Hangi Durumlarda Değer Kaybı Talep Edilemez?

Trafik kazası sonrasında hangi durumlarda değer kaybı talep edilemez başlığı altında dolaşan liste, yürürlükteki mevzuatın çizdiği sınırdan çok daha uzundur. Sigorta şirketlerinin ret yazılarında ve internet içeriklerinde sayılan engellerin önemli bir kısmı ya hiç kanuna dayanmaz ya da dayandığı hüküm yürürlükten kalkmıştır. Bugün zorunlu trafik sigortasından değer kaybı istenemeyecek hâller 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu‘nun 92. maddesinde sayılıdır ve bu liste sanıldığından çok daha kısadır.

Bu yazıda talebin gerçekten doğmadığı hâlleri, sigortacıdan istenemeyip kusurlu sürücüden istenebilen hâlleri ve artık geçerli olmayan ret gerekçelerini ayrı ayrı ele alıyoruz. Aradaki fark önemlidir: bir talebin teminat dışı olması, o talebin yok olduğu anlamına gelmez; çoğu zaman yalnızca muhatabı değiştirir.

Hangi Durumlarda Değer Kaybı Talep Edilemez? Kanunun Saydığı Haller

Zorunlu mali sorumluluk sigortasından karşılanmayacak talepler KTK m.92’de bentler hâlinde sayılmıştır ve hangi durumlarda değer kaybı talep edilemez sorusunun kanuni cevabı bu maddededir. Değer kaybı bakımından listenin dört bendi doğrudan sonuç doğurur. Bir ret yazısı aldığınızda ilk yapılacak iş, gerekçenin bu bentlerden birine karşılık gelip gelmediğini kontrol etmektir.

Bent	Kapsam dışı bırakılan talep	Değer kaybı bakımından sonucu
m.92/g	Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri	Kusur oranı kadar kısım sigortadan istenemez; tam kusurda talep tamamen düşer
m.92/l	Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçlar	Tescil belgesine şerh düşülmüş araçlarda değer kaybı teminat dışıdır
m.92/k	Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar	İkame araç ve mahrumiyet bedeli ayrı kalemdir, değer kaybıyla birlikte istenemez
m.92/f	Manevi tazminat talepleri	Aracın uğradığı değer kaybı maddi zarardır; manevi talep bu poliçeden karşılanmaz

Listede dikkat çeken bir boşluk vardır: parçaya göre teminat dışılık öngören tek bir bent bile yoktur. Tampon, far, plastik aksam, kapı ya da çamurluk ayrımı kanun metninde geçmez. Araç bazında tek sınırlama m.92/l’dir.

Bir zamanlar bu boşluğu genel şartlar dolduruyordu. KTK m.92’nin (i) bendi, genel şartlarla tanımlanan teminat içeriği dışında kalan talepleri kapsam dışı sayıyordu. Anayasa Mahkemesi’nin 17/7/2020 tarihli E.2019/40, K.2020/40 sayılı kararıyla bu bent iptal edildi ve iptal 9/10/2020’de yürürlüğe girdi. Bugün genel şartlar, kanunun tanıdığı tazminat hakkını daraltan bağımsız bir kaynak değildir. Yani genel şartlarda böyle yazıyor gerekçesi tek başına bir reddi ayakta tutmaz.

Değer Kaybı Hangi Durumlarda Alınmaz?

Değer kaybı zorunlu trafik sigortasından şu hâllerde alınmaz: kusurun size ait olan kısmı için, tescil belgesine çekme ya da hurda şerhi düşülmüş araçlarda, kullanımdan yoksun kalma gibi dolaylı zarar kalemlerinde ve zamanaşımı def’inin ileri sürüldüğü süresi geçmiş taleplerde. Bunların yalnızca ikisi talebi tümden ortadan kaldırır: karşınızda sorumlu bir taraf bulunmayan gerçek anlamda tek taraflı kaza ve tam kusur. Kalan hâllerde talep yaşamaya devam eder, yalnızca muhatabı değişir — sigortacı yerine kusurlu sürücü ve işleten. Bu listenin dışında kalan her şey ise kural olarak sigortadan da istenebilir.

Değer kaybı hangi durumlarda alınır?

İki soru birbirinin aynası olduğu için tek tabloda görmek işi kolaylaştırır. Soldaki sütun talebin kural olarak doğduğu, sağdaki sütun ise doğmadığı ya da başka bir muhataba yöneldiği hâlleri gösterir.

Değer kaybı alınabilen hâller	Sigortadan alınamayan hâller
Karşı tarafın tamamen veya kısmen kusurlu olduğu çift taraflı kazalar	Kendi kusurunuza denk gelen kısım (m.92/g)
Park hâlindeki aracınıza çarpılması	Sorumlusu bulunmayan tek taraflı kazalar
Hasarın kaskodan onarılmış olması	Trafikten çekme veya hurda şerhi işlenmiş araçlar (m.92/l)
Araçta daha önce hasar kaydı bulunması	Zamanaşımı def’i ileri sürülen ve süresi dolmuş talepler
Değişen ya da boyanan parçalar için	Kullanımdan yoksun kalma, ikame araç, kazanç kaybı (m.92/k)
Boyasız onarım uygulanan hasarlarda	Yetersizliği açıkça belli olmayan, geçerli bir anlaşmayla kapatılmış dosyalar
Sigortasız araçla yapılan kazada (muhatap doğrudan işleten)	Çarpan araç kaçmış ve tespit edilememişse (maddi zarar Güvence Hesabı kapsamı dışıdır)

Sağdaki sütunun tamamı için geçerli bir uyarı vardır: bu hâllerin çoğu yalnızca sigortacıyı bağlar. KTK m.92 bir teminat listesidir, bir hak listesi değil. Kusurlu sürücüye ve işletene karşı KTK m.85/1 ile TBK m.49 hükümlerine dayanan talep yolu açık kalmaya devam eder.

