaldırmaz; geçmiş hasar, tespitte dikkate alınan bir ölçüttür.

Kilometre Manipülasyonu Tespiti Değer Sürecini Nasıl Etkiler?

Kilometresi düşürülmüş bir aracın gerçek piyasa değeri, göstergede görünen kilometreye göre hesaplanandan düşüktür. Servis kayıtları, muayene kayıtları ve önceki ilanlar karşılaştırıldığında bu durum bilirkişi incelemesinde ortaya çıkabilir ve değer hesabını değiştirir. Aracı bu hâliyle satın alan kişinin satıcıya karşı hakları kilometresi düşürülmüş araç yazısında anlatılmıştır.

Kaza Öncesi Piyasa Koşulları Neden Önemlidir?

Araç değerleri ekonomik koşullara bağlıdır; döviz kurları, sıfır araç fiyatları ve piyasa talebi rayiçleri etkiler. Kaza tarihi ile rapor veya karar tarihi arasında zaman geçtiyse aynı aracın iki tarihteki bedeli farklı olabilir. Değer kaybı şablonunun liste bedellerini hem kaza tarihli hem güncel tarihli istemesi bu farkı görünür kılmak içindir.

Enflasyon ve araç fiyatları

Yüksek enflasyon dönemlerinde ikinci el araçların nominal fiyatları yükselebilir. Bu nedenle kaza tarihine ait emsallerle güncel emsaller karıştırılmamalı, raporda hangi tarihin verisinin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır.

Sıfır araç stok durumu

Sıfır araç arzının daraldığı dönemlerde ikinci el talebi artar ve fiyatlar yükselebilir; bu dönemlerde yapılan emsal araştırmasında ilanların tarihi daha da önem kazanır.

Araç Donanımı Eksik Yazılırsa Ne Olur?

Eksik donanım bilgisi rayiç bedelin düşük hesaplanmasına yol açar, çünkü emsal olarak daha alt paketteki araçlar seçilir. Navigasyon, deri koltuk, güvenlik paketleri gibi detaylar belgeleriyle birlikte belirtilmeli, raporda eksik yazıldıysa itirazda düzeltilmesi istenmelidir.

Hasar Sonrası Fotoğraflar Değer Hesabında Kullanılır mı?

Fotoğraflar değer hesabında kullanılır. Hasarın boyutunu, hangi parçaların etkilendiğini ve onarım kalitesini gösterir; özellikle şasi ve ağır hasar iddialarında belirleyicidir. Zorunlu trafik sigortası başvurusunda da varsa hasarlı araca ve kaza yerine ilişkin fotoğraf ve görüntüler istenen belgeler arasındadır. Fotoğraflar tarihli ve farklı açılardan çekilmelidir.

Aracın Renk Değişimi Piyasa Değerini Etkiler mi?

Orijinal renk dışında yapılan değişiklikler alıcı kitlesini daraltabilir ve değeri düşürebilir. Onarım sonrası parçalar arasında ton farkı kalması da aynı etkiyi yaratır.

Kaza Sonrası Onarım Kalitesi Nasıl Değerlendirilir?

Boyanın ton farkı, kaporta aralıkları, parça uyumu ve kullanılan parçanın orijinal olup olmadığı incelenir. Değer kaybı şablonundaki gerçek zarar paragrafı da hasarın giderilmesinde kullanılan parçaların niteliğini (orijinal olup olmadığını) sayar. Kötü onarım, onarım sonrası satış değerini ayrıca düşürür.

Piyasa Değeri Tespitinde Taraflı Hesaplama Nasıl Anlaşılır?

Yalnızca düşük fiyatlı ilanların seçilmesi, donanımın dikkate alınmaması, kilometre farklarının göz ardı edilmesi, emsal ilanların rapora eklenmemesi ve liste bedelleri ile yazılan piyasa rayici arasındaki büyük farkın gerekçesiz bırakılması, hesaplamanın eksik yapıldığına işaret eder. Bu işaretler itiraz dilekçesinde tek tek gösterilmelidir.

Araç Sahibi Kendi Rayiç Çalışmasını Yapabilir mi?

Araç sahibi kendi rayiç çalışmasını yapabilir. Benzer araçların ilanlarını tarihleriyle toplayabilir, servis kayıtlarını sunabilir, teknik özellikleri belgeleyebilir ve bağımsız bir eksperden rapor alabilir. Değer kaybı dosyasında bu çalışma, 3 iş günlük itiraz süresi içinde kullanılmak üzere önceden hazırlanmalıdır.

Piyasa Değeri ile Araç Değer Kaybı Arasındaki Bağlantı Nedir?

Kaza sonrası aracın piyasa değeri, değer kaybı hesabının başlangıç noktasıdır. ZMSS Genel Şartları A.5/a değer kaybını; aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarılmasından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki farkı dikkate alarak tanımlar. Kaza öncesi değer düşük tespit edilirse fark da küçülür. Başvuru sürecinin tamamı araç değer kaybı nasıl alınır yazısında anlatılmıştır.

Tahkim ve Mahkeme Değer Tespitine Nasıl Yaklaşır?

Tahkim ve mahkeme, değer tespitini bilirkişi incelemesiyle yapar ama raporla bağlı değildir; hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Rapora karşı itirazlar somut emsal ve belgeyle desteklendiğinde ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir. Mercii seçimine dikkat edilmelidir: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30/14 uyarınca tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılamaz.

