Parça Değişimi Araç Değer Kaybı

Parça değişimi araç değer kaybı talebini doğurur; hangi parçanın değiştiği talebin varlığını değil, hesaplanacak tutarı etkiler. Bunun kanuni dayanağı Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın A.5/a maddesidir: değer kaybı, aracın “hasar gördüğü kısımları” ile kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değeri arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilir. Bu hüküm 1 Temmuz 2026‘da yürürlüğe giren düzenlemeyle (RG 12.06.2026-33278) yeniden yazılmıştır ve internette dolaşan katsayı formüllerinin dayanağı olan Ek-1 aynı tarihte yürürlükten kaldırılmıştır. Bir ayrıntı sonucu değiştirir: Genel Şartların C.11 maddesi gereği yeni metin 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılan poliçelere uygulanır; karşı tarafın poliçesi bu tarihten önce düzenlenmişse, o poliçenin süresi boyunca eski metin ve 2021 tarihli Ek-1 hesabı gündemdedir.

Bu yazıda, değişen parça araç değer kaybı hesabının bugünkü kuralları, far, şanzıman, bagaj kapağı, tampon, çamurluk gibi parçalarda talebin nasıl değerlendirildiği, parça değişiminde ne kadar değer kaybı çıkar sorusunun gerçek cevabı ve talebin hangi sürede, hangi mercie iletileceği kanun maddeleriyle birlikte ele alınmaktadır.

Araçta Parça Değişimi Nedir?

Araçta parça değişimi, çeşitli nedenlerle hasar gören araç parçalarının yenisiyle değiştirilmesi işlemidir. Genellikle trafik kazaları sonucu zarar gören araçlar, tamir işlemi sırasında ya onarılır ya da hasarlı parçalar tamamen değiştirilebilir. Bu süreç, araç sahibi için hem teknik hem de ekonomik açıdan belirleyici olabilmektedir. Ancak değiştirilen parçanın türü, kalitesi ve orijinal olup olmaması gibi faktörler, araçla ilgili belirli sonuçlar doğurabilir.

Hasarlı parçaların onarımı mümkün olmadığında, araç güvenliğinin sağlanması amacıyla değişim yolu tercih edilir. Örneğin, tampon, kaporta, far gibi görsel veya mekanik işlevi olan parçalar değiştirilebilir. Bu noktada dikkat edilmesi gereken, orijinal ve kaliteli bir yedek parça kullanımının aracın performansı ve ikinci el değeri üzerindeki etkileridir. Çünkü değişen parça araç değer kaybı konusunu doğrudan etkileyen unsurlar arasında yer alır.

Sigorta mevzuatı bakımından “değişim” tek bir kalem değildir. Zorunlu trafik sigortası Genel Şartlarının B.2/2.1 maddesi, hasar gören parçanın hangi sırayla değiştirileceğini açık bir hiyerarşiye bağlar: hasar gören orijinal parçanın onarımı mümkün değilse orijinal parça ile değiştirilir; ancak hak sahibinin onayı alınırsa veya orijinal parça ile değiştirilmesine imkân yoksa yeniden kullanılabilir ya da eşdeğer parça kullanılabilir. Paragrafın kritik cümlesi şudur: “hak sahibinden onay alındığını veya hasar gören parçanın orijinal parça ile değiştirilmesine imkân olmadığını ispat yükü sigortacıya aittir.” Bu kural yeni değildir: orijinal parça kuralı, onay şartı, sigortacının ispat yükü ve kıymet artışının indirilememesi 4 Aralık 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişikliğin 9. maddesinden beri metindedir. 1 Temmuz 2026 değişikliği paragrafı “yeniden kullanılabilir veya eşdeğer” sıralamasıyla yeniden yazmış ve orijinal olmayan parçada “onarımı mümkün değilse” kaydını eklemiştir; özü aynıdır.

İkinci el ekspertiz pratiğinde ise “değişim” dışında bir terimler zinciri kullanılır; bu terimler ikinci el piyasasının dilidir ve değer kaybı eksper raporundaki işlem kutularıyla birebir örtüşmez (raporda Onarım+Boya, Değişim+Boya, Boya, Değişim ve Boyasız Onarım kutuları vardır; “lokal”, “rötuş” veya “sök-tak” kutusu yoktur). Hafiften ağıra doğru sıralanışı şöyledir: orijinal (hiç işlem görmemiş), boyalı (yalnız yüzey boyanmış), işlem görmüş / boyalı işlemli (önce düzeltme, çekme veya macun yapılıp sonra boyanmış), lokal boya (parçanın yalnız hasarlı bölümü), rötuş (noktasal), sök-tak (parça hasarsız, yalnız sökülüp takılmış), komple boya ve değişen. Bu ayrım önemlidir: aynı parça için “boyalı” ile “değişen” ibareleri ikinci el piyasasında da, eksper raporunda da farklı sonuç doğurur.

Öte yandan, parça değişimi sırasında kullanılan parçanın orijinal olmaması, aracın piyasa değerinde olumsuz etki yaratabilir. Bu nedenle, özellikle ikinci el araç alım-satımında, değişen parçalar ve bunların aracın değerine olan etkileri ciddi şekilde önem taşır. Parça değişiminde ne kadar değer kaybı çıkar sorusu, bu bağlamda araç sahiplerini yakından ilgilendiren kritik bir konudur. Özellikle aracın tüm geçmişiyle birlikte bu değişimlerin doğru bir şekilde belgelenmiş olması, hem tamir sürecinde hem de olası tazminat taleplerinde önem arz eder.

Sonuç olarak, araçta parça değişimi, sadece teknik bir işlem değil, aynı zamanda aracın piyasa değerini etkileyen ve sigorta hukuku bakımından sonuç doğuran bir süreçtir. Değişimin nasıl yapıldığı, hangi parçanın kullanıldığı ve bunun belgelenip belgelenmediği, sonraki aşamada talep edilecek tazminatın tutarını doğrudan belirler.

Araçta Parça Değişimi Değer Kaybına Yol Açar Mı?

Evet, açar. Parça değişimi aracın kaza öncesindeki orijinal bütünlüğünü bozduğu için ikinci el satış değerinde bir azalma meydana getirir ve bu azalma, karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından talep edilebilir. Bunun dayanağı ZMSS Genel Şartları A.5/a maddesindeki maddi zararlar teminatıdır; madde, teminatı “zarar gören araçta meydana gelen değer kaybı dahil doğrudan malları üzerindeki azalma” olarak tanımlar.

Aynı maddenin 1/7/2026’da yürürlüğe giren metni, tespitin hangi ölçütlerle yapılacağını da sayar: değer kaybı, atanacak sigorta eksperi tarafından “aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarılmasından sonraki ikinci el satış değerinin arasındaki fark dikkate alınarak” tespit edilir. Buradaki “hasar gördüğü kısımları” ibaresi, parça ve bölge ekseninin kanuni dayanağıdır: hangi parçanın değiştiği hesabın içindedir, hesabın dışında bırakılan bir ayrıntı değildir.

Bu ayrım, internette çok sık görülen bir hatayı da düzeltir. Pek çok kaynak “şu parça değer kaybına girer, bu parça girmez” biçiminde kesin listeler verir. Oysa Karayolları Trafik Kanunu‘nun teminat dışı hâlleri düzenleyen 92. maddesinde parça bazlı bir bent yoktur. Maddede sayılan hâller işletenin yakınlarının malları, taşınan eşya, manevi tazminat, hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen talepler, dolaylı zararlar ve trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleridir. “Far değiştiği için talep edilemez” sonucunu doğuran bir kanun hükmü bulunmamaktadır.

Üstelik “genel şartlarda böyle yazıyor” savunmasının kanuni dayanağı da kalkmıştır. KTK m.92’nin (i) bendi — “zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları ve ekleri ile tanımlanan teminat içeriği dışında kalan talepler” — Anayasa Mahkemesinin 17/7/2020 tarihli ve E.2019/40, K.2020/40 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (yürürlük 9/10/2020). Kanunun konsolide metninde bugün bu bent boştur. Sonuç olarak genel şartlar, kanunun tanıdığı tazminat hakkını daraltan bağımsız bir kaynak değildir; bir talebin teminat dışı sayılabilmesi için m.92’de sayılan hâllerden birine girmesi gerekir.

Parça değişimi sırasında kullanılan malzeme ve işçilik kalitesi, değer kaybının boyutunu belirleyen en önemli faktörlerdendir. Eğer değiştirilen parça, yetkili servislerde ve orijinal ürünlerle sağlandıysa, değer kaybı nispeten daha düşük olabilir. Ancak, yan sanayi ürünlerinin kullanılması ya da değişikliklerin kalitesiz işçilikle yapılması durumunda, parça değişimi araç değer kaybı ciddi ölçüde artabilir. Burada iki kavramı ayırmak gerekir: “yan sanayi” piyasa dilidir; Genel Şartların tanıdığı kategori ise A.2/(e) bendindeki eşdeğer parçadır. Her yan sanayi ürünü eşdeğer parça sayılmaz; eşdeğerliğin belgelenmesi gerekir ve onaysız eşdeğer kullanımında ispat yükü sigortacıdadır.

Bunun yanı sıra, sigorta şirketlerinin ve ikinci el araç pazarının bu tür değişimleri nasıl değerlendirdiği de büyük önem taşır. Örneğin, orijinal olmayan bir parçanın kullanıldığı tespit edildiğinde, ikinci el araç alıcılarının bu durumu pazarlık unsuru olarak görmeleri kaçınılmazdır. Ayrıca, tüketicilerin zihninde değişen parçaya sahip bir aracın geçmişte ağır bir kazaya karışmış olabileceği algısı oluşabilir.

Parça değişiminde ne kadar değer kaybı çıkar, çeşitli kriterlerle hesaplanır ve her araç için farklılık gösterir. Ancak talebin doğması bakımından kesin olan bir nokta vardır: parça değişimi aracın satış değerinde bir azalmaya yol açtığı ölçüde tazminat talebi doğar ve bu talep, parçanın plastik ya da metal olmasına göre kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Hangi Parçalar Değer Kaybına Yol Açar?

Aracın hasar görmesi durumunda tamir süreci sırasında değişen parçalar, araçta değer kaybına yol açabilir. Değişen parça araç değer kaybı, aracın piyasa değerini doğrudan etkileyen önemli bir faktördür. Ancak, her parçanın değişimi aynı ölçüde değer kaybına sebep olmaz. Bazı parçalar, özellikle aracın güvenliği, taşıyıcı yapısı ve estetiği açısından kritik olduğunda, bu değişim daha büyük bir maddi kayıp anlamına gelir.

Özellikle aracın şasi, kaporta, motor, şanzıman, direksiyon gibi ana yapısal ve mekanik parçaları değiştiyse, ikinci el piyasasında araç değerinde ciddi bir düşüş yaşanabilir. Bu bir piyasa gözlemidir, kanuni bir oran değildir: tutarı belirleyen, A.5/a’daki “hasar gördüğü kısımları” ölçütü ile aracın kaza öncesi ve onarım sonrası satış değeri farkıdır. Bu parçalar, yalnızca onarım sürecine değil, aynı zamanda aracın ikinci el piyasasında alıcılar tarafından güvenilirliğine de zarar verebilir. Bunun yanı sıra, bagaj kapağı, kapılar, ön ve arka tampon gibi dış bölümler de görünür estetik unsurlar olduğu için değer kaybına yol açabilir.

Değişimin tutara nasıl yansıdığını görmek için, 5 Kasım 2025 tarihli ve 2025/25 sayılı SEDDK Genelgesiyle yürürlüğe konan yeni Değer Kaybı Ekspertiz Raporu şablonuna bakmak gerekir. Şablonda “DEĞER KAYBINA KONU PARÇALAR” başlığı altında her parça için ayrı satır açılır ve o parçaya uygulanan işlem kutucuklardan işaretlenir: Onarım+Boya, Değişim+Boya, Boya, Değişim, Boyasız Onarım ve parçada Eski Hasar VAR/YOK. Yani rapor, “değer kaybına giren parçalar listesi” değil, parça parça işlem türü üzerinden kurulur.

Aşağıdaki tablo, en çok sorulan parçalarda tabloya nasıl bir satır düştüğünü ve talebin nasıl değerlendirildiğini özetler. Tablodaki “tutara etkisi” sütunu, A.5/a’daki ölçüt listesine göre eksperin takdir alanını gösterir; sabit bir oran veya katsayı ifade etmez.

Parça	Rapordaki tipik işlem satırı	Talep hakkı	Tutara etkisi
Şasi, taşıyıcı panel, direk	Onarım+Boya / Değişim	Var	En yüksek — taşıyıcı yapı
Kaput, çamurluk, kapı, bagaj kapağı	Değişim veya Değişim+Boya	Var	Yüksek — gövde sacı
Şanzıman, motor bloğu	Değişim	Var	Yüksek — mekanik kayıt
Tampon (ön/arka)	Değişim veya Boya	Var	Değişken — sensör/donanım içeriğine göre
Far, ayna, cam	Değişim	Var	Görece sınırlı — ilan değerine etkisi gövde sacına göre düşüktür; sensör/kamera içeren parçada artar
Sök-tak yapılmış parça	Şablonda kutusu yok	Tartışmalı	Değişen sayılmaz; işçilik tarifidir
Temizlik boyası uygulanmış yüzey	Boya (hasar yok)	Yok	Altında hasar bulunmadığı için konu edilmez

Bunun yanında, sadece parça değişimi değil; onarım kalitesi, kullanılan parçaların orijinal olup olmaması ve işçilik de büyük önem taşır. Orijinal parçalar yerine yan sanayi ürünlerin kullanılması, daha da fazla değer kaybına neden olabilir. Bu gibi riskler, parça değişimi araç değer kaybı sürecini etkileyen kritik faktörlerdir.

Şablonun kendi uyarısı da bu tablonun katı bir liste olmadığını gösterir: raporda “parça türü, aynı parçanın tekrar hasar görmesi vb. hususlar dikkate alınarak aracın değer kaybına konu edilip edilmeyeceğine ilişkin açıklama yapılır” denilmektedir. Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, aynı bölgeden daha önce hasar alınmış olması talebi ortadan kaldırmaz, hesabı etkiler. İkincisi, eksperin bir parçayı konu dışı bırakması hâlinde bunun gerekçesini raporda yazması beklenir; gerekçesiz bırakılan satır, rapora itirazın en somut dayanağıdır.

Sonuç olarak, parça değişiminde ne kadar değer kaybı çıkar, büyük ölçüde hangi parçanın değiştiğine, bu değişimin nasıl yapıldığına ve kullanılan malzemelere bağlıdır. Hangi parçaların kapsam dışında bırakıldığı ve bunun gerekçelerinin nasıl tartışıldığı konusunda ayrıntı için hangi parçalar değer kaybı kapsamına girmez başlıklı yazımız; taşıyıcı yapı hasarları için ise şasi hasarının değer kaybına etkisi incelenebilir.

Far, Tampon ve Vidalı Parçalar İçin Değer Kaybına Girmez Kuralı Nereden Geliyor?

Piyasada sık duyulan “far, cam, mekanik parça ve vidalı parça değişimi değer kaybına girmez” kabulünün mevzuatta bir kökü vardır; ancak bu kök bugünkü metinde yoktur. Genel Şartların 2021 öncesi Ek-1’inde yer alan “Teminat Dışında Kalan Haller” bölümü bu sonucu iki bentle kuruyordu:

• 1. bent: “Mini onarım ile giderilebilen basit kaporta, plastik tampon/parça onarımları, cam, radyo/teyp, lastik, hava yastığı, jant, mekanik, elektrik, elektronik ve döşeme aksamı hasarları”
• 2. bent: “Ana iskelet ve şaside hasar olmaksızın, vidalı parçalarda yapılan onarım/değişim ile giderilebilen hasarlar”

İkinci bent özellikle önemlidir: far, ön tampon, ön çamurluk, kaput, kapı ve bagaj kapağı gibi cıvatayla sökülüp takılan parçaların şasi hasarı olmadan değişmesi bu bende giriyordu; “vidalı parça değişen sayılmaz” cümlesinin kaynağı budur. Bu liste, 4 Aralık 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle Ek-1 baştan yazılırken metinden çıkarılmıştır; yeni Ek-1’de “teminat dışında kalan haller” listesi bulunmaz ve listede yer almayan parçanın hasarı da toplam hasar tutarı üzerinden hesaba girer. Kural dört aşamada çözülmüştür:

Tarih	Ne değişti	Parça tartışmasına etkisi
9/10/2020	AYM’nin E.2019/40, K.2020/40 sayılı kararıyla KTK m.92/(i) iptali yürürlüğe girdi	Genel şartlardaki teminat sınırlamaları kanuni dayanağını kaybetti
4/12/2021	Ek-1 yeniden yazıldı (RG 31679)	Mini onarım ve vidalı parça istisnaları listeden çıktı; tablo dışı parça T katsayısıyla hesaba girer (Ek-1 m.4/3)
5/11/2025	SEDDK 2025/25 sayılı Genelge ile rapor şablonu değişti	Hesap piyasa analiz yöntemine, parça değerlendirmesi işlem kutularına dayandı
1/7/2026	Ek-1 yürürlükten kaldırıldı (RG 33278, m.6)	Yeni poliçelerde katsayı tablosu yok; eski poliçelerde C.11 gereği poliçe süresince 2021 Ek-1

Bu nedenle bugün bir ret yazısında “vidalı parça”, “mini onarım” ya da “mekanik aksam” gerekçesi görülüyorsa, gerekçenin hangi Ek-1 sürümüne ve hangi poliçe tarihine dayandığı sorulmalıdır. 2021 öncesi listeye dayanan bir ret, 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılmış bir poliçede de, 2021 sürümünün uygulandığı bir poliçede de dayanaksızdır.

Far Değişimi Değer Kaybına Girer Mi?

Far değişimi de değer kaybı talebi doğurur; ancak farın tek başına değişmesi, gövde sacı değişimine göre çok daha sınırlı bir tutar üretir. Bu ayrımı doğru kurmak gerekir: piyasada yaygın olan “far, ayna, cam ve tampon plastik-mekanik aksamdır, değer kaybına girmez” cümlesinin kanunda bir karşılığı yoktur. KTK m.92’de parça bazlı teminat dışılık bendi bulunmamakta, ZMSS Genel Şartları A.5/a ise değer kaybını bir parça listesine değil, ikinci el satış değerindeki farka bağlamaktadır.

Bu yaygın kabulün kaynağı, Genel Şartların eskiden ekinde yer alan ve parça bazlı katsayılar içeren Ek-1 düzenlemesiydi. Söz konusu ek, 12 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişikliğin 6. maddesiyle 1/7/2026 itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır. Ek-2, Ek-3 ve Ek-7 de aynı maddeyle kaldırılmıştır; ancak değer kaybı hesabını ilgilendiren yalnızca Ek-1’dir. Dolayısıyla 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılan bir poliçede “far için katsayı sıfırdır” biçimindeki savunma, o poliçeye uygulanmayan bir eke dayanmaktadır. Karşı tarafın poliçesi bu tarihten önce yapılmışsa (C.11) 4 Aralık 2021 tarihli Ek-1 gündemdedir; o metnin parça tablosunda far satırı gerçekten yoktur, fakat Ek-1’in 4. maddesinin üçüncü fıkrası, hasar gören parçanın listede yer alıp almadığına bakılmaksızın Hasar Tutarı Katsayısının (T) aracın kaza tarihindeki KDV dahil toplam hasar tutarı üzerinden hesaplanacağını ve bu tutardan hiçbir şekilde tenzil yapılmayacağını söyler. Yani eski poliçede de far bedeli hesaba T üzerinden girer; “far katsayısı sıfır, değer kaybı da sıfır” sonucu çıkmaz.

Farın tutara etkisini belirleyen asıl unsur, farın kendisi değil farla birlikte ne olduğudur. Uygulamada far değişimi tek başına gerçekleşmez; genellikle ön tampon, çamurluk, kaput ya da ön panel gibi komşu parçalarda da işlem yapılmıştır. Ekspertiz raporunda bu parçaların her biri ayrı satır olarak yer alır ve değer kaybı, satırların toplamının aracın satış değerine yansıması üzerinden hesaplanır. Bu nedenle far değişimi tek başına değil, raporda farla birlikte açılmış diğer satırlarla birlikte değerlendirilir.

İkinci unsur farın niteliğidir. Klasik halojen bir far ile sürüş destek sistemlerine bağlı sensör, kamera, yıkama düzeneği veya adaptif aydınlatma modülü barındıran bir far, hem onarım maliyeti hem de ikinci el algısı bakımından aynı kalemde değerlendirilmez. A.5/a’nın ölçüt listesinde “aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi” ifadelerinin bulunması, tam olarak bu farkın hesaba katılmasına imkân tanır. Donanım yoğun bir farın değişimi, aracın ilan aşamasında ayrıca sorgulanan bir kalem hâline gelebilmektedir.

Üçüncü unsur, farın orijinal mi eşdeğer mi takıldığıdır. Genel Şartların B.2/2.1 maddesi, hasar gören orijinal parçanın onarımı mümkün değilse orijinal parça ile değiştirilmesini kural hâline getirmiştir; eşdeğer ya da yeniden kullanılabilir parça ancak hak sahibinin onayı veya orijinal parça bulunamaması hâlinde gündeme gelir. Hasar gören far orijinalse ve aracınıza onayınız alınmadan eşdeğer far takıldıysa, onay alındığını ya da orijinal farın temin edilemediğini ispat yükü sigortacıdadır. Hasar gören far zaten orijinal değilse kural tersine işler: değişim kural olarak eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçayla yapılır ve bu imkân varken orijinal far takılırsa sigortacının sorumluluğu eşdeğer parça bedeliyle sınırlı kalır. Bu, far gibi tek başına düşük tutarlı görünen kalemlerde bile itirazın somut kanuni dayanağıdır.

Özetle far değişiminde talep hakkı vardır, reddedilmesi hâlinde ret gerekçesi raporda gösterilmelidir ve tutar; farın niteliğine, komşu parçalarda yapılan işlemlere ve aracın ikinci el satış değerindeki gerçek azalmaya göre belirlenir. Farla birlikte çoğunlukla işlem gören tampon için tampon değişimi araç değer kaybı, plastik parça tartışmasının kanuni çerçevesi için plastik parça araç değer kaybı yazılarımız ayrıntı sunmaktadır.

Far Değişimi Ekspertizde Çıkar Mı, Hasar Kaydına Girer Mi?

Far değişimi hasar kaydına, değişimin kendisiyle değil sigortaya yapılan ihbarla girer. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi Yönetmeliğinin 15. maddesinin üçüncü fıkrasına göre sigorta şirketleri, eksper görevlendirmeyecek olsalar dahi ihbar edilen tüm hasarları Merkez veri tabanına girer. Trafik ya da kasko sigortasına bildirilen bir kazada far değişimi bu dosyanın parçası olur; sigortaya hiç bildirilmeden yaptırılan bir far değişimi ise hasar kaydına yansımaz. Plaka sorgusunda kişinin gördüğü bilgi hasar tarihi ve tutarı gibi özet bilgidir; parça parça ayrıntı eksper raporunda yer alır. Sorgulama kanalları için araç hasar kaydı sorgulama yazımıza bakılabilir.

Ekspertizde ise far değişimi boya ölçümüyle anlaşılmaz; far boyalı bir yüzey değildir ve boya kalınlık cihazının farda ölçeceği bir katman yoktur. Değişim görsel kontrolle tespit edilir: sağ ve sol far arasındaki renk, matlık ve sararma farkı, far gövdesindeki üretici işaretleri ve etiketleri, bağlantı vidalarındaki anahtar izi, braket ve klips farklılıkları. Bu yüzden ilan ekspertiz özetinde gövde parçalarının “orijinal” görünmesi, farın değişmediğini tek başına göstermez; sağ-sol karşılaştırması ile hasar kaydı sorgusu birlikte değerlendirilir.

Değer kaybı talebi bakımından ise ekspertizde görünürlük belirleyici değildir. Talep A.5/a’daki ölçütlere ve aracın kaza öncesi ile onarım sonrası satış değeri farkına bağlıdır; far değişimi kazanın hasar kaydıyla ve komşu parçalarda yapılan işlemlerle birlikte satış değerine yansır.

Şanzıman Değişimi Değer Kaybı Doğurur Mu?

Kaza sonucu şanzıman değişimi, aracın ikinci el değerinde belirgin bir azalma yarattığı için değer kaybı talebinin en güçlü olduğu kalemlerden biridir. Şanzıman, gövde sacı gibi görünür bir parça olmamakla birlikte aracın aktarma organlarına ait bir ana bileşendir; değişmiş olması, aracın kaza şiddetine dair doğrudan bir göstergedir ve alıcı tarafında en çok sorgulanan kayıtlardandır.

Burada iki durumu ayırmak gerekir. Birincisi kaza kaynaklı şanzıman hasarıdır: talep karşı tarafın zorunlu trafik sigortasına yöneltilir ve A.5/a’daki ölçütlerle hesaplanır. İkincisi arıza kaynaklı şanzıman değişimidir: aracın kendi mekanik arızası nedeniyle şanzıman değişmişse ortada bir trafik kazası ve sorumluluk zararı yoktur; bu hâlde zorunlu trafik sigortasından değer kaybı istenemez. Muhatap, koşulları varsa garanti kapsamı, satıcı ya da servis olur.

“Şanzıman değişimi ağır hasar mıdır” sorusu da sık sorulmaktadır. Kısa cevap: şanzıman değişimi tek başına ağır hasar sayılmaz. Ağır hasar, aracın onarımının mümkün olduğu ancak onarım masrafının belirli bir eşiği aştığı ya da belirli kritik parçaların hasar gördüğü hâllerde gündeme gelen bir tespit türüdür ve tam hasar (pert) ile aynı şey değildir. SEDDK’nın 2025/12 sayılı Genelgesi (yürürlük 1/7/2025) bu eşiği onarım masrafının aracın rayiç değerinin %60’ını aşması olarak belirler; eşik aşılmasa da Genelgenin Ek-1 listesindeki parçalardan (şasi kolları, taban ile birlikte marşpiyel, tavan sacı, orta direk, ön göğüs sacı, tavan traversi, elektrikli araç bataryası, hava yastıkları ve emniyet sistemleri, ana elektrik tesisatı ve elektronik sistem parçaları gibi) en az biri zarar görmüşse eksper ağır hasar tespiti yapabilir. Şanzıman bu listede yoktur; dolayısıyla şanzıman değişimi ancak toplam onarım masrafı %60 eşiğini aşıyorsa ya da kazada listedeki bir parça da hasar görmüşse ağır hasar tespitine konu olur. Aradaki fark tazminatın kendisini değil, aracın tescil statüsünü etkiler: ağır hasar tespitinde araç trafikten çekilir, tam hasarda hurdaya ayrılır. Bu ayrım kritiktir, çünkü Genel Şartların B.2/2.3 maddesi, ağır hasara uğradığı eksper raporuyla tespit edilen araçlarda “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi sigortacıya ibraz edilmeden tazminat ödenmeyeceğini hükme bağlar.

Bu noktada dikkat edilmesi gereken bir zincir vardır: ağır hasar tazminatını alabilmek için tescil belgesine çekme şerhi düşürülmesi gerekir; şerh düşülen araç ise sonraki bir kazasında KTK m.92/(l) kapsamına girer. Anılan bent, “hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri”ni zorunlu trafik sigortası kapsamı dışında bırakır. Yani bugün alınan ağır hasar ödemesi, gelecekteki değer kaybı hakkını sigortacıya karşı kapatabilir. Aynı kazanın değer kaybı da bu zincirden etkilenir: SEDDK’nın 2026/11 sayılı Genelgesinin 4. maddesine göre trafik sigortasında eksper değer kaybı hesabına Ek 1.1 şablonunda yer verir, aracın tam veya ağır hasara uğradığını tespit ederse ise Ek 1.2 şablonu kullanılır; trafikten çekme işlemi gören aracın değer kaybı talebi de m.92/(l) kapsamındadır. Bu nedenle değer kaybı bakımından itirazın hedefi, ağır hasar tespitinin kendisidir: eksper raporundaki tespitlere, raporun Merkez nezdindeki rapor sistemine girişine ilişkin bildirimden itibaren üç iş günü içinde itiraz edilebilir (Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.8/1). Bu tespitin ayrıntısı için tam hasara ya da ağır hasara uğramış araçların tespiti yazımıza bakılabilir.

Teminat dışılık, hakkın yokluğu anlamına gelmez. KTK m.92 yalnızca sigortacıyı bağlar. Talep m.92’de sayılan bir kaleme girse dahi, kusurlu sürücüye karşı Türk Borçlar Kanunu m.49, karşı aracın işletenine karşı ise iki aracın karıştığı kazada araca gelen zarar bakımından KTK m.89/2 uyarınca istem hakkı açık kalır (m.89/2’de karşı tarafın kusurunu ispat yükü zarar görendedir; yaya veya araç dışı mal zararında uygulanan m.85/1 kusursuz sorumluluğu değildir). Bu durumda değişen şey talebin varlığı değil, muhatabıdır. “Talepler reddedilir” biçiminde mutlak bir cümle kuran içerikler, okuyucuyu kendisine tanınan bir haktan mahrum bırakmaktadır.

Şanzımanı Değişen Araç Alınır Mı?

Şanzımanı değişmiş bir araç alınabilir; belirleyici olan değişimin nedeni ve belgesidir. Kaza kaynaklı değişimde aracın hasar kaydında o kazanın dosyası bulunur ve ağır hasar tespiti yapılıp yapılmadığı, tescil belgesindeki trafikten çekme şerhinden anlaşılır. Arıza kaynaklı değişimde hasar kaydı oluşmaz; iz servis faturasında ve garanti kayıtlarında kalır. Otomatik şanzımanlarda değişim boya ölçümüyle değil, mekanik kontrol, yol testi ve servis kayıtlarıyla anlaşılır; bu nedenle satın almadan önce servis geçmişinin istenmesi, hasar kaydı sorgusu kadar önemlidir.

Satıcı ilanda veya sözleşmede şanzımanın değişmediğini açıkça beyan etmişse, bu beyan TBK m.222’nin ikinci cümlesi anlamında bir üstlenmedir ve sonradan ortaya çıkan değişim için satıcı, alıcının gözden geçirmeyle görebileceği bir durum olsa dahi sorumlu olur. Alıcının seçimlik hakları ve satıcının savunmaları aşağıdaki “Parçası Değişmiş Araba Alınır Mı?” başlığında ayrıca ele alınmaktadır.

Bagaj Kapağı Değişimi Değer Kaybına Girer Mi?

Bagaj kapağı değişimi değer kaybına girer ve gövde sacı grubunda değerlendirildiği için tutar bakımından üst sıralarda yer alır. Bagaj kapağı, kaput ve kapılarla birlikte aracın dış gövdesini oluşturan ana panellerdendir; ikinci el ilanlarında ayrı satır olarak gösterilir ve “değişen” ibaresi taşıması pazarlığın ilk konusudur.

Bagaj kapağında sık karıştırılan üç kayıt vardır ve bunların hukuki sonuçları farklıdır:

• Bagaj kapağı değişimi: panelin sökülüp yenisiyle değiştirilmesi. Raporda “Değişim” ya da “Değişim+Boya” satırı açılır; talep bakımından en güçlü hâldir.
• Bagaj kapağı boyalı / işlemli: panel değişmemiş, yalnız boyanmış ya da önce düzeltme-macun yapılıp sonra boyanmıştır. Bu, “değişen” kaydı değildir; raporda “Boya” veya “Onarım+Boya” satırıdır ve tutarı daha düşüktür.
• Bagaj havuzu işlemli: bagaj kapağı değil, bagajın altındaki taşıyıcı sac bölümünde işlem yapılmıştır. Bu, arkadan alınan darbelerde taşıyıcı yapıya ulaşıldığını gösterdiği için ikinci el piyasasında bagaj kapağı boyasından daha ağır bir kayıt sayılır.

Elektrikli açma düzeneği, ayak sensörü, arka kamera veya spoyler bütünleşik bagaj kapaklarında değişim, tek başına panel değişiminden daha yüksek bir onarım maliyeti ve daha belirgin bir ikinci el etkisi üretir. A.5/a’nın “aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi” ölçütleri bu farkın hesaba yansıtılmasına imkân verir.

“Bagaj kapağı değişen araba alınır mı” sorusu ise satın alma tarafının sorusudur ve cevabı fiyatla ilgilidir: kayıt, aracın satış değerine zaten yansımış olmalıdır. Alıcı bakımından asıl mesele, kaydın ilan aşamasında bildirilip bildirilmediğidir; bu konu aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.

Bagaj Havuzu İşlemli Araba Alınır Mı?

Bagaj havuzu işlemli bir araç alınabilir; ancak bu kayıt, bagaj kapağı boyasından ya da bagaj kapağı değişiminden daha ağır bir kayıttır ve fiyat buna göre kurulmalıdır. Havuz sacı bagaj tabanını oluşturan ve arka şase kollarıyla birleşen bir gövde parçasıdır; işlem görmüş olması, arkadan alınan darbenin dış panelden gövdeye ulaştığını gösterir. Bagaj kapağının yalnız boyalı olması ise “değişen” kaydı değildir ve en hafif kayıttır.

Bu ağırlık farkını mevzuat da rakamla tanıyordu: 4 Aralık 2021 tarihli Ek-1’in otomobil parça tablosunda bagaj kapağı değişimi 1,00 katsayısıyla yer alırken havuz sacı değişimi 3,00, sağ ve sol arka şase değişimi de 3,00 katsayısındaydı. Bu tablo 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılan poliçelerde uygulanmasa da parçaların birbirine göre ağırlığını gösteren resmî bir ölçü olarak okunabilir. Alıcı bakımından ekspertiz raporunda havuzda kesme-kaynak izi varsa değişim, yalnız düzeltme ve boya varsa onarım söz konusudur; bu ayrım hem satış fiyatını hem de olası bir değer kaybı tutarını değiştirir.

Tampon, Çamurluk, Motor ve Ayna Değişiminde Değer Kaybı Alınır Mı?

Bu parçaların tamamında talep hakkı doğar; aralarındaki fark tutardadır. Aşağıda en çok sorulan parçalar için, kaydın ikinci el değerine nasıl yansıdığı ve hangi noktaya dikkat edilmesi gerektiği özetlenmiştir.

Parça	Grup	Dikkat edilecek nokta
Ön / arka tampon	Plastik dış kaplama	Park sensörü, radar, kamera içeriyorsa kalem tek başına tampon değildir
Çamurluk	Gövde sacı	Ön çamurluk cıvatalı olduğu için “değişim” kaydı direk/panel hasarını her zaman göstermez
Motor bloğu	Mekanik ana bileşen	Kaza kaynaklı mı arıza kaynaklı mı olduğu talebin muhatabını değiştirir
Ayna	Donanım	Kör nokta uyarısı, kamera, ısıtma modülü tutarı yükseltir
Ön cam	Cam grubu	Şerit takip kamerası kalibrasyonu gerektiriyorsa işlem ayrı kalemdir
Marşpiyel	Yan gövde	Yan darbelerde direk ve eşik hasarıyla birlikte değerlendirilir

Tabloda görülen ortak nokta şudur: bugünün araçlarında “plastik parça” ile “elektronik donanım taşıyan parça” ayrımı, eski “metal-plastik” ayrımından daha belirleyici hâle gelmiştir. Bu nedenle bir ret yazısında yalnızca “plastik aksam değer kaybına girmez” denilmişse, o yazının hangi kanun hükmüne dayandığı sorulmalıdır; zira böyle bir hüküm bulunmamaktadır ve dayanak gösterilebilecek olan m.92/(i) bendi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

Kaput ve kapı değişimleri için ayrıntılı değerlendirmeler kaput değişimi araç değer kaybı ve kapı değişimi nedeniyle araç değer kaybı yazılarımızda; aynı parçanın ikinci kez hasar görmesi hâlinde hesabın nasıl kurulacağı ise ilk kazada onarılan parça ikinci kazada değişirse değer kaybı hesaplanır mı başlığı altında yer almaktadır.

Çamurluk Değişimi Değer Kaybına Girer Mi?

Çamurluk değişimi değer kaybına girer; ancak ön ve arka çamurluk aynı ağırlıkta değildir. Ön çamurluk çoğu otomobilde cıvatayla bağlanan, sökülüp takılabilen bir sac parçadır. Arka çamurluk ise gövdeye kaynaklı, taşıyıcı yapının bir parçasıdır ve değişimi kesme-kaynak işlemi gerektirir. 4 Aralık 2021 tarihli Ek-1’in otomobil tablosu bu farkı rakamla gösteriyordu: ön çamurluk (sac) değişimi 1,00, arka çamurluk değişimi 4,00; tabloda bundan yüksek değişim katsayısı yalnız tavan sacına (5,00) aitti. Bugünkü rapor şablonunda her çamurluk ayrı satırda işlem türüyle işaretlenir ve ikinci el piyasasında “arka çamurluk değişen” kaydı, “ön çamurluk değişen” kaydından belirgin biçimde ağır karşılanır. Bazı modellerde ön çamurluk plastiktir; bu durumda tartışmanın çerçevesi için plastik parça araç değer kaybı yazımıza bakılabilir.

Motoru Değişen Araçta Değer Kaybı Alınır Mı?

Motor bloğu bir kaza nedeniyle değişmişse değer kaybı talebi doğar ve muhatap karşı tarafın zorunlu trafik sigortasıdır; motor kendi arızası nedeniyle değişmişse ortada bir sorumluluk zararı olmadığından trafik sigortasından değer kaybı istenemez, muhatap koşulları varsa garanti, satıcı ya da servistir. Motor bloğu 2021 Ek-1 parça tablosunda yer almıyordu (tabloda yalnız motor traversi ve dingil vardı); bu nedenle eski poliçede de motor hasarı hesaba, toplam hasar tutarı üzerinden T katsayısıyla girer. Motor değişimi yüksek bir onarım bedeli doğurduğu için, kazadaki toplam onarım masrafı aracın rayiç değerinin %60’ını aşarsa ağır hasar tespiti gündeme gelir; bu da aracın trafikten çekilmesi ve değer kaybı bakımından KTK m.92/(l) sonucunu doğurur. Motor değişiminden sonra satılacak araçta servis faturası ve parça belgesi saklanmalıdır; alıcının ilk sorusu değişimin kazadan mı arızadan mı kaynaklandığıdır.

Marşpiyel Değişimi Değer Kaybına Girer Mi, Ağır Hasar Sayılır Mı?

Marşpiyel değişimi değer kaybına girer; marşpiyel kapıların altında uzanan, yan gövdenin taşıyıcı alt kısmıdır ve 2021 Ek-1 tablosunda değişimi 2,00 katsayısıyla yer alıyordu. Marşpiyelin ayrıca bir ağır hasar boyutu vardır: SEDDK’nın 2025/12 sayılı Genelgesinin Ek-1 listesinde taban ile birlikte sağ/sol marşpiyel sayılmıştır. Genelgenin 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre onarım masrafı rayiç değerin %60’ını aşmasa bile listedeki parçalardan biri zarar görmüşse eksper ağır hasar tespiti yapabilir; bu otomatik bir sonuç değil, eksperin takdirine bırakılmış bir tespittir. Ağır hasar tespiti yapılırsa hasar tazminatı “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi ibraz edilince ödenir; ancak trafikten çekme işlemi gören aracın değer kaybı talebi KTK m.92/(l) uyarınca sigorta teminatı dışında kalır. Değer kaybı bakımından itirazın hedefi bu yüzden ağır hasar tespitinin kendisidir (eksper raporuna üç iş günü içinde itiraz, Atama Yönetmeliği m.8/1). Ayrıntı için 2025/12 sayılı ağır hasar genelgesi ve ağır hasar kaydı bulunan araç değer kaybı alabilir mi yazılarımıza bakılabilir.

Daha Önce Değişen Parçadan Dolayı Değer Kaybı Tazminatı Alınabilir Mi?

Araçların değer kaybı, özellikle ikinci el piyasasında büyük bir öneme sahiptir. Daha önce aracınızda bir parça değişimi olduysa ve bu değişim sonrasında değişen parça araç değer kaybı yaşandıysa, bu durum tazminat talep etme hakkınızı doğurabilir. Ancak bu sürecin doğru bir şekilde işlemesi için bazı hukuki dayanaklar ve belirli prosedürleri takip etmek gerekmektedir.

İlk olarak, kazaya karışmış bir araçta meydana gelen hasar ve akabinde gerçekleştirilen parça değişimi araç değer kaybı hesaplanırken, karşı tarafın sigorta şirketi devreye girer. Eğer karşı tarafın kusurlu olduğu bir kaza sonucunda aracınızda parça değişimi yapılmışsa, değişen parçalar nedeniyle aracın piyasa değeri düşer. Bu durumda, karşı tarafın zorunlu trafik sigortası kapsamında değer kaybı tazminatı talep edebilirsiniz.

Geçmiş bir hasar kaydının bulunması, yeni bir kazadan doğan talebi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Genel Şartların A.5/a maddesi, ölçütler arasında “geçmiş hasar durumu”nu da saymaktadır; yani eski hasar hesabın içinde bir unsurdur, talebin önünde bir engel değil. Aynı şekilde yeni eksper raporu şablonu, her parça satırında “Eski Hasar VAR/YOK” kutucuğunu ayrıca işaretletir. Bu nedenle “aynı bölgeden daha önce hasar aldıysanız değer kaybı isteyemezsiniz” biçimindeki mutlak ifade yanlıştır; doğru olan, eski hasarın tutarı düşürebileceğidir.

Başvuru yaparken aracın hasar onarım kayıtları, değişen parça bilgileri ve varsa eksper raporunu eksiksiz sunmak süreci hızlandırır. Burada mevzuattan gelen önemli bir kolaylık vardır: A.5/a’nın 1 Temmuz 2026 metnine göre araç hasarı için başvuruda bulunan hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş kabul edilir. Ayrıca araç hasarına ilişkin bir eksper atanmışsa, tespiti yapan sigorta eksperi değer kaybı tutarına ilişkin tespitine de raporunda yer verir. Kurum usulüne göre atanan eksperin ilk raporunun ücreti de Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.14/2 uyarınca sigorta şirketince ödenir; yani ayrı bir değer kaybı raporu ücreti ödenmesi gerekmez (kendi seçtiğiniz bağımsız eksperin ücreti size aittir). Bu kolaylık C.11 gereği 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılan poliçelerde işler; karşı tarafın poliçesi daha eskiyse eski metin değer kaybını “talep edilmesi hâlinde” değerlendirdiği için değer kaybını başvuruda açıkça istemek en güvenli yoldur.

Sürelere gelince: talebin yasal süre içinde ileri sürülmesi gerekir ve bu süre tek bir rakamdan ibaret değildir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğuyor ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, o süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Yani ölçüt kaza tarihi değil, öğrenme tarihidir; kaza günü ise on yıllık üst sınırı işletir.

Süreçte birbirine karıştırılan diğer süreler aşağıdaki tabloda toplanmıştır. Bunların hiçbiri zamanaşımı süresi değildir; her biri farklı bir aşamayı başlatır.

Süre	Dayanak	Neyi ifade eder
8 iş günü	KTK m.99	Belgelerin sigortacıya ulaştığı tarihten itibaren ödeme süresi; sonunda temerrüt doğar
15 gün	KTK m.97	Sigorta kuruluşunun başvuruyu yazılı olarak cevaplama süresi
1 iş günü	ZMSS Gen. Şart. A.5/a	Nihai eksper raporu ulaştıktan sonra değer kaybı tutarının hak sahibine bildirilmesi
15 gün (trafik sigortası)	KTK m.97 · 5684 s.K. m.30/13	Tahkim için genel kural 15 iş günü cevapsızlıktır; trafik sigortasında özel hüküm olan KTK m.97 nedeniyle eşik 15 gündür. Eksper süresinde atanmış ve rapor sigortacıya yüklenemeyecek bir nedenle tamamlanamamışsa cevapsızlık tek başına uyuşmazlık sayılmaz (SEDDK Kurum Sirküleri 2026/02)
2 yıl / 10 yıl	KTK m.109	Zamanaşımı: öğrenmeden 2 yıl, kaza gününden 10 yıl

Sık rastlanan bir yanlış da “ret kararından sonra 15 gün içinde tahkime başvurmalısınız” ifadesidir. Böyle bir hak düşürücü süre bulunmamaktadır; sınırı belirleyen, yukarıdaki m.109 zamanaşımıdır. On beş günlük süre, sigortacının cevap verme süresidir.

Sonuç olarak, daha önce değişen parçalar yalnızca aracın estetik görünümünü değiştirmekle kalmaz, aynı zamanda araç değerini de etkiler ve bu etki kanunen tazmin edilebilir bir zarardır. Geçmiş hasar kaydı bulunan araçlarda talebin nasıl kurulacağı konusunda hasar kaydı olan araçta tekrar değer kaybı talep edilebilir mi yazımız ayrıntılı bir çerçeve sunmaktadır.

Okuma Önerileri

• Araç değer kaybı avukatı: başvuru, itiraz ve dava süreci
• Trafik kazası avukatı: maddi ve bedeni zararlarda hak arama yolları
• Araç değer kaybında sigortaya itiraz ve tahkim süreci (1 Temmuz 2026 sonrası)

Değişen Parçanın Hasar Kaydına ve Ekspertize Yansıması

Değişen parça iki ayrı yere yansır ve bu ikisi aynı şey değildir: hasar kaydı sigortacılık verisidir, ekspertiz raporu ise aracın o anki fiziksel durumunun ölçümüdür. Bir parça hasar kaydında görünüp ekspertizde tespit edilemeyebileceği gibi, tersi de mümkündür.

Hasar kaydını doğuran işlem, onarımın kendisi değil ihbardır. Kaza sigortacıya bildirildiği ve dosya açıldığı anda kayıt oluşur; ödeme yapılıp yapılmadığı ayrı bir konudur. Bu nedenle farını kendi imkânlarıyla değiştiren bir araç sahibi için belirleyici olan, sigortaya bir ihbarda bulunulup bulunulmadığıdır. Sigortaya bildirilmeden, kendi imkânlarıyla yaptırılan bir değişim hasar kaydına yansımaz; ancak ekspertizde tespit edilebilir.

Ekspertiz tarafında ölçüm mantığı da yanlış bilinmektedir. Boya kalınlığı cihazı, boyanan alanın büyüklüğüne değil katmanın kalınlığına bakar. Dolayısıyla küçük bir rötuşun ekspertizde görünüp görünmemesi, ölçüm noktasının o bölgeye denk gelip gelmediğine bağlıdır. Değişen bir parça ise genellikle cıvata izleri, conta ve montaj bandı farklılıkları üzerinden tespit edilir; bu nedenle far, çamurluk ya da bagaj kapağı gibi sökülüp takılan parçalarda değişimin gizlenmesi güçtür.

Bir teknik sınır da bilinmelidir: ekspertizde yaygın kullanılan manyetik ve girdap akımı esaslı boya kalınlık cihazları ölçüm için metal bir alt yüzey ister. Sac kaput, kapı, çamurluk veya bagaj kapağında sağlıklı değer verirler; plastik tampon, ayna kapağı ya da plastik çamurlukta ise sağlıklı ölçüm yapmazlar, plastik yüzeyde ancak ultrasonik cihazlar ölçüm yapabilir. Far ve stop lambası ise boyalı bir yüzey değildir; boya cihazının bu parçalarda ölçeceği bir şey yoktur. Bu parçalardaki değişim cihazla değil görsel kontrolle anlaşılır: sağ ve sol parça arasındaki renk, matlık ve sararma farkı, gövde üzerindeki üretici işareti ve etiketleri, bağlantı vidası ile klips izleri, braket ve conta farklılıkları.

İlan platformlarındaki ekspertiz özetleri ise mikron değerlerini göstermez, yalnızca sonucu yazar. Bu yüzden ilanda “boyalı” olarak görünen bir parça, gerçekte önce düzeltilip macunlanmış, yani daha ağır bir işlem görmüş olabilir. Alıcı bakımından bu, tek başına ilan özetine güvenmemeyi gerektirir.

Değer kaybı dosyasının hangi aşamada nereden takip edileceği de ayrı bir konudur; hasar dosya numarası, tahkim başvuru numarası ve mahkeme esas numarası birbirinin yerine geçmez. Hasar kaydının sorgulanması hakkında ayrıntı için araç değer kaybı TRAMER’e işler mi yazımıza bakılabilir.

50.000 TL Hasar Kaydı Aracın Değerini Ne Kadar Düşürür?

Bu sorunun tek bir oranla verilecek cevabı yoktur ve verilmesi de doğru olmaz. Bir araçta 50.000 TL hasar kaydı, potansiyel alıcılar için önemli bir kriter olarak değerlendirilir ve aracın piyasa değerinde düşüşe yol açabilir. Ancak buradaki düşüş, hasar tutarının bir yüzdesi olarak hesaplanmaz. Zarar miktarı; hasarın türüne, hangi parçaların işlem gördüğüne, aracın modeline, yaşına, kilometresine ve piyasadaki talebe göre değişir.

Aynı 50.000 TL’lik onarım, iki farklı araçta tamamen farklı sonuç üretir. Bu tutar bir aracın ön tamponu, farı ve çamurluğunun değişimine karşılık gelirken, başka bir araçta yalnızca bir kapı ve bir çamurluğun boyanmasına denk gelebilir. İkinci el değerine yansıyan şey, ödenen fatura tutarı değil, aracın hangi kısımlarında hangi işlemin yapıldığıdır. Nitekim Genel Şartların A.5/a maddesi de ölçütü fatura tutarına değil, “hasar gördüğü kısımları” ile kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değeri farkına bağlamaktadır.

Bu nedenle “50.000 TL hasar aracın değerini yüzde şu kadar düşürür” biçimindeki tablolara itibar edilmemelidir. Böyle bir tablonun mevzuatta karşılığı bulunmamaktadır; üstelik bu tabloların dayandığı katsayı sistemi de yürürlükten kalkmıştır. Aynı tutarın hangi araçta ne sonuç verdiğine dair örneklerin ayrıntısı için 50.000 TL hasar kaydı aracın değerini ne kadar düşürür yazımız incelenebilir.

Etkilenen parçaların yapısına göre, parça değişiminde ne kadar değer kaybı çıkar sorusu farklı sonuçlar verir. Örneğin şasi ve motor gibi ana unsurlar işlem gördüyse, aynı fatura tutarına rağmen değer kaybı belirgin biçimde yükselir. Bunun tersi de doğrudur: yüksek tutarlı bir onarım tümüyle donanım ve sarf kalemlerinden oluşuyorsa, ikinci el değerine etkisi görece sınırlı kalabilir.

50.000 TL Hasar Kaydı Araç Değer Kaybı Tazminatı Hesaplama?

Değer kaybı tazminatının hesaplanma yöntemi 2025 ve 2026’da iki kez değişmiştir; bugün internette dolaşan formüllerin çoğu bu iki değişikliğin öncesine aittir. Önce hangi rejimin yürürlükte olduğunu görmek gerekir.

	Önceki rejim (şablon 5/11/2025 öncesi · Ek-1 eski poliçelerde)	Bugün (yeni şablon · 1/7/2026 sonrası poliçeler)
Hesap dayanağı	Genel Şartlar ekindeki Ek-1 Değer Kaybı Hesaplaması maddesi	Piyasa analiz yöntemi
Ek-1’in durumu	Yürürlükte (1/7/2026’dan önce yapılan poliçelerde poliçe süresince — C.11)	1/7/2026 itibarıyla mülga (RG 12.06.2026-33278, m.6)
Parça değerlendirmesi	Parça bazlı katsayı tablosu	Parça parça işlem türü satırları (Onarım+Boya · Değişim+Boya · Boya · Değişim · Boyasız Onarım · Eski Hasar VAR/YOK)
Rayiç değer	Tek bir “tazminata esas rayiç ortalaması”	Kaza tarihi ve güncel değerlerin birden çok kaynaktan alınması + eksperin tespiti
Kanıt	Ayrıca aranmıyordu	Online platformlardaki güncel satış ilanlarının ekran görüntüsü veya çıktısı rapora eklenir
Rapor şablonu	2022/12 sayılı Genelge eki	5/11/2025 tarihli 2025/25 sayılı Genelge ile değiştirilen şablon

Buradan çıkan sonuç nettir: “Değer Kaybı = Piyasa Değeri × Hasar Boyutu Katsayısı × Yaş/Kilometre Katsayısı” biçimindeki her hesap iki kez eskimiştir. Şablon 5/11/2025’te değişmiş, katsayının dayanağı olan Ek-1 ise 1/7/2026’da yürürlükten kaldırılmıştır. Üstelik bu formül, 1 Temmuz 2026’dan önce yapılmış poliçelerde hâlâ uygulanabilen 4 Aralık 2021 tarihli Ek-1 ile de örtüşmez: o metindeki hesap Piyasa Değeri × R (rayiç değer katsayısı) × K (kullanılmışlık katsayısı) × H (hasar boyutu katsayısı) × G (genel katsayı) biçimindedir ve ayrı bir yaş katsayısı içermez. Bu formülü hâlâ veren hesaplama araçları ve içerikler, ya yürürlükte olmayan ya da hiç var olmamış bir düzenlemeye göre sonuç üretmektedir.

Bugünkü eksper raporu şablonunda hesap özeti beş basamaklıdır ve rakam bir çarpım tablosundan değil, kademeli bir süzgeçten çıkar:

1. Poliçe teminat limiti
2. Hasar onarımı için ödenen tutar
3. Piyasa analiz yöntemine göre değer kaybı tespit tutarı
4. Kusur oranı nispetinde değer kaybı tutarı
5. Sigorta şirketinin sorumluluğu

Bu sıralamadaki en önemli ayrıntı, ikinci ve üçüncü satırın ayrı satırlar olması ve üçüncünün ikinciden türetilmemesidir. Yani “hasar onarımı için ödenen tutar” ile “değer kaybı tespit tutarı” farklı kalemlerdir. Bu nedenle “değer kaybı, onarım maliyetinin yüzde şu kadarıdır” diyen her yaklaşım, dayandığını iddia ettiği şablonun kendisiyle çelişir. Fatura tutarı hasarın ağırlığına dair bir göstergedir; hesabın matrahı değildir.

Dördüncü basamaktaki kusur indiriminin de kanuni dayanağı vardır: KTK m.92/(g), “hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri”ni sigorta teminatı dışında bırakır. Bu, sigortacıya karşı kanunen ve kendiliğinden işleyen bir sınırdır. Buna karşılık karşı aracın işletenine açılan davada rejim farklıdır: iki motorlu aracın karıştığı kazada bir işletenin aracına gelen zarar KTK m.89/2‘ye tabidir ve zarar gören, karşı işletenin (ya da eylemlerinden sorumlu olduğu sürücünün) kusurunu veya karşı araçtaki bir bozukluğu ispat etmek zorundadır; ispat yükü zarar görendedir. Yükümlü işletenler m.89/3 uyarınca müteselsilen sorumludur. Sık aktarılan “KTK m.86/2 — indirim hâkimin takdirinde, ispat yükü karşı tarafta” anlatımı ise kusursuz sorumluluk hâllerine (yaya, araç dışındaki mallar) aittir; araç değer kaybı dosyalarının neredeyse tamamı m.89/2’ye girer. Kısmi kusur hâlinde talebin nasıl kurulacağı için kısmi kusurlu sürücü değer kaybı talep edebilir mi yazımıza bakılabilir.

Uygulamada değer kaybının tespiti, Kurum tarafından belirlenen usule göre atanan sigorta eksperi tarafından yapılır. Araç hasarına ilişkin eksper atanmışsa aynı eksper değer kaybı tutarını da raporuna yazar; ayrı bir rapor ücreti gündeme gelmez. Rapora katılmıyorsanız itiraz yolu açıktır ve itiraz süreci ayrı bir usule tabidir.

Karşı Tarafın Poliçesi 1 Temmuz 2026’dan Önceyse Parça Değişimi Nasıl Hesaplanır?

Genel Şartların C.11 maddesi, Genel Şartların “yürürlük tarihinden sonra akdedilmiş sözleşmelere uygulanır” olduğunu söyler. Kazada karşı aracın trafik poliçesi 1 Temmuz 2026’dan önce yapılmışsa, o poliçenin süresi boyunca A.5/a’nın eski metni (“Değer kaybı, talep edilmesi halinde, … bu Genel Şartların Ek-1’inde yer alan esaslara göre tespit edilir”) ve 4 Aralık 2021 tarihli Ek-1 gündemdedir. Trafik poliçeleri çoğunlukla bir yıllık düzenlendiği için bu ayrım 2027 yılının ortasına kadar dosyaların bir bölümünde karşımıza çıkar. Poliçe tarihi, kaza tespit tutanağındaki poliçe bilgisinden veya sigortacının cevap yazısından öğrenilir.

2021 Ek-1’in formülü Değer Kaybı = Piyasa Değeri × R × K × H × G biçimindedir: R rayiç değer katsayısı, K kullanılmışlık (kilometre) katsayısı, G araç kullanım türü ve hasar geçmişine göre genel katsayıdır. Parça değişimi H içinde yer alır: H = (HK + T) / 100; HK hasar gören parçaların değişim, onarım ve boya katsayılarının toplamı, T ise toplam hasar tutarının piyasa değerine oranından türetilen hasar tutarı katsayısıdır. Otomobillerde (A kodu) en çok sorulan parçaların katsayıları şöyledir:

Parça (otomobil, 2021 Ek-1)	Değişim	Onarım (hafif / orta / yüksek)	Boya (tam / lokal)
Tavan sacı	5,00	1,00 / 1,50 / 2,00	3,00 / 1,50
Sağ / sol arka çamurluk	4,00	0,50 / 1,00 / 1,50	1,00 / 0,50
Göğüs sacı	4,00	1,00 / 1,50 / 2,00	0,50 / 0,25
Havuz sacı	3,00	0,50 / 1,00 / 1,50	0,50 / 0,25
Ön / arka şase	3,00	1,00 / 1,50 / 2,00	0,50 / 0,25
Marşpiyel (sac)	2,00	0,50 / 0,75 / 1,00	0,50 / 0,25
B direği	2,00	0,50 / 0,75 / 1,00	0,50 / 0,25
Motor kaputu	1,00	0,50 / 0,75 / 1,00	1,00 / 0,50
Ön çamurluk (sac)	1,00	0,50 / 0,75 / 1,00	1,00 / 0,50
Kapılar (kapı sacı)	1,00	0,50 / 0,75 / 1,00	1,00 / 0,50
Bagaj kapağı	1,00	0,50 / 1,00 / 1,50	1,00 / 0,50
Far, tampon, ayna, cam, şanzıman, motor bloğu	Satırı yok	Satırı yok	Ek-1 m.4/3: listede olmasa da toplam hasar tutarı üzerinden T katsayısıyla hesaba girer

Tablo hesabın tamamı değildir; R, K ve G katsayıları ile T birlikte uygulanır ve tek bir parçanın katsayısından tutar çıkarılamaz. Ayrıca eksper raporu şablonu 5/11/2025’ten beri piyasa analiz yöntemine dayandığı için eski poliçeli dosyada da rapor piyasa verisiyle düzenlenir; 2021 Ek-1 hesabı, bu dosyalarda raporun Genel Şartlara uygunluğunu denetlemek ve gerektiğinde itiraz etmek için kullanılabilecek ölçüdür. Tablonun gösterdiği asıl şey parçaların göreli ağırlığıdır: arka çamurluk değişimi ön çamurluk değişiminin, havuz sacı değişimi bagaj kapağı değişiminin üç-dört katı ağırlıkta sayılıyordu.

Araç Orijinal Parçalarla Tamir Edilirse Araç Değer Kaybeder Mi?

Evet, kaybeder. Orijinal parça kullanımı değer kaybını azaltır, ancak tamamen ortadan kaldırmaz. Bunun nedeni basittir: ikinci el piyasasında belirleyici olan yalnızca takılan parçanın markası değil, aracın kayıt geçmişidir. Kaza yapmış ve onarım görmüş bir araç, en kaliteli parçalarla tamir edilmiş olsa dahi ekspertizde ve hasar kaydında iz bırakır.

Bu noktada çoğu içerikte atlanan bir husus vardır: orijinal parça kullanılması araç sahibinin bir tercihi değil, kural olarak sigortacının yükümlülüğüdür. ZMSS Genel Şartlarının B.2/2.1 maddesinin 1/7/2026’da yürürlüğe giren metni şu sırayı kurar (aynı sıra, onay şartı ve ispat yükü 4/12/2021 değişikliğinden beri metindedir):

Hasar gören parça	Kural	İstisna	İspat yükü
Orijinal parça	Onarımı mümkün değilse orijinal parça ile değiştirilir	Hak sahibinin onayı varsa veya orijinal parça ile değiştirme imkânı yoksa eşdeğer / yeniden kullanılabilir parça takılabilir	Sigortacıda — onay alındığını ya da imkân bulunmadığını ispat etmelidir
Orijinal olmayan parça	Onarımı mümkün değilse eşdeğer / yeniden kullanılabilir parça ile değiştirilir	Eşdeğer imkânı yoksa orijinal parça takılır	Sigortacıda — eşdeğerle değişim imkânı olduğunu ispat etmelidir

Maddenin lafzı bu konuda tartışmaya yer bırakmaz: “Bu fıkra kapsamında hak sahibinden onay alındığını veya hasar gören parçanın orijinal parça ile değiştirilmesine imkân olmadığını ispat yükü sigortacıya aittir.” Yani aracınıza onayınız olmadan eşdeğer parça takıldıysa, “orijinali bulunamadı” savunmasını belgelemesi gereken siz değil, sigortacıdır. Bu, uygulamada en çok karşılaşılan itiraz gerekçelerinden birinin kanuni dayanağıdır.

Kaza sonrası onarım işlemleri, araç geçmişinde bırakacağı kayıtlarla birlikte değerlendirildiğinde, özellikle ikinci el piyasasında araca duyulan güveni etkileyebilir. Değişen parça araç değer kaybı ortaya çıkarken, orijinal parça kullanımı değer kaybını sınırlı bir düzeyde tutabilir. Örneğin kaporta ve far takımı gibi görünür parçaların değiştirilmesi, satış sırasında potansiyel alıcıların tereddüt etmesine neden olabilir.

Araç değer kaybı yalnızca teknik değil, aynı zamanda algısal bir olgudur. Alıcılar, hasar geçmişi bulunan ve tamir edilmiş bir araç yerine hasarsız bir aracı tercih etme eğilimindedir. Bu nedenle parça değişimi araç değer kaybı konusu, onarımın niteliğinden bağımsız olarak araç üzerinde bir etki yaratır.

Ancak unutulmamalıdır ki değiştirilen parçaların orijinal olması, aracın uzun vadede daha iyi performans göstermesi ve güvenli sürüş özelliklerini koruması açısından önemli bir avantaj sağlar. Parça değişiminde ne kadar değer kaybı çıkar konusunda tutar; aracın marka ve modeline, işlem gören parçaların niteliğine ve piyasa koşullarına göre değişkenlik gösterir.

Araç Orijinal Parçalarla Tamir Edilirse Araç Değer Kaybı Tazminatı Ne Kadar Olur?

Orijinal parça kullanımı tazminatı ortadan kaldırmaz; hesabın üçüncü basamağındaki tespit tutarını etkiler. Değer kaybı tutarı, aracın kaza öncesi ikinci el satış değeri ile onarım sonrası ikinci el satış değeri arasındaki farktan doğduğu için, onarımın kaliteli ve orijinal parçalarla yapılmış olması bu farkı daraltır, ancak sıfırlamaz.

Tazminatın belirlenmesinde eksper; aracın marka ve modelini, yaşını, kilometre durumunu, hasarın niteliğini, işlem gören kısımları ve geçmiş hasar durumunu birlikte değerlendirir. Yeni rapor şablonundaki gerçek zarar ilkesi paragrafı bu ölçütleri sayarken, aracın “orijinalliğin yitirilip yitirilmediği” ve “hasarın giderilmesinde kullanılan parçaların niteliği (orijinal olup olmadığı)” hususlarını da açıkça anmaktadır. Yani orijinal parça kullanımı hesabın içinde bir unsurdur.

Burada araç sahibinin lehine işleyen bir kural daha vardır. B.2/2.1 maddesinin her iki paragrafı da aynı cümleyle biter: “Bu fıkranın uygulanması sonucu araçta bir kıymet artışı meydana gelmiş olsa dahi bu fark tazminat miktarından indirilemez.” Yani eski ve yıpranmış bir parçanın yerine yeni orijinal parça takılmasıyla araçta bir değer artışı oluşmuş olsa bile, sigortacı bunu tazminattan düşemez.

Bu kuralın kasko sigortasında tersine işlediğini bilmek gerekir. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, kısmi hasarlarda araçta bariz bir kıymet artışı meydana gelirse bu farkın tazminat miktarından indirilebileceğini öngörür; şu şartla ki hangi parçaya ne oranda indirim yapılacağı poliçede yazılı olsun. Dolayısıyla aynı onarım, zorunlu trafik sigortasında ve kaskoda farklı sonuç verebilir.

Bir diğer ayrım da hangi sigortadan ne isteneceğidir. Kasko, sigortalının kendi aracındaki hasarı karşılar; değer kaybı ise karşı tarafın kusurundan doğan bir sorumluluk zararıdır. Hasarı kaskodan onartmış olmak, karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından değer kaybı isteme hakkını ortadan kaldırmaz. Kasko şirketinin ödediği onarım bedeli için karşı tarafa halefiyetle (TTK m.1472) dönmesi de bu hakkı ortadan kaldırmaz; halefiyet yalnız ödenen tutarı kapsar. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartlarında değer kaybı teminatı bulunmaz; kaskodan değer kaybı ancak poliçeye ek bir sözleşme veya klozla bu teminat açıkça eklenmişse istenebilir. “Değer koruma” adıyla satılan ürünler ise çoğunlukla tam hasar veya çalınma hâlinde araç bedeli farkını karşılar; kısmi hasardan sonraki değer düşüşünü karşılamaz. Hangisinin olduğu poliçe ve ek sözleşme metninden okunur.

Son olarak eşdeğer parça belgelemesine ilişkin yetki de değişmiştir. Genel Şartların A.2/(e) bendinde yer alan ve eşdeğer parçanın 2015/2 sayılı Genelgeye göre belirleneceğini söyleyen ibare, 1/7/2026 itibarıyla “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca 5684 sayılı Kanunun 11 inci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca belirlenecek” şeklinde değiştirilmiştir. Eşdeğer parça tanımını hâlâ 2015/2 sayılı Genelgeye dayandıran içerikler bu bakımdan güncelliğini yitirmiştir.

Parçası Değişmiş Araba Alınır Mı? Alıcı Açısından Değerlendirme

Parçası değişmiş bir araç alınabilir; belirleyici olan kaydın varlığı değil, kaydın fiyata yansıtılmış ve satış öncesinde bildirilmiş olmasıdır. Bagaj kapağı, kaput ya da çamurluk değişimi bulunan bir araç, kaydı fiyatına yansımışsa alıcı için dezavantaj oluşturmaz. Sorun, kaydın gizlenerek satılmasında doğar.

Bu hâlde muhatap sigorta şirketi değil satıcıdır ve dayanak Türk Borçlar Kanunu’nun ayıptan sorumluluk hükümleridir. Kanunun 219. maddesi, satıcıyı bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve ekonomik ayıptan sorumlu tutar; bu sorumluluk satıcı ayıbı bilmese dahi doğar. Alıcının bu hâlde dört seçimlik hakkı bulunur (m.227): sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız benzeriyle değiştirme. Tazminat talep hakkı ayrıca saklıdır.

Uygulamada en çok karşılaşılan iki savunma da kanunla karşılanmıştır:

• “Görüldüğü gibi satılmıştır” kaydı: TBK m.221 uyarınca satıcı satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa (örneğin değişen parçayı bildiği hâlde gizlemişse), ayıptan sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan her anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
• “Süresinde bildirmediniz” savunması: TBK m.225 uyarınca ağır kusurlu satıcı, ayıbın kendisine süresinde bildirilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kısmen de olsa kurtulamaz; maddenin ikinci cümlesi satıcılığı meslek edinmiş kişilerin (galerici gibi) bilmesi gereken ayıplar için de aynı sonucu bağlar, ancak bu yalnız bildirim süresi savunmasını kapatır. Satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurlu satıcı ayrıca m.231’deki iki yıllık zamanaşımından da yararlanamaz.

Buna karşılık ekspertiz raporunu görerek, kaydı bilerek satın alan alıcı bakımından m.222 devreye girer: satıcı, sözleşmenin kurulduğu sırada alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir. Aynı maddenin ikinci cümlesi ise alıcı lehine önemli bir istisna içerir: alıcının yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan satıcı kural olarak sorumlu olmaz, ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumludur; ilandaki veya sözleşmedeki “değişen yok” beyanı bu üstlenmenin tipik örneğidir. Araç galeriden, yani tacirden tüketici sıfatıyla alınmışsa 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uygulanır: ikinci el satışta satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan az olamaz (m.12/2) ve ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (m.12/3). Bu nedenle satın alma öncesinde bağımsız bir ekspertiz yaptırmak ve raporu saklamak, hem alıcıyı hem satıcıyı korur. İkinci el satışta satıcının sorumluluğunun kapsamı için ikinci el ayıplı araç satışında satıcının sorumluluğu yazımız ayrıntılı bilgi vermektedir.

Satıcı tarafında ise başka bir kural işler: değer kaybı alacağı, kaza tarihinde araç maliki olan kişiye aittir. Araç satışı mülkiyeti devreder ancak geçmişte doğmuş tazminat alacağını kendiliğinden taşımaz. Sigorta şirketinden istenecek tazminat alacağı bakımından devir yolu da kapalıdır: 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun Ek 6. maddesinin ikinci fıkrasına göre bu alacak “sadece hak sahibine veya avukatına ödenir ve … hiç kimseye devredilemez.” Dolayısıyla aracı sonradan satın alan kişi, satıcının değer kaybı alacağını yazılı devirle de olsa sigortacıya karşı kendi adına isteyemez; Türk Borçlar Kanunu m.184’teki yazılı devir ancak kusurlu sürücü veya işletene karşı alacakta düşünülebilir. Aracını hasar kaydıyla ve düşük bedelle satan kişi ise talebini satıştan sonra da ileri sürebilir; araç elden çıktığı için ispat, satıştan önce çekilen fotoğraflara, eksper raporuna ve kaza tarihindeki ruhsat kaydına dayanır.

Parça Değişimi Araç Değer Kaybı Talebi: Başvuru, Belgeler ve Süreler

Talep, karşı tarafın zorunlu trafik sigortasına yapılan yazılı bir başvuruyla başlar. Dava veya tahkim yoluna gitmeden önce bu başvuru zorunludur: KTK m.97, zarar görenin dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmasını arar. Sigorta kuruluşu başvuruyu on beş gün içinde yazılı olarak cevaplamazsa ya da verilen cevap talebi karşılamıyorsa, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.

Başvurunun nasıl iletileceği de önemlidir. Genel Şartların bildirim ve ihbarlara ilişkin hükmü, bildirimin şirket merkezine, sözleşmedeki temsilciliğe veya acenteye noter eliyle ya da taahhütlü mektupla yapılmasını öngörür; imza karşılığı elden verilen mektup ve telgraf da taahhütlü mektup hükmündedir. Sözleşmede belirlenen elektronik haberleşme yöntemi de geçerlidir. Bu nedenle yalnızca e-posta göndermek tek başına yeterli olmayabilir.

Teslim tarihini belgelemek ayrı bir öneme sahiptir. KTK m.99, sekiz iş günlük ödeme süresini belgelerin “sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten” başlatır. Teslim tarihi ispatlanamazsa, sürenin dolduğu da gösterilemez ve temerrüt faizinin başlangıcı tartışmalı hâle gelir.

Belgeler bakımından yaygın bir yanılgı vardır: değer kaybı başvurusu için onarım faturası, sürücü belgesi (ehliyet), poliçe sureti veya ayrıca bir dilekçe Genel Şartların belge listesinde yer almaz. Belgeleri sayan metin, KTK m.99 uyarınca tazminat başvurusunda “ilgisine göre … eksiksiz olarak sunulur” diyen Ek-6‘dır (1/7/2026’da yenilendi); m.99’daki sekiz iş günlük ödeme süresini başlatan belgeler de bunlardır. Araç hasarları ve değer kaybı bölümü ile kişisel bilgi doğrulama bölümü şu kalemlerden oluşur:

• Trafik kazası tespit tutanağının resmî tasdikli sureti veya taraflar arasında tutulmuş kaza tespit tutanağı; varsa ifade tutanakları veya görgü tespit tutanakları
• Mağdur araca ait ruhsat
• Varsa hasarlı araca ve kaza yerine ilişkin fotoğraf ve görüntüler
• Mağdur araç sahibine ait banka hesap bilgileri (banka-şube adı, IBAN numarası)
• Araç hasarına ilişkin ekspertiz yapıldıysa eksper raporu
• Varsa hak sahibine ait doğrulanmış cep telefonu numarası (her bölümde “varsa” kaydıyla geçer; mutlak şart değildir)
• Kişisel bilgi doğrulama evrakı: gerçek kişide nüfus cüzdanı fotokopisi ve imza beyanı ile iletişim bilgileri; şirket aracında vergi levhası, ticaret sicil gazetesi, imza sirküleri ve yetkililerin kimlik fotokopileri

Kolluk tutanağıyla ilgili iki noktanın da bilinmesi gerekir. Birincisi, yalnızca maddi hasarlı ve araçların olay yerinden kaldırıldığı kazalarda kolluk tutanak düzenlemez; tespit sigortaya başvuruyla yapılır. İkincisi, kolluk tutanağında kusur oranı yazmaz; tutanakta yalnızca hangi kural ihlalinin tespit edildiği yer alır. Bu nedenle başvuru yazısında “tutanakta karşı tarafın yüzde yüz kusurlu olduğu belirtilmiştir” biçiminde bir cümle çoğu dosyada gerçeği yansıtmaz.

Başvurunun reddi ya da eksik ödeme hâlinde iki yol açıktır: Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru veya dava. Bu iki yol arasındaki tercih, uyuşmazlığın tutarına, süresine ve maliyetine göre yapılır. Dava yolu seçilir ve sigorta şirketi davalı olursa iki usul kuralı devreye girer. Birincisi, sigortacıya karşı tazminat davası ticari davadır ve konusu bir miktar para olduğu için TTK m.5/A uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (arabulucu altı hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hâllerde iki hafta uzatabilir); Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuruda bu şart aranmaz. İkincisi yetkidir: Genel Şartların C.7 maddesi sigortacının merkez veya şubesinin, sözleşmeyi yapan acentenin, kazanın meydana geldiği yerin mahkemesinin yanında zarar görenin ikametgâhının bulunduğu yer mahkemesini de yetkili kılar; yalnız kusurlu sürücü veya işletene açılan davada ise HMK m.16 haksız fiil yetkisi (zarar görenin yerleşim yeri dahil) uygulanır. Ancak bir hususa dikkat edilmelidir: uyuşmazlık tüketici hakem heyetine götürülmüşse, aynı uyuşmazlık için Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulamaz. İtiraz ve tahkim aşamasının ayrıntısı için araç değer kaybında sigortaya itiraz ve tahkim süreci yazımız incelenebilir.

Düşük bir tutarı kabul edip imza atmış olmak da yolu kapatmaz. KTK m.111/2 uyarınca tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Aynı maddenin birinci fıkrası ise kanunun öngördüğü hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmaları geçersiz sayar.

Parça değişimi nedeniyle oluşan değer kaybı, dosyanın hangi parçalarda hangi işlemin yapıldığını gösteren belgelerle desteklendiğinde daha sağlam bir zemine oturur. Sürecin başvuru, itiraz, tahkim ve dava aşamalarında yürütülmesi konusunda destek almak isterseniz araç değer kaybı avukatı sayfamız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kaza, kusur ve hasar durumu farklı olduğundan, kendi durumunuza ilişkin adım atmadan önce bir avukata danışmanız yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Araç değer kaybı nedir?

Araç değer kaybı, bir aracın kazaya karışması ve onarım görmesi sonucunda ikinci el satış değerinde meydana gelen azalmadır. Zorunlu trafik sigortası Genel Şartlarının A.5/a maddesi bu kaybı maddi zararlar teminatı içinde sayar ve tutarın, aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarılmasından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark dikkate alınarak tespit edileceğini belirtir.

Parça değişimi araç değer kaybını nasıl etkiler?

Parça değişimi aracın orijinal bütünlüğünü bozduğu için ikinci el değerinde azalma yaratır ve değer kaybı talebi doğurur. Hangi parçanın değiştiği talebin varlığını değil tutarını etkiler; eksper raporunda her parça için ayrı satır açılır ve o parçaya uygulanan işlem türü işaretlenir. Orijinal olmayan parça kullanılmışsa kayıp daha yüksek olabilir.

Far değişimi değer kaybına girer mi?

Far değişimi de değer kaybı talebi doğurur; gövde sacı değişimine göre tutarı sınırlı kalır. “Plastik ve mekanik aksam değer kaybına girmez” kabulünün kanunda karşılığı yoktur: KTK m.92’de parça bazlı bir teminat dışılık bendi bulunmamakta, katsayı tablosunun dayanağı olan Ek-1 ise 1/7/2026’da yürürlükten kaldırılmıştır. Karşı tarafın poliçesi bu tarihten önce yapılmışsa uygulanan 2021 Ek-1’de de far, hasar tutarı katsayısı (T) üzerinden hesaba girer. Farın sensör, kamera veya adaptif aydınlatma modülü içermesi tutarı yükseltir.

Şanzıman değişimi değer kaybı doğurur mu?

Kaza kaynaklı şanzıman değişimi, aracın ikinci el değerinde belirgin azalma yarattığı için güçlü bir değer kaybı talebi doğurur. Arıza kaynaklı şanzıman değişiminde ise ortada bir sorumluluk zararı bulunmadığından zorunlu trafik sigortasından talepte bulunulamaz; muhatap koşulları varsa garanti kapsamı, satıcı ya da servistir.

Bagaj kapağı değişimi değer kaybına girer mi?

Bagaj kapağı gövde sacı grubunda değerlendirildiği için değişimi tutar bakımından üst sıralarda yer alır. Bagaj kapağının boyanmış olması ile değişmiş olması aynı kayıt değildir; bagaj havuzunda işlem yapılmış olması ise taşıyıcı yapıya ulaşıldığını gösterdiği için ikinci el piyasasında daha ağır bir kayıt sayılır.

Değer kaybına girmeyen parçalar hangileridir?

Kanunda “değer kaybına girmeyen parçalar” biçiminde bir liste yoktur. Eksper raporunda konu dışında bırakılması beklenen tipik hâller, altında hasar bulunmayan temizlik boyası ve parçanın yalnızca sökülüp takıldığı sök-tak işlemidir. Bunun dışında bir parçanın kapsam dışı bırakılması hâlinde raporda gerekçe gösterilmesi beklenir; gerekçesiz bırakılan satır, itirazın en somut dayanağıdır.

Araç değer kaybı talebi nasıl yapılır?

Talep, karşı tarafın zorunlu trafik sigortasına yapılan yazılı başvuruyla başlar; KTK m.97 uyarınca bu başvuru dava veya tahkim öncesinde zorunludur. Başvuruda Ek-6 uyarınca kaza tespit tutanağı, mağdur araca ait ruhsat, varsa fotoğraf ve görüntüler, banka hesap bilgileri, ekspertiz yapıldıysa eksper raporu ve kimlik doğrulama evrakı istenir. Onarım faturası belge listesinde yoktur. Ayrı bir değer kaybı dilekçesi de 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılan poliçelerde zorunlu değildir, çünkü araç hasarı için başvuran hak sahibi değer kaybı talebinde de bulunmuş kabul edilir; ancak KTK m.97’nin aradığı yazılı başvuru her durumda gereklidir ve eski poliçede değer kaybını yazılı başvuruda açıkça istemek gerekir.

Araç değer kaybı ödemesi ne kadar sürer?

KTK m.99 uyarınca sigortacılar, Genel Şartlarla belirlenen belgelerin merkez veya kuruluşlarından birine ulaştığı tarihten itibaren sekiz iş günü içinde ödeme yapmak zorundadır; bu süre dolunca temerrüt doğar. Ayrıca sigortacı, hesaplanan değer kaybı tutarını nihai eksper raporunun kendisine ulaştığı tarihi takip eden iş günü içinde hak sahibine bildirir. Başvuruya yazılı cevap süresi ise on beş gündür.

Parça değişiminde değer kaybı ne kadar süre içinde istenebilir?

KTK m.109 uyarınca maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Kaza cezayı gerektiren bir fiilden doğuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, o süre maddi tazminat talepleri bakımından da geçerlidir.

Aracıma orijinal yerine eşdeğer parça takıldıysa ne yapılabilir?

Genel Şartların B.2/2.1 maddesi, hasar gören orijinal parçanın onarımı mümkün değilse orijinal parça ile değiştirilmesini kural olarak öngörür; eşdeğer parça ancak hak sahibinin onayı veya orijinal parça bulunamaması hâlinde takılabilir. Maddenin açık hükmüne göre onay alındığını ya da orijinal parça ile değiştirme imkânı bulunmadığını ispat yükü sigortacıya aittir. Ayrıca uygulama sonucu araçta kıymet artışı oluşsa dahi bu fark tazminattan indirilemez.

Far değişimi ekspertizde anlaşılır mı?

Far boyalı bir yüzey olmadığı için boya kalınlık cihazıyla tespit edilmez; değişim sağ ve sol far arasındaki renk ve matlık farkı, far gövdesindeki üretici işaretleri, bağlantı vidalarındaki anahtar izi ve braket farklılıklarıyla anlaşılır. Far değişimi sigortaya bildirilen bir kazada yapıldıysa, ihbar edilen hasar Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi veri tabanına girdiği için hasar kaydında da görünür.

Şanzıman değişimi ağır hasar sayılır mı?

Tek başına sayılmaz. SEDDK 2025/12 sayılı Genelgesine göre ağır hasar, onarım masrafının aracın rayiç değerinin %60’ını aşması hâlinde ya da eşik aşılmasa bile Genelgenin Ek-1 listesindeki kritik parçalardan (şasi kolları, taban ile birlikte marşpiyel, tavan sacı, orta direk, hava yastıkları gibi) biri zarar gördüğünde eksperin tespitiyle gündeme gelir. Şanzıman bu listede yer almaz; şanzıman değişimi ancak toplam onarım masrafı eşiği aşarsa ya da listedeki bir parça da hasar görmüşse ağır hasar tespitine konu olur.

Ön ve arka çamurluk değişimi aynı değer kaybını mı doğurur?

Doğurmaz; ikisi de değer kaybına girer ama ağırlıkları farklıdır. Ön çamurluk çoğu otomobilde cıvatalı, sökülebilir bir sac parçadır; arka çamurluk ise gövdeye kaynaklıdır ve değişimi kesme-kaynak gerektirir. Bu fark 2021 tarihli Ek-1 tablosunda da görülür: ön çamurluk değişimi 1,00, arka çamurluk değişimi 4,00 katsayısıyla yer alıyordu. Bugünkü raporda her çamurluk ayrı satırda işlem türüyle işaretlenir.

Karşı tarafın poliçesi 1 Temmuz 2026’dan önce yapılmışsa ne değişir?

Genel Şartların C.11 maddesi gereği yeni metin, yürürlük tarihinden sonra yapılan poliçelere uygulanır. Poliçe 1 Temmuz 2026’dan önce yapılmışsa, poliçe süresince eski A.5/a metni ve 4 Aralık 2021 tarihli Ek-1 hesabı gündemdedir; eski metin değer kaybını “talep edilmesi hâlinde” değerlendirdiği için başvuruda değer kaybını açıkça istemek gerekir.

Aracı satın alan kişi önceki kazanın değer kaybını isteyebilir mi?

Sigorta şirketinden isteyemez. Değer kaybı alacağı kaza tarihindeki araç malikine aittir ve 5684 sayılı Kanunun Ek 6. maddesinin ikinci fıkrasına göre sigortacıdan istenecek tazminat alacağı yalnız hak sahibine veya avukatına ödenir, hiç kimseye devredilemez. Aracı satan kişi ise talebini satıştan sonra da ileri sürebilir; ispat satıştan önceki fotoğraflara, eksper raporuna ve kaza tarihindeki ruhsat kaydına dayanır.