%100 Kusur Durumu ve Tek Taraflı Kazalar

Kazada tamamen kusurlu olan sürücü, kendi aracındaki değer kaybını zorunlu trafik sigortasından isteyemez. Bunun dayanağı genel bir hukuk ilkesi değil, açık bir kanun hükmüdür: KTK m.92/g, hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini teminat dışında bırakır. Kusur tamamen kendisine aitse teminat dışında kalan kısım da talebin tamamı olur.

Bu noktada sık yapılan bir genelleme vardır: kusurluysan hiçbir şey alamazsın. Doğru olan, kusurun oranı kadar indirim yapılmasıdır ve indirimin işleyişi muhataba göre değişir. Üç ayrı rejim vardır ve birbirinin yerine geçmez.

Muhatap	Dayanak	İşleyiş
Sigortacı	KTK m.92/g	Kendi kusura denk gelen kısım kanunen ve kendiliğinden teminat dışıdır
İşleten	KTK m.86/2	Zarar görenin kusurunu ispat eden taraf indirim isteyebilir; hâkim indirmek zorunda değildir
Sürücü	TBK m.51 ve m.52	Hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (müterafik kusur)

Sigortacıya karşı indirim otomatikken mahkemede takdirlidir; kanun indirilir değil indirebilir der. Ayrıca m.86/2 ispat yükünü zarar görene değil, ödeme yapacak tarafa yükler. Yarı yarıya kusurda hiçbir tarafın talep hakkı bulunmadığını söyleyen yaygın iddianın kanuni karşılığı yoktur; ayrıntılar için kısmi kusurlu sürücünün değer kaybı talebi yazısına bakabilirsiniz.

Tek taraflı kazada değer kaybı alınır mı?

Tek taraflı kazada kural olarak karşınızda bir sorumlu bulunmadığı için değer kaybı talebi doğmaz; zorunlu trafik sigortası aracın kendi sürücüsünün verdiği zararı değil, üçüncü kişilere verilen zararı karşılar. Ancak tek taraflı ifadesi sorumlusu yok anlamına gelmez. Uygulamada talebin doğduğu başlıca durumlar şunlardır:

• Yol ve bakım kusuru: Kapatılmamış çukur, eksik levha, kaygan zemin uyarısının bulunmaması gibi hâllerde muhatap karayolunun yapım ve bakımından sorumlu idaredir.
• Yola bırakılan engel: Yükü düşen aracın işleteni ya da uyarı almadan malzeme bırakan yüklenici sorumlu olabilir.
• Hayvana çarpma: Gözetim yükümlülüğünü ihlal eden hayvan sahibine karşı talep gündeme gelebilir.
• Kasko poliçesi: Kasko kendi aracınızdaki hasarı karşılar; değer kaybı ise ancak ek sözleşmeyle poliçeye eklenmişse ödenir.

Yani doğru cümle tek taraflı kazada değer kaybı alınamaz değil, karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından alınamaz şeklindedir. Sorumlusu belirlenebilen her olayda talep genel hükümlere göre ileri sürülebilir.

Zamanaşımı Süresi Dolmuş Durumlar

Değer kaybı talebinin süresi KTK m.109‘da düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta sözleşmelerine ilişkin genel süreleri burada uygulanmaz; m.109 özel hükümdür ve TTK m.1420/2 de diğer kanunlardaki hükümleri saklı tutar. Süreler tek bir rakamdan ibaret değildir:

Durum	Süre	Başlangıç	Dayanak
Yalnızca maddi hasarlı kaza	2 yıl	Zararı ve sorumluyu öğrenme	KTK m.109/1
Her hâlde üst sınır	10 yıl	Kaza günü	KTK m.109/1
Kazada yaralanma varsa	8 yıl	Kaza günü	m.109/2 + TCK m.66/1-e
Kazada ölüm varsa	15 yıl	Kaza günü	m.109/2 + TCK m.66/1-d

Uzamış sürenin ölçütü mağdur sıfatı değil fiildir. Kanun dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğarsa der; kazada başkası yaralandıysa, hiç yaralanmayan araç malikinin değer kaybı talebi de uzamış süreye tabi olur. Karşı yüzü de vardır: salt maddi hasarlı bir kazada taksirle mala zarar verme suç oluşturmadığından uzamış süre işlemez, süre 2 yıl ve 10 yıldır. Bu ayrımın ayrıntısı uzamış ceza zamanaşımının değer kaybı davalarına uygulanması yazısında ele alınmıştır.

Sık rastlanan iki yanlış inanış daha vardır. Birincisi, sigortaya yapılan yazılı başvurunun zamanaşımını kestiği düşüncesidir; oysa KTK m.97 başvurusu dava ve tahkim kapısını açar, süreyi kesmez. Süreyi kesen işlemler dava açılması, tahkim başvurusu, icra takibi ve sigortacının kısmi ödemesidir. İkincisi, sürenin dolmasıyla hakkın tümden yok olduğu düşüncesidir. Zamanaşımı bir def’idir; karşı taraf ileri sürmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate alamaz. Ayrıca TBK m.78/2 uyarınca borç ortadan kalkmaz, eksik borca dönüşür ve ödenen tutar geri istenemez.

Son olarak KTK m.109/3 çift yönlü bir kolaylık sağlar: zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş sayılır, tersi de geçerlidir. Süre hesabının bütünü için trafik kazası tazminatında zamanaşımı yazısı ayrıntılı bir çerçeve sunar.

Ağır Hasar Kayıtlı ve Pert Araçlar

Bu başlık damardaki en yaygın yanlışın kaynağıdır. Ağır hasar kaydı bulunan bir araç, yalnızca bu kayıt yüzünden değer kaybı hakkını kaybetmez. KTK m.92/l’nin lafzı nettir: teminat dışında kalan, hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleridir. Ölçüt SBM kaydı ya da hasarın büyüklüğü değil, tescil belgesine düşülmüş şerhtir.

Pert ile ağır hasar da aynı şey değildir. İkisi ayrı statüdür, ayrı işleme ve ayrı sonuca bağlanır:

	Tam hasar (pert)	Ağır hasar
Ölçüt	Onarım masrafı değeri aşacak ve eksper onarımı kabul etmeyecek	Onarım mümkündür; masraf değeri aşsın ya da aşmasın
Tescil işlemi	Hurdaya çıkarma	Trafikten çekme
Tazminat için aranan belge	Hurda tescil belgesi	Trafikten çekilmiştir kaşeli tescil belgesi
Yeniden tescil	Edilemez	Noterde edilebilir (çekmeden sonra yapılmış geçerli muayene şartıyla)
Ödeme esası	Rayiç değer üzerinden	Onarım bedeli üzerinden

Ağır hasarlı araç değer kaybı alamaz çünkü zaten hurda değeri üzerinden ödeme alır cümlesi bu iki kurumu birbirine karıştırır — üstelik ödeme mekanizmasını da yanlış anlatır. Tam hasarda ödeme hurda değeri üzerinden değil, aracın kaza anındaki rayiç değeri üzerinden yapılır; hasarlı hâlin değeri (sovtaj) ancak araç hak sahibinde kalacaksa tazminattan düşülür. Ağır hasarda ise araç onarılabilir sayıldığı için ödeme onarım bedeli üzerindendir.

Zincirin kritik halkası ise şudur: ZMSS Genel Şartları’nın B.2 maddesi, ağır hasar tazminatının ödenmesi için tescil belgesine çekme şerhinin düşülmesini arar. Bu şerh düşüldüğü anda aynı araç sonraki kazasında m.92/l kapsamına girer. Yani ağır hasar ödemesini almak, gelecekteki değer kaybı hakkını sigortacıya karşı kapatır. Bu sonucu bilerek karar vermek gerekir. Konunun tamamı için ağır hasar kaydı bulunan araçta değer kaybı yazısına bakınız.

Bu ayrım pratikte sık sorulan üç soruyu birden cevaplar. Perte çıkan arabadan değer kaybı alınır mı sorusunda cevap hayırdır, çünkü tam hasarlı araç değer kaybı talep edilemez hâllerinden biridir ve zaten rayiç bedeli ödenmiştir. Çekme belgeli araç değer kaybı sorusunda da cevap aynıdır; belge zaten m.92/l’nin aradığı işlemin göstergesidir. Buna karşılık yalnızca yüksek tutarlı bir onarım geçirmiş, tescil kaydına hiçbir şerh düşülmemiş araçta talep ayaktadır.

Burada da teminat dışılık hakkın yokluğu değildir. Çekme veya hurda şerhi bulunan bir araçta sigortacıdan talep edilemeyen değer kaybı, kusurlu sürücü ve işletenden genel hükümlere göre istenebilir.

Daha Önce Onarılan Parçaların Durumu

Aynı bölgeden ikinci kez hasar alan araçlarda talebin kendiliğinden reddedileceği yaygın bir kanaattir; doğru değildir. ZMSS Genel Şartları’nın A.5/a maddesi değer kaybının tespitinde dikkate alınacak ölçütleri sayarken aracın hasar gördüğü kısımları ve geçmiş hasar durumu ifadelerine açıkça yer verir. Geçmiş hasar, hesabın içindeki bir ölçüttür; talebi ortadan kaldıran bir engel değildir.

Aynı yönde ikinci bir dayanak, 5/11/2025 tarihli SEDDK 2025/25 sayılı Genelge ile yürürlüğe giren Değer Kaybı Ekspertiz Raporu şablonudur. Şablondaki Değer Kaybına Konu Parçalar tablosu her parçaya ayrı satır açar ve işlem türünü kutucukla işaretletir:

Parça ismi	Onarım + Boya	Değişim + Boya	Boya	Değişim	Boyasız onarım	Eski hasar
Her parça ayrı satır	✔	✔	✔	✔	✔	Var / Yok

Tablonun kendi notu kararı dosya bazına bırakır: parça türü ve aynı parçanın tekrar hasar görmesi gibi hususlar dikkate alınarak aracın değer kaybına konu edilip edilmeyeceğine ilişkin açıklama yapılır. Yani eski hasarın varlığı bir kutucuk olarak kayda geçer, otomatik bir ret sebebi olarak değil.

Şablonun yapısı iki yaygın iddiayı daha çürütür:

• Boya değer kaybı doğurmaz denemez: şablonda Boya müstakil bir işlem kutusudur. Sac düzeltilmeden yapılan işlem boya, önce düzeltme veya macun yapıldıysa onarım artı boya olarak işaretlenir.
• Mini onarım ve boyasız onarım kapsam dışıdır denemez: Boyasız Onarım da ayrı bir kutudur. Hiçbir koşulda değer kaybı doğurmasaydı şablonda bu işleme kutu açılmazdı. Ayrıntı için boyasız göçük düzeltmede değer kaybı yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada asıl tartışma, ilk kazada onarılan bir parçanın ikinci kazada değişmesi hâlinde hesabın nasıl kurulacağıdır. Bu ihtimalde hesap yeniden yapılır; talep reddedilmez. Konu ilk kazada onarılan parça ikinci kazada değişirse ve hasar kaydı olan araçta tekrar değer kaybı yazılarında ayrıntılandırılmıştır.

Aynı yerden hasar değer kaybı talebini engeller mi?

Engellemez. Araç değer kaybı aynı yerden hasar alınması hâlinde de gündeme gelir; aynı yerden kazada değer kaybı istenip istenemeyeceğini belirleyen ölçü A.5/a’nın listesidir: aynı bölgeden ikinci kez hasar alınması ekspertiz raporunda eski hasar kutusuyla kayda geçer ve tutarın hesabında dikkate alınır. Kayda geçmek ile talebin reddedilmesi ayrı şeylerdir. Aracın ilk hasarda uğradığı değer kaybı zaten gerçekleşmiş olduğu için ikinci hasarın yarattığı ek kayıp hesaplanır; bu miktar ilkine göre düşük çıkabilir, ama sıfır olduğu varsayımıyla dosya kapatılamaz.

Aynı bölgeden hasar değer kaybı Yargıtay kararlarında nasıl değerlendiriliyor?

Bu başlıkta aranan şey, çoğu içeriğin ima ettiği gibi aynı bölgeden ikinci hasarda talebi reddeden yerleşik bir kural değildir. Mevzuat böyle bir kural koymadığı için uyuşmazlık, her dosyada aynı somut soruya indirgenir: aracın kaza öncesi ikinci el değeri ile onarım sonrası değeri arasındaki fark ne kadardır? Geçmiş hasar bu farkı daraltan bir etkendir; A.5/a onu ölçütler arasında saydığı için hesabın içinde yer alır.

Pratik sonuç şudur: dosyaya sunulacak eksper veya bilirkişi raporunun, önceki hasarın etkisini ayrıştırarak ikinci kazanın kendi başına yarattığı azalmayı göstermesi beklenir. Rapor bu ayrıştırmayı hiç yapmadan araç zaten hasarlıydı diyerek tutarı sıfırlıyorsa, itiraz edilmesi gereken nokta da burasıdır. Karara bağlanmış emsal aramak yerine, raporun bu ayrıştırmayı yapıp yapmadığını denetlemek daha sonuç vericidir.

Değer Kaybına Girmeyen Parçalar Diye Bir Liste Var mı?

Kısa cevap: yürürlükteki mevzuatta böyle bir liste yoktur. KTK m.92’nin bentleri baştan sona okunduğunda parça bazlı tek bir teminat dışılık hükmü bulunmaz. Tampon plastiktir, girmez, far değişimi sayılmaz, vidalı parçalar hariçtir gibi ret gerekçelerinin dayanabileceği yürürlükte bir hüküm kalmamıştır.

Parça sorularının doğru çerçevesi üç adımlıdır ve bu sıra bozulmaz:

1. Talep hakkı var mı? KTK m.92 bent listesine bakılır. Parça bazlı bent bulunmadığı için cevap kural olarak evettir.
2. Genel şartlarda yok deniyorsa? Genel şartlarla teminat daraltma yetkisi 9/10/2020’de kalkmıştır (m.92/(i) iptali).
3. Tutar ne olur? A.5/a ölçütleri ve ekspertiz şablonunun parça satırları belirler. Parça türü tutarı etkiler, hakkı kaldırmaz.

Parça ve işlem türüne göre ayrıntılı değerlendirme için hangi parçalar değer kaybı kapsamına girmez ve parça değişimi nedeniyle değer kaybı yazılarına bakabilirsiniz.

Artık Yürürlükte Olmayan Teminat Dışı Listesi

İnternetteki ret listelerinin neredeyse tamamının kaynağı, ZMSS Genel Şartları’nın Ek-1‘idir. Ekin ikinci bölümü Hasar sonrası aşağıdaki hâller Değer Kaybı Teminatı dışındadır başlığı altında altı bent sayıyordu:

1. Mini onarım ile giderilebilen basit kaporta, plastik tampon ve parça onarımları, cam, radyo-teyp, lastik, hava yastığı, jant, mekanik, elektrik, elektronik ve döşeme aksamı hasarları.
2. Ana iskelet ve şaside hasar olmaksızın, vidalı parçalarda yapılan onarım veya değişimle giderilebilen hasarlar. (Şart atlanmamalıdır: şasi hasarı varsa bent zaten işlemiyordu.)
3. Aracın kaza anındaki rayiç değerinin %25’ini aşan değer kaybı talepleri — bu, araç başına toplam limitti ve daha önce ödenen değer kaybı tazminatları limitten mahsup ediliyordu.
4. Kaza tarihi ile ihbar tarihi arasında araç üzerinde mülkiyet değişikliği olan araçlarla ilgili talepler.
5. Çekme Belgeli ve Hurda Belgeli işlemi görmüş araçlar.
6. Kısa süreli kiralık araçlar, taksi, dolmuş ve uzun süreli (bir yıl veya daha uzun) kiralık araçlarda eksper tarafından hesaplanan değer kaybı tutarının %50’sini aşan talepler ile test aracı, koleksiyon ve antika sayılan araçlardaki hasar sebebiyle yapılan talepler.

Listeyi tam hâliyle vermemizin sebebi şu: bugün karşınıza çıkan ret gerekçesinin bu bentlerden birine mi dayandığını, yoksa hiç dayanağı olmadan mı yazıldığını ancak metni görerek anlarsınız.

Bu listenin bugün hiçbir hükmü kalmamıştır. Dayanağı üç kademede çökmüştür:

Tarih	İşlem	Sonucu
9/10/2020	AYM E.2019/40 K.2020/40 kararıyla KTK m.92/(i) iptal	Genel şartlarla teminat daraltma yetkisi kalktı
1/7/2026	RG 12.06.2026-33278, MADDE 6 ile Ek-1 mülga	Katsayı tablosunun ve listenin dayanağı kalktı
1/7/2026	Aynı Tebliğ MADDE 2 ile A.5/a yeniden yazıldı	Ek-1’e yapılan atıf cümlesi metinden çıkarıldı

Geriye kalan tek satır 2021’de kanun metnine taşınmıştır: KTK m.92/l, yani trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçlar. Bu yüzden hâlâ 165.000 kilometre üzerindeki araçlarda değer kaybı alınmaz, rayiç değerin %25’i tavandır, vidalı parçalar hariçtir ya da mini onarım kapsam dışıdır diyen içeriklerin tamamı mülga bir eke dayanmaktadır. Kilometre ve yaş, bugün bir eşik değil, A.5/a’daki ölçütler arasında sayılan bir değişkendir. Kilometrenin hesaba etkisi için değer kaybı hesabında aracın kilometresi yazısına bakınız.

Kasko Değer Kaybını Karşılar mı?

Kasko Genel Şartları’nın standart teminat listesinde değer kaybı yer almaz. Teminat ancak ek sözleşme ile poliçe özel şartına yazılmışsa doğar; genişletilmiş paketlerde değer kaybı klozu bulunabilir, bu yüzden önce poliçe özel şartlarına bakmak gerekir.

Buradaki asıl kavram karışıklığı şudur: kasko kendi aracınızdaki hasarı karşılayan bir sözleşme, değer kaybı ise karşı tarafın kusurundan doğan bir sorumluluk zararıdır. Bu nedenle hasarı kaskonuzdan onartmış olmanız, karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından değer kaybı isteme hakkınızı kaldırmaz. Kaskodan onarım ile değer kaybı talebi birbirini dışlamaz; kaskodan onarım yaptırdıktan sonra da başvuru yapılabilir.

Tek taraflı kazada ise durum farklıdır: karşı tarafta sorumlu bulunmadığı için kaskodan da değer kaybı ancak poliçede ayrıca teminat altına alınmışsa ödenir.

Kaskodan değer kaybı alınır mı?

Yalnızca poliçenizde bu yönde bir ek teminat varsa. Kasko Genel Şartları’nın A.4 maddesi, poliçede sayılmayan ve teminat dışında düzenlenmeyen rizikolar için ek sözleşmeyle teminat sağlanabileceğini öngörür; değer kaybı bu yolla eklenmişse kendi sigortacınızdan istenebilir. Aksi hâlde doğru muhatap karşı tarafın zorunlu trafik sigortasıdır. Poliçenizin özel şartlar bölümünde değer kaybı ibaresini aramak, başvurudan önceki ilk adımdır.

Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır, Ne Kadar Alınır?

Talebin reddedilmesiyle sonuçlanan ikinci büyük konu tutardır. Bugün mevzuatta değer kaybı için bir formül yoktur, ölçüt vardır. 1/7/2026’da yeniden yazılan A.5/a şöyle der: değer kaybı, atanacak sigorta eksperi tarafından aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarımından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilir.

2025/25 sayılı Genelge ekindeki şablon hesabı beş basamağa ayırır: poliçe teminat limiti, hasar onarımı için ödenen tutar, piyasa analiz yöntemine göre değer kaybı tespit tutarı, kusur oranı nispetinde değer kaybı tutarı ve sigorta şirketinin sorumluluğu.

Bu basamaklardan çıkan en önemli sonuç şudur: ikinci ve üçüncü satır ayrı satırlardır ve ikincisi birincisinden türetilmez. Onarım faturası hasarın ağırlığına dair bir göstergedir, hesabın matrahı değildir. Bu nedenle değer kaybı, onarım bedelinin %5 ila %20’sidir gibi oranlar veren içerikler şablonun kendisiyle çelişir. Hesaplama mantığının ayrıntısı için kaporta boyatmanın değer kaybına etkisi yazısını inceleyebilirsiniz.

Araç değer kaybı hesaplama nasıl yapılır?

İnternetteki araç değer kaybı hesaplama araçları, mülga Ek-1’in katsayı tablosunu ve kilometre formülünü kullanmaya devam ettiği için bugün sonuç üretmez; hesap makinesinin verdiği rakamla eksperin bulacağı tutar arasında bağ yoktur. Yürürlükteki yöntem piyasa analizidir: eksper aynı marka, model, yaş ve kilometredeki araçların gerçek ilan ve satış verilerine bakar, kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el değerlerini karşılaştırır. 2025/25 sayılı şablon bu karşılaştırmayı belgelemek için TSB ve SEİK rayiçlerinin kaza tarihindeki ve güncel değerlerini, eksperin kendi tespitini ve online platformlardaki güncel satış ilanlarının ekran görüntüsünü ayrı satırlarda ister.

Pratik karşılığı şudur: kendi dosyanız için yapabileceğiniz en gerçekçi tahmin, aracınızın hasarsız emsallerinin ilan fiyatları ile aynı işlemi görmüş emsallerinin ilan fiyatlarını karşılaştırmaktır. Bu, eksper raporuna itiraz ederken de en güçlü ektir. Yani araç değer kaybı nasıl hesaplanır diye sorulduğunda işaret edilecek yer bir katsayı tablosu değil, ikinci el piyasasının kendi verisidir; araç değer kaybı neye göre hesaplanır diye sorulduğunda da sayılacak olan A.5/a’nın ölçütleridir.

İbraname İmzaladım ya da Düşük Tutara Anlaştım, Hakkım Bitti mi?

Dosyanın bir anlaşmayla kapatılmış olması çoğu kişinin sandığı kadar kesin bir engel değildir. KTK m.111 iki fıkrada iki ayrı rejim kurar ve bunlar birbirine karıştırılmamalıdır.

	m.111/1	m.111/2
Konu	Sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşma	Tazminat miktarına ilişkin anlaşma
Sonuç	Kesin hükümsüzlük	İptal edilebilirlik
Süre	Yok, her aşamada ileri sürülür	2 yıl, hak düşürücü
Başlangıç	—	Anlaşmanın yapıldığı tarih (ödeme tarihi değil)

İki ayrıntı pratikte belirleyicidir. Birincisi, m.111/2’den yararlanmak için dava açmak şart değildir; iki yıl içinde anlaşmanın hükümlerinin kabul edilmediğine ilişkin bir irade açıklaması yeterlidir. Sigorta şirketine yazılan bakiye tazminat başvurusu bu şartı karşılar. İkincisi, hiçbir bedel içermeyen bir ibraname makbuz niteliği bile taşımaz; noterde düzenlenmiş olması sonucu değiştirmez.

Buna karşılık m.111/2’deki iki yıllık süre hak düşürücüdür ve mercii tarafından re’sen dikkate alınır. Kazada ölüm bulunması hâlinde işleyen on beş yıllık uzamış zamanaşımı bu süreyi bertaraf etmez. Ayrıntılar KTK m.111 ve yetersiz ödeme itirazına ilişkin Yargıtay kararları ile kazadan sonra ibraname imzalamanın sonuçları yazılarında yer alıyor.

Tüketici Hakem Heyetine Başvurmak Tahkim Yolunu Kapatır mı?

Evet ve bu, hak kaybettiren bir mercii hatasıdır. 5684 sayılı Kanun m.30/14, mahkemeye ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklarla ilgili olarak Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru yapılamayacağını düzenler. Yani sigortacıya karşı olan uyuşmazlığı tüketici hakem heyetine taşıdığınızda tahkim kapısı kapanır.

Bu ayrım, hasarı yapan kaportacıya veya aracı satan kişiye karşı açılacak işlerle karıştırılmamalıdır; oradaki muhatap sigortacı değildir ve iş bir tüketici işlemiyse (araç kişisel kullanımda, karşı taraf ticari ya da mesleki amaçla hareket ediyorsa) tüketici hakem heyeti doğru mercidir. Araç ticari kullanımdaysa bu yol kapalıdır, uyuşmazlık genel mahkemelere gider. Sigortacıya karşı uyuşmazlıkta doğru adres Sigorta Tahkim Komisyonu ya da mahkemedir. Süreç için değer kaybında tahkim süreci yazısına bakabilirsiniz.

Talep Edilemez Denilen Ama Aslında Talep Edilebilen Haller

Uygulamada hangi durumlarda değer kaybı talep edilemez denilerek reddedilen dosyaların önemli bir kısmı, aslında yürürlükte olmayan bir kurala dayanır. Bu yazıda ele alınan yanlış kabulleri tek tabloda topluyoruz: soldaki sütun sık duyulan ret gerekçesini, sağdaki sütun yürürlükteki karşılığını gösterir.

Sık duyulan gerekçe	Yürürlükteki durum
Ağır hasar kaydı var, alamazsınız	m.92/l yalnızca çekme veya hurda işlemi görmüş aracı kapsar
Aynı yerden ikinci kez hasar aldı	A.5/a geçmiş hasarı ölçüt sayar; hesabı etkiler, talebi kaldırmaz
Tampon plastiktir, kapsam dışı	KTK m.92’de parça bazlı bent yok
Mini onarımla giderilirdi	Dayanak mülga Ek-1; yeni şablonda boyasız onarım ayrı kutu
Yalnızca boyandı, değişim yok	Şablonda Boya müstakil işlem kutusudur
165.000 km üzeri araçlara ödenmez	Kilometre eşik değil, A.5/a’da sayılan bir ölçüttür
Kaskodan onardınız, hakkınız düştü	Kasko kendi hasarınızı karşılar; ZMSS talebi ayrıdır
Genel şartlarda kapsam dışı yazıyor	Bu yetki 9/10/2020’de iptal edildi
İbraname imzaladınız, dosya kapandı	KTK m.111 iptal ve hükümsüzlük yolunu açık tutar
Zamanaşımı doldu, hiçbir şey yapılamaz	Zamanaşımı def’idir; ileri sürülmedikçe re’sen dikkate alınmaz

Tabloya girmeyen iki durum daha vardır. Aracın kaza sonrasında satılmış olması talebi kaldırmaz; alacak kaza tarihindeki malike aittir ve satışla kendiliğinden alıcıya geçmez, konu satılan aracın değer kaybı yazısında ayrıntılandırılmıştır. Hasarın Tramer kaydına işlenmiş olması da bir engel değil, aksine ispat kolaylığıdır; ayrıntı için değer kaybının Tramer kaydına işlenmesi yazısına bakabilirsiniz. Süreci yaşamış kişilerin aktardıkları için değer kaybı alanların yorumları derlememiz de yol gösterici olabilir.

Talebiniz Reddedildiyse Ne Yapmalısınız?

Ret yazısı geldiğinde atılacak adımlar bellidir ve sıra önemlidir:

1. Gerekçeyi yazılı isteyin. Reddin hangi yürürlükteki hükme dayandığını sorun. Mülga Ek-1’e ya da genel şartlara yapılan atıf tek başına yeterli değildir.
2. Eksper raporunu inceleyin. Parça satırlarında işaretlenen işlem türleri ile fiilen yapılan işlemler uyuşuyor mu, eski hasar kutusu doğru mu kontrol edin.
3. Rapora süresinde itiraz edin. Ekspertiz sürecindeki itiraz süreleri kısadır; kaçırıldığında bu kanal kapanır.
4. Belgeleri saklayın. KTK m.99 ödeme süresini belgelerin sigortacıya ulaştığı tarihten başlatır; teslim tarihi ispatlanmazsa sürenin dolduğu da gösterilemez.
5. Tahkim ya da dava yolunu seçin. Yazılı cevap gelmemesi veya talebin karşılanmaması hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir ya da dava açılabilir.

Ret sonrası izlenecek yol değer kaybı başvurusu reddedilirse ne yapılmalı yazısında adım adım anlatılmıştır. Davanın kime yöneltileceği konusu ise değer kaybı davası kime açılır yazısında ele alınmaktadır.

Dosyanızın hangi gruba girdiğinden emin değilseniz, ret gerekçesinin yürürlükteki bir hükme dayanıp dayanmadığı ve hangi merciiye ne kadar süre içinde başvurulacağı birlikte değerlendirilmelidir. Bu adımların tamamını sırasıyla ele aldığımız araç değer kaybı başvuru, tahkim ve dava süreci rehberimiz, dosyanızı hangi kanaldan yürüteceğinize karar vermenizi kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Değer kaybı talebi hangi durumlarda yapılamaz?

Zorunlu trafik sigortasından değer kaybı, kendi kusurunuza denk gelen kısım için (KTK m.92/g), hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçlarda (m.92/l), kullanımdan yoksun kalma gibi dolaylı zararlarda (m.92/k) ve zamanaşımı def’inin ileri sürüldüğü süresi geçmiş taleplerde istenemez. Bu hâllerin çoğunda talep tümden yok olmaz; muhatap kusurlu sürücü ve işleten olur.

Tek taraflı kazalarda değer kaybı tazminatı alınabilir mi?

Karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından alınamaz, çünkü sorumlu bir üçüncü kişi yoktur. Ancak kazada yol ve bakım kusuru, yola bırakılmış bir engel ya da gözetim yükümlülüğü ihlal edilmiş bir hayvan gibi bir sorumlu belirlenebiliyorsa talep genel hükümlere göre o kişiye yöneltilebilir. Kasko poliçesinde değer kaybı ek teminat olarak yer alıyorsa oradan da ödeme yapılabilir.

Araçtaki önceki hasarlar değer kaybı tazminatına engel olur mu?

Hayır. ZMSS Genel Şartları A.5/a maddesi geçmiş hasar durumunu ve aracın hasar gördüğü kısımları hesabın ölçütleri arasında sayar. Aynı bölgeden daha önce hasar alınmış olması tutarı etkiler, talebi ortadan kaldırmaz. Ekspertiz raporu şablonunda eski hasar için ayrı bir kutucuk bulunması da bunu gösterir.

Ağır hasar kayıtlı araç değer kaybı alabilir mi?

Ölçüt hasarın büyüklüğü değil, tescil belgesine düşülen şerhtir. KTK m.92/l yalnızca trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçları teminat dışında bırakır. Yüksek tutarlı bir hasar kaydı bulunan ama bu işlemi görmemiş araç değer kaybı talebinde bulunabilir. Kısacası ağır hasarlı araç değer kaybı alabilir mi ya da ağır hasarlı araca değer kaybı alınır mı sorularının cevabı, tescil kaydına bakılmadan verilemez.

Park halindeki araca çarpma değer kaybı doğurur mu?

Evet ve bu, talebin en net doğduğu hâllerden biridir. Park edilmiş araca çarpma, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin asli kusur hâlleri arasında sayılır; kusur karşı tarafta olduğu için değer kaybı doğrudan onun zorunlu trafik sigortasından istenir. Ancak çarpan araç kaçmış ve tespit edilememişse durum değişir: 5684 sayılı Kanun m.14/2 uyarınca Güvence Hesabı, sigortalının tespit edilemediği hâlde yalnızca bedensel zararları karşılar. Değer kaybı maddi zarar olduğu için bu hâlde Hesaptan istenemez; geriye kasko poliçesindeki ek teminat kalır. Bu yüzden plakayı ve varsa kamera görüntüsünü tespit ettirmek, dosyanın kaderini belirler.

Araç değer kaybı nasıl alınır?

Kusurlu tarafın zorunlu trafik sigortasına yazılı başvuru yapılır; ZMSS A.5/a uyarınca araç hasarı için başvuran hak sahibi değer kaybı talebinde de bulunmuş sayılır, ayrı bir dilekçe zorunlu değildir. Eksper Kurum usulüne göre atanır ve raporunda değer kaybı tutarına da yer verir. Sigortacı KTK m.97 gereği 15 gün içinde yazılı cevap vermek, m.99 gereği belgelerin ulaşmasından itibaren 8 iş günü içinde ödeme yapmak zorundadır. Cevap gelmez ya da talep karşılanmazsa Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme yolu açılır.

Araç değer kaybı alanlar yorumları güvenilir mi?

Deneyim aktarımları süreci tanımak için yararlıdır, ancak tutarlar dosyaya özgüdür: aynı parçadan hasar alan iki araç, yaşı, kilometresi ve geçmiş hasar durumu farklı olduğu için farklı tutarlar alır. Yorumlarda sık geçen şu kadar aldım rakamlarını kendi dosyanız için ölçü kabul etmeyin; ölçü, A.5/a’nın saydığı kriterlerdir.

Pert araç ile ağır hasarlı araç aynı şey midir?

Hayır. Pert, yani tam hasar, onarım masrafının aracın değerini aşması ve eksperin onarımı kabul etmemesi hâlinde söz konusu olur ve hurdaya çıkarma işlemine bağlanır. Ağır hasarda ise araç onarılabilir sayılır ve trafikten çekme işlemi yapılır. Tam hasarda tazminat aracın rayiç değeri üzerinden ödenir ve hasarlı hâlin değeri ancak araç sahipte kalacaksa düşülür; ağır hasarda ödeme onarım bedeli üzerindendir.

Değer kaybında zamanaşımı süresi kaç yıldır?

KTK m.109 uyarınca zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde kaza gününden itibaren 10 yıldır. Kazada yaralanma varsa süre 8 yıla, ölüm varsa 15 yıla uzar. Uzamış sürenin ölçütü fiildir; kazada başkası yaralandıysa hiç yaralanmayan araç malikinin talebi de uzamış süreye tabi olur.

Sigortaya başvurmak zamanaşımını keser mi?

Hayır. KTK m.97 uyarınca yapılan yazılı başvuru dava ve tahkim yolunu açar, ancak zamanaşımını kesmez. Süreyi kesen işlemler dava açılması, tahkim başvurusu, icra takibi ve sigortacının kısmi ödemesidir. Hasar bedelini ödeyip değer kaybını reddetmek de borç ikrarı sayıldığından ödeme dekontunun tarihi saklanmalıdır.

Zamanaşımı dolduysa dava açmanın hiç anlamı yok mudur?

Zamanaşımı bir def’idir, itiraz değildir. Karşı taraf ileri sürmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate alamaz. Ayrıca TBK m.78/2 uyarınca süre dolduğunda borç sona ermez, eksik borca dönüşür ve bu borç ödenirse geri istenemez. Yine de süre geçtikten sonra dava açmak risklidir ve bu karar dosya özelinde değerlendirilmelidir.

Kaskodan onardım, karşı taraftan değer kaybı isteyebilir miyim?

Evet. Kasko kendi aracınızdaki hasarı karşılayan bir sözleşmedir; değer kaybı ise karşı tarafın kusurundan doğan bir sorumluluk zararıdır. Hasarı kaskonuzdan onartmış olmanız, karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından değer kaybı isteme hakkınızı kaldırmaz.

Tampon değer kaybına girer mi?

KTK m.92’de parça bazlı bir teminat dışılık bendi bulunmadığı için parça türü talep hakkını kaldırmaz. Ekspertiz raporu şablonu her parçaya ayrı satır açar ve boya, onarım artı boya, boyasız onarım gibi işlem türlerini ayrı ayrı işaretletir. Parça türü ve işlem türü tutarı etkiler, hakkı ortadan kaldırmaz.

165.000 kilometre üzerindeki araçlara değer kaybı ödenmez mi?

Böyle bir kilometre eşiğinin yürürlükteki mevzuatta karşılığı yoktur. Bu rakam, 1/7/2026’da mülga olan Ek-1’deki kilometre formülünden türetilmiş bir piyasa kabulüdür. Bugün kilometre ve yaş, A.5/a’da sayılan ölçütler arasında yer alan birer değişkendir; tutarı etkiler, talebi engellemez.

Değer kaybı onarım bedelinin yüzde kaçıdır?

Böyle bir oran yoktur. 2025/25 sayılı Genelge ekindeki şablonda hasar onarımı için ödenen tutar ile piyasa analiz yöntemine göre bulunan değer kaybı tutarı ayrı satırlardır ve ikincisi birincisinden türetilmez. Onarım faturası hasarın ağırlığına dair bir göstergedir, hesabın matrahı değildir.

Aracı sattım, değer kaybını yine de isteyebilir miyim?

Değer kaybı alacağı kaza tarihinde araç maliki olan kişiye aittir ve satışla kendiliğinden alıcıya geçmez; alacağın devri TBK m.184 uyarınca yazılı şekilde yapılmalıdır. Aracını satmış olmak talebi ortadan kaldırmaz, ancak ispat tamamen belgeye kayar: kaza tespit tutanağı, kaza tarihinde kendi adına tescilli olduğunu gösteren ruhsat kaydı ve satıştan önce çekilmiş hasar fotoğrafları dosyada bulunmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kusur durumu, tescil kaydı, poliçe kapsamı ve süreleri farklıdır; adım atmadan önce bir avukata danışmanız yararınıza olur.