Eksik Rayiç Tespiti Hangi Sonuçları Doğurur?

Eksik rayiç tespiti, araç sahibinin gerçek zararını alamamasına yol açar ve itiraz, tahkim ya da dava yoluyla düzeltilmesi gerekir. Sigorta aşamasında 3 iş günlük itiraz süresi kaçırılırsa rapor bu aşamada kesinleşir; ancak tahkim ve dava yolu, Karayolları Trafik Kanunu m.109’daki zamanaşımı süresi içinde açık kalır.

Kaza sonrası aracın piyasa değeri tespiti yalnızca fiyata bakılarak yapılmaz. Teknik durum, piyasa koşulları, donanım, kilometre ve hasarın niteliği birlikte değerlendirilir; değer kaybı dosyasında bu değerlendirme SEDDK’nın rapor şablonuna, kaskoda poliçedeki referansa, davada bilirkişi incelemesine dayanır. Doğru rayiç hesabı, gerçek zarar tespitinin ön şartıdır.

Eksper raporundaki rayicin emsallerle uyuşmadığını düşünüyorsanız, itiraz süresini kaçırmadan raporu ve emsal verilerini birlikte değerlendirmek gerekir. Değer kaybı ve rayiç itirazı süreçleri hakkında bilgi için araç değer kaybı sayfamızı inceleyebilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada rapor, poliçe ve süreler birlikte değerlendirilmeli, gerektiğinde bir avukata danışılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaza sonrası aracın piyasa değeri nasıl belirlenir?

Aracın piyasa değeri; marka, model, üretim yılı, kilometre, donanım, hasar gördüğü kısımlar, geçmiş hasar durumu ve aynı özellikteki emsal araçların ikinci el piyasasındaki alınabilir-satılabilir değeri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Değer kaybı dosyasında eksper, TSB ve SEİK liste bedellerini kaza tarihli ve güncel olarak yazar, bayi, galeri ve internet portallarında araştırma yaparak kendi tespit ettiği piyasa rayicini ayrı satıra kaydeder.

Piyasa değeri ile onarım bedeli aynı şey midir?

Aynı şey değildir. Onarım bedeli, aracın eski hâline getirilebilmesi için gereken tamir masrafıdır; piyasa değeri ise aracın ikinci el piyasasındaki satış değeridir. Değer kaybı rapor şablonunda hasar tutarı ile piyasa rayici ayrı bölümlerde yer alır ve biri diğerinden türetilmez.

Sigorta şirketinin belirlediği piyasa değerine itiraz edilebilir mi?

İtiraz edilebilir. Değer kaybı dosyasında eksper raporuna EKSİST bildiriminden itibaren 3 iş günü içinde itiraz edilir; yeni eksper 2 iş günü içinde rapor verir, ona da itiraz edilirse hakem eksperin raporu sigorta aşamasında nihaidir. Kaskoda sigortalı kendi eksperini tayin edebilir. Sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye başvurularak bilirkişi incelemesi talep edilebilir.

Piyasa değeri tespitinde TRAMER kaydı etkili olur mu?

Etkili olur. Değer kaybı rapor şablonu, SBM sorgusuyla aracın çekme veya hurda belgeli işlem görüp görmediğini ve geçmiş hasarlarını tarihleriyle kaydeder. Geçmiş hasar talebi ortadan kaldırmaz, tespitte dikkate alınan bir ölçüttür; değerlendirme yalnızca TRAMER kaydına göre de yapılmaz, aracın genel durumu ve piyasa koşulları birlikte ele alınır.

Piyasa değeri neden araç değer kaybı hesabında önemlidir?

Çünkü değer kaybı, aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarıldıktan sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilir (ZMSS Genel Şartları A.5/a). Başlangıçtaki rayiç düşük belirlenirse fark da küçülür ve tazminat eksik kalır.

Araç rayiç değeri nereden öğrenilir?

Araç rayiç değeri; TSB kasko değer listesi, ikinci el ilan platformları ile yetkili bayi ve galerilerden alınan fiyatlar birlikte değerlendirilerek öğrenilir. Liste bedeli referanstır, ilan fiyatı talep edilen bedeldir; hasar dosyasında esas alınan rakam eksperin raporunda gerekçesiyle yazdığı piyasa rayicidir.

Araç kasko değeri piyasa değeri arasındaki fark nedir?

Aynı değildir. Kasko değer listesi model ve yıl bazında referans bedel verir; piyasa değeri aracın kendi kilometresi, donanımı ve hasar geçmişiyle oluşan satış değeridir. Kaskoda poliçe listeyi rayiç referansı olarak göstermişse tazminatta liste esas alınır; değer kaybı dosyasında ise liste bedeli yalnızca referans satırıdır.

Değer kaybı için eksper kaç günde atanır?

Değer kaybı talebinde sigorta şirketi yazılı başvurunun ardından 1 iş günü içinde EKSİST üzerinden eksper atar; eksper atamadan itibaren 3 iş günü içinde raporunu düzenler. Şirket atama yapmazsa başvuru sahibi EKSİST üzerinden atamayı kendisi yaptırabilir (SEDDK 2022/12 sayılı Genelge m.4-